Học sinhnhà trường ngoan ngoãn, hiền lành, đa phần là chăm chỉ học tập và rèn luyện.Các em được sự ưu đãi đặc biệt về chế độ của Nhà nước, sinh hoạt, học tập tậptrung tại trường, trong t
Trang 1I Mở đầu:
1 Lí do chọn đề tài.
Trường phổ thông Dân tộc nội trú là loại hình trường chuyên biệt mang
tính chất phổ thông, dân tộc và nội trú Có nhiệm vụ thực hiện “giáo dục học
sinh về chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; bản sắc văn hóa
và truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam; ý thức tham gia phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khó khăn sau khi tốt nghiệp, Giáo dục kỹ năng sống
và kỹ năng hoạt động xã hội phù hợp với học sinh dân tộc nội trú Giáo dục lao động, hướng nghiệp và dạy nghề truyền thống phù hợp với năng lực của học sinh và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”.1
Hoạt động học tập của học sinh Dân tộc nội trú Dân tộc nội trú có nhiều đặcđiểm chung với học sinh trường THCS nói chung và có đặc thù riêng phù hợpvới đặc điểm tâm lí lứa tuổi đối tượng học sinh Dân tộc nội trú
Trường Dân tộc nội trú Thạch Thành là ngôi trường dành cho con em dântộc trong huyện Thạch Thành Toàn trường có 8 lớp Các em độ tuổi 11-15, độtuổi này chưa phải là người lớn nhưng cũng không còn là trẻ con, có khả năngnhận thức nhưng những nhận thức của các em chưa thật sự chín chắn và có thể
sẽ sai lệch nếu không được định hướng Tuy nhiệm vụ chính là học tập, nhưngcác em thường phải đối mặt với rất nhiều áp lực, từ nhiều phía gia đình, nhàtrường, xã hội Đó là những yêu cầu, kỳ vọng của cha mẹ, ông bà, là bầu khôngkhí trong gia đình, là mối quan hệ giữa con cái với cha mẹ; là áp lực về học tập,quan hệ với thầy cô, bạn bè Bên cạnh đó, các em còn phải đối mặt với nhữngcám dỗ của các trò chơi, các trang thông tin mạng,… Và riêng bản thân các emcũng lúng túng với những vấn đề mới nảy sinh: những thay đổi về tâm sinh lý,tình bạn, tình bạn khác giới Cá biệt, có những em vấp phải vấn đề nghiêm trọnghơn: lệch lạc về giới tính, khủng hoảng tâm lý, bạo hành gia đình, tệ nạn xã hội,
… Đối diện với những vấn đề phức tạp đó, rất nhiều em sẽ không biết cách nhìnnhận, sàng lọc, lựa chọn để giải quyết vấn đề như thế nào cho hợp lý Có thể bịmất thăng bằng bởi chính những điều tưởng như vặt vãnh ấy nếu không đượcnhững người xung quanh quan tâm, giúp đỡ và chia sẻ kịp thời Có thể bị mấtniềm tin, rối loạn về tâm lí, trầm cảm, hoặc có những hành động không làm chủđược bản thân, gây ra những hậu quả khôn lường, cho nên hoạt động tư vấn tâm
lí cho học sinh THCS nói chung học sinh trường Dân tộc nội trú Thạch Thànhnói riêng là vô cùng cần thiết
Học sinh trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành ở lại tập trung tạitrường, xa nhà, ở với thầy cô nhiều hơn ở với bố mẹ Các thầy, cô giáo khôngchỉ dạy chữ mà còn giáo dục đạo đức, lối sống cho các em Giúp các em thíchứng với cuộc sống, các em có những hiểu biết, có kiến thức, kĩ năng để có giảipháp hiệu quả, trước nhu cầu và thách thức cuộc sống hàng ngày Vì vậy giáoviên, nhất là các thầy cô chủ nhiệm cần phải cố gắng nhiều để giúp các em dễdàng hòa nhập với tập thể lớp, ngoài việc giúp các em cảm thấy được an toàn,được yêu thương, được hiểu, được thông cảm và được tôn trọng Từ đó tạo đượcmối quan hệ gần gũi giữa thầy và trò, học sinh sẽ sẵn sàng bộc lộ những tâm tưtình cảm nguyện vọng của mình cho thầy, cô và giúp các em vượt qua khó khăn
1 Thông tư số 01/2016/TT-BGDĐT ngày 15/01/2016 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Trang 2Chính vì thế mà tôi luôn không ngừng học hỏi, tích luỹ kinh nghiệm, kĩnăng tư vấn Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhàtrường, xuất phát từ thực tế công tác chủ nhiệm, tôi lựa chọn đề tài: “Một số
biện pháp tư vấn tâm lí cho học sinh ở trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành đạt hiệu quả” để nghiên cứu thực hiện
2 Mục đích nghiên cứu.
Thấy rõ được đặc thù của một trường chuyên biệt - Trường THCS Dân tộcnội trú Thạch Thành Giúp giáo viên hiểu rõ hơn về đặc điểm tâm lí của họcsinh, nhận diện các khó khăn về tâm lí, hiểu được nguyên nhân Đưa ra một sốgiải pháp, cải tiến phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhàtrường, đáp ứng yêu cầu xã hội
3 Đối tượng nghiên cứu:
- Công tác tư vấn tâm lí học sinh tại nhà trường
- Học sinh trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành trong 2 năm học2016-2017 và 2017-2018
4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Chuyên đề về: “Tư vấn tâm lí họcđường” năm xuất bản năm 20122 Thông tư 31- BGDĐT về hướng dẫn công tác
tư vấn tâm lí học sinh Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cấp THCS3 thuộc cácmodule: Module THCS 1, Module THCS 4, Module THCS 7, Module THCS 8,Module THCS 11, Module THCS 12, Module THCS 33,
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Tổng hợp thống kê, phân tích các sốliệu về thực trạng Điều tra, quan sát, kết luận
II Nội dung.
1 Cơ sở lí luận
Như chúng ta đã biết, “Tư vấn tâm lí là hỗ trợ, định hướng học sinh giải
quyết những khó khăn, rắc rối trong học tập và các mối quan hệ thường ngày Thông qua lắng nghe, chia sẻ, các thầy cô giáo hỗ trợ và định hướng đề ra kế hoạch kịp thời để ngăn chặn không để diễn ra theo chiều hướng tiêu cực Chính điều này góp phần tạo môi trường phát triển tâm lí lành mạnh cho mọi học sinh, tạo môi trường học đường an toàn, thân thiện Nếu không có những giải pháp,
mô hình tư vấn tâm lí phù hợp rất dễ dẫn đến việc các em hư hỏng xảy ra bạo lực học đường, thậm chí tội phạm”4
Đối với lứa tuổi học sinh THCS, đây là giai đoạn phát triển có nhiều khókhăn, là giai đoạn khủng hoảng đầu đời Do đó đời sống tâm lí các em có nhiềuthay đổi mạnh mẽ và chính những thay đổi này ảnh hưởng đến đời sống của các
em và là những nguyên nhân làm thay đổi hành vi, suy nghĩ của các em Nhữngbiến đổi về sinh lí, về tâm lí, sự thay đổi của điều kiện sống
Lứa tuổi trung học cơ sở đang ngự trị quy luật về tính mất cân đối tạm thời:Thể chất, tinh thần, tâm lí, hành vi, cảm xúc, nhận thức Các em muốn được đối
xử như người lớn, muốn thoát khỏi sự ràng buộc của cha me, gia đình Muốnđộc lập suy nghĩ và trong hành động, muốn thử sức mình, khẳng định mình,
2 Chuyên đề về: “Tư vấn tâm lí học đường” năm xuất bản năm 2012.
3 Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cấp THCS.
Trang 3thích giao tiếp Bắt đầu quan tâm tới bạn khác giới và xuất hiện những cảm xúcmới lạ.
Vì vậy việc khắc phục những khó khăn về tâm lí cần có sự phối hợp giữagia đình, nhà trường và xã hội Đặc biệt là những thầy cô giáo nếu ta không nắmbắt được sự phát triển cũng như những thay đổi bất thường trong đời sống tâm lícủa học sinh thì sẽ không có cách thức giáo dục phù hợp và sẽ gây nên nhữnghậu quả ngoài ý muốn Do đó là một giáo viên hàng ngày tiếp xúc với các emngoài việc giảng dạy ta còn phải quan tâm, nắm bắt được diễn biến tâm lí củacác em để kịp thời động viên, nhắc nhở, có những giải pháp hợp lí, giáo dục họcsinh phát triển toàn diện
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành thuộc hệ thống trường chuyênbiệt, thực hiện nhiệm vụ quan trọng là chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục học sinh
là con em đồng bào dân tộc, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho đồng bàovùng dân tộc thiểu số của địa phương Trường được chính thức thành lập ngày
11 tháng 11 năm 1999 Trong quá trình xây dựng và phát triển theo đường lối
của Đảng về đổi mới Giáo dục, đặc biệt sau khi có Nghị quyết “về đổi mới căn
bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”5, được sự quan tâm của Huyện uỷ, UBND, Phòng GD&ĐT, cùngvới sự nỗ lực phấn đấu không ngừng của đội ngũ CBGVNV, nhà trường đãnhiều năm liên tục đạt danh hiệu tiên tiến xuất sắc cấp huyện, cấp tỉnh Học sinhnhà trường ngoan ngoãn, hiền lành, đa phần là chăm chỉ học tập và rèn luyện.Các em được sự ưu đãi đặc biệt về chế độ của Nhà nước, sinh hoạt, học tập tậptrung tại trường, trong tuần, trong tháng không có sự quản lí trực tiếp của cha
mẹ, chỉ nhờ vào sự quản lí của thầy cô giáo, tổ quản lí học sinh của nhà trường Học sinh trường Dân tộc nội trú Thạch Thành hằng năm được tuyển chọn
từ các xã vùng cao trong huyện, chủ yếu là con em dân tộc Mường Các emđược sự ưu đãi đặc biệt về chế độ của Nhà nước, sinh hoạt, học tập tập trung tạitrường, trong tuần, trong tháng không có sự quản lí trực tiếp của cha mẹ, chỉ nhờvào sự quản lí của thầy cô giáo, tổ quản lí học sinh của nhà trường
Khó khăn, hạn chế:
* Cán bộ quản lý và giáo viên:
Công tác tư vấn tâm lí học sinh được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của ngànhgiáo dục, sự đồng tình của toàn xã hội và cha mẹ học sinh Nhà trường cũng rấtchú trọng đến công tác này, tuy vậy mới ở mức độ bề nổi, chưa có các quy định
cụ thể để tìm ra hướng đi bài bản, khoa học góp phần ngăn chặn, đẩy lùi các hạnchế phát sinh do vấn đề tâm lý gây ra Công tác tư vấn tâm lí học sinh ở trườngDân tộc nội trú Thạch Thành chưa có giáo viên chuyên trách Từ năm 2017 dochính sách tinh giảm biên chế, một số nhân viên hành chính của nhà trường bịcắt hợp đồng vì thế, nhà trường không có nhân viên quản lý học sinh, không có
y tế học đường, việc quản lí học sinh ở khu nội trú ngày càng khó khăn hơn Cógiai đoạn chưa kí được hợp đồng nhân viên phục vụ, mọi công tác chăm sóc,nuôi dạy, quản lý học sinh hoàn toàn do giáo viên đảm nhiệm
5 Nghị quyết số 29-NQ/TW Trung ương 8 khoá XI.
Trang 4Từ năm học 2016–2017 đến nay nhà trường đã thành lập tổ tư vấn, tổ đãxây dựng kế hoạch, có những biện pháp, quan tâm phát hiện những vấn đề vềtâm lí, những vướng mắc, những lí do mắc lỗi để có phương pháp giải quyết phùhợp Tổ tư vấn đã tổ chức những buổi nói chuyện trực tiếp với học sinh, lắngnghe ý kiến các em Song đôi lúc cũng không thể giải quyết được triệt để Bởihiểu tâm lí con ngưòi không phải là đơn giản, đôi khi có nhiều mâu thuẫn, phứctạp, cần phải có thời gian tìm hiểu, tháo gỡ
* Về học sinh:
Ngoài những khó khăn chung về lứa tuổi, các em còn gặp nhiều khó khăntrong học tập, sinh hoạt Một số em ngày từ những ngày đầu tựu trường trường,thường nhớ nhà, khóc nhiều, xin được về Nhiều em sống không ngăn nắp, chưa
có tính kỉ luật, thích thì làm, không thích thì thôi Một số em nói dối bố mẹ, thầy
cô, bỏ trốn ra ngoài chơi game Giáo viên chủ nhiệm trong các buổi sinh hoạt 15phút đầu giờ, cuối tuần đã nhắc nhở, đưa ra lớp kiểm điểm, hạ hạnh kiểm trongtuần, thông báo về gia đình, đề nghị nhà trường hình thức xử lí Với nhữngtrường hợp vi phạm nhiều lần, không sửa đổi, nhà trường đã phối hợp với giađình xử lí và có hình thức kỉ luật Song việc học sinh vi phạm kỉ luật, khôngthực hiện đúng nội quy của nhà trường vẫn còn Trong khi đó, trên báo chí, trêncác trang mạng xã hội, lại đầy những thông tin bất lợi đối với các em, các emchưa đủ sức sàng lọc để lựa chọn, giữ lại những điều tốt và loại bỏ cái xấu
Đối với học sinh dân tộc thiểu số: “Ý chí rèn luyện, óc quan sát, trí nhớ,
tính kiên trì, tính kỉ luật chưa cao Việc học chưa được đề cao vì thiếu động cơ thúc đẩy Nhận thức cảm tính khá tốt nhưng về tư duy một bộ phận các em chưa biết lật đi lật lại vấn đề, suy nghĩ thiếu sâu sắc, nhiều khi rập khuôn máy móc”6
Học sinh có biểu hiện chưa nghiêm túc trong giờ học
Học sinh trường Dân tộc nội trú Thạch Thành cũng có chung những đặcđiểm tâm lí đó Đa phần các em đến từ các xã vùng cao 135 trong huyện Tổng
số học sinh toàn trường là 240 em, có bao nhiêu học sinh thì có bấy nhiêu cátính, tính cách khác nhau: có nhiều em bản tính tốt chăm chỉ học tập, có ý thức
tu dưỡng rèn luyện đạo đức; có em ham chơi, nghịch ngợm, có em đam mê chơiđiện tử, bỏ bê, sao nhãng việc học tập, có em có biểu hiện thích bạn khác giới
Có em lại có hoàn cảnh gia đình nhà quá nghèo, bố mẹ đi làm ăn xa ở với ông
bà, ông bà lại già không còn đủ điều kiện chăm sóc cháu, mọi việc học tập, sinhhoạt phó mặc cho nhà trường Có những em bố mẹ ly hôn, ảnh hưởng đến tâm
lí, các em không yên tâm học hành, buồn chán không thiết học Học sinh xuống
Trang 5trường cũng là lần đầu tiên xa nhà, mọi cái đề lạ lẫm và bỡ ngỡ (nhất là học sinhlớp 6) các em còn rụt rè, thiếu tự tin Do điều kiện sống, môi trường tiếp xúc,đặc điểm ngôn ngữ của các em bị hạn chế Giai đoạn đầu, học sinh lớp 6 đếntrường luôn nhớ nhà, khóc suốt ngày, đòi về nhà Một số học sinh ở các lớp lớn
có tâm lý thích làm người lớn, có biểu hiện ăn chơi, đua đòi, thích thể hiện, hay
lí lẽ và chống đối, có em thì nảy sinh tình cảm khác giới…
Hầu hết những thách thức của học sinh ngày nay vượt quá sự hiểu biết,chuyên môn sư phạm được đào tạo của giáo viên nói chung, trường Dân tộc nộitrú Thạch Thành nói riêng
Bản thân là giáo viên trong nhà trường được trực tiếp đứng lớp, thườngđược phân công làm giáo viên chủ nhiệm, tôi đã nhận thấy rất rõ điều này, giúpcác em tránh rơi vào sự khủng hoảng tâm lý Các em xem thầy cô như một chỗdựa tinh thần Thầy cô là người có những định hướng đúng đắn cho các em conđường phải đi, giúp các em tìm lại niềm tin, niềm vui trong cuộc sống Đó lànhững điều mà người thầy cần phải thực hiện được để đáp ứng nhu cầu được tưvấn tâm lý, một nhu cầu có thực và vô cùng bức thiết của học sinh trong trườngDân tộc nội trú Công việc này đòi hỏi giáo viên chủ nhiệm phải bỏ ra nhiều thờigian, công sức và tâm huyết, bởi nó không dễ dàng, đôi lúc rất phức tạp và khókhăn có thể thầy cô chưa đủ kinh nghiệm và vốn sống Có giáo viên tuổi đã caolại khó tìm được tiếng nói chung với học sinh Hoặc có giáo viên do hoàn cảnhcông việc gia đình không đủ thời gian giải quyết vấn đề trọn vẹn, có nhữngtrường hợp giáo viên không đủ năng lực để giải quyết vấn đề mà học sinh đặt ra
Kết quả công tác tư vấn tâm lí
Năm học Sĩsố
Số HS được tư vấn
Thành công
Không thành công
TĐ của lớp Tốt Khá TB Giỏi Khá TB
3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Công tác tư vấn tâm lí học sinh ở trường Dân tộc nội trú Thạch Thành chưa
có giáo viên chuyên trách Nhà trường đã có tổ tư vấn nhưng các đồng chí trong
tổ đều làm việc kiêm nhiệm nên việc dành thời gian cho công tác tư vấn chưađược nhiều Do đó, giáo viên chủ nhiệm vẫn giữ vai trò chủ đạo trong công tác
tư vấn tâm lí cho học sinh Vì giáo viên chủ nhiệm là người các em gần gũi nhất,luôn quan tâm, chia sẻ, tạo mọi điều kiện, giúp các em dễ dàng hòa nhập với tậpthể lớp, các em coi thầy cô chủ nhiệm là chỗ dựa tinh thần, các em cảm thấyđược an toàn, được yêu thương, được hiểu, được thông cảm Từ đó tạo được mốiquan hệ gần gũi giữa thầy và trò, học sinh sẽ sẵn sàng bộc lộ những tâm tư tìnhcảm nguyện vọng của mình cho thầy, cô và giúp các em vượt qua khó khăn Cácthầy cô vừa là cha mẹ vừa là anh chị, vừa là bạn của các em, gần gũi chăm sócchia sẻ, mọi nỗi vui buồn, có lúc phải động viên dỗ dành Hầu hết giáo viên chủnhiệm là người thực hiện công việc này nhiều nhất Do bản tính nhút nhát, ítgiao tiếp, nhiều em ít chia sẻ, không dám thổ lộ với các thầy cô giáo bộ môn màchỉ dám bày tỏ với thầy cô chủ nhiệm
Cùng với giáo viên chủ nhiệm, các thầy cô giáo bộ môn đã cung cấp thôngtin, hỗ trợ phương pháp tư vấn Ban giám hiệu và tất cả giáo viên trong trường
Trang 6rất chú ý và quan tâm đến vấn đề này, phân công giáo viên trực 24/24 giờ có sổtheo dõi các hoạt động học tập, rèn luyện của học sinh, nhằm nắm bắt thông tin
và có hướng giải quyết kịp thời Tuy vậy để hiểu được tâm lí con người khôngphải dễ, có rất nhiều trường hợp rất khó, phức tạp nếu không khéo lại xảy ra hậuquả sai lầm
Với những thuận lợi và khó khăn trên bản thân tôi đã dành nhiều thời gian,tìm tòi, nghiên cứu, vận dụng trong thực tế giảng dạy tìm ra các giải pháp saocho có hiệu quả nhất để làm tốt công tác tư vấn tâm lí cho học sinh ở trường Dântộc nội trú Để ngôi trường Dân tộc nội trú thật sự trở thành: “Trường là nhà,thầy cô là cha mẹ, bạn bè là anh em”, giúp các em nhanh chóng hoà nhập vớicuộc sống mới, môi trường mới, bản thân tôi đã áp dụng những biện pháp nhưsau:
Khu Kí túc xá học sinh
3.1 Tìm hiểu, thu thập thông tin học sinh.
3.1.1 Nắm bắt được các thông tin về học sinh:
Để nắm bắt được tâm tư, tình cảm, ước muốn, nguyện vọng, sở thích, củahọc sinh, việc tìm hiểu thông tin là việc làm cần thiết, nó là cơ sở ban đầu, vàcũng là điều kiện quan trọng để hiểu về học sinh lớp mình chủ nhiệm Khi nhậnlớp chủ nhiệm, giáo viên cần nắm bắt về hoàn cảnh gia đình, ước muốn, sởtrường, những khó khăn nếu có Giáo viên có thể sàng lọc chọn ra những họcsinh có hoàn cảnh đặc biệt Cần tự hình thành cho mình một mạng lưới thu thậpthông tin riêng từ các nguồn: bạn bè, cha mẹ, GV bộ môn, thầy cô giáo cũ củacác em Tuy nhiên, trong cuộc sống, không có gì là không thể xảy ra Vì vậy, đốivới những học sinh được đánh giá là yên tâm, hoặc thật bình thường về hoàncảnh, về tâm lý, cũng không nên chủ quan cho rằng không cần phải quan tâmđến các em Bởi cuộc sống càng hiện đại thì càng phức tạp, có nhiều điều bấtthường xảy ra trong cuộc sống mà không ai có thể lường hết được Cho nên giáoviên chủ nhiệm lớp phải thể hiện sự quan tâm của mình đến với tất cả đối tượnghọc sinh, nhưng cũng phải đặt trọng tâm, trọng điểm ở một số học sinh các biệt
Mỗi một gia đình có một hoàn cảnh riêng, có một phong cách sống, mộtquan niệm riêng, gọi là nếp nhà, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc hìnhthành nhân cách học sinh Các em là người chịu tác động trực tiếp, tất cả niềmvui, nỗi buồn, sự thất bại, hay thành công Với một số học sinh, gia đình khôngphải là chốn bình yên, không phải là nơi mà em muốn quay về sau mỗi ngày đihọc, bởi ở nhà, "Bố mẹ chỉ biết dùng từ thô tục chửi con, đánh con Con sợ đònroi, nhưng con không sợ bố mẹ, không nể bố mẹ” Có em, vì cha mẹ không cócon trai, nên cho em ăn mặc, rèn cho con những hành vi giống con trai Đến
Trang 7trường, em hung hăng, nghênh ngang thể hiện bản lĩnh "đàn anh" của mình Vàcòn biết bao tình huống mà người giáo viên chủ nhiệm phải đối diện khi quản lýmột lớp học: các em có mâu thuẫn với giáo viên bộ môn và yêu cầu thích học côgiáo này, không học với cô giáo kia, mâu thuẫn với bạn bè dẫn đến xô xát, muốnnghỉ học vì chán nản chuyện gia đình, vì hoàn cảnh khó khăn,… Ở tuổi mới lớn,
vì luôn muốn được quan tâm, đôi khi các em thổi phồng vấn đề của mình lênquá mức, khiến cho việc nhỏ trở nên trầm trọng Nếu không được kịp thời giúp
đỡ, khi cảm thấy không ai quan tâm đến mình, các em sẽ tự giải quyết vấn đề vàthông thường đó là những cách xử lý tiêu cực, đôi khi gây ra hậu quả vô cùngtrầm trọng
Thiết nghĩ, trước những tình huống nảy sinh trong quá trình dạy học, với tưcách là giáo viên chủ nhiệm, người thầy cần phải có đủ thời gian, đủ kiên nhẫn,
đủ bản lĩnh và quan trọng nhất là phải có đủ tình thương để có thể lắng nghe,thông cảm, thấu hiểu, chia sẻ và định hướng cho các em cách giải quyết nhữngvấn đề khó khăn trong cuộc sống Tuy nhiên, ta không nên chờ đến khi thật sự
có vấn đề rồi mới đi tìm cách giải quyết, mà phải phát hiện được vấn đề khi nócòn manh nha, tiềm ẩn, để ngăn chặn kịp thời những tình huống xấu phát sinh Năm học 2017-2018, tôi nhận chủ nhiệm lớp 9 Có một học sinh nữ rấtngoan luôn là học sinh giỏi từ lớp 6 đến lớp 8 Đầu năm lớp 9, em có biểu hiện
lơ là trong học tập Trong giờ học em không tập trung, mắt lơ đãng nhìn rangoài, hay nghỉ học và còn đi học muộn, bài vở không chuẩn bị chu đáo, luôn bịđội cờ đỏ nhắc nhở, hạ loại làm ảnh hưởng đến phong trào thi đua của lớp Sinhhoạt cuối tuần, lớp có đưa em ra kiểm điểm, hạ loại Thấy vậy, một hôm tôi gọi
em lại hỏi em chỉ trả lời: “Em xin lỗi cô, em biết là mình đã sai, em xin hứa sẽ
sửa chữa và không vi phạm nữa” Nhìn nét mặt của em tôi thấy em rất buồn, mắt
rớm lệ và em quay đi Lật lại tập phiếu điều tra đầu năm, không thấy em ghiđiều gì đặc biệt Nhưng lòng tôi vẫn phân vân Ngày hôm sau tôi đã tìm hiểuđược hoàn cảnh gia đình em: Mẹ chẳng may mắc phải căn bệnh hiểm nghèo,không thể đi lại được Nhà nghèo, bố đi làm ăn mãi tận miền Nam kiếm tiền gửi
về mua thuốc cho mẹ Tất cả mọi công việc gia đình chỉ một mình em lo toan vàchăm sóc mẹ Nghe nói tôi giật mình suýt nữa thì tôi đã phạt em nếu cứ cứngnhắc áp dụng kỷ luật mà không cần hỏi han, có thể sẽ gây một chấn động tâm lýcho học sinh
Từ đấy ngoài giờ ra chơi, hoặc thời gian rảnh rỗi tôi thường tâm sự tròchuyện với học sinh để biết được hoàn cảnh của các em Tôi luôn chú ý xâydựng mối quan hệ tốt với học sinh trên sơ sở thương yêu, tôn trọng và chânthành với nhau Giáo viên chủ nhiệm phải thực sự tin tưởng vào các em, tạo điềukiện để các em phát huy năng lực, sở trường GV cũng cần tạo cho các em cócảm giác an toàn trong lớp học bằng cách xây dựng một bầu không khí "giađình", để các em thật sự cảm thấy trường, lớp chính là nhà, bạn bè, thầy cô lànhững người thân yêu, khi vui có thể cùng nhau cười, khi buồn có thể dựa vào
mà khóc Cần tìm hiểu để nắm bắt được năng lực, sở trường của học sinh Việclàm này tưởng như không liên quan đến hoạt động tư vấn tâm lý, nhưng thật ralại hỗ trợ đắc lực cho việc củng cố, kích thích ở học sinh lòng tự tin, giúp các em
đủ niềm tin để đưa ra những quyết định đúng đắn Nếu thấy các em cần giúp đỡ,hãy giúp đỡ thật khéo léo, tế nhị
Trang 8Hãy chủ động gần gũi trò chuyện với các học sinh có vấn đề nếu xét thấycác em chưa đủ mạnh dạn tìm đến với mình Khi học sinh thật sự cần được tưvấn, có một nguyên tắc vàng mà GV phải thuộc lòng: "Luôn luôn lắng nghe,luôn luôn thấu hiểu"
Cô giáo trò chuyện học sinh
3.1.2 Quan sát biểu hiện hành vi của học sinh
Quan sát để phát hiện những thay đổi trong hành vi, những hiện tượng bấtthường trong đời sống, sinh hoạt của các em, quan sát những biểu hiện của họcsinh có nguy cơ rối nhiễu tâm lý Đó có thể là những biểu hiện nhỏ: đi chậm,không mang giày khi học tiết Thể dục, nói tục, cáu gắt với bạn, hay nghỉ họckhông xin phép, bỏ tiết, hay sử dụng điện thoại, hay ngủ trong lớp học Vànghiêm trọng hơn, như vi phạm kiểm tra, vô lễ với giáo viên, đánh bạn Vớinhững học sinh vốn ngoan ngoãn, chăm chỉ thì một biểu hiện nhỏ nhất cũng làđiều cần lưu ý Bởi mỗi biểu hiện là dấu hiệu của sự thay đổi tâm lí, từ sự quansát đó mà giáo viên biết để có cách sử lí phù hợp Kịp thời trấn chỉnh những
hành vi tiêu cực của học sinh
GV hướng dẫn HS gấp chăn màn Học sinh tự gấp chăn màn
Học sinh căng thẳng về mặt tâm lí biểu hiện sự mệt mỏi, thất vọng, lo lắng,
buồn rầu thu mình kéo dài vài giờ hoặc vài ngày có thể do những rắc rối cuộcsống thường nhật như: Áp lực trong thi cử, cãi nhau với bạn, chia tay bạn, thamgia quá nhiều hoạt động hoặc kì vọng cao, cha mẹ li hôn hoặc li thân, thành viêntrong gia đình bị ốm hay qua đời, các vấn đề về kinh tế (bố mẹ làm ăn thua lỗ,phá sản) Trong học tập, học sinh chịu nhiều tác động, áp lực không chỉ ở yêucầu, nội dung kiến thức môn học mà còn ở phương pháp giảng dạy, thái độ củagiáo viên…
Trang 9Bên cạnh việc quan sát những hành vi chưa chuẩn mực của học sinh, giáoviên còn quan sát đến cả sự tiến bộ của các em, động viên khích lệ các em ngàymột tiến bộ hơn, bởi học sinh được thầy cô khen ngợi kịp thời sẽ tạo được niềmtin, sự tự tin, vững tâm hơn Tất cả những điều đó là động lực cho các em tiến
bộ nhanh hơn Các em sẽ phát huy được những năng khiếu, sở trường của mình,
và tạo nên phong trào thi đua trong lớp, giúp các em khác cùng tiến bộ
3.1.3 Tìm ra những nguyên nhân dẫn đến hành vi chưa chuẩn mực của học sinh.
Trên cơ sở quan sát những biểu hiện của học sinh, giáo viên tìm ra đượcnhững nguyên nhân dẫn đến những biểu hiện tâm lí đó Có thể do một số nguyênnhân sau:
- Do muốn sự thu hút sự chú ý của người khác, thích thể hiện mình Thu hút
sự chú ý và thể hiện quyền lực là hai mục đích phổ biến nhất của hành vi tiêucức ở học sinh Muốn thu hút sự chú ý của bố mẹ, thầy cô, bạn bè, các em có thểlàm những điều mà có thể người lớn cảm thấy khó chịu, nhưng các em vẫn nghĩ
là mình đã là người lớn, đủ để nhận biết các vấn đề mà không cần sự chỉ bảo của
ai Không chịu lắng nghe ý kiến của người khác, hành động theo ý chủ quan củabản thân, theo sự phán quyết của cá nhân mình, thậm chí các em còn quậy phá,trêu ngươi, thách thức, cãi lại người lớn Lứa tuổi này các em cũng có nhiều thayđổi mạnh mẽ cả về thể chất, về tâm lí Trong gia đình, các em có sự tham giatích cực vào các hoạt động và nhiệm vụ của gia đình giao cho Các em thể hiện
sự tích cực, chủ động và độc lập trong khi hoàn thành các nhiệm vụ như mộtngười lớn muốn mở rộng các mối quan hệ với người lớn và mong muốn ngườilớn nhìn nhận mình một cách bình đẳng, không muốn bị coi là trẻ con như trướcđây Bên cạnh đó, người lớn lại không coi các em đã trở thành người lớn Lúcnào cũng coi các em là trẻ con chưa biết gì, có gia đình bố mẹ lo lắng, bao bọcquá mức Điều này làm các em mất tính chủ động, và có cảm giác như mình bịcoi thường Có gia đình do quá lo lắng, nghiêm khắc quá, có nhiều biện phápcứng rắn, nên các em ít sự chia sẻ, sợ bị mắng chửi, có thể gây ra xung đột tạmthời giữa các em với người lớn
- Muốn trả đũa: Trong những trường hợp nếu học sinh cảm thấy bị tổnthương vì không được yêu quí không được đối xử công bằng, không được tôntrọng, bị trừng phạt, nên cố gắng đáp trả bằng hành động, lời nói, bằng sự imlăng, hoặc từ chối không làm, nhìn với ánh mắt thù địch
- Né tránh, rút lui nếu bị ai đó chế nhạo thì lại càng tiếp tục thể hiện hànhđộng không tham gia, mặc kệ, hoặc có khi lẩn trốn
- Nguyên nhân nữa là học sinh muốn tìm kiếm sự phấn khích, tìm kiếm sựchấp nhận của bạn bè Do những đặc điểm về sinh lí ở tuổi vị thành niên muốn
có những trải nghiệm mới, chưa từng có, có cảm giác mạnh, phức hợp Các emthích thực hiện những hành vi nguy hiểm như: Hút thuốc lá, thuốc lào, sử dụngchất kích thích, phá hoại tài sản của người khác
- Học sinh ở lứa tuổi này luôn có xu hướng thích nghi tuyệt đối với môitrường xung quanh Các em sống theo nguyên tắc: suy nghĩ “theo mọi người”,hành động “như mọi người”, không nên tách mình khỏi bạn bè Sống kiểu đànanh, kiểu người quân tử, bảo kê nên có thể bất chấp làm những điều lẽ ra khôngnên làm Điều tồi tệ sẽ xảy ra nếu trẻ rơi vào môi trường khó xử Các em sẽ rất
Trang 10khó thích nghi với môi trường mới, phải chuyển đổi các định hình của cuộc sống
đã có trước đây Những suy luận để đi đến đánh giá chỉ có thể có được khi dựavào ý kiến của người khác, nên rất dễ bị a dua
Khi thấy học sinh có những hành vi tiêu cực này, làm ảnh hưởng đến phongtrào thi đua, học tập của lớp, thầy cô giáo chủ nhiệm lo lắng, cứ nghĩ dùng biệnpháp mạnh để thay đổi hành vi không mong muốn này Song phản ứng của thầy
cô giáo không khéo có ảnh hưởng rất lớn đến tâm lí, cảm xúc của học sinh Các
em không bằng lòng với những hình phạt mà cô giáo chủ nhiệm đưa ra khôngnhững không sửa đổi Các em có những phản ứng tiêu cực: Bằng lòng khiêncưỡng, hoặc phản ứng lại, có thể ngấm ngầm chống đối theo hình thức khác.Như vậy là hành vi đó của các em không những không thay đổi mà lại vô tìnhcủng cố những hành vi không phù hợp của các em
Ví dụ: Ở trong lớp, giáo viên chủ nhiệm, gặp phải một học sinh có tính mènheo, xin xỏ để không bị phạt, cuối cùng giáo viên quyết định không phạt em đónữa, để em đó chấm dứt mè nheo, vậy là giáo viên này đã vô tình củng cố tínhcách này của em Học sinh đó nghĩ rằng mè nheo đôi khi giúp em có được kếtquả tốt Cho nên mỗi một tình huống thầy cô giáo phải rất cẩn trọng để có giảipháp phù hợp và đạt kết quả cao
3.2 Cách xử lí tình huống của giáo viên chủ nhiệm
3.2.1 Đối với những lỗi nhỏ thường gặp
Thông thường học sinh hay mắc các lỗi nhỏ như: Nói tục, chửi bậy, quên
đeo khăn quàng, quên đồ dùng học tập, nói chuyện riêng trong lớp, không làmbài tập đầy đủ, có những biểu hiện hơi qua khích Trong trường hợp này giáoviên không nên quá gay gắt chỉ nên áp dụng biện pháp quản lí nhẹ nhàng, có thể
Giáo viên chỉ dẫn nhắc nhở học sinh học bài
- Nhắc nhở chung cả lớp thực hiện những hành vi chuẩn mực, sẽ làm ngườikhác khó chịu, gây ảnh hưởng đến người khác, khuyên các em chung nên làmtheo
- Nêu hành vi ấy hỏi cả lớp các bạn nghĩ gì về việc làm này để tranh thủ sựủng hộ của đa số học sinh
Trang 11- Sắp xếp lại chỗ ngồi để học sinh không có cơ hội nói chuyện như chuyểnlên bàn đầu gần bàn giáo viên.
- Có thể giải thích nhẹ nhàng cho học sinh hiểu
- Hoặc dùng ánh mắt biểu thị không bằng lòng
- Gặp riêng trò chuyện, nhắc nhở, không nên thực hiện những hành vi đó
3.2.2 Với những lỗi lớn hơn
Học sinh có thể lặp đi lặp lại những lỗi của mình, không có ý thức sửa lỗi,
có những hành động ảnh hưởng đến học tập, gia đình, nhà trường Nếu khôngsửa chữa sẽ có nguy cơ hình thành nhân cách xấu Giáo viên chủ nhiệm nên nóichuyện riêng với học sinh về những hành vi mà các em đã làm, chỉ nói về hành
vi đó sai ở chỗ nào tuyệt đối không được lăng mạ, sỉ mắng, nói học sinh ấy nhâncách tồi, bản tính xấu, mà nên đưa ra lời khuyên Giáo viên chủ nhiệm cố gắnglắng nghe ý kiến các em, bình tĩnh, kiên nhẫn nhìn nhận sự việc, không đượcnóng vội Thể hiện cho học sinh thấy thầy cô luôn quan tâm đến em, luôn có ýtốt bảo vệ em, và tôn trọng, tin tưởng em, hỏi học sinh xem em đã có cách giảiquyết như thế nào Học sinh sẽ cảm nhận được thiện chí của thầy cô, sẽ mở lòng
để chia sẻ Sau đó chỉ ra cái được và cái chưa được trong những giải pháp emvừa nêu ra, và đưa ra ý kiến giúp học sinh tháo gỡ khó khăn sửa chữa lỗi lầm
Giáo viên nói chuyện chuyên đề Giáo dục giới tính với học sinh
Trong thực tế giảng dạy giáo viên thường gặp một số hành vi của học sinh:
- Xin phép ra ngoài quá nhiều: Có những học sinh trong tiết học có 45 phút
mà xin ra ngoài nhiều lần, hành vi này được diễn ra thường xuyên trong các giờhọc, làm cho giáo viên bực mình và có thể coi đó là sự thiếu tôn trọng giáo viên,nhiều giáo viên phàn nàn coi đây là hành vi vô ý thức, coi thường giờ học, nháchọc, trốn tránh việc học Giáo viên biểu hiện sự bực tức, la mắng học sinh, cókhi không cho học sinh đó ra ngoài Trong trường hợp này, sau tiết học giáoviên nên hỏi học sinh đó khi chỉ có một mình, xem em đó có chuyện gì, lí do gì
mà ra ngoài nhiều, vì có thể em có vấn đề về sức khoẻ, hoặc về cảm xúc Họcsinh đó cảm nhận được sự quan tâm của thầy cô Giáo viên khuyên học sinhkhông vì lí do tế nhị thì hành vi ra ngoài nhiều lần là không nên, ảnh hưởng đếnThầy cô, bạn bè trong quá trình truyền thụ, lĩnh hội kiến thức Chắc chắn họcsinh sẽ không lặp lại hành vi đó
- Có những học sinh có biểu hiện không tôn trọng giáo viên: nói năng cộclốc, không nghe lời, dùng lời lẽ chê bai, thái đọ xấc xược, hoặc cãi láo Nhữnghành vi này vậy bất luận trường hợp nào học sinh ấy học sinh không được phépnhư vậy Song giáo viên không nên nổi nóng với học sinh mà bình tĩnh ứng xửbình thường, không được hằn hoc, chửi, làm lớn chuyện, cho các em là nhữngngười vô học không thể giáo dục được Mà bình tĩnh tìm nguyên nhân vì sao em