Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiết dạy kể chuyện ở lớp 2

Ai có năng khiếu người đó sẽ dạy giỏi, ai không có năng khiếu thì có cố gắngmấy cũng không thể thành công, hoặc một phần khác cũng nhận thức được vaitrò quan trọng của dạy

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD& ĐT THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

TIẾT DẠY KỂ CHUYỆN Ở LỚP 2”

Người thực hiện: Đinh Thị Thu Hường Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thành Kim,

Thạch Thành SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tiếng Việt

THANH HOÁ, NĂM 2019

Trang 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 22.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 22.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

2.3.4 Giải pháp 4: Vận dụng linh hoạt các phương pháp đặc

trưng trong dạy kể chuyện

9

2.3.5 Giải pháp 5: Tăng cường khích lệ, động viên học sinh

trong giờ học Kể chuyện

11

2.3.6 Giải pháp 6: Hướng dẫn HS thực hiện theo từng dạng

bài của tiết Kể chuyện

12

2.3.7 Giải pháp 7: Rèn kĩ năng kể chuyện thông qua các môn

học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp:

172.6 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 19

Trang 3

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do viết sáng kiến.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thường dạy: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâuđời và vô cùng quý báu Chúng ta phải biết quý trọng nó, giữ gìn nó, phát triểnnó” Nhờ có tiếng nói và lao động mà con người thoát hẳn đời sống loài vật,vươn lên làm chủ bản thân, làm chủ xã hội, làm chủ thiên nhiên Khi ngôn ngữngày càng phát triển số lượng từ cơ bản tăng thêm, đời sống vật chất ngày mộtcao hơn thì nhu cầu của đời sống tinh thần càng phong phú.[1] Đặc biệt đối vớitrẻ em, được nghe hát, nghe kể chuyện là một sở thích và là một nhu cầu thiếtyếu trong cuộc sống của các em Từ khi còn nằm trong nôi đến khi lên học Tiểuhọc, trước khi đi ngủ các em vẫn muốn được nghe ông bà, cha mẹ kể chuyện.Mặc dù những lời kể của ông bà, cha mẹ chỉ đơn thuần là thuật lại câu chuyện,thế nhưng các em vẫn muốn được nghe Bởi nghe kể chuyện và kể chuyện chongười khác nghe là niềm vui thích của trẻ thơ.[2]

Ở bậc tiểu học, Kể chuyện là một trong những phân môn dạy học lý thú,hấp dẫn của môn Tiếng Việt Tiết kể chuyện thường được các em chờ đón vàtiếp thu bằng một tâm trạng hào hứng, vui thích Khác với các môn học khác, ởnhững tiết kể chuyện, giáo viên và các em học sinh hầu như thoát li hẳn sách vở,

mà giao hoà tình cảm một cách hồn nhiên Thông qua nội dung những câuchuyện được kể, thông qua lời kể của giáo viên và lời kể của các bạn mọi ngườinhư được sống trong những giây phút hồi hộp, xúc cảm ngoài hoạt động thôngthường của một tiết lên lớp, bởi không có những hiện tượng truy bài, hỏi bàicăng thẳng

Kể chuyện có vai trò quan trọng là vậy nhưng rất tiếc có không ít giáo viênnhững năm trước đây cũng như hiện nay vẫn chưa dành cho tiết học này một sự

đầu tư xứng đáng Nhìn nhận từ thực tế trên, là một giáo viên dạy lớp 2, với lòng yêu nghề và đặc biệt là lòng yêu thích phân môn Kể chuyện đã giúp tôi có động

lực nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn về phân môn Kể chuyện Vì vậy tôi đã chọn

vấn đề: “Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiết dạy kể chuyện ở lớp 2”

để nghiên cứu tìm ra sáng kiến cho mình và cho đồng nghiệp

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Thực hiện nghiên cứu sáng kiến này bản thân tôi có điều kiện để tìm hiểu

sâu hơn về việc dạy - học phân môn Kể chuyện Nghiên cứu “Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiết dạy kể chuyện ở lớp 2”

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Nghiên cứu thực trạng dạy học phân môn Kể chuyện ở trường Tiểu họcnói chung và dạy học kể chuyện ở lớp 2 nói riêng

- Nghiên cứu “Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả tiết dạy kể

chuyện ở lớp 2”

- Tổng kết các vấn đề cần thực hiện trong quá trình dạy- học phân môn Kểchuyện nhằm giúp nâng cao chất lượng dạy- học phân môn Kể chuyện cho họcsinh lớp 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

Trang 4

- Phương pháp quan sát, trò chuyện giữa giáo viên với học sinh.

- Phương pháp làm mẫu, kể mẫu

- Một số phương pháp hỗ trợ khác: Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm,phương pháp thực nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Môn Tiếng Việt có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh bốn kĩ năng cơ bản:Nghe, nói, đọc, viết Đây là môn học gồm nhiều phân môn: Tập làm văn, tậpđọc, chính tả, kể chuyện,…Trong đó, kể chuyện được xem là nội dung quantrọng, tạo cho học sinh tư duy, phân tích tổng hợp, biết cách tóm tắt, diễn đạt;rèn kĩ năng nói giúp học sinh mở rộng vốn từ; rèn kĩ năng kể rõ ràng, diễn cảm,nhập tâm vào nhân vật khi kể, hiểu ý nghĩa nội dung từng câu chuyện Nhữngcâu chuyện sẽ mở ra cho trẻ thế giới tình cảm bao la, cho trẻ một tâm hồn trongsáng, hồn nhiên, cho trẻ tình yêu cuộc sống và sự hiểu biết về thế giới xungquanh muôn màu muôn vẻ.[3] Hơn thế nữa, kể chuyện góp phần rất lớn vào việcphát triển trí tuệ, tình cảm, đạo đức, hình thành phẩm chất, nhân cách cho trẻ.Kể trước mọi người còn rèn cho các em tính mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp,qua đó phát triển lời nói, bồi dưỡng cho các em cảm xúc thẩm mĩ lành mạnh,cung cấp những kiến thức về vốn sống, phong cách chuẩn mực khi trình bàytrước tập thể Qua kể chuyện, chúng ta còn luyện cho HS phát âm tròn vành rõchữ để thu hút người nghe, hỗ trợ nhiều cho phân môn tập đọc và nói chuyện vớimọi người trong đời sống sinh hoạt hàng ngày Diễn đạt tốt tức là các em có vốn

từ phong phú, biết liên kết câu, ý vững vàng, giúp các em rất nhiều trong tập làmvăn và tạo điều kiện thực hành được những gì mình đã học trong phân mônluyện từ và câu Mỗi câu chuyện đều có ý nghĩa, vì thế qua mỗi truyện kể, còngiáo dục cho các em tấm lòng yêu quê hương đất nước, yêu muôn loài và yêuthế giới xung quanh, giáo dục lòng yêu cái tốt, cái đẹp, biết căm ghét cái xấu,cái ác, ghét chiến tranh nhưng có tấm lòng đầy vị tha Vì vậy, phân môn Kểchuyện có vai trò hết sức quan trọng trong chương trình tiểu học

Mỗi tiết kể chuyện phải đi sâu vào tâm hồn ngây thơ của các em, thật sự thuhút sự chú ý, lắng nghe, sự suy ngẫm hồn nhiên của học sinh Để làm được điềuđó giáo viên phải biết làm thế nào để gây hứng thú cho các em say mê học tập,thích thú, chăm chú lắng nghe trong tiết Kể chuyện Tiết dạy nhờ đó sẽ đạt hiệuquả cao như mong muốn

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng về việc dạy học phân môn kể chuyện ở trường tiểu học.

Với tầm quan trọng của phân môn Kể chuyện đã nêu ở phần cơ sở lí luậnthì phân môn Kể chuyện thực sự không thể xem nhẹ Đối với học sinh Tiểu học,đặc biệt là học sinh lớp 1, 2 nhu cầu nghe kể và kể cho người khác nghe lại càngnhiều hơn Vậy trên thực tế việc dạy học phân môn Kể chuyện đã đáp ứng đượccác nhu cầu đó của học sinh hay chưa?

Qua tìm hiểu thực tế dạy học hiện nay, tôi nhận thấy phần lớn giáo viênchưa chú trọng nhiều đến phân môn Kể chuyện Hầu hết giáo viên chỉ đầu tư để

Trang 5

dạy các phân môn như Tập làm văn, Tập đọc, Luyện từ và câu, Tập viết, Chínhtả và ít khi dành thời gian đầy đủ để dạy một tiết Kể chuyện Bởi vì phân mônKể chuyện không đánh giá riêng biệt trong chương trình kiểm tra, do đó nó luôn

bị coi nhẹ Có nhiều giáo viên tuỳ tiện cắt xén nội dung tiết Kể chuyện để dạycác môn học khác Và bản thân giáo viên lên lớp chưa thuộc truyện, cả tiết dạymắt không rời sách giáo khoa mà lại yêu cầu học sinh phải thuộc truyện và dặncác em về nhà kể lại truyện cho ông bà, bố mẹ nghe Bên cạnh đó một số giáoviên chưa nhận thức đúng vai trò của mình trong việc khích lệ cũng như tạohứng thú cho học sinh và chưa giành thời gian xứng đáng cho tiết dạy kểchuyện Một số giáo viên cho rằng kể chuyện phụ thuộc nhiều vào năng khiếu

Ai có năng khiếu người đó sẽ dạy giỏi, ai không có năng khiếu thì có cố gắngmấy cũng không thể thành công, hoặc một phần khác cũng nhận thức được vaitrò quan trọng của dạy học phân môn Kể chuyện, song do điều kiện bên ngoài

mà tiết Kể chuyện vẫn chưa thực sự đạt được kết quả cao… Do đó, nhiều GVvẫn còn gặp nhiều lúng túng khi thể hiện một tiết dạy kể chuyện mà học sinh cóthể thực hành ngay tại lớp bằng ngôn ngữ của mình Vì vậy không ít truyệnchọn mặc dù tốt, nội dung phong phú, hấp dẫn vẫn trở thành nhạt nhẽo, ít sứcthuyết phục, gây một ấn tượng không đẹp trong tâm hồn các em Đó là một thiệtthòi lớn cho học sinh, bởi vậy giờ học kể chuyện không tạo được sức hấp dẫn,không thu hút được học sinh là điều dễ thấy, dẫn đến hiệu quả tiết học chưa cao Bên cạnh đó trong công tác dự giờ, thao giảng ở các trường Tiểu họcthường dạy các tiết như Tập đọc, Luyện từ và câu, Tập làm văn là chủ yếu, ít khigiáo viên dạy tiết Kể chuyện để rút kinh nghiệm Chính vì vậy trong giảng dạygiáo viên còn dạy mang tính qua loa, chưa chú trọng thực sự đến việc bồi dưỡngnăng lực kể chuyện cho học sinh

2.2.2 Tình hình thực tế nhà trường hiện nay:

* Thuận lợi:

- Trường Tiểu học Thành Kim là ngôi trường có bề dày thành tích trongcông tác dạy - học và hoạt động các phong trào Đội ngũ Ban giám hiệu dày dạnkinh nghiệm, năng nổ và tận tuỵ với công việc Đặc biệt luôn quan tâm sát saođến chất lượng dạy và học, thường xuyên dự giờ, giúp đỡ giáo viên Hằng nămnhà trường luôn bổ sung, mua sắm thêm các đồ dùng phục vụ cho dạy học Nhàtrường còn có đội ngũ giáo viên trẻ, vững vàng về chuyên môn, sáng tạo, nhiệttình, năng động trong mọi phong trào Vì vậy chất lượng học sinh cũng như cáchoạt động khác của nhà trường luôn dẫn đầu toàn huyện

- Đối với phân môn Kể chuyện được Ban giám hiệu quan tâm, tạo mọi điềukiện thuận lợi mua sắm tương đối đầy đủ bộ tranh cho giáo viên giảng dạy Vìvậy giáo viên lên lớp sử dụng triệt để bộ tranh dạy kể chuyện, gây hứng thú chohọc sinh trong giờ học Trong sinh hoạt chuyên môn của nhà trường luôn chỉđạo và yêu cầu tổ khối xây dựng kế hoạch dự giờ, thao giảng tất cả các phânmôn trong đó có phân môn Kể chuyện Ngoài ra Ban giám hiệu còn chỉ đạo Liênđội nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớpbằng nhiều hình thức như văn nghệ, thể dục thể thao, kể chuyện về Bác Hồ nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

* Khó khăn: Mặc dù nhà trường đã mua sắm tương đối đầy đủ bộ tranh dạy

Trang 6

Kể chuyện song cơ sở vật chất của nhà trường chưa thực sự đảm bảo: thiếuphòng học và một số phòng chức năng; Diện tích khuôn viên của nhà trườngchưa đảm bảo với số lượng học sinh của nhà trường Các phòng học chưa có hệthống máy chiếu

- Còn một số ít phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của conmình do bố mẹ làm ăn xa, gửi con lại cho ông bà Một số em tiếp thu chậm, nhútnhát, chưa mạnh dạn trong các hoạt động bề nổi của nhà trường

- Một số ít giáo viên tuy vững vàng về chuyên môn song chưa mạnh dạn, tựtin giao tiếp trước đông người, giọng đọc, kể còn chưa diễn cảm

* Về tình hình học sinh lớp 2B:

Năm học 2018- 2019 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 2B, với 34 học

sinh, trong đó có 22 em nữ và 12 em nam Hầu hết các em ngoan ngoãn, lễ phép

và tích cực trong mọi hoạt động của lớp, trường Một số em có năng khiếu kểchuyện tốt

Đối với phân môn Kể chuyện: Ngay từ tuần đầu năm học khi nhận lớp, tôiđã hỏi các em về sự yêu thích môn học thì phần lớn các em đều rất hào hứng vàthích thú với tiết Kể chuyện Trong đó có 12/34 em thích được kể cho cô giáo vàcác bạn nghe Còn 22/34 em thì thích nghe cô giáo và các bạn khác kể chuyệncho nghe Và khi dạy các em một vài tuần thì tôi nhận thấy nhiều em đã có thểkể khá tốt câu chuyện và rất chăm chỉ học thuộc câu chuyện, các em đã biếtphân biệt lời nhân vật và kể với một thái độ hào hứng, sôi nổi như em KỳNguyên, Minh Thư, Khánh Ngọc, Phương Linh, Minh Ánh, Đan Ly, Bảo Linh,Lan Anh Tuy nhiên khi kể, giọng kể của các em còn đều đều, chưa thể hiệnđúng được điệu bộ, cử chỉ, biểu cảm trên nét mặt; một số em đã thuộc truyệnnhưng kể chưa phân biệt lời nhân vật và kể chuyện chưa thể hiện sự hào hứngnhư em Hoàng Việt, Tâm Anh, Hà Giang, Hà My, Quỳnh Như Bên cạnh đóvẫn còn một số học sinh còn nhút nhát, rụt rè, như em Nguyễn Thu Huyền, VũNhất Huy, Đan Lê, Nhật Hà, Kim Chi, Riêng em Trung Dũng, Vũ Tuấn Tài,

Lê Ngọc Minh, Nguyễn Tuấn Thành thì không thuộc câu chuyện nào, giọng nóicòn ngọng, ấp úng, nói quá nhỏ, lí nhí trong miệng, nói không thành câu, lời nóikhông rõ ràng Đó là những khó khăn trong các tiết dạy Kể chuyện hàng tuầncủa tôi và tôi luôn tâm niệm rằng phải dạy cho học sinh học tốt tất cả các mônhọc để giúp các em phát triển toàn diện Vì vậy để khắc phục được tình trạngtrên việc đầu tiên tôi làm là tiến hành khảo sát chất lượng đối với phân môn Kểchuyện qua các tiết học Kể chuyện trong tháng 9 và đánh giá theo các mức độtheo thông tư 30/2014 (sửa đổi bằng thông tư 22/2016) Do phân môn Kểchuyện không đánh giá riêng biệt nên tôi đã đưa ra các tiêu chí sau

+ Hoàn thành tốt: Thuộc chuyện, thay đổi giọng kể phù hợp, diễn xuất khisắm vai, biết kể theo tranh, biết kể sáng tạo

+ Hoàn thành: Thuộc chuyện, nắm đúng nội dung, biết kể theo tranh, biếtkể dựa vào lời nhân vật, giọng kể chưa thay đổi phù hợp, diễn xuất chưa tốt.+ Chưa hoàn thành: Không thuộc chuyện, nắm sai nội dung, giọng kể chưaphù hợp, không biết diễn xuất, không biết kể sáng tạo

Trang 7

Dư i ây l b ng kh o sát, th ng kê m c ảng khảo sát, thống kê mức độ hoàn thành tốt, hoàn ảng khảo sát, thống kê mức độ hoàn thành tốt, hoàn ống kê mức độ hoàn thành tốt, hoàn ức độ hoàn thành tốt, hoàn ộ hoàn thành tốt, hoàn ho n th nh t t, ho nống kê mức độ hoàn thành tốt, hoàn

th nh, ch a ho n th nh phân môn K chuy n c a h c sinh l p 2B ư ể chuyện của học sinh lớp 2B đầu năm ện của học sinh lớp 2B đầu năm ủa học sinh lớp 2B đầu năm ọc sinh lớp 2B đầu năm ầu nămu n măm

h c 2018- 2019(khi ch a áp d ng sáng ki n) S lọc sinh lớp 2B đầu năm ư ụng sáng kiến) Số lượng tính: 34 học sinh ến) Số lượng tính: 34 học sinh ống kê mức độ hoàn thành tốt, hoàn ượng tính: 34 học sinh.ng tính: 34 h c sinh.ọc sinh lớp 2B đầu nămMức

Môn

Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành

Sau khi khảo sát, tôi nhận thấy kết quả chưa cao Vì vậy ngay từ nhữngtuần đầu của tháng 10, tôi đã quan tâm, giúp đỡ các em, giờ học nào cũng gọicác em lên bảng kể chuyện để giúp các em mạnh dạn, tự tin hơn Bên cạnh đótôi thường xuyên nhắc nhở các em về nhà chuẩn bị tốt bài Tập đọc đã học ở đầutuần Tuy nhiên sau một, hai tuần kết quả cũng chẳng hơn được là bao nhiêu.Một số em vẫn không nhớ được nội dung câu chuyện Khi tìm hiểu thì tôi thấy rằng:Phần đa những học sinh này đều không thích học phân môn Tập đọc, trong giờ họcchưa tập trung chú ý, đọc bài còn ngập ngừng, chưa lưu loát Có một số em còn ethẹn, chưa mạnh dạn lên kể chuyện trước lớp, kể chuyện còn rập khuôn mangtính học vẹt, chưa biết sáng tạo trong lời kể, chưa biết dùng ngữ điệu, thái độ,nét mặt, cử chỉ để nhập vai nhân vật và diễn tả nội tâm nhân vật khi kể Đặc biệtcòn hiện tượng học sinh nói lắp, nói gọng hay để thời gian kể chuyện ngắt quãngkhá lâu mà không biết phải tiếp tục như thế nào? Đó là điều khiến tôi bănkhoăn và trăn trở, làm thế nào để giúp các em có thể học tốt phân môn Kểchuyện

Trước thực trạng trên là một giáo viên trực tiếp giảng dạy các em tôi đãnghiên cứu và đưa ra biện pháp tốt nhất giúp học sinh của lớp tôi có thể nângcao được chất lượng phân môn Kể chuyện Trong mức độ cho phép của sángkiến này tôi xin được đưa ra để các bạn đồng nghiệp cùng tham khảo, đóng góp

ý kiến

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Giải pháp 1: Tự học, tự bồi dưỡng nghệ thuật đọc, kể của giáo viên:

Đối với dạy bất kì một tiết kể chuyện nào, để học sinh có thể kể tốt câuchuyện hay từng đoạn câu chuyện thì việc đầu tiên giáo viên cần làm đó là kểmẫu Với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 1, 2 các em đang còn tư duy trựcquan, bất kì việc làm mẫu nào của giáo viên cũng có tác dụng giúp các em bắtchước và làm theo Vì vậy việc kể mẫu, làm mẫu của giáo viên vô cùng quantrọng Vậy làm thế nào để gây hứng thú cho học sinh ngay từ khi giáo viên thựchiện kể mẫu Câu trả lời đó là mỗi giáo viên phải tự học, tự bồi dưỡng nghệthuật đọc, kể chuyện cho chính bản thân mình Nếu bản thân người dạy khônglàm tốt được điều này thì cũng đừng mong đợi ở học sinh sẽ làm tốt, kể tốt Tôixin được mượn lời của A.S.Môcenkô nói về vấn đề này: “Lẽ nào chúng ta có thểdựa vào một sự phân phối tài năng có tính chất ngẫu nhiên? Chúng ta có baonhiêu nhà giáo dục có tài năng đặc biệt như vây? Và tại sao lại để cho một em

bé phải gánh lấy hậu quả khi gặp phải một người thầy bất tài ? Không, cái cầnnói đến là sự lành nghề, tức là sự hiểu biết thực tế về quá trình giáo dục Qua

Trang 8

kinh nghiệm, tôi tin chắc rằng sự tinh thông nghiệp vụ dựa trên kĩ năng và taynghề sẽ giải quyết vấn đề” [1]

Như chúng ta đã biết ngôn ngữ nghệ thuật có ảnh hưởng không nhỏ đến sựphát triển tâm hồn, trí tuệ, tình cảm của các em Bằng ngôn ngữ nghệ thuật,người nghe sẽ làm cho câu chuyện cất tiếng nói, tạo cho câu chuyện một bứctranh sinh động Để gây được hứng thú cho học sinh trong giờ kể chuyện, thuhút các em nghe kể chuyện một cách say sưa thì thao tác của giáo viên phải thựcsự nhuần nhuyễn, loogic Muốn vậy người giáo viên phải tập kể trước nhiều lần.Thực hiện tốt điều này, giáo viên cần luyện rất nhiều nội dung, cụ thể:

+ Kể đúng nội dung câu chuyện: Trước hết giáo viên phải thuộc chuyện,tập kể đúng cốt truyện, đúng nhân vật, đúng chi tiết quan trọng, đúng diễn biếncâu chuyện, đúng ý nghĩa câu chuyện Bởi vì khi thuộc và kể đúng câu chuyệngiáo viên mới tự tin thể hiện được cảm xúc, tính cách của nhân vật, không ngậpngừng, lúng túng khi kể mẫu cho học sinh nghe Muốn làm được điều này bảnthân tôi luôn có sự chuẩn bị trước ít nhất là một, hai ngày Đầu tiên tôi đọc thuộccâu chuyện, nắm vững tình tiết cốt chuyện, hiểu cặn kẽ ý nghĩa và bài học rút ra

từ câu chuyện Tôi thiết nghĩ rằng việc đọc truyện là rất quan trọng ngay cả vớimột số truyện đã rất quen thuộc thì việc đọc vẫn là cần thiết Bởi có đọc truyệnmới vỡ vạc câu chuyện Có đọc truyện mới làm quen với nhân vật, với tìnhhuống truyện Song đọc truyện cũng phải có phương pháp Có hai phương phápđọc: Đọc thầm và đọc thành tiếng Thường thì lúc đầu tôi đọc thầm toàn bộtruyện Sau đó đọc to thành tiếng có kết hợp ngữ điệu phù hợp để tìm giọng điệuchuẩn Chỉ khi nào giáo viên phát âm thành tiếng vang bên tai mới có thể nuôicấy truyện kể đó trong kí ức của mình Đọc truyện thành tiếng còn tạo điều kiệntự kiểm tra khả năng và nghệ thuật phát âm thực tế của mình Việc đọc truyện kểcòn biểu hiện được sắc thái ngôn ngữ của các nhân vật khác nhau, ngôn ngữ đốithoại theo tâm trạng nhân vật

+ Ngắt giọng: Khi kể chuyện, ngắt giọng chiếm một vị trí đáng kể, giáoviên cần biết điểm nhấn của câu chuyện chỗ nào để cho học sinh suy nghĩ Đó làcách nghỉ, cách dừng lại giây lát khi kể, là phương tiện để bộc lệ ý tứ câuchuyện Đây là chỗ để lôi cuốn, gây hứng thú cho học sinh Giáo viên cần nắmđược trong quá trình kể chuyện trước những tình tiết gây cấn, thắt nút, đỉnhđiểm, dù không có dấu câu, cũng nên ngắt giọng hoặc dùng những câu hỏi rồi tựtrả lời câu hỏi nhằm gây nên sự hồi hộp chờ đợi Chú ý cách ngắt giọng sao chohoàn toàn tự nhiên mà không bị gián đoạn câu chuyện Khi dừng lại cho họcsinh suy nghĩ dự đoán phần diễn biến câu chuyện tiếp theo như thế nào, nên đểthời gian 30 giây để học sinh cùng nhau suy nghĩ rồi mới đưa ra dự đoán sau đógiáo viên sẽ kể tiếp phần tiếp theo của câu chuyện

Ví dụ: Khi kể câu chuyện Quả tim khỉ (Tiếng Việt 2- Tập 2 trang 52)

Giáo viên kể mẫu đoạn 2, khi kể đến đoạn Cá Sấu bảo: Vua của chúng tôi

ốm nặng, phải ăn một quả tim khỉ mới khỏi Tôi cần quả tim của bạn Khỉ đãlàm gì khi nghe Cá Sấu nói vậy? Em hãy dự đoán xem câu chuyện diễn ra tiếptheo như thế nào nhé?

+ Nhịp điệu, cường độ giọng kể: Nếu kể chuyện mà nhịp điệu cứ đều đều

Trang 9

thì câu chuyện sẽ không có sức sống, không gây được hứng thú cho học sinh.Trong kể chuyện, cường độ giọng kể là một trong những thủ thuật quan trọng.Đó là độ vang, độ hoàn chỉnh của giọng, là khả năng điều chỉnh giọng từ to sangnhỏ, từ nhỏ sang to sáng tạo làm sao cho thật sự phù hợp với nội dung câuchuyện Vì vậy khi kể chuyện cần thể hiện rõ rệt ví dụ như: chậm rãi, nhanh dần,khẩn trương, ngân nga Giáo viên khi kể chuyện không nên chỉ sử dụng mộtnhịp độ nói sẽ gây cảm giác buồn ngủ, đơn điệu Không dùng các âm thanh thethé, gắt gỏng trong khi kể chuyện

Ví dụ: Khi kể đoạn 2 câu chuyện Bác sĩ Sói (Tiếng Việt 2- Tập 2 trang 52)

Giọng Sói độc ác, gian xảo nhưng lại giả bộ hiền lành Ngựa thông minh, tự tin,giả giọng lễ phép với Sói (nhấn giọng: cảm ơn, đau chân quá, làm ơn chữa giúp,bao nhiêu tiền, xin chịu)

+ Các yếu tố phi ngôn ngữ: Khi giáo viên kể chuyện, các yếu tố phi ngônngữ như ánh mắt, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ có vai trò rất lớn Nếu là ngữ điệuvui thì nét mặt cũng vui, nếu là ngữ điệu buồn thì nét mặt cũng phải biểu lộ vẻbuồn Bên cạnh đó thì giáo viên cũng cần phải biểu lộ cử chỉ, bằng những độngtác của tay, của đầu, của mắt Làm tốt phần này, học sinh sẽ tưởng tượng ranhân vật: hiền, dữ, vui, buồn, giận hờn, hung ác, kiêu ngạo, hợm hĩnh Tuynhiên cử chỉ sẽ mất đi sức biểu cảm nếu bị lặp lại thường xuyên hoặc bị lạmdụng quá nhiều

Ví dụ: Khi hướng dẫn HS kể đoạn 1 câu chuyện: Một trí khôn hơn trăm trí khôn (Tiếng Việt 2- Tập 2 trang 31-32)

Lời của Chồn: Ít thế sao? Mình thì có hàng trăm- Giọng kể kiêu ngạo, vẻmặt huênh hoang, vênh váo

+ Câu hỏi gợi ý: Đây là phần học sinh kể lại từng đoạn câu chuyện theotranh nhưng thường thì ít học sinh kể được Qua tranh, các em chưa thể nêu lênnội dung mà cần có câu hỏi gợi ý của giáo viên Hệ thống câu hỏi mà giáo viênchuẩn bị cần ngắn gọn, dễ hiểu

Ví dụ: Với câu chuyện Tìm ngọc (Sách giáo khoa Tiếng Việt 2- tập 1), câu

hỏi gợi ý có thể là:

- Do đâu chàng trai có được viên ngọc quý?

- Chàng trai mang ngọc về, ai đã đến nhà chàng?

- Ông ta đã làm gì với viên ngọc?

- Thấy chủ bị mất ngọc, Chó và Mèo đã làm gì?

- Đến nhà người thợ kim hoàn, Mèo bắt chuột làm gì?

- Chuột có tìm được viên ngọc không?

Tóm lại: Phân môn kể chuyện như tên gọi, nó sẽ có đặc trưng là kể, chứ

không phải là đọc, là giảng, là làm bài tập Cũng như nhiều phân môn khác,phân môn Kể chuyện sử dụng phương tiện chính là lời nói hay còn gọi là ngônngữ Người giáo viên nào nắm vững được nghệ thuật kể chuyện sẽ đảm bảođược việc làm cho học sinh nắm được các tri thức trong một hệ thống nhất định,làm phát triển tư duy của các em, cần hướng dẫn cho học sinh thấy cần phải biếtdùng lời như thế nào? Bởi Kể chuyện là phân môn dạy học sử dụng nhiều lời nóinên nó cũng rất phức tạp và khó, không phải bất kì một giáo viên nào cũng thựchiện tốt, nếu như không có sự đầu tư thích đáng Đã có không ít giáo viên

Trang 10

thường xa rời đặc trưng cơ bản này và thay thế kể chuyện bằng đọc truyện Điềuđó làm giảm đi rất nhiều hiệu quả của tiết Kể chuyện vì kể khác với đọc Kể vìmang sắc thái ngôn ngữ riêng của người kể nên dễ gây sự chú ý của người nghe.Bên cạnh đó giờ dạy kể chuyện không phải là giờ trình diễn nghệ thuật kểchuyện, thế nên người giáo viên vừa phải có kĩ thuật kể diễn cảm, lại vừa phảibiết kết hợp sử dụng đồ dùng trực quan một cách khéo léo, linh hoạt để làm tăngsự chú ý của học sinh.

2.3.2.Giải pháp 2: Thực hiện tốt khâu chuẩn bị.

2.3.2.1 Đối với giáo viên:

Để tiết dạy phong phú và đạt được kết quả tốt thì việc đầu tiên phải làm tốt

là chuẩn bị Chuẩn bị cả nội dung và hình thức phục vụ tiết dạy Việc chuẩn bịtốt sẽ làm cho giáo viên và học sinh chủ động hơn, mạnh dạn hơn, sắp xếp cáchoạt động một cách hợp lý có khoa học

Trước khi lên lớp dạy một tiết Kể chuyện nhất thiết giáo viên phải có sựchuẩn bị trước Cụ thể:

- Giáo viên cần nắm vững cấu trúc sách giáo khoa, nắm các chủ đề củasách, chủ đề bài học, nắm mục tiêu của tiết kể chuyện là gì? Đọc kỹ, nghiên cứukỹ bài, chọn một số đồ dùng phù hợp phục vụ cho các hoạt động trong tiết đó

- Giáo viên cần soạn bài đầy đủ, kỹ lưỡng

- Giáo viên cần dạy kỹ các bài tập đọc trong các tiết học Tập đọc, bởinhững câu chuyện được kể vốn là các bài tập đọc Để giúp học sinh học tốt tiếtKể chuyện, ngay từ khi dạy bài tập đọc đầu tuần, tôi giúp các em nắm vững nộidung, ý nghĩa câu chuyện, hướng dẫn thật kĩ phần luyện đọc phân vai, phân biệtlời các nhân vật, đọc diễn cảm đối với những câu chuyện không có lời thoại củanhân vật để qua phần đọc, học sinh nắm được tính cách nhân vật, đến lúc kểcác em sẽ kể thể hiện giọng được tốt hơn

- Việc chuẩn bị đồ dùng dạy học cũng rất quan trọng Ngoài bộ tranh kểchuyện đã có sẵn, giáo viên cần chuẩn bị tốt thêm một số đồ dùng (nếu có điềukiện)

Ví dụ:

+ Hoa đào, hoa cúc, đèn trung thu cho bài “chuyện bốn mùa”

+ Tranh ảnh, quần áo các dân tộc miền núi cho bài: “Chuyện quả bầu”+ Ảnh Bác Hồ cho bài: Ai ngoan sẽ được thưởng

- Sưu tầm một số tư liệu xung quanh nội dung câu chuyện để mở rộng, liên

hệ , dẫn dắt học sinh như:

+ Giới thiệu đền Hùng ở Phú Thọ thờ các Vua Hùng để dạy bài “ Sơn Tinh

- Thuỷ Tinh”

+ Vận dụng câu thành ngữ, tục ngữ, ca dao như “ Tấc đất, tắc vàng” hay

“Muốn no thì phải chăm làm” hoặc “ Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang bao nhiêu tắcđất tắc vàng bấy nhiêu” để dạy bài Kho báu

+ Vận dụng bài hát “Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh” (Phong Nhã)

để giới thiệu câu chuyện Chiếc rễ đa tròn; hát bài: “Cô và mẹ ” (Phạm Tuyên)

để giới thiệu câu chuyện Người mẹ hiền

2.3.2.2 Đối với học sinh:

Trang 11

- Các em cần chuẩn bị tập kể ở nhà, có thể học thuộc câu chuyện đã học vàtập đứng trước gương để tập kể, kết hợp tập một số cử chỉ, điệu bộ, nétmặt Sưu tầm thêm một số tranh ảnh, các bài thơ, câu đố, học thuộc bài hát cóliên quan đến bài học theo yêu cầu của giáo viên

2.3.3 Giải pháp 3: Sử dụng đồ dùng trực quan khéo léo, linh hoạt làm tăng sự chú ý của học sinh trong giờ học Kể chuyện:

Cùng lời kể của giáo viên, đồ dùng trực quan là một trong những phươngtiện quan trọng để truyền thụ kiến thức đến với các em Với mục đích làm chohọc sinh nhớ truyện, giáo viên phải khai thác tốt tranh minh hoạ, khơi gợi trítưởng tượng, óc sáng tạo của các em Khi nghe kể chuyện kết hợp việc quan sáttranh, các em như bước vào thế giới sinh động của các nhân vật Vì vậy các em

sẽ rất thích thú, say mê với câu chuyện, sẽ kể tốt hơn Chính sự say mê đó đãgiúp các em rất nhiều trong việc hiểu nội dung, khắc sâu bài học ngôn ngữ nghệthuật, phát triển tư duy tình cảm ở học sinh

Đồ dùng dạy học của phân môn Kể chuyện thường là tranh ảnh, hiện vật,đèn chiếu có liên quan đến truyện Giáo viên cần phải biết sử dụng đồ dùng dạyhọc một cách đúng chỗ, đúng lúc Vậy như thế nào gọi là đúng chỗ, đúng lúc: đồdùng dạy học dùng để minh hoạ câu chuyện được đưa ra đúng chỗ nghĩa là đưa

ra đúng đoạn kể đang nói đến sự vật ấy và được đưa ra đúng lúc nghĩa là đúngthời điểm mà tâm trạng học sinh đang chờ đợi, mong mỏi

Ví dụ 1: Câu chuyện: Câu chuyện bó đũa (Tiếng Việt 2- Tập 1- trang )

Khi dạy yêu cầu 1: Dựa theo tranh kể lại từng đoạn Câu chuyện bó đũa: Giáo viên tổ chức cho học sinh kể trong nhóm (kể theo tranh Sách giáokhoa) xong thì giáo viên mới treo tranh phóng to lên bảng và mời từng nhóm lêntrước lớp chỉ vào từng tranh để kể lại từng đoạn câu chuyện Yêu cầu cả lớpcùng quan sát và lắng nghe các bạn kể chuyện

Lưu ý: Tuyệt đối giáo viên không đưa tranh trên bảng trước khi học sinh kể

trong nhóm, vì như vậy học sinh sẽ bị phân tán sự tập trung chú ý

Ví dụ 2: Câu chuyện: Ai ngoan sẽ được thưởng (Tiếng Việt 2- Tập 2- trang

102), GV cho học sinh quan sát tranh vẽ hoặc ảnh chụp Bác Hồ trước khi đi vàokể chuyện Cô giáo gợi ý: “Các em có biết bức tranh này vẽ ai không? ” Họcsinh trả lời: Thưa cô! “Bức tranh vẽ chân dung Bác Hồ ạ!” Rồi cô giáo gợi ýtiếp: “Đúng, đây là bức tranh vẽ chân dung Bác Hồ đấy các em ạ Là Chủ tịchnước, dù bận trăm công nghìn việc, nhưng Bác luôn dành thời gian để thăm nơi

ăn, ở của các em thiếu nhi trong trại nhi đồng Vậy chuyện gì đã xảy ra trong lầngặp mặt ấy Các em hãy cùng tìm hiểu qua câu chuyện: Ai ngoan sẽ đượcthưởng nhé

Đây chỉ là cách đưa ra sử dụng đồ dùng ở phần giới thiệu câu chuyện, thếnhưng từ chỗ gây cho các em được cảm xúc ban đầu thì mới tạo được hứng thúđể vào câu chuyện

2.3.4 Giải pháp 4: Vận dụng linh hoạt các phương pháp đặc trưng trong dạy kể chuyện.

Khi dạy kể cần chú ý lựa chọn các phương pháp đặc trưng sau:

* Phương pháp trực quan.

Trang 12

Phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải biết khai thác tranh minh hoạ đểgiúp cho học sinh nhớ truyện, đồng thời khơi gợi được trí tưởng tượng, sự sángtạo của các em Các tranh minh họa giúp học sinh nhớ lại nội dung bài tập đọcđã học, làm chỗ dựa để các em kể chuyện Lời giới thiệu các hình ảnh trongtranh minh hoạ của giáo viên, của các bạn học sinh cũng là những gợi ý, giúpcho các em kể chuyện một cách tự nhiên, sáng tạo, không máy móc, không rậpkhuôn từng câu, từng chữ câu chuyện đã nghe Và đôi khi học sinh năng khiếukể mẫu cũng là trực quan vô cùng quan trọng gây được sự tập trung chú ý nghecâu chuyện của học sinh khác.

* Phương pháp thực hành giao tiếp.

Giáo viên cần tạo điều kiện cho mọi đối tượng học sinh dù ở các trình độkhác nhau, đều ít nhiều được thực hành kể chuyện, nói về nội dung câu chuyện.Khi về nhà các em có thể tiếp tục kể lại câu chuyện cho người thân nghe

* Phương pháp cùng tham gia.

Trong giờ kể chuyện nhất thiết giáo viên phải tổ chức cho học sinh đượcthực hành kể trong nhóm Việc học theo nhóm có vai trò quan trọng, trong khikể trong nhóm các em có thể giúp đỡ nhau cùng tham gia kể câu chuyện, dùmuốn hay không muốn thì các em từ có năng khiếu cho đến không có năngkhiếu đều được kể chuyện và đều được nghe bạn kể Như vậy các em sẽ hàohứng tham gia kể chuyện cùng bạn

Phải thay đổi cách chia nhóm một cách linh hoạt để học sinh thoải mái, vuivẻ, có tinh thần thi đua trong học tập, phát huy khả năng của mình và giúp đỡnhau trong học tập

Ví dụ:

+ Chia nhóm ngẫu nhiên: Tạo cảm hứng học tập vui vẻ, hoà đồng với mọingười, học sinh có thể thay giáo viên bảo ban, giúp đỡ bạn, giúp đỡ những emcòn chậm hơn vươn lên và cố gắng hơn

+ Chia nhóm theo trình độ: Kích thích tính thi đua, hăng hái học tập vượtlên chính mình của mỗi học sinh

+ Chia nhóm theo giới tính: Học sinh mạnh dạn hơn, thể hiện giọng nhânvật tốt hơn, tập nhập vai tự nhiên hơn

+ Chia nhóm theo nguyện vọng: (HS tự chọn bạn cùng nhóm mình): Tạo điều kiện để HS hiểu bạn mình hơn, HS phát triển tư duy hơn: có thể chọnnhững bạn phù hợp với vai trò nhập vai theo nội dung câu chuyện HS biết sắpxếp và giao việc cho nhau, quyết đoán hơn trong mọi tình huống nhưng lại tôntrọng bạn mình hơn

Tuỳ theo từng tiết Kể chuyện mà giáo viên có thể định hướng cho các emkể chuyện tiếp sức (tức là kể theo đoạn), kể chuyện phân vai, đóng vai, dựnghoạt cảnh Trong quá trình dạy kể chuyện cần có nhiều câu hỏi gợi mở, bắccầu, chốt ý, chốt đoạn tạo điều kiện để HS hứng thú kể phần tiếp theo

Tóm lại: Trong dạy học nói chung và dạy kể chuyện nói riêng giáo viên cần

hiểu rằng, không có một phương pháp dạy học nào là vạn năng, là tối ưu màquan trọng là giáo viên phải biết sử dụng và phối hợp các phương pháp trên mộtcách linh hoạt, đúng thời điểm Có như vậy mới thực sự mang lại hiệu quả cao

Định dạng
Số trang	25
Dung lượng	227 KB