Qua đó, đặt ra một vấn đề quan trọngtrong phương pháp dạy học của giáo viên là phải có kiến thức liên môn sâurộng, làm cho học sinh có khả năng sử dụng kiến thức của các môn học có liênq
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT HUYỆN THỌ XUÂN
-
-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“DẠY TÍCH HỢP LIÊN MÔN KIỂU BÀI VÙNG LÃNH THỔ ĐỊA
LÍ 9 NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC SINH”
Người thực hiện: Trịnh Thị Duyến
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Xuân Tân- Thọ Xuân SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Địa lí
THANH HÓA NĂM 2018
Trang 2MỤC LỤC TRANG
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI……….…
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU……….…
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU……… …
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……….…
1 1 1 2 PHẦN II: NỘI DUNG……….…
I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM………
1 Một số khái niệm có liên quan………
2 Vai trò và ý nghĩa của Dạy học tích hợp liên môn…………
II.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM………
III CÁC GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1 Các giải pháp 2 Những nội dung kiến thức ở nhóm bài Vùng lãnh thổ có khả năng vận dụng dạy học tích hợp liên môn………
3 Giáo án soạn giảng áp dụng nguyên tắc dạy học tích hợp liên môn………
IV HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM…………
1.Sau khi sử dụng hình thức này tôi đã đạt được những kết quả sau………
2 Bài học kinh nghiệm………
2 2 2 2 3 3 3 7 13 13 21 21 21 PHẦN 3: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1 Kết luận:
2 Kiến nghị
22 22 22
Trang 3PHỤ LỤC Phụ lục 1 Bảng tổng hợp các di sản văn hóa khi tổ chức dạy học tích hợp
liên môn trong kiểu bài Vùng lãnh thổ Địa lí 9
- Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang)- Công viên địa chất toàn cầu-
- Các công trình thuỷ điện trên sông Đà: thuỷ điện Hoà Bình; thuỷ điện Sơn La
Thế mạnhphát triển
du lịch
Thế mạnhthủy điện
Bài 20:
Vùng đồng
bằng Sông
Hồng
3 Dịch vụ - Khu di tích trung tâm Hoàng
Thành Thăng Long, Hà Nội
- Di sản văn hoá: Hát xoan Phú Thọ;
Ca trù; Quan họ Bắc Ninh; Hội Gióng ở đền Phù Đổng và Đền Sóc…
Thế mạnhphát triển
- Các bãi biển nổi tiếng: Sầm Sơn, Cửa Lò, Thiên Cầm, Thuận An
- Các di sản thiên nhiên thế giới:
Phong Nha - Kẻ Bàng
Thế mạnhphát triểnkinh tếbiển đảo.Bài 24:
Vùng Bắc
Trung Bộ
(tiếp theo)
3 Dịch vụ - Di sản văn hoá thế giới: Cố Đố
Huế, Nhã Nhạc Cung Đình Huế…
- Di sản Thành Nhà Hồ (Thanh Hoá)
Thế mạnhphát triển
du lịch
Bài 25-26:
Vùng Duyên
III Đặc điểm dân cư xã hội
- Di sản văn hoá: Phố cổ Hội An;
Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam)
Thế mạnhphát triển
Trang 4Địa chỉ tích hợp Di sản văn hóa Mục đích
giáo dục
hải Nam
Trung Bộ
- Núi Ấn, Sông Trà (Quảng Ngãi)
- Các bãi biển đẹp: Mỹ Khê, Sa Huỳnh, Quy Nhơn, Nha Trang, Cà
Ná, Mũi Né…
du lịch,kinh tếbiển đảo
- Các lễ hội, các làng nghề truyềnthống…
- Không gian Văn hoá cồng chiêngTây Nguyên
- Thác nước, hồ thuỷ điện…
Thế mạnhphát triển
du lịch,thủy điện
Bài 32:
Vùng Đông
Nam Bộ
3 Dịch vụ - Các di tích, lễ hội, làng nghề…
- Bãi biển Vũng Tàu, Long Hải,…
- Vườn quốc gia: Cát Tiên, Bù GiaMập, Lò Gò-Xa Mát
- Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ
- Các di tích, lễ hội, các làng nghềtruyền thống
Thế mạnhphát triển kinh tếbiển đảo
- Du lịch sinh thái miệt vườn
- Chợ Nổi Cái Răng (Cần Thơ) ; Chợ nổi Cái Bè (Tiền Giang) ; Chợ nổi Ngã Bảy (Hậu Giang)…
Rừng ngập mặn Cà MauKhu dự trữ sinh quyển Tràm Chim – Đồng Tháp…
Thế mạnhphát triển
du lịch
Trang 5Phụ lục 2 PHIẾU HỌC TẬP
Họ và tên học sinh: Lớp
Câu 1: Hãy chọn chữ T trước ý thuận lợi, chữ K trước ý khó khăn.
Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và các đặc điểm dân cư, xã hội đối với sựphát triển kinh tế xã hội vùng Tây Nguyên?
a Núi và cao nguyên xếp tầng, đất ba dan có diện tích lớn
b Khí hậu nhiệt đới - cận xích đạo, mát mẻ
c Mùa khô kéo dài
d Tỉ lệ hộ nghèo và gia tăng tự nhiên cao
e Diện tích rừng tự nhiên nhiều Nơi bắt nguồn của nhiều sông lớn
g Mật độ dân số trung bình thấp
h Nhiều địa danh du lịch sinh thái Quặng bô xít có trữ lượng lớn
Câu 2: Khoanh tròn trước chữ cái đầu câu trả lời đúng.
Văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là di sản văn hóaphi vật thể vào năm nào?
Trang 6
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ rõ “Giáo dục con ngườiViệt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạocủa mỗi cá nhân” Bởi vậy công cuộc đổi mới hiện nay đòi hỏi giáo dục phổthông phải đào tạo những con người toàn diện, phục vụ sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước
Mỗi môn học trong nhà trường phổ thông với đặc trưng của mình đều phảigóp phần đào tạo thế hệ trẻ Với vai trò và chức năng riêng biệt, môn Địa lí cómối quan hệ rất chặt chẽ, “giao thoa” với nhiều môn học khác Qua thực tếgiảng dạy ở trường phổ thông, tôi nhận thấy việc vận dụng kiến thức liên môngiữa Địa lí với kiến thức các môn học khác làm cho hiệu quả môn học Địa lí nóichung được nâng cao Dạy học liên môn là phương pháp quan trọng góp phần
bổ sung làm phong phú thêm nội dung bài học, giúp cho học sinh học bài vớiniềm say mê, hứng thú, giúp các em yêu môn học hơn, không cảm thấy Địa lí làmột môn học khô khan, khó học Đồng thời làm cho các em thấy rõ mối quan hệgiữa các lĩnh vực khoa học, hình dung được một cách chân thực, sinh động vềmôi trường, xã hội, các quy luật tự nhiên Qua đó, đặt ra một vấn đề quan trọngtrong phương pháp dạy học của giáo viên là phải có kiến thức liên môn sâurộng, làm cho học sinh có khả năng sử dụng kiến thức của các môn học có liênquan vào học tập Địa lí để tránh sự trùng lặp, mất thời gian, giúp các em lĩnh hộikiến thức một cách nhẹ nhàng, sinh động mà vững chắc
Việc sử dụng rộng rãi các môn học như vậy để bồi dưỡng cho học sinh cácthủ thuật và phương pháp tư duy lôgic sẽ góp phần thực hiện một trong nhữngyêu cầu quan trọng nhất của lí luận dạy học là xác lập các mối liên hệ chặt chẽgiữa các bộ môn trong dạy học Hiện nay, trong các tài liệu tập huấn chuyên đề
do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, cũng có nhiều tác giả là các chuyên gia đã
đề cập đến việc dạy học tích hợp, nhưng chưa có nhiều tài liệu hướng dẫn giáoviên thực hiện vận dụng kiến thức liên môn vào dạy học môn Địa lí tại nhữngkiểu dạng bài cụ thể
Qua thực tế giảng dạy nhiều năm tại trường THCS, tôi đã đúc rút kinh
nghiệm và thử nghiệm đề tài “Dạy tích hợp liên môn kiểu bài Vùng lãnh thổ Địa
lí 9 nhằm nâng cao chất lượng học sinh”
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Trang 7Mục đích của việc dạy tích hợp liên môn kiểu bài vùng lãnh thổ không chỉdừng lại ở việc tích hợp khép kín “trong nội bộ phân môn Địa lí”, mà người dạyphải giúp cho người học tự học, sáng tạo giúp bồi dưỡng tư duy, tâm hồn; hiểu
và biết tổng hợp, biết vận dụng các kiến thức của các môn học vào trong bài học
để tiết học sinh động, gây hứng thú, học sinh có nhiều cách tiếp cận các đơn vịkiến thức Qua đó học sinh sẽ tiếp thu và nắm vững nội dung bài học một cáchhợp lý có hiệu quả hơn Bên cạnh việc tích hợp kiến thức của các môn học, giáoviên cần lưu ý hướng dẫn cho các em thói quen tìm hiểu và biết vận dụng tổnghợp kiến thức để giải quyết một vấn đề Bởi vì việc tự tìm hiểu kiến thức cho nộidung bài học sẽ mang lại một cách tiếp cận mới đa chiều để các em bước vào bàihọc một cách hiệu quả nhất Qua đó giúp học sinh hứng thú, tích cực hơn tronghọc tập
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu trong đề tài của tôi là các phần sự phân hóa lãnh thổĐịa lí 9 ở trường THCS Thông qua đó để rút ra kinh nghiệm dạy học tích hợpliên môn khi dạy các kiểu bài này nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy vàhọc bộ môn Địa lí
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để đạt được mục đích và nhiệm vụ đặt ra, tôi sử dụng các phương pháp cơbản sau:
- Tìm hiểu, nghiên cứu đặc thù của bộ môn Địa lí, trọng tâm là các bài vùng lãnh thổ
- Phương pháp trắc nghiệm hứng thú của học sinh đối với việc học môn Địa
lí và tích hợp kiến thức liên môn trong giờ học Trong số em học sinhđượcphỏngvấn và trả lời phiếu trắc nghiệm khách quan, tôi nhận thấy trên 80% số đốitượngtham gia khảo sát đều cho rằng không thích học môn Địa lí do mệt mỏi,đơnđiệu,khô khan Và 100% các em rất hứng thú với việc tích hợp kiến thức liên môn trong giờ học
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu đã có về tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học, quan sát học sinh trong các tiết học
- Phương pháp đối chiếu, so sánh, thu thập thông tin, thống kê, xử lí số liệu
PHẦN II: NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM :
1 Một số khái niệm có liên quan:
1.1 Tích hợp: Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt
động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng
Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
1.2 Dạy học Tích hợp liên môn: Theo Từ điển giáo dục: “Là hành động liên
Trang 8kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặcvài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
2 Vai trò và ý nghĩa của Dạy học tích hợp liên môn:
- Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh độnghơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham gia vàoquá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh
- Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ở họcsinh Tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xem xétmột vấn đề phải đặt chúng trong một hệ quy chiếu, từ đó mời có thể nhận thứcvấn đề một cách thấu đáo
- Làm cho qúa trình học tập có ý nghĩa: Xác đinh rõ mục tiêu, phân biệt cáicốt yếu và cái ít quan trọng hơn Lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học,tránh những kiến thức, kỹ năng trùng lặp, các kiến thức gắn liền với kinhnghiệm sống của học sinh, có điều kiện phát triển kỹ năng chuyên môn
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM.
1 Từ phía đội ngũ giáo viên: Đội ngũ giáo viên hiện nay chủ yếu được đào
tạo theo chương trình sư phạm đơn môn, chưa được trang bị về cơ sở lý luận dạyhọc tích hợp liên môn một cách hệ thống, nên khi thực hiện thì phần lớn là dogiáo viên tự mày mò, tự tìm hiểu không tránh khỏi việc hiểu chưa đúng, chưađầy đủ về mục đích, ý nghĩa cũng như cách thức tổ chức dạy học tích hợp liênmôn
2 Từ phía các em học sinh: Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy, có thể do
nhiều lí do khác nhau mà phần lớn các em học môn Địa lí vẫn theo xu hướnghọc thụ động; các em không tích cực, không chủ động cho việc chuẩn bị, tìmhiểu, khai thác kiến thức môn học trong các giờ học; các em vẫn đang theo xuhướng học lệch, học theo kiểu “ứng thí” hiện nay nên không tích cực hợp táccho việc chuẩn bị giờ học tích hợp liên môn hoặc không thể sử dụng kiến thứccủa các môn “liên quan” như một công cụ để khai thác kiến thức mới ở môn Địalí
III CÁC GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Các giải pháp
Sử dụng Toán học, Vật lí, Hóa học, Sinh học để chính xác các quy luật, các
số liệu tính toán, đi sâu vào bản chất của vấn đề mà chúng ta trình bày Ngoài ramột số kiến thức về Hóa học, Sinh học giúp mô tả bài học một cách sinh độnghơn
Kiến thức Văn học để tạo hứng thú học tập cũng như tạo ra sự tìm tòi khámphá tri thức Địa lí cho học sinh qua thơ, văn, ca dao, tục ngữ Sử dụng kiếnthức Lịch sử để tạo sự liên hoàn, tái hiện các hoàn cảnh lịch sử của một giai
Trang 9đoạn, một vùng lãnh thổ để người học dễ dàng giải thích một sự vật, hiện tượngnào đó
Sử dụng kiến thức GDCD kết hợp với trao đổi đàm thoại giúp học sinh hiểu rõchủ trương chính sách của Đảng, đồng thời gắn với trách nhiệm, quyền lợi vànghĩa vụ của bản thân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật
Giải pháp 1: Sử dụng kiến thức liên môn để giới thiệu bài, dẫn dắt, gây hứng
thú cho học sinh có thể qua các câu ca dao, câu thơ, câu chuyện lịch sử, âmnhạc:
Ví dụ 1: Khi dạy bài 17: “Vùng Trung du và vùng miền núi Bắc Bộ”, để giúp
học sinh nắm vững đặc điểm địa hình núi cao hiểm trở của tiểu vùng Tây Bắcgiáo viên có thể đọc cho các em nghe câu ca dao từ đời nhà Lê:
“Đường lên Mường Lễ bao xaTrăm bảy mươi thác, trăm ba mươi ghềnh”
(Mường Lễ bây giờ là thị xã Mường La của Sơn La)
Ví dụ 2: Khi dạy bài 23: ‘Vùng Bắc Trung Bộ”, giáo viên có thể giới thiệu
bài bằng một số câu thơ của nhà thơ Phạm Ngọc Cảnh để tạo tâm thế tiết dạy lôicuốn, hấp dẫn học tập của học sinh đồng thời nhấn mạnh đến yếu tố địa hình,cấu trúc hệ thống sông núi:
“Suốt miền Trung sông suối dày tơ nhệnSuốt miền Trung núi choài ra biển
Nên gập ghềnh câu lý ngạ ô qua”
(Trích Lí ngựa ô ở hai vùng đất- Phạm Ngọc Cảnh)
Ví dụ 3: Khi dạy bài “Vùng Đông Nam Bộ”, giáo viên nhằm mục đích khắc
họa đặc điểm dân cư, xã hội mới được khai phá cách đây hơn ba trăm năm cóthể kể cho các em nghe những câu chuyện lịch sử về chúa Nguyễn Hoàng cócông khai phá vùng Nam Bộ
Ví dụ 4: Khi dạy bài Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long giáo viên nhấn mạnh
đến yếu tố đặc điểm địa hình, khí hậu có thể liên hệ ca dao:
“Tháp Mười nước mặn đồng chua Nửa mùa nắng cháy, nửa mùa nước dâng”
Giải pháp 2: Sử dụng kiến thức liên môn để minh họa hoặc giảng giải các đơn
vị kiến thức trong bài học:
Khi giáo viên dạy bài mới, đến phần nội dung kiến thức cơ bản ngoài phầnnội dung của sách giáo khoa Địa lí trình bày, giáo viên nên bổ sung thêm kiếnthức qua môn học khác
Ví dụ 1 Khi dạy bài Vùng Đồng bằng sông Cửu Long điểm mấu chốt giáo
viên phải giúp học sinh nắm vững những đặc điểm thuận lợi và khó khăn về mặt
tự nhiên dân cư- xã hội của đồng bằng Sông Cửu Long Hạn chế lớn nhất củađồng bằng Sông Cửu Long là diện tích đất nhiễm phèn và mặn lớn, khí hậu cận
Trang 10xích đạo, mùa khô kéo dài làm nước mặn xâm chiếm đồng bằng, mùa mưa trùngvới mùa lũ gây ngập lụt cục bộ Nên vấn đề lớn nhất của đồng bằng này trongcải tạo tự nhiên là phát triển thủy lợi Giáo viên có thể khai thác đoạn thơ sauđây lúc mở bài hoặc trong quá trình phân tích tri thức địa lí khi dạy:
“ Đào kinh trước mấy kỳ khó nhớKhoác nhung y chống đỡ biên cươngBình man máu nhuộm chiến trườngBọc thây da ngựa gửi xương xứ này”
(Trích Tế Nghĩa Trùng Văn - Thoại Ngọc Hầu)
Ví dụ 2 Giáo viên khi dạy bài 25: Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ có thể
tích hợp môn Lịch sử bằng cách cung cấp thêm tri thức lịch sử về Hải đội Hoàng
Sa và Bắc Hải trong ba thế kỷ, từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XIX đã ra đời vàtích cực hoạt động.Từ đó giúp học sinh khẳng định Nhà nước Việt Nam là Nhànước đầu tiên trong lịch sử chiếm hữu và thực thi chủ quyền của mình tại Hoàng
Sa, khi quần đảo này còn vô chủ
Đồng thời tích hợp môn Giáo dục công dân để giáo dục lòng yêu nước, sẵnsàng bảo vệ chủ quyền an ninh biển đảo, giữ vững toàn vẹn lãnh thổ đất liền vàtrên biển trước nguy cơ đối mặt với những hành động xâm lược trắng trợn nhằm
bá chiếm Biển Đông của nhà cầm quyền Trung Quốc
Ví dụ 3 Khi dạy bài 35: Vùng Đông Nam Bộ, phần II- Điều kiện tự nhiên và
tài nguyên thiên nhiên, giáo viên có thể mở cho học sinh nghe một đoạn nhạccủa Nhạc sỹ Phạm Tuyên, phổ thơ Bùi Văn Dung nhằm khắc họa cho học sinhđặc điểm khí hậu vùng này:
“Anh ở trong này chưa thấy mùa đông Nắng vẫn đỏ, mận hồng đào cuối vụ Trời Sài Gòn xanh cao như quyến rũ Thật diệu kỳ là mùa đông phương Nam”
(Trích Gửi nắng cho em- Bùi văn Dung)
Ví dụ 4 Tương tự khi dạy bài 20: “Vùng Đồng bằng sông Hồng” - phần III.
Đặc điểm dân cư xã hội, giáo viên lưu ý học sinh kết cấu hạ tầng đê điều hơn
3000 km được xây dựng và bảo vệ hàng nghìn năm là nét độc đáo của nền văn
hóa sông Hồng, văn hóa Việt Nam Hệ thống đê sông Hồng là một trong hệ
thống đê dài nhất, lớn nhất thế giới cả về quy mô và kỹ thuật xây dựng, xứngđáng là một di sản văn hóa Giáo viên có thể tích hợp liên môn Vật lí- Ngữ văn-Lịch sử để làm sáng rõ nội dung này thông qua liên hệ truyện thần thoại “SơnTinh – Thủy Tinh”, về quá trình cư dân Đại Việt xây dựng, gìn giữ và tôn tạo.Hoặc có thể liên hệ đoạn thơ sau của nhà thơ Hoàng Trung Thông:
Trang 11“Sông Hồng HàiĐất nước ta ơi!
Sức dân tộc trên đê dài thẳng tắp”
( Trích Sông Hồng Hà- Hoàng Trung Thông)
Giải pháp 3: Sử dụng kiến thức liên môn như một cơ sở để học sinh tìm tòi,
khám phá kiến thức Địa lí dưới sự hướng dẫn của giáo viên
Bằng cách đó, giáo viên hình thành và rèn luyện cho học sinh phương pháp học tập tư duy, kỹ năng vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết những vấn
đề phát sinh trong thực tiễn
Ví dụ 1 Khi dạy bài 25: “Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ” có thể số đông
học sinh sẽ rất băn khoăn vấn đề thực tiễn cần giải quyết liên quan đến đặc điểmđịa hình của vùng này Đó là làm sao có thể giải quyết vấn đề thiếu nguồn nướcnghiêm trọng vào mùa khô hạn kéo dài, đảm bảo duy trì nước sinh hoạt chovùng hạ du và nguồn nước phục vụ nông nghiệp Từ vấn đề được đặt ra mangtính bức thiết, chưa nói đến yếu tố biến đổi khí hậu ngày càng đe dọa sự pháttriển của cả vùng, học sinh muốn giải quyết được vấn đề này cần phải huy độngkiến thức nhiều môn học như Hóa học, Vật lí, Sinh học, Giáo dục công dân đểgiải thích nguyên nhân đồng thời tìm ra các biện pháp khả thi đảm bảo giảmthiểu, tiến tới khắc phục hữu hiệu yếu tố khắc nghiệt của thời tiết đem lại sựphát triển bền vững cho cả vùng Hình thành cho các em ý thức sử dụng tiếtkiệm nguồn nước, chung tay góp phần bảo vệ nguồn nước không bị ô nhiễm.Tham gia tuyên truyền, phổ biến nâng cao trách nhiệm của từng người dân trongviệc bảo vệ và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên nước vì: Nước là nguồn tàinguyên vô giá nhưng không vô tận
Ví dụ 2 Khi tổ chức học sinh học tập bài 28: Vùng Tây Nguyên tại mục II,
một vấn đề luôn được giáo viên chú trọng giáo dục tích hợp đó là thực trạng chặtphá rừng quá mức để làm nương rẫy và trồng cà phê (có thể tương lai là mắcca), nạn săn bắt động vật hoang dã đang ảnh hưởng xấu đến môi trường và đờisống dân cư
Việc phá rừng gây ra nhiều thảm họa Như thải ra lượng lớn CO2, gia tăng sự
ấm lên của trái đất (khoảng 1,5 tỉ tấn carbon); là tác nhân của 20% làm nóng lêncủa trái đất do hiệu ứng lượng khí nhà kính; Làm giảm lượng nước trong đất,lượng nước ngầm và độ ẩm của không khí; làm giảm độ kết dính của đất, từ đódẫn tới xói mòn, lũ lụt, lở đất; làm giảm sự đa dạng sinh thái và làm môi trường
bị suy thoái…
Nhưng để giải quyết vấn đề thực tiễn phát sinh này giáo viên cần định hướnghọc sinh phải dùng nhiều kiến thức liên quan các bộ môn khác nhau như Sinhhọc, Hóa học, Vật lí Qua đó nhằm khơi dậy trong các em ý thức ham học hỏitìm tòi khám phá lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng tư duy độc lập
Trang 12Giải pháp 4: Tăng cường chú trọng giáo dục di sản văn hóa như một biện pháp
tích hợp liên môn Địa lí, Lịch sử, Giáo dục công dân và các bộ môn khoa học cóliên quan để góp phần bồi dưỡng, khắc sâu kiến thức, hình thành các kĩ năng
thực hành bộ môn và thông qua đó sẽ giáo dục tư tưởng, đạo đức học sinh.
Một điều hết sức thú vị, khi dạy kiểu bài Vùng lãnh thổ trong chương trìnhĐịa lí 9 chúng ta nhận thấy rằng có rất nhiều điểm thuận lợi, bởi trên cả nước córất nhiều di sản để giảng dạy từ cấp quốc gia đến địa phương
Di sản văn hóa đó được xếp một số loại hình sau:
Bảng tổng hợp các di sản văn hóa khi tổ chức dạy học tích hợp liên môn
trong kiểu bài Vùng lãnh thổ Địa lí 9 (Xem Phụ lục 1)
2 Nh ng n i dung ki n th c nhóm b i Vùng lãnh th ững nội dung kiến thức ở nhóm bài Vùng lãnh thổ ội dung kiến thức ở nhóm bài Vùng lãnh thổ ến thức ở nhóm bài Vùng lãnh thổ ức ở nhóm bài Vùng lãnh thổ ở nhóm bài Vùng lãnh thổ ài Vùng lãnh thổ ổ
có kh n ng v n d ng d y h c tích h p liên môn: ả năng vận dụng dạy học tích hợp liên môn: ăng vận dụng dạy học tích hợp liên môn: ận dụng dạy học tích hợp liên môn: ụng dạy học tích hợp liên môn: ạy học tích hợp liên môn: ọc tích hợp liên môn: ợp liên môn:
Địa chỉ tích hợp Nội dung bài học Tích hợp liên môn
Việc chặt phárừng bừa bãi đãdẫn tới xói mòn,sạt lở đất, lũquét, chất lượngmôi trường bịgiảm sút nghiêmtrọng
- Tich hợp GDCD:
Giáo dục học sinh ý thứcchung tay bảo vệ rừng,bảo vệ môi trường Phárừng tạo nên những hiểmhọa
- Tich hợp Sinh học:
Định hướng học sinhnhận thức sâu sắc khi việcphá rừng bừa bãi dẫn tới
hệ lụy tất yếu hệ sinh thái
giảm sút, môi trường sống
bị đe dọa nghiêm trọng.Bài 18: Vùng
Hạ Long, ĐềnHùng, Pác Bó,
Tích hợp GDCD- Lịch sử: Giáo viên lồng ghép
để giáo dục lòng tự hào,xây dựng các biểu tượnglịch sử, giá trị di sản văn
Trang 13Địa chỉ tích hợp Nội dung bài học Tích hợp liên môn
Tân Trào, Sa Pa,Tam Đảo, Ba Bể,Thủy điện HòaBình )
hóa cho học sinh
Bài 20: Vùng
đồng bằng
Sông Hồng
III Đặc điểmdân cư xã hội
Kết cấu hạ tầng
đê điều hơn 3000
km được xâydựng và bảo vệhàng nghìn năm
là nét độc đáocủa nền văn hóa
Việt Nam.
- Tích hợp Lịch sử:
Giáo viên làm sáng rõ hệthống đê sông Hồng làmột trong hệ thống đê dàinhất lớn nhất thế giới cả
về quy mô và kỹ thuậtxây dựng xứng đáng làmột di sản văn hóa
- Tích hợp GDCD- Lịch sử: Giáo viên lồng ghép
để giáo dục lòng tự hào,xây dựng các biểu tượnglịch sử, giá trị di sản vănhóa cho học sinh
Bài 23: Vùng
Bắc Trung Bộ
II Điều kiện
tự nhiên vàtài nguyênthiên nhiên
- Đặc điểm khíhậu: Mùa hạkhô nóng, thuđông mưa nhiều
có bão
- Tích hợp Toán học: Giải
thích rõ dãy núi TrườngSơn Bắc vuông góc vớihai hướng gió chính củahai mùa (Mùa đông đóngió mùa đông bắc, mùa hạchịu ảnh hưởng của gióPhơn tây nam khô nóng)
- Tich hợp Âm nhạc: Cuối
bài dạy giáo viên có thểcho học sinh nghe đoạnnhạc “Trường Sơn Đông-Trường Sơn Tây” (HoàngHiệp) để nhận biết hiệntượng thiên nhiên đặc biệt
Trang 14Địa chỉ tích hợp Nội dung bài học Tích hợp liên môn
(tiếp theo) - Các di sản thiên
nhiên thế giới;
- Di sản văn hoáthế giới;
để giáo dục lòng tự hào,xây dựng các biểu tượnglịch sử, giá trị di sản vănhóa cho học sinh
IV Tình hìnhphát triểnkinh tế
Thường xuyên bịthiên tai, gâynhiều khó khăncho sản xuất vàđời sống dân cư
- Tích hợp GDCD: Giáo
dục tinh thần sẵn sàngtương thân tương ái, đoànkết cùng đồng bào cảnước hướng về miềnTrung ruột thịt khi bịthiên tai tàn phá bằng cáchành động nghĩa tìnhkhác (ủng hộ quyên góptiền, quần áo, sách vở )Bài 25: Vùng
Duyên hải
Nam Trung
Bộ
I Vị tríđịa lí và giớihạn lãnh thổ
Duyên hải NamTrung Bộ vớinhiều đảo vàquần đảo có tầmquan trọng vềkinh tế và quốcphòng đối với cảnước (Hoàng Sa,Trường Sa, LíSơn)
- Tích hợp âm nhạc:
Giáo viên có thể yêu cầuhọc sinh kể tên một bàihát nổi tiếng của nhạc sĩThế Song (Nơi đảo xa)viết về 2 quần đảo Hoàng
Sa và Trường Sa Sau đó
mở cho học sinh nghe
-Tích hợp Lịch sử:
Giáo viên có thể kể chohọc sinh nghe chuyện vềhải đội Hoàng Sa kiêmquản Bắc Hải suốt từ thế
kỷ XVII đến đầu thế kỷXIX từ đó giúp học sinhkhẳng định Nhà nướcViệt Nam là Nhà nướcđầu tiên trong lịch sửchiếm hữu và thực thi chủquyền của mình tại Hoàng
Sa, khi quần đảo này còn
vô chủ