Một số giải pháp nhằm giúp học sinh lớp 4 học tốt dạng văn miêu tả cây cối

Khi miêu tả học sinh phải nắm được những nét riêng khác biệt này để viếtnhững bài văn vừa mang đặc điểm chung của thể loại văn miêu tả, vừa có đượccái riêng của đối tượng đang miêu tả.1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4 HỌC TỐT DẠNG

VĂN MNIEEU TẢ CÂY CỐI

Người thực hiện: Nguyễn Thị Bình

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Ba Đình, TP Thanh Hóa SKKN thuộc lĩnh mực: Tiếng Việt

THANH HOÁ, THÁNG 4 NĂM 2019

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Ở bậc tiểu học môn tiếng việt có một vai trò hết sức quan trọng vì trong thựctiễn đời sống, học tập Con người giao tiếp chủ yếu bằng ngôn ngữ Việc dạy chohọc sinh nghe, nói, đọc, viết ở tiểu học là việc dạy giao tiếp bằng ngôn ngữ, vìvậy ở trường tiểu học môn tiếng việt được dạy và học thông qua rất nhiều phânmôn khác nhau: Học vần, tập đọc, tập viết, chính tả, luyện từ và câu, kể chuyện,tập làm văn Mỗi phân môn đều có mục đích và nhiệm vụ riêng của nó, song cómột điểm chung là hình thành và phát triển 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết thôngqua hoạt động giao tiếp cho học sinh

Bên cạnh những kiến thức được truyền tải, những kỹ năng được hình thànhqua môn học, theo tôi điều vô cùng quan trọng đó là giúp học sinh hiểu đượcngôn ngữ và biết sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp một cách linh hoạt Từ đócác em biết sử dụng ngôn ngữ trong văn miêu tả đúng và hay Để đạt được điềunày học sinh phải học tập nhiều phân môn trong đó không thể thiếu phân mônTập làm văn

Văn miêu tả là thể loại văn dùng lời nói có hình ảnh và có cảm xúc làm chongười nghe, người đọc hình dung một cách rõ nét, cụ thể về người, vật, cảnh vật,

sự việc như nó vốn có trong đời sống Một bài văn miêu tả hay là phải thể hiệnđược trí tưởng tượng, cảm xúc và đánh giá của người viết đối với đối tượngđược miêu tả Bởi vì trong thực tế không ai tả để mà tả, mà thường tả để gửigắm những suy nghĩ, cảm xúc, những tình cảm yêu ghét cụ thể của mình vào cácbài văn miêu tả

Khi miêu tả học sinh phải nắm được những nét riêng khác biệt này để viếtnhững bài văn vừa mang đặc điểm chung của thể loại văn miêu tả, vừa có đượccái riêng của đối tượng đang miêu tả.(1)

Thực tế dạy học ở Tiểu học hiện nay, văn miêu tả chưa trở thành môn họcyêu thích đối với học sinh Hầu hết, các em có tư tưởng ngại học phân môn Tậplàm văn Chính vì thế khi làm bài, chất lượng bài của học sinh không cao Các

em viết văn miêu tả theo kiểu khuôn sáo, không tự nhiên Bài viết của các emchưa bày tỏ tình cảm một cách chân thực, sinh động về đối tượng miêu tả Các

em miêu tả hời hợt, bắt chước các bài văn mẫu một cách máy móc, không tìmđược cái mới, cái độc đáo của đối tượng miêu tả Các em dùng từ chưa đúng,chưa hợp văn cảnh, giọng văn gượng gạo thiếu tự nhiện, chủ yếu là các em liệt

kê đặc điểm của đối tượng chứ không phải là tả Bài văn còn viết sơ sài, diễn đạt

ý còn lủng củng, lặp từ Các em chưa biết cách quan sát và chưa biết dùng từngữ phù hợp để diễn tả ác bộ phạn của cây cối

Những tồn tại trên là do các em chưa được giáo viên hướng dẫn một cáchđầy đủ khi tìm hiểu những tư liệu mà sách giáo khoa đã cung cấp để học cách tả.Hơn nữa, thói quen ngại học Tiếng Việt, ngại học Tập làm văn đã phần nào dẫnđến bài viết các em có những lỗi như trên

Từ thực tế giảng dạy lớp 4 nhiều năm, tôi nhận ra thực trạng này Chính

vì vậy, tôi đã nghiên cứu, tìm tòi để khắc phục một số nhược điểm trên của họcsinh lớp tôi giảng dạy, nhằm giúp các em làm tốt thể loại văn miêu tả lớp 4

Từ thực tế giảng dạy lớp 4 nhiều năm, tôi nhận ra thực trạng này Chính vìvậy, tôi đã nghiên cứu, tìm tòi để khắc phục một số nhược điểm trên của họcsinh lớp tôi giảng dạy nhằm giúp các em làm tốt thể loại văn miêu tả lớp 4 Tôi

đã suy nghĩ, tìm tòi, tập trung nghiên cứu Sau đó đưa ra

“Một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt dạng văn miêu tả cây cối” Sáng

kiến này nhằm góp phần nhỏ bé để khắc phục những hạn chế của học sinh khilàm bài văn miêu tả cây cối

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm :

- Giúp giáo viên lớp 4 có một số kiến thức, kinh nghiệm khi hướng dẫnhọc sinh cách làm bài văn miêu tả cây cối

- Giúp học sinh cách làm bài văn miêu tả cây cối sinh động, ý văn mạchlạc, sáng tạo, có hiệu quả nhất

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là phương pháp dạy văn miêu tả cây cối cho họcsinh lớp 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Tôi đã sử dụng các phương pháp chủ yếu sau :

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế : Khảo sát phương pháp dạy văn

miêu tả của một số giáo viên trong khối Khảo sát các bài tập làm văn miêu tảcây cối của học sinh lớp 4 trong khối và của lớp mình dạy

- Phương pháp đàm thoại: Đàm thoại, phỏng vấn học sinh để nắm được

mức độ hứng thú của học sinh với bài học miêu tả cây cối

- Phương pháp thống kê : Thống kê mức độ làm bài của học sinh trước và

sau khi áp dụng các phương pháp dạy học

2 NỘI DUNG CỦA SKKN 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

- Nội dung các bài Tập làm văn được gắn liền với các chủ điểm, có sự kếthợp rõ nét với các phân môn khác trong chương trình Tiếng Việt Để có một bài

văn hay, xúc tích, sinh động đòi hỏi học sinh phải có khả năng tư duy độc lập, cóvốn sống và kinh nghiệm về xã hội, người viết cần có sự am hiểu tường tận vềvấn đề mình sẽ viết

- Theo phân phối chương trình sách giáo khoa lớp 4 ở bậc Tiểu học, cấutrúc của các bài học văn miêu tả cây cối được sắp xếp như sau:

+ Tìm hiểu cấu tạo bài văn miêu tả + Luyện tập cách quan sát

+ Luyện tập miêu tả + Tìm hiểu đoạn văn trong bài văn miêu tả + Luyện tập xây dựng đoạn văn miêu tả+ Luyện tập xây dựng mở bài trong bài văn miêu tả + Luyện tập xây dựng kết bài trong bài văn miêu tả + Thực hành viết bài văn miêu tả (2)

2.1.3 Căn cứ vào mục tiêu các tiết dạy văn miêu tả cây cối.

Mục tiêu là giúp học sinh nắm được:

- Cấu tạo của bài văn miêu tả cây cối

- Biết cách quan sát, trình tự quan sát, cách kết hợp các giác quan khiquan sát cây cối Nhận ra sự giống và khác nhau giữa tả một loài cây và mộtcây

- Biết viết đoạn văn miêu tả một bộ phận của cây cối

- Biết lập dàn ý miêu tả một cây theo một trong hai cách: tả lần lượt từng

bộ phận, tả theo từng thời kì phát triển

- Biết lựa chọn cách viết mở bài và kết bài cho phù hợp

- Biết tổng hợp, viết hoàn chỉnh một bài văn miêu tả cây cối

2.2 Thực trạng của việc dạy và học thể loại văn miêu tả cây cối.

Qua thực tế dạy lớp 4, bằng cách sử dụng phiếu trắc nghiệm, dự giờ thămlớp, qua trao đổi, chuyện trò, tâm sự, tham khảo ý kiến của bạn bè đồng nghiệp

và đặc biệt là thông qua chấm các bài kiểm tra định kỳ của học sinh, tôi thấymột số tồn tại, hạn chế trong việc dạy học sinh lớp 4 viết bài văn tả cây cối nhưsau:

2.2.1 Thực trạng của giáo viên.

Hầu hết các đồng chí giáo viên đã tích cực, say sưa nghiên cứu, sáng tạo

để tìm ra những biện pháp dạy học sinh khi viết đoạn văn sao cho hiệu quả nhất.Tuy nhiên vẫn còn một số giáo viên còn rất ngại, đôi khi “sợ” dạy tiết Tập làmvăn với tâm lý có dạy học sinh cũng không viết được Còn có giáo viên chưathực sự coi trọng cũng như chưa thực sự đồng tình với việc “tạo năng lực viếtvăn” cho học sinh khi các em đang học bậc Tiểu học Cụ thể là:

- Giáo viên chưa tạo được hứng thú cho học sinh học phân môn Tập làmvăn

- Giáo viên chưa thực sự chú ý đến việc hình thành cho các em thói quentích luỹ những hiểu biết về thế giới tự nhiên trong cuộc sống và trong văn học

- Việc giúp học sinh vận dụng kiến thức Tiếng Việt vào dạy Tập làm văncòn hạn chế Thực tế: Khi viết văn thì việc sử dụng từ, viết câu rất quan trọng.Nhưng khi dạy tập đọc, giáo viên ít quan tâm đến việc rèn cho học sinh cảm

nhận hoặc chỉ ra những từ ngữ hay, những hình ảnh đẹp, những câu văn sinhđộng, hấp dẫn, giàu cảm xúc của tác giả bài viết.

- Một số giáo viên chưa thật sự chú ý đến việc dạy học sinh cách lập dàn

ý cho một bài văn

- Việc rèn kĩ năng viết bài cho học sinh chưa thường xuyên, hiệu quả

- Chưa cho học sinh được quan sát nhiều và chưa hướng dẫn kĩ cho họcsinh trình tự quan sát, kĩ ăng quan sát

- Chưa chú ý rèn nhiều kĩ năng nói cho học sinh vì sợ mất thời gian

Qua nhiều năm dạy học, tôi đã tìm hiểu và nhận thấy thực trạng của họcsinh là:

- Học sinh ngại học văn đặc biệt là làm bài tập về đặt câu, viết đoạn văn

và học phân môn Tập làm văn, ít có hứng thú với môn Tập làm văn

- Vốn sống, thói quen và khả năng tích luỹ những hiểu biết về thế giới tựnhiên trong cuộc sống và trong văn học còn hạn chế, ngại quan sát, ít đọc cácbài tham khảo

- Việc viết câu văn, đoạn văn còn rất hạn chế Cụ thể của sự hạn chế đólà:

- Vốn từ còn nghèo nàn dẫn đến việc sử dụng từ còn lặp, vụng, chưađúng

Ví dụ : Rẽ bàng như những con trăn Gốc bàng như cái xô đựng nước, cành bàng vươn ra tứ phía Lá bàng to như chiếc quạt mo.( lặp từ, và văn còn liệt kê) (3)

- Một số học sinh hoàn thành tốt cũng chưa chú ý một cách “đúng mức” đến việc tập viết câu văn giàu giá trị nghệ thuật

- Học sinh còn rất hạn chế khi kết nối câu văn, tạo đoạn, liên kết đoạn đểviết thành bài văn hoàn chỉnh

Từ những thực trạng trên cho thấy: việc rèn cho học sinh viết được đoạnvăn đúng về nội dung đảm bảo về hình thức cũng đã khó chưa kể đến việc cầnphải cho học sinh viết được bài văn sinh động, có hình ảnh đẹp, có cảm xúc và

có giá trị nghệ thuật

Qua thống kê về chất lượng viết văn miêu tả cây cối của học sinh năm

học 2017 – 2018 trước khi áp dụng các phương pháp, với đề bài: Hãy tả một cây

ở sân trường gắn với nhiều kỷ niệm của em; tôi thu bài, chấm điểm và có kết

quả cụ thể như sau :

kinh nghiêm nhằm nâng cao chất lượng dạy văn miêu tả cây cối cho học sinhlớp 4

2.3 Các giải pháp nâng cao chất lượng dạy văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4.

- Để giúp các em làm tốt một bài văn miêu tả, giáo viên phải biết cách

tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh Đây là một trong những nhiệm

vụ chủ yếu của người thầy, trong quá trình dạy học Tích cực hoá là tập hợp cáchoạt động nhằm làm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủđộng, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm chi tiết nhằm nângcao hiệu quả học tập Điều này có nghĩa là trong quá trình dạy học, giáo viênluôn luôn lấy học sinh làm trung tâm, làm chủ thể của hoạt động dạy - học

- Đặc điểm tính tích cực của học sinh là mang tính tự phát, là những yếu

tố tiềm ẩn bẩm sinh trong con người nó thể hiện ở sự tò mò, tính hiếu kì, hiếuđộng , linh hoạt sôi nổi trong hành vi mà ở tất cả trẻ em đều có Vì vậy trong quátrình dạy học, giáo viên phải biết cách khêu gợi tính tò mò, tính hiếu kỳ, hiếuđộng của học sinh Gây sự hứng thú, chú ý học tập của học sinh, biến cái tính tựphát thành tính tự giác Có thể hiểu là giáo viên phải biến biến sự tò mò, hiếuđộng ban đầu sang tìm tòi, nghiên cứu, hăng hái tham gia vào các hình thức hoạtđộng như phát biểu ý kiến, ghi chép, mạnh dạn , phê phán điều sai …

- Mức độ tích cực của học sinh phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên, để họcsinh của mình có thể tích cực, giáo viên cần phải có sự đầu tư, sáng tạo trong nộidung bài dạy, biết cách nắm bắt tâm lý lứa tuổi học sinh qua đó đưa ra nhữngbiện pháp và hình thức dạy học phù hợp

về sự vật, hiện tượng trong cuộc sống.

2.3.2.1 Cách nhìn( cách quan sát).

- Để làm được một bài văn hay, đạt chất lượng, giáo viên phải hướng dẫn

cho học sinh biết cách nhìn nhận về sự vật, sự việc ở xung quanh Cái nhìn củahọc sinh phụ thuộc vào cách nhìn của giáo viên Để nhìn được sự vật thông quađôi mắt của mình học sinh cần có sự hướng dẫn từ người thầy Người thầy sẽ làngười trực tiếp hướng dẫn các em có cái nhìn bao quát ban đầu

Ví dụ : Muốn miêu tả một cây nào đó giáo viên phải hướng dẫn học sinhquan sát bao quát cây bao quát từ xa đến gần.Tiếp đến quan sát từng bộ phận củacây và rút ra những nhận xét khái quát ban đầu về cây đó

- Hướng dẫn học sinh cách nhìn là hướng dẫn các em cách quan sát đểquá trình quan sát đạt hiệu quả như mong muốn, giáo viên phải phân học sinhquan sát theo từng nhóm, học sinh cùng quan sát, thảo luận trả lời hệ thốngnhững câu hỏi ban đầu giáo viên đặt ra Qua đó rút ra nhận xét chung về đặcđiểm, tính chất, cấu tạo …

2.3.2.2 Cách cảm nhận

- Cảm thụ văn học là một yếu tố không thể thiếu trong quá trình viết văn

Muốn có được sự cảm thụ tốt, giáo viên phải khuyến khích học sinh đọc nhiềusách báo, các tác phẩm văn học cùng những bài văn hay Qua đó chắt lọc cho

học sinh những ngôn từ, hình ảnh, ý tứ trong bài văn Giúp học sinh tích luỹnhững kinh nghiệm, vốn từ, vốn sống… Sử dụng điều đó vào quá trình làm bàicủa mình.

- Bên cạnh sự cảm thụ về văn học, học sinh cần có sự cảm nhận từ cácgiác quan ( cảm giác, vị giác, khứu giác, thị giác, thính giác) Để làm một bài vănmiêu tả, học sinh không chỉ đơn thuần quan sát bằng thị giác, mà cần phải tậptrung, phối hợp tất cả các giác quan cùng quan sát, cảm nhận Thông qua cácgiác quan, học sinh sẽ hình dung, phân tích, xâu chuỗi những điều quan sátđược Qua đó hình thành những nét cơ bản ban đầu về sự vật, hiện tượng đượcmiêu tả Nhờ vào quá trình này các em dần dần phát triển khả năng tư duy, sángtạo biết cách xâu chuỗi, tổng hợp các dữ liệu, hệ thống hoá tri thức

2.3 3 Hình thành cho các em thói quen tích luỹ những hiểu biết về thế giới tự nhiên trong cuộc sống và trong văn học.

Nói đến văn tả cây cối là ta phải nghĩ tới cảnh vật thiên nhiên, những yếu

tố tự nhiên gắn bó thân thiết cùng với sự sống và tạo nên vẻ đẹp hài hoà cho câynhư: gió, nắng, trăng sao, Học sinh sẽ được bồi dưỡng tâm hồn khi đượcngắm một rặng dừa đẹp bên bãi biển khi mặt trời lên, một dòng sông trong đêmtrăng đẹp, cánh đồng lúa vào một buổi sáng đẹp trời,

Đặc điểm tâm lý của học sinh Tiểu học là tư duy của các em đang trongquá trình hình thành và phát triển, còn đang trong giai đoạn “tư duy cụ thể”.Thông thường, các em làm văn ở lớp, ngồi giữa bốn bức tường của lớp học,xung quanh chỉ có cô giáo, bạn bè, bảng đen, bàn ghế mà phải làm những bàivăn tả cây cối vào một thời điểm nào đó hoặc vào một mùa trong năm thì quả

là khó khăn với các em Học sinh không được quan sát nên đã xảy ra tình trạngbịa đặt hình ảnh trong bài làm, khiến cho những hình ảnh miêu tả ấy thiếu tínhchân thực, thậm chí hết sức vô lí

Ví dụ: Khi tả cây bàng, có học sinh đã tả như sau: Mùa xuân, lá bàng

xanh um che kín cả sân trường Mùa đông, những quả bàng chín vàng thấp thoáng trong vòm lá xanh tươi (3)

Muốn khắc phục tình trạng này, các em phải có thói quen quan sát hàngngày Quan sát và tự đặt câu hỏi để giải đáp, nhằm tìm hiểu và khắc sâu vào trínhớ những hình ảnh về cây cối, về cuộc sống xung quanh Vì vậy, khi dạy họcgiáo viên cần rèn cho học sinh thói quen quan sát, ghi chép, phát hiện ra nhữngđặc điểm tiêu biểu cụ thể của cây cối, của sự vật, hiện tượng quanh mình

Ví dụ: Học sinh có thể quan sát hai bên đường ta đi học có những loạicây gì? Cây cối trong vườn, trên sân trường ra sao? Cảnh cây cối vào mùa đôngkhác với mùa hè, buổi sáng khác với buổi chiều ở chỗ nào? Với từng loại cây cụthể, quen thuộc học sinh còn phải biết mùa ra hoa, kết trái, màu sắc hình dáng,mùi hương của hoa lá Tất cả những điều quan sát và ghi nhận được cần phảinhớ hoặc chép lại vào một cuốn sổ tay

Ngoài quan sát cây thực tế giáo viên đưa nhiều hình ảnh cây cối trên slai,hình ảnh cây cối theo từng mùa, đưa từng bộ phận của cây cối phóng to như : rễ.gốc, cành, lá, hoa, quả

Khi tiến hành quan sát để viết một bài văn cụ thể, học sinh phải nắmđược yêu cầu và giới hạn của đề bài để tránh miêu tả đôi khi rất hay nhưngkhông đúng trọng tâm của đề Tôi gợi ý cho các em biết có rất nhiều loài cây,loài hoa đẹp Mỗi loài lại có một vẻ đẹp đặc sắc, riêng biệt Từng loài cây cối lạiđẹp nhất vào một thời gian, thời điểm nào đó trong ngày nên các em có thể chọn

tả vào thời điểm đó để làm nổi bật vẻ đẹp riêng vốn có của từng loài và bài vănthêm hay, thêm hấp dẫn lòng người

2.3.4 Sử dụng các từ ngữ biện pháp tu từ khi viết

2.3.4.1 Sử dụng từ ngữ.

- Muốn viết được bài văn hay thì học sinh phải có vốn từ phong phú Cầntích luỹ vốn từ thường xuyên và dưới nhiều hình thức như: thông qua giao tiếphàng ngày, thông qua quá trình đọc sách, đọc tài liệu tham khảo có liên quan tớivăn miêu tả Nhưng chủ yếu thông qua các phân môn của Tiếng Việt

- Ngoài yêu cầu về vốn từ phong phú còn đòi hỏi học sinh phải hiểunghĩa từ, tác dụng của từ, cách sử dụng từ Trước khi viết đoạn văn, học sinhphải xác định được từ ngữ dùng để gọi tên sự vật cần tả cho phù hợp, từ ngữ nàogợi tả được màu sắc, âm thanh, hình dáng của những sự vật được chọn tả.Vậndụng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm vào viết văn

- Các từ ngữ có thể giúp học sinh vận dụng dể viết bài hay hơn đó là: từlaý, từ ghép, từ tượng thanh, từ tượng hình,

Ví dụ: +Khi tả cây ăn quả, tôi đã gợi ý để học sinh tìm ra những từ chỉ màu sắc thích hợp để tả quả khi chín như: vàng tươi, vàng mọng, vàng ươm, đỏ

mọng, đỏ rực,

+ Còn khi tả cây đang lên xanh tốt học sinh phải chọn nhóm từ chỉ sắc

xanh của lá: xanh non, xanh mượt mà, xanh thẫm, xanh mơn mởn,

- Điều cần lưu ý là phải luôn có thói quen tìm từ gợi hình, gợi tả, giàu sựbiểu cảm và phải chọn từ ngữ phù hợp với đối tượng, với văn miêu tả

+ Muốn làm nổi bật hình ảnh của đối tượng thì chú ý nhiều tới hệ thống

từ tượng hình (tả màu sắc, hình dáng, trạng thái )

+ Muốn làm nổi bật âm thanh, không khí thì sử dụng hệ thống từ tượngthanh (mô phỏng các tiếng động )

- Bài văn miêu tả thiếu đi các từ ngữ có sức tạo hình, gợi cảm thì chắcchắn sẽ

không thể hay Nhưng cũng cần ý thức được rằng nếu dùng từ ngữ, hình ảnh tùytiện hoặc khuôn sáo, bắt chước một cách lộ liễu thì cách miêu tả cũng không cósức thuyết phục Điều quan trọng là người tả cần chọn đúng từ ngữ diễn tảchính xác nhất cái thần, cái hồn của đối tượng miêu tả

Ví dụ : Cùng tả về cành bàng có nhiều cách viết:

- Cành bàng vươn ra tứ phía.

- Cành bàng vươn ra tứ phía tràn đầy sức sống.

- Cành bàng vươn ra tứ phía như đang vẫy chào các cô cậu học trò.

- Cành bàng như những cánh tay lực lưỡng vươn ra tứ phái để đón gió

và ánh nắng tạo chất dinh dưỡng nuôi cây.

Ta thấy cách miêu tả cành bàng ở câu thứ hai và thứ ba, thứ tư hay hơn, sinhđộng hơn ở câu thứ nhất Rõ ràng cùng tả cành bàng nhưng có nhiều cách dùng

từ, đặt câu khác nhau Việc sử dụng nhiều từ ngữ gợi tả, gợi cảm khác nhau đãtạo nên những câu văn hay hơn

- Văn miêu tả là loại văn dùng ngôn ngữ để vẽ lên một cách sinh độnghình ảnh chân thực sống động về sự vật, cây cối Để vẽ ra được hình ảnh chânthực của đối tượng thì học sinh còn phải sử dụng đến biện pháp tu từ trong bàivăn Các biện pháp tu từ chủ yếu là: so sánh, nhân hoá, điệp từ, điệp ngữ, Nhờ

có so sánh và nhân hoá mà cùng một dàn ý nhưng người viết lại tìm được cáimới cái riêng cho bài viết của mình

- Trước khi viết, học sinh phải lựa chọn được những chi tiết, sự vật nào cóthể miêu tả theo cách so sánh hay nhân hoá Chọn được sự vật rồi ta mới lựachọn xem so sánh với cái gì và nhân hóa như thế nào ?

Ví dụ: khi tả cây gạo nhà văn Vũ Tú nam đã có những hình ảnh nhân hóa hếtsức tinh tế:

Cây gạo già mỗi năm lại trở lại tuổi xuân Cây chấm dướt những ngày tưng bừng ồn ã , lại trở về dáng vẻ trầm tư xanh mát .(2)

Hay khi tả bộ phận hoa, quả, tàu của cây dừa, Trần Đăng Khoa đã so sánh với các sự vật hết sức gần gũi

Quả dừa- đàn lợn con nắm trên cao.

Đêm hè hoa nở cùng sao Tàu dừa - chiếc lược chải vào mây xanh.(2)

- Khi sử dụng biện pháp so sánh và nhân hoá, giáo viên cần chỉ cho họcsinh học sinh dựa trên dấu hiệu tương đồng để nhận biết và để viết Câu có sửdụng biện pháp tu từ không chỉ phù hợp ở dấu hiệu bên ngoài mà cần có nộidung phù hợp thực tế

- Khi sử dụng các nghệ thuật trên trong bài văn miêu tả, chúng ta cần lưu

ý rằng những nghệ thuật ấy chỉ thực sự có tác dụng nếu được dùng đúng lúc,đúng chỗ, hợp văn cảnh Ngược lại nếu dùng nghệ thuật ấy một cách máy móc,sáo mòn thì nó làm giảm giá trị của bài văn miêu tả rất nhiều Mặt khác, nếudùng quá lạm dụng cách nói so sánh, nhân hoá mà ít tả thực thì chắc chắn cảmgiác thích thú ban đầu của người đọc sẽ giảm dần, thậm chí dẫn tới sự khó chịu

Cách đặt câu trong văn miêu tả đòi hỏi người viết phải linh hoạt, công phu

Có thể là câu dài với đầy đủ các thành phần chính phụ, có nhiều tầng ý nối tiếp.Cũng có thể là những câu ngắn(câu đặc biệt ) Vì vậy học sinh phải biết chọnkiểu câu phù hợp với hoàn cảnh, với tình huống, nội dung miêu tả, và cả cảmxúc của người miêu tả nữa

- Kiểu câu dài, nhiều tầng ý, nhiều vế nối nhau thường phù hợp với việcmiêu tả khung cảnh thiên nhiên êm đềm, yên ả, hoặc những hoạt động diễn ranhẹ nhàng, liên tiếp nhau, hoặc khi cảm xúc của con người đang dâng trào, tuônchảy

- Kiểu câu ngắn (câu đặc biệt ) với các dấu câu (chấm than, chấm hỏi,chấm lửng ) thường dùng để diễn tả những cảm xúc mạnh, những tình huốngbất ngờ, những hoạt động diễn ra nhanh gọn, liên tục.

- Kiểu câu đảo ngữ: thường dùng trong những trường hợp cần nhấn mạnhmột đặc điểm, một trạng trạng thái nào đó của đối tượng miêu tả

Ví dụ: Tả hoa phượng bằng biện pháp đảo ngữ:

Trên cành cây, lác đác xuất hiện những bông hoa phượng đầu mùa.

Một điều cần chú ý là trong cùng một bài văn miêu tả, phải biết dùng đanxen nhiều kiểu câu khác nhau Có câu dài xen câu ngắn, có câu bình thường xencâu đặc biệt Như vậy mới tạo được sự phong phú, đa dạng cho cách diễn đạt

2.3.4.4: Khi dạy giáo viên đưa ra những thế đối lập, những câu văn khônghay, những câu văn viết dở của học sinh mà giáo viên từng gặp ở nhưng nămtrước, của những bạn học sinh trong lớp để học sinh nhận xét Từ đó các em rútkinh nghiệm trong bài làm của mình

2.3.5 Hướng dẫn học sinh cách lập dàn ý.

Muốn viết bài văn hay, trước hết phải quan sát tốt, tìm ra được các chi tiếtđiển hình, hấp dẫn, sinh động của đối tượng Tìm được rồi ta lại phải sắp xếp cácchi tiết sao cho phù hợp với đối tượng, với không gian và thời gian được tả Đóchính là việc lập dàn ý Việc sắp xếp các ý trong văn miêu tả thực ra rất linhhoạt Lựa chọn trình tự nào là tuỳ thuộc vào đối tượng được miêu tả hoặc đặcđiểm nhìn của người tả

Mỗi bộ phận của cây chỉ nên chọn tả những nét tiêu biểu nhất đồng thờiphải xác định đâu là nét chính, nét chủ yếu để tập trung miêu tả nhằm làm nổibật đối tượng đó, để người đọc, người nghe không thể nhầm lẫn với đối tượngkhác Có thể tả người và vật trong mối liên quan đến đối tượng miêu tả nhưngviệc tả đó phải góp phần bộc lộ một điều gì đó, làm cho cây cối được miêu tảtrong bài nổi bật hơn, đẹp hơn, gần gũi thân thiết hơn với con người hơn

Để giúp HS lập dàn ý, giáo viên cần nêu những câu hỏi gợi mở khi sắpxếp các ý đã quan sát chung cho các bài tả cây cối như sau:

- Tả cây gì?

- Tả cây theo trình tự nào?

- Cây đó có những bộ phận nào, đặc điểm nổi bật của từng bộ phận?

- Mỗi đặc điểm (bộ phận lớn) gồm mấy chi tiết cần được tả?

- Mỗi chi tiết liên quan đến sự vật nào?

Trả lời được câu hỏi đó là học sinh nắm được đầy đủ nội dung của dàn ý

Ví dụ: Tả cây bàng ở sân trường em.

Mở bài : Giới thiệu cây bàng ở sân trường em.

Thân bài: Tả theo trình tự thời gian

- Tả cây vào các mùa trong năm (gồm 4 phần lớn):

+ Mùa xuân: cành, lá, chim chóc,

+ Mùa hạ: lá và hoa,

+ Mùa thu: lá , quả,

+ Mùa đông: lá, cành cây,

- Các chi tiết liên quan đến sự vật: mưa xuân, nắng mùa hạ, gió mùa thu,chim chóc, ong bướm, âm thanh của tiếng chim, Đặc biệt là con người cùngnhững tình cảm gắn bó với cây, sự chăm sóc bảo vệ cây,

Kết bài: Cây bàng đã đem lại cho em và các bạn cảm giác gì? Nó làm đẹp

cho ngôi trường như thế nào?

Dàn ý là cái khung vững chắc để đỡ bài văn Một dàn ý tốt sẽ đảm bảocho bài văn không lạc đề, không thiếu ý, không mắc lỗi về bố cục Vì vậy đểviết được một bài văn hoàn chỉnh, học sinh phải lập được dàn ý và dựa vào dàn

ý để viết

2.3.6 Rèn kĩ năng viết bài văn cho học sinh.

Viết bài văn là sản phẩm cuối cùng của học sinh Một bài văn tả cảnhthường có bố cục gồm ba phần: mở bài, thân bài, kết bài

- Mở bài: Giới thiệu cây cần cần miêu tả.

- Thân bài: Lần lượt miêu tả từng bộ phận của câynhư: gốc, rễ, thân,

cành, lá, nụ, hoa, quả, Chú ý miêu tả kỹ hơn những nét đẹp, nét tiêu biểu nổibật của cây

- Kết bài: Nêu lợi ích, cách chăm sóc cây, nêu cảm nghĩ về đối tượng

miêu tả

Theo mô hình này thì văn miêu tả trở nên đơn điệu, rập khuôn, thậm chí

có một số em học sinh dùng cái khuôn ấy để lắp ghép cho tất cả các bài vănmiêu tả khác nhau Vì vậy, giáo viên cần dạy cho các em viết theo các cách khácnhau

2.3.6.1 Dạy cách mở bài, kết bài

Học sinh thường mở bài bằng việc giới thiệu đối tượng và kết bài bằngcách nêu cảm nghĩ của người viết Vì vậy, mở bài và kết bài trở nên đơn điệu,rập khuôn, dễ gây nhàm chán

Cứ theo kiểu rập khuôn này thì ta sẽ có một loạt mở bài và kết bài na nánhư nhau mặc dù đối tượng cần miêu tả có thể không giống nhau Để bài vănsáng tạo hơn, giáo viên cần hướng dẫn học sinh một số cách mở bài và kết thúckhác

a Cách mở bài : Có thể mở bài trực tiếp hay gián tiếp Nhưng thông

thường mở

bài gián tiếp vẫn hay hơn

- Cách mở bài trực tiếp: Cách này là cách đơn giản nhất Có thể áp dụngcho mọi đối tượng học sinh mà em nào cũng viết được

Ví dụ: Với đề bài “ Em hãy tả một cây hoa thường nở vào dịp Tết.”

Học sinh thường sẽ viết mở bài như sau: “ Có rất nhiều loài hoa nở vàodịp Tết nhưng em thích nhất là hoa hồng.Cây hoa này bố em mới mua về.”