Dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạykiến thức, kĩ năng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạtđộng dạy để hình thành và phát
Trang 1MỤC LỤC
1 I Phần mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
3 Đối tượng nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
11111
2 II Phần nội dung
3 III Phần kết luận- kiến nghị
1 Kết luận
2 Kiến nghị
151516
1
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU:
1 Lý do chọn đề tài
Dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạykiến thức, kĩ năng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạtđộng dạy để hình thành và phát triển năng lực thực hiện cho người học, tạo ra mốiliên kết giữa các môn học tri thức giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và tíchcực học tập
Xu thế phát triển của khoa học ngày nay là tiếp tục phân hóa sâu, song songvới tích hợp liên môn, liên ngành càng rộng Vì thế việc giảng dạy các môn trongnhà trường không thể tách biệt, riêng rẽ Mặt khác, khối lượng tri thức khoa họcngày càng gia tăng mà thời gian học tập trong nhà trường có giới hạn do đó phảichuyển từ các môn học riêng sang dạy học theo hướng tích hợp
Đối với môn Địa lí là môn học nghiên cứu các kiến thức liên quan đến cả tựnhiên và kinh tế - xã hội nên trong quá trình học tập đòi hỏi học sinh phải vận dụngkiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học để giải quyết vấn đề đồng thờimôn học còn tích hợp với các chủ đề mới đã được tập huấn trong các năm qua nhưgiáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, giáo dục kĩ năngsống Vì vậy, dạy học môn địa lí cần phải tăng cường theo hướng tích hợp Xuất
phát từ lý do trên tôi chọn đề tài :“ Dạy học theo chủ đề tích hợp nhằm nâng cao chất lượng bài “ Môi trường đới lạnh” môn Địa lý lớp 7”
2 Mục đích nghiên cứu:
- Giúp học sinh vận dụng kiến thức của nhiều môn học, nhiều vấn đề khácnhau để giải quyết một vấn đề trong bài học địa lí, phát huy tính tích cực học tậpcủa học sinh, nâng cao kết quả trong học tập môn Địa lý cũng như các môn họckhác
- Tăng khả năng tự học, tự nghiên cứu, học tập nhóm đối với mỗi học sinh.Biết kết hợp được việc học lý thuyết với thực hành, thể hiện phương châm “học điđôi với hành”
- Tạo điều kiện thuận lợi cho những học sinh có năng lực, có niềm đam mê,
có sáng tạo trong học tập bộ môn
3 Đối tượng nghiên cứu
- Cơ sở lí luận về dạy học tích hợp
- Chương trình địa lí THCS nói chung và bài 21 - Môi trường đới lạnh – địa
lí lớp 7 nói riêng
- Nghiên cứu nội dung thuộc các môn học có liên quan đến nội dung bài 21
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Nghiên cứu các nộidung bồi dưỡng thường xuyên dành cho giáo viên THCS, khai thác các nội dung
có liên quan đến dạy học tích hợp và kĩ thuật dạy học tích cực trên Internet
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Sau tiết học cóbài kiểm tra chất lượng , quan sát hành vi, thái độ của học sinh trong các hoạt độngsinh hoạt hàng ngày tại trường và khu kí túc xá để bảo vệ môi trường và ứng phóvới biến đổi khí hậu
Trang 3- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Thống kê, xử lí số liệu thu thập, đốichiếu so sánh với kết quả ban đầu và rút ra kết luận
II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lí luận
1.1 Tích hợp và Dạy học tích hợp :
Tích hợp được coi là sự liên kết các đối tượng giảng dạy, học tập trong cùngmột kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thốngdạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học tốt nhất
Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn
để học sinh biết huy động, tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều môn học khácnhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập ; thông qua đó hình thành những kiếnthức kĩ năng mới , phát triển được những năng lực cần thiết nhất là năng lực giảiquyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống
1.2 Các quan điểm trong dạy học tích hợp :
- Quan điểm nội môn: Quan điểm này chỉ chủ yếu tập trung vào nội dungmột môn học và duy trì một môn học riêng rẽ
- Quan điểm “ đa môn”: Quan điểm này theo định hướng những tình huống,những đề tài được nghiên cứu theo những môn học khác nhau Như vậy, các mônhọc chưa thực sự tích hợp
- Quan điểm “ liên môn” trong đó một tình huống chỉ có thể tiếp cận qua sựsoi sáng của nhiều môn học, các quá trình học tập phải liên kết với nhau xungquanh vấn đề cần giải quyết
- Quan điểm” xuyên môn”: trong đó cần phát triển các kĩ năng mà học sinh
có thể sử dụng trong tất cả các môn học
Mỗi một quan điểm đều có những ưu , nhược điểm riêng nhưng yêu cầu của
xã hội và dạy học ngày nay đòi hỏi chúng ta phải hướng tới quan điểm “ liên môn”
và “ xuyên môn”
1.3 Các phương thức trong dạy học tích hợp:
- Dạng thứ nhất: Lồng ghép các nội dung giáo dục có liên quan vào quá trìnhdạy học một môn học: Bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, giáo dục kĩnăng sống Với dạng này định hướng vẫn là đa môn
- Dạng thứ hai : Xử lí các nội dung kiến thức của nhiều môn học có mối quan hệ vớinhau đảm bảo cho học sinh vận dụng các kiến thức đó để giải quyết các vấn đềtrong học tập Đây là phương thức điển hình của dạy học tích hợp vì học sinh giảiquyết được các tình huống phức tạp, vận dụng nhiều môn học Tích hợp đượcnhiều kiến thức, kĩ năng của các môn học để đạt được mục tiêu tích hợp cho nhữngmôn học đó
1.4 Nguyên tắc dạy học theo hướng tích hợp:
- Không làm thay đổi tính đặc trương của môn học
- Khai thác nội dung cần tích hợp một cách có chọn lọc, có hệ thống đượcsắp xếp hợp lí làm cho kiến thức môn học thêm phong phú sát với thực tiễn, tránhtrùng lặp
- Đảm bảo tính vừa sức : Các nội dung tích hợp giúp cho bài học rõ ràng,tường minh hơn đồng thời tạo hứng thú cho người học
3
Trang 42 Thực trạng
2.1 Thuận lợi:
- Đối với giáo viên:
+ Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyênphải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự
am hiểu về những kiến thức liên môn đó hay nói cách khác đội ngũ giáo viênchúng ta đã dạy tích hợp liên môn từ lâu rồi nhưng chúng ta chưa đi sâu và chưa cókhái niệm tên gọi cụ thể mà thôi
+ Trong những năm qua giáo viên cũng đã được bồi dưỡng thêm nhiều kiếnthức mới về phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, các chuyên đề tích hợp
+ Nhà trường đã đầu tư nhiều phương tiện dạy học có thể đáp ứng một phầnđổi mới phương pháp dạy học hiện nay
+ Sự phát triển của CNTT, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên của nhà trường
là cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học tích hợp, liên môn
- Đối với học sinh: các em có niềm đam mê khám phá, phát huy tính độc lập,sáng tạo ở học sinh chính vì thế chất lượng bộ môn ngày càng được nâng cao, các
kỹ năng sống các em ngày càng tốt hơn
2.2 Khó khăn:
- Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác
- Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo chủ đề đơn môn nên khi dạy theochủ đề tích hợp, liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phải xem xét, rà soát nộidung chương trình, sách giáo khoa (SGK) hiện hành để loại bỏ những thông tin cũ,lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phù hợp Nội dungcủa phương pháp dạy tích hợp, liên môn cũng yêu cầu GV cấu trúc, sắp xếp lại nộidung dạy học trong chương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi
- Cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho dạy học tích hợp gắn liền với đổi mớigiáo dục nhiều trường còn hạn chế
- Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay một bộ phận phụ huynh và học sinh chorằng bộ môn Địa lí nói riêng và các môn khoa học xã hội nói chung là môn họcphụ, môn học không đóng góp vào định hướng nghề nghiệp trong tương lai Vìvậy, việc học môn Địa lí là sự cưỡng ép, để đối phó với các bài kiểm tra và kì thihọc kì mà các em chưa hiểu được môn Địa lí ngoài các kiến thức độc lập nó cònchứa đựng các mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên, giữa tự nhiên với dân cư– xã hội và với các ngành kinh tế
Ví dụ :
Trang 5+ Môn Vật lí vào mục 1: Vận dụng kiến thức : “ Sự nở vì nhiệt của các chấtrắn, lỏng, khí” để học sinh giải thích các hiện tượng mưa tuyết, bề mặt lục địa, đạidương đóng băng, băng trôi, núi băng, băng tan ở hai cực Từ đó học sinh thấyđược sự biến đổi khí hậu toàn cầu đe dọa đến cuộc sống của con người, học sinhliên hệ được hiện tượng nước biển dâng và hậu qua của nó tại Việt Nam Qua đóhình thành ý thức, thái độ biết chung tay bảo vệ môi trường xanh, sạch và pháttriển bền vững.
+ Môn toán học vào mục 1: Vận dụng kiến thức môn toán để đọc biểu đồnhiệt độ, lượng mưa để thấy được nhiệt độ tháng cao nhất, thấp nhất, biên độ nhiệt,tháng có lượng mưa cao nhất, thấp nhất…
+ Môn sinh học lớp 7 ( Bài :Sự đa dạng sinh học ) vào mục 2: Để giải thích
sự thích nghi của động vật, thực vật với điều kiện khí hậu giá lạnh:
Thực vật : thích nghi bằng cách rút ngắn thời gian sinh trưởng chỉ pháttriển vào mùa hè khi nhiệt độ tăng, băng tuyết tan Cây thấp lùn, sống trong thunglũng khuất gió; lá màu sẫm để tăng khả năng quang hợp cho cây
Động vật: Thích nghi với môi trường dựa vào cấu tạo cơ thể (có lớp lôngdày, lớp mỡ dày, bộ lông không thấm nước, lông màu trắng)và dựa vào tập tính di
cư, kiếm ăn vào ban ngày ở mùa hạ, ngủ đông và sống bầy đàn để sưởi ấm chonhau…)
+ Môn giáo dục công dân lớp 7 - Bài : Bảo vệ môi trường và tài nguyênthiên nhiên: vào mục 1: Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khíhậu
+ Môn địa lí 7 – Bài : Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa vào mục 1b: Biếtnguyên nhân, hậu quả của Trái Đất nóng lên
+ Môn địa lí 6 : Sự thay đổi nhiệt độ không khí theo vĩ độ vào để giải thích
vì sao đới lạnh có nhiệt độ rất thấp ở mục 1
Nhận xét: Sau khi tích hợp các nội dung trên HS hiểu sâu sắc hơn về Môi
trường đới lạnh, có thể vận dụng kiến thức của các môn vật lí, sinh học…vào giảithích các hiện tượng tự nhiên của đới lạnh ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu nhưngkhông làm thay đổi nội dung, cấu trúc bài học
3.2 Vận dụng có hiệu quả các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như: Kĩ thuật khăn trải bàn; kĩ thuật đặt câu hỏi, phương pháp thảo luận
nhóm…
3.2.1 Thảo luận nhóm
+ Khi thảo luận nhóm, người học được tham gia , được tự phát hiện vấn đề , tự rút
ra kết luận, được cùng nhau trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm được tạo điều kiện khámphá kiến thức dưới sự hướng dẫn gợi ý của giáo viên
+ Cách tiến hành:
• GV nêu vấn đề cần thảo luận Nêu rõ mục đích yêu cầu, thời gian Chianhóm, phân công nhiệm vụ
• GV bao quát chung, hướng dẫn động viên các nhóm làm việc
• Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình cho cácnhóm nghe, trao đổi, bổ sung , góp ý
• GV kết luận, đánh giá
5
Trang 6Mẫu phiếu học tập số 1:
Phân tích biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa của Hon-man và hoàn thành bảng sau:
Các nhóm chẵn: Nhiệt độ ( 0 C) Các nhóm lẻ: Lượng mưa ( mm)
T0 cao nhất tháng ……… Lượng mưaTB/năm ………
T0 thấp nhất tháng ……… Lượng mưa caonhất ………
Biên độ nhiệt /năm ……… Lượng mưa thấp nhất ………
T0 trung bình năm ……… Số tháng tuyết rơi ………
MT đới lạnh dựa vào
Cấu tạo cơ thể
Cách thích nghi Loài tiêu biểu-
-
-Hình ảnh HS trường Dân tộc Nội Trú Cẩm Thủy học tập theo nhóm
+ Nhận xét: Qua áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong bài
“ Môi trường đới lạnh” cho thấy: dạy học theo nhóm là phương pháp học đơn giản,
dễ thực hiện Tuy nhiên có hạn chế của dạy học theo nhóm là nếu tổ chức khôngtốt đôi khi chỉ có các thành viên tích cực làm việc, các thành viên thụ động thườnghay ỷ lại, trông chờ, không tích cực dẫn đến mất nhiều thời gian mà hiệu quả họctập không cao Vì vậy giáo viên cần bao quát để nhắc nhở các em , hướng dẫn các
em tham gia tích cực hơn
Trang 73.2.2 Kĩ thuật Khăn trải bàn
+ Khái niệm: Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết
hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm nhằm: Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh
+ Cách tiến hành:
Chia học sinh thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0 Trên giấy A0 chia thành các phần gồm phần chính giữa và các phần xung quanh Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng với phần xung quanh
Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy nghĩ trả lời câu hỏi theo cách hiểu riêng của mỗi cá nhân và viết vào phần giấy của mình trên tờ A0
Trên cơ sở ý kiến của mỗi cá nhân học sinh thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa của tờ giấy A0 “khăn phủ bàn”
Phiếu học tập số 2 : GV cho HS thảo luận nhóm theo kỹ thuật khăn phủ bàn với
nội dung: Là học sinh em cần làm gì để góp phần hạn chế hiện tượng nước biển dâng?
HS hoạt động nhóm theo kĩ thuật khăn phủ bàn
7
1 8
2 7
6
3 4 5
3 6
4 5
6
4 5
Trang 8
HS báo cáo kết quả hoạt động của nhóm
Nhận xét: Qua áp dụng kỹ thuật “khăn trải bàn: trong bài cho thấy:Kỹ thuật
“khăn trải bàn” là một kỹ thuật đơn giản, dễ thực hiện, có thể tổ chức trong các bàihọc Thực hiện kỹ thuật này đòi hỏi tất cả các thành viên phải làm việc cá nhân,suy nghĩ, viết ra ý kiến của mình trước khi thảo luận nhóm Như vậy có sự kết hợpgiữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm Từ đó các cuộc thảo luận thường có sựtham gia của tất cả các thành viên và các thành viên có cơ hội chia sẻ ý kiến, kinhnghiệm của mình, tự đánh giá và điều chỉnh nhận thức của mình một cách tích cực.Nhờ vậy mà nâng cao hiệu quả học tập và phát triển các kỹ năng sống cho họcsinh Kĩ thuật này khắc phục được một số hạn chế của hoạt động nhóm
3.3 Nghiên cứu cập nhật thông tin phù hợp trên Internet để phục vụ bài giảng.
V
í dụ 1 : Theo số liệu do Ban Liên Chính phủ vể BĐKH đưa ra năm 2007,
nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 0,740C trong thời kì 1906 – 2005 và
Trang 9tốc độ tăng nhiệt độ trong 50 năm gần đây gấp đôi so với 50 năm trước đó.Ở ViệtNam, trong 50 năm qua nhiệt độ tăng khoảng 0,50C - 0,70C Nhiệt độ mùa đôngtăng nhanh hơn nhiệt độ mùa hè, phía bắc tăng nhanh hơn phía nam
Nếu nước biển dâng lên 75cm thì 1/3 diện tích đồng bằng sông Cửu Long và 1/10diện tích đồng bằng sông Hồng sẽ bị ngập Sản lượng lương thực và đa dạng sinhhọc nước ta bị giảm sút
Để ứng phó, thích ứng với việc nước biển dâng cao, tại nhiều quốc gia,nhiều giải pháp thích ứng đã được nghiên cứu, triển khai để thích ứng với nướcbiển dâng do tác động của BĐKH Các lựa chọn thích ứng được chia thành 3 nhómchính là:
- Các biện pháp bảo vệ: bao gồm giải pháp bảo vệ “cứng” và bảo vệ
Trang 10- Các biện pháp thích nghi: chuyển đổi tập quán canh tác
- Các biện pháp di dời: phương án cuối cùng khi mực nước biển dâng lên
mà không có điều kiện cơ sở vật chất để ứng phó là biện pháp di dời, rút lui vàosâu trong lục địa
- Việc cập nhật thêm các thông tin, hình ảnh trên mạng Internet giúp các em
mở rộng thêm vốn hiểu biết, cập nhật các thông tin mang tính thời sự về các nộidung có liên quan đến môn học, bài học
- Hình ảnh sinh động, hấp dẫn, mới lạ cũng giúp các em thư giãn, giải tỏatâm lí căng thẳng trong tiết học
Trang 113.4 Xây dựng giáo án: Mặc dù bài học được trình chiếu trên Power Point nhưng vẫn phải có giáo trên giấy Chuẩn bị giáo án là vô cùng quan trọng: Giáo án
dạy học tích hợp không phải là một bản đề cương kiến thức để giáo viên lên lớpgiảng giải, truyền thụ áp đặt cho học sinh, mà là một bản thiết kế các hoạt động,thao tác nhằm tổ chức cho HS thực hiện trong giờ lên lớp để lĩnh hội tri thức, pháttriển năng lực và nhân cách theo mục đích giáo dục và giáo dưỡng của bộ môn Đó
là bản thiết kế gồm hai phần hợp thành hữu cơ: Một là, hệ thống các tình huốngdạy học được đặt ra từ nội dung khách quan của bài dạy, phù hợp với tính chất vàtrình độ tiếp nhận của học sinh Hai là, một hệ thống các hoạt động, thao tác tươngứng với các tình huống trên do giáo viên sắp xếp, tổ chức hợp lí nhằm hướng dẫn
HS từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh bài học một cách tích cực và sáng tạo Thiết kếgiáo án giờ học theo chủ đề tích hợp phải bám chặt vào những kiến thức các bộmôn có liên quan, phải bảo đảm nội dung và cấu trúc đặc thù nhưng không gò épvào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ra những chân trời mở cho sự tìm tòisáng tạo trong các phương án tiếp nhận của học sinh, trên cơ sở bảo đảm được chủđích, yêu cầu chung của giờ học
TIẾT 22 - BÀI 21: MÔI TRƯỜNG ĐỚI LẠNH.
1 Mục tiêu:
a, Về kiến thức:
- Biết vị trí của đới lạnh trên bản đồ thế giới
- Trình bày và giải thích một số đặc điểm cơ bản của môi trường đới lạnh
- Biết sự thích nghi của thực động vật với môi trường đới lạnh
d Định hướng phát triển năng lực cho học sinh:
- Nhóm năng lực chung: Tự học, tự giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác, sửdụng ngôn ngữ, tính toán
- Nhóm năng lực chuyên biệt: sử dụng lược đồ, biểu đồ, ảnh địa lí
2 Chuẩn bị của GV và HS:
* Giáo viên:
- Bảng nhóm, phiếu học tập, bài kiểm tra cho hoc sinh
- Máy tính, máy chiếu để trình chiếu bài giảng điện tử
* Học sinh: Tìm hiểu trong SGK, sách, báo, mạng Internet về đặc điểm khí
hậu, sinh vật đới lạnh và nguyên nhân, hậu quả của nước biển dâng
11