Giúp học sinh lớp 5 a trường TH đông sơn học tốt phân môn, luyện từ và câu thông qua các trò chơi dựa trên tích chuyện dân gian

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 5A - TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÔNG SƠN HỌC TỐT PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU THÔNG QUA CÁC TRÒ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỈM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÚP HỌC SINH LỚP 5A - TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÔNG SƠN HỌC TỐT PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU THÔNG QUA CÁC TRÒ CHƠI DỰA TRÊN TÍCH TRUYỆN DÂN GIAN

Người thực hiện: Lê Thị Luyến Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Đông Sơn Thị xã Bỉm Sơn - Tỉnh Thanh Hóa SKKN thuộc môn: Tiếng Việt

THANH HÓA NĂM 2019

Biện pháp 1: Giáo viên nghiên cứu và nắm vững nội dung chương

trình, các kiến thức, kỹ năng cần đạt được trong phân môn luyện từ

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Văn kiện Đại hội XII của Đảng xác định: “Đổi mới căn bản và toàn diệngiáo dục, đào tạo phát triển nguồn nhân lực Chuyển mạnh quá trình giáo dụcchủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chấtngười học Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế

- xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với tiến bộ khoa học và công nghệ, vớiquy hoạch và phát triển nguồn nhân lực”

Trong rất nhiều các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo thì giải phápđổi mới phương pháp dạy học được xem là khâu vô cùng quan trọng hiện nay

Trong môn Tiếng Việt, phân môn Luyện từ và câu có nhiệm vụ góp phầncung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về tiếng Việt bằng con đườngqui nạp và rèn luyện kỹ năng dùng từ đặt câu (nói - viết), bên cạnh đó còn cungcấp những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, văn hoá, văn họccủa Việt Nam và nước ngoài Ngoài ra phân môn Luyện từ và câu còn giúp họcsinh bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trongsáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần giúp học sinh hình thành nhân cách vànếp sống văn hoá của con người Việt Nam Trong môn Tiếng Việt 5, phânmôn Luyện từ và câu lớp có nhiệm vụ cung cấp kiến thức về từ và câu, làm giàuvốn từ cho học sinh và phát triển năng lực dùng từ đặt câu của các em Cụ thể là:

- Mở rộng hệ thống hoá vốn từ theo 10 chủ điểm

- Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng dùng từ đặt câu, sử dụng dấu câu,một số phép nối, cách thay thế và liên kết câu

- Bồi dưỡng cho học sinh thói quen dùng từ đúng khi nói và viết thànhcâu, có ý thức sử dụng Tiếng Việt văn hoá trong giao tiếp

- Thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện cho học sinhcác thao tác tư duy cơ bản (phân tích, tổng hợp, phán đoán…)

- Cung cấp những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, vềvăn hoá và văn học của Việt Nam và nước ngoài để từ đó:

- Góp phần bồi dưỡng tình yêu cái đẹp, cái thiện, lòng trung thực, lòngtốt, lẽ phải và sự công bằng xã hội; góp phần hình thành lòng yêu mến và thóiquen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt

- Góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam hiện đại: Có tri thức,biết tiếp thu truyền thống tốt đẹp của dân tộc, biết rèn luyện lối sống lành mạnh,ham thích làm việc và có khả năng thích ứng với cuộc sống xã hội sau này

Tuy nhiên không phải người giáo viên nào cũng giúp học sinh hình thànhđược tri thức một cách chủ động, sáng tạo Làm sao để tiết học cuốn hút họcsinh Sử dụng phương pháp dạy học linh hoạt nhằm giúp học sinh nắm vữngđược kiến thức quả là một bài toán khó đối với người giáo viên khi đứng trênbục giảng Là một giáo viên thường xuyên được phân công dạy lớp 5, trong quátrình giảng dạy tôi thấy học sinh của mình rất cố gắng học tập tất cả các mônhọc đặc biệt là phân môn Luyện từ và câu Nhưng trong thực tế khi học sinhthực hành thì nhiều em còn chưa chủ động làm bài tập, có biểu hiện ngại học,không yêu thích phân môn này dẫn đến kết quả làm bài thấp Tìm biện pháp đểdạy tốt phân môn đó là mục tiêu mà tôi hướng tới

Tôi nhận thấy hoạt động trò chơi là phương pháp giúp cho học sinh pháthiện và chiếm lĩnh kiến thức Qua trò chơi các em sẽ được rèn luyện khả năngquyết định, lựa chọn phù hợp Đồng thời hình thành năng lực quan sát và giúpcho các em được tham gia nhận xét đánh giá Đối với lứa tuổi Tiểu học là lứatuổi hiếu động, việc đưa các hoạt động trò chơi vào hoạt động học tập sẽ làmcho các em hứng khởi trong học tập hơn Từ một số vấn đề trên cùng với quátrình giảng dạy nhiều năm ở lớp 5, tôi nhận thấy để làm cho môn Tiếng Việt nóichung và phân môn Luyện từ và câu nói riêng sinh động, học sinh học tập cóhứng thú, tạo được không khí học tập thoải mái, vui vẻ mà vẫn tiếp thu tốt các

nội dung kiến thức của bài, tôi đã nghiên cứu chuyên đề: “Giúp học sinh lớp 5A

- Trường tiểu học Đông Sơn học tốt phân môn Luyện từ và câu thông qua các trò chơi dựa trên tích truyện dân gian”.

2 Mục đích nghiên cứu

- Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng học sinh lớp 5 tiếp thu kiến thức và làmcác bài tập của phân môn Luyện từ và câu, tôi tìm ra phương án giúp học sinhhọc tốt phân môn này Từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học phân mônLuyện từ và câu nói riêng và dạy học Tiếng Việt nói chung ở Tiểu học

- Giúp học sinh có cách nhìn sự vật theo hướng tích cực, ham thích quansát, tìm tòi khám phá

- Giúp giáo viên tự tìm tòi, đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy, nâng caotay nghề

- Nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học

3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng: Học sinh lớp 5A, trường Tiểu học Đông Sơn - thị xã BỉmSơn (năm học 2018 - 2019)

- Phương pháp trò chơi học tập được sử dụng trong phân môn Luyện từ và câu

- Phạm vi: Các trò chơi được xây dựng trên tích chuyện dân gian gần gũiquen thuộc với học sinh, các bài tập của phân môn Luyện từ và câu

4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài

- Phương pháp quan sát thống kê

và viết cho học sinh Chính vì thế, trong quá trình dạy Luyện từ và câu chúng ta

có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau để tích cực hóa hoạt độnghọc tập, hình thành kiến thức và kĩ năng cho học sinh trong đó có phương pháp

sử dụng trò chơi học tập

Trò chơi học tập được hiểu đó là một phương thức, cách thức truyền tảimột thông điệp, một nội dung cụ thể nào đó đến người nghe thông qua “chơi màhọc”, từ đó ý nghĩa của bài học được truyền tải đến người học một cách nhẹnhàng nhưng đầy sâu sắc và dễ hiểu Nói cách khác, trò chơi học tập là chiếc cầunối hữu hiệu và thân thiện nhất, tự nhiên nhất giữa thầy và trò trong giải quyếtnhiệm vụ chung và cùng hướng tới đạt mục tiêu của bài học.Trò chơi học tậpkhông phải là vấn đề mới Vào những năm 40 của thế kỉ XX, một số nhà khoahọc giáo dục Nga như P.A.Bexonova, OP Senima, E.A.Pokrovxki đã đánh giácao vai trò của giáo dục, đặc biệt là tính hấp dẫn của trò chơi dân gian Nga đốivới trẻ mẫu giáo E.A.Pokrovxki trong lời đề tựa cho tuyển tập “Trò chơi của trẻ

em Nga” đã chỉ ra nguồn gốc, giá trị đặc biệt và tính hấp dẫn của trò chơi dângian Nga Bên cạnh kho tàng trò chơi học tập, trong dân gian còn có một số hệthống trò chơi học tập khác do các nhà giáo dục có tên tuổi xây dựng Đại diệncho khuynh hướng sử dụng trò chơi học tập làm phương tiện phát triển toàn diệncho trẻ phải kể đến nhà sư phạm nổi tiếng người Tiệp Khắc I.A.Komenxki(1592-1670) Ông xem trò chơi là hình thức hoạt động cần thiết phù hợp với bảnchất và khuynh hương của trẻ Trò chơi học tập là một dạng hoạt động trí tuệnghiêm túc, là nơi mọi khả năng của trẻ em được phát triển, mở rộng hơn vốnhiểu biết Với quan điểm trò chơi là niềm vui sướng của tuổi thơ là phương tiệnphát triển toàn diện cho trẻ I.A.Konenxki đã khuyên người lớn phải chú ý đếntrò chơi dạy học cho trẻ và phải hướng dẫn, chỉ đạo cho trẻ

Trong quá trình đổi mới nội dung và phương pháp dạy học có rất nhiều nhà giáo dục trong nước nghiên cứu, tìm tòi, thiết kế nên các trò chơi nhằm hoànthiện hứng thú học tập cho các em, có thể kể đến cuốn: “Trò chơi ở tiểu họcnhằm phát triển tâm lực, trí tuệ, thể lực cho HS” của Hà Nhật Thăng (chủ biên)hay cuốn “150 trò chơi thiếu nhi” của Bùi Sỹ Tụng và Trần Quang Đức (đồngchủ biên) Ở các tài liệu này tác giả đã đề cập rất rõ vai trò cũng như tác dụngcủa trò chơi và đưa ra những hoạt động vui chơi chung chung nhưng chưa đi sâuvào ứng dụng và tổ chức trò chơi trong môn học cụ thể

Nghiên cứu các trò chơi học tập trong phân môn Luyện từ và câu, nhiềunhà nghiên cứu trong nước đã có những công trình nghiên cứu và nhiều ý kiếnxung quanh trò chơi học tập và sử dụng trò chơi học tập trong quá trình dạy họcphân môn Luyện từ và câu Theo Nguyễn Trí, dạy học ở bậc tiểu học nếu biết sửdụng đúng lúc đúng chỗ các trò chơi học tập thì sẽ có tác dụng rất tích cực, kíchthích hứng thú học tập và tạo chất lượng cao cho bài học Tiếng Việt

Điểm qua các công trình nghiên cứu về trò chơi học tập nói chung vàtrong phân môn Luyện từ và câu nói riêng, tôi thấy chủ yếu các công trình đivào diện rộng quan tâm giới thiệu các trò chơi và một số ví dụ về cách tổchức Việc xem xét các biện pháp cụ thể để tổ chức các trò chơi trong giờ họcphân môn Luyện từ và câu cho đối tượng học sinh lớp 5 xác định vẫn chưa cócông trình nào đi sâu xem xét Đây chính là khoảng trống dành cho đề tài củatôi đi tiếp

Vậy tại sao tôi lại xây dựng trò chơi học tập phân môn Luyện từ và câudựa trên tích truyện dân gian cho học sinh lớp 5? Truyện dân gian là một bộphận của văn học dân gian, những câu chuyện bình dân, gần gũi nhưng có sứcthu hút, sức hấp dẫn lớn đối với mọi tầng lớp, đặc biệt là thiếu nhi Học sinh tiểuhọc được các nhà tâm lí gọi bằng cái tên khác đầy ý nghĩa “Lứa tuổi cổ tích” Sở

dĩ có tên gọi như thế là vì ở lứa tuổi này các em nhìn đời bằng đôi mắt trong veo

và tin cậy Trước mắt trẻ luôn là cuộc sống đẹp, lung linh, huyền ảo Trẻ cũngrất yêu thích sự phiêu lưu để khám phá những bí mật cuộc sống Tất cả nhữngđiều đó đã đưa các em đến gần truyện dân gian nói chung và truyện cổ tích nóiriêng, để tâm hồn và trí tưởng tượng của các em được bay cao bay xa hơn

Nhà giáo dục nổi tiếng người Nga V.A.Xukhan Linxki đã cho rằng:

“Truyện cổ tích là môi trường nuôi dưỡng tâm hồn trẻ, là ngọn gió tươi mátthổi bùng ngọn lửa tư duy và ngôn ngữ trẻ” Sự xây dựng kết hợp trò chơi học tậptrong phân môn Luyện từ và câu dựa theo tích truyện dân gian cho học sinh lớp 5trường tiểu học Đông Sơn làm tăng tính giả định của trò chơi học tập, càng gâyhứng thú học tập cho học sinh khi các em được giả định là một nhân vật tốt bụngnhư: cô Tấm, chim sẻ (trong truyện Tấm Cám), anh Khoai (trong truyện Cây tretrăm đốt) Nhờ đó, các em vừa chủ động tiếp thu kiến thức môn học, có cơ hộinuôi dưỡng, phát triển cảm xúc thẩm mĩ và phát huy trí tưởng tượng đồng thờigiúp trẻ tìm tòi lẽ sống làm phong phú tình cảm, đem đến cho ta niềm vui giúpcuộc sống tốt hơn, nhân ái hơn Như thế chính là trẻ đã được phát triển cả về trítuệ và tâm hồn - hai mục đích chính của giáo dục học sinh tiểu học

2 Thực trạng vấn đề

2.1 Thuận lợi

Trường Tiểu học Đông Sơn nằm phía Đông Bắc của thị xã Trường đã chínhthức được công nhận trường chuẩn Quốc gia mức độ II từ năm học 2016 - 2017 Vìvậy, trường có đủ phòng học đạt tiêu chuẩn, đủ thiết bị đồ dùng đảm bảo choviệc dạy và học Chất lượng học sinh của trường luôn được chú trọng và nângcao do Ban giám hiệu nhà trường có năng lực chuyên môn và năng lực quản lítốt Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên của nhà trường đều có trình độ chuẩn trởlên, nhiệt tình trong công tác Phần lớn giáo viên được phân công phụ tráchkhối lớp 5 có kinh nghiệm công tác nhiều năm, hiểu được đặc điểm tâm sinh lýcủa học sinh

2.2 Khó khăn

2.2.1 Về giáo viên

Qua thực tế giảng dạy phân môn Luyện từ và câu của bản thân và dự giờcủa đồng nghiệp tại trường tiểu học Đông Sơn, tôi nhận thấy mỗi giáo viên đềulàm đúng vai trò hướng dẫn, tổ chức cho học sinh tiếp cận kiến thức trong sáchgiáo khoa Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế:

- Thời gian nghiên cứu, tìm tòi phương pháp và hình thức tổ chức mới chophân môn này còn hạn chế

- Phương pháp dạy học truyền thống (Phương pháp thuyết trình, phươngpháp hỏi đáp, phương pháp trực quan ) được sử dụng thường xuyên theo lốimòn dẫn đến học sinh nhàm chán.

2.2.2 Về học sinh

Trong năm học này, tôi được phân công dạy lớp 5A, lớp có 39 em họcsinh Chất lượng học sinh trong lớp không đồng đều Nhiều học sinh trong lớp làcon em các gia đình thuần nông, gia đình công nhân và gia đình buôn bán nhỏ lẻcủa thôn Sơn Nam, thôn Trường Sơn , một số em bố mẹ đi làm ăn xa nhà phải

ở nhà với ông bà như em Huyền, em Hoa, em Đức Một số em bố mẹ đi làmtrong nhà máy Giày da, Công ty May 10 từ sáng sớm đến tối mới về như em:Hiếu, Long, Tú, sự quan tâm của cha mẹ còn hạn chế phần nào làm ảnh hưởngđến kết quả học tập của học sinh Nhiều em được gia đình cho sử dụng các thiết

bị điện tử thông minh tự do như: điện thoại, máy tính các em nghiện trò chơitrên mạng xã hội nên có biểu hiện lười học, không tập trung trong giờ học, ngạilàm bài tập

2.2.3 Về nội dung chương trình phân môn Luyện từ và câu lớp 5

Nội dung chương trình phân môn luyện từ và câu có nhiệm vụ làm giàuvốn từ cho học sinh và trang bị cho các em một số kiến thức về từ và câu Ở lớp

5 các kiến thức lí thuyết được học thành một tiết riêng Đó là các nội dung từ vàcấu tạo từ, các lớp từ (đồng nghĩa, trái nghĩa, đồng âm, nhiều nghĩa), từ loại,câu, các kiểu câu, thành phần câu, dấu câu, biện pháp liên kết câu Ngoài rachương trình còn cung cấp cho học sinh một số kiến thức ngữ âm - chính tả nhưtiếng, cấu tạo tiếng So với lứa tuổi này thì nội dung, chương trình còn một sốhạn chế ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lí các em:

- Các từ cần giải nghĩa đa số là các từ Hán Việt nên học sinh khó hiểu,khó giải thích Các em diễn đạt lủng củng, tâm lí sợ sai, không mạnh dạn

- Các từ, các thành ngữ, tục ngữ cần giải nghĩa, cần tìm có nghĩa gầngiống nhau, học sinh khó phân biệt được nghĩa của chúng

2.3 Kết quả của thực trạng

Đầu năm của năm học này tôi đã ra đề khảo sát chất lượng môn TiếngViệt và tổng hợp kết quả của phân môn Luyện từ và câu thông qua kết quả 39bài kiểm tra Tiếng việt của học sinh trong lớp

Bài làm phần Luyện từ và câu trong phiếu kiểm tra tiếng Việt của học sinh.

Kết quả làm bài như sau:

Tổng số Điểm 9 - 10 Điểm 7 - 8 Điểm 5 - 6 Điểm dưới 5

- Những học sinh yêu thích môn học đa số làm đúng các câu hỏi phần Luyện

từ và câu trong bài Học sinh không yêu thích môn học đa số làm sai các câu hỏithuộc phần này Những hạn chế này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng phânmôn Luyện từ và câu nói riêng và chất lượng môn Tiếng việt nói chung

Như vậy, việc tìm biện pháp nhằm tăng hứng thú, tạo động lực cho họcsinh học tập phân môn Luyện từ và câu là việc làm cần thiết

3 Các biện pháp giải quyết vấn đề

Để giúp các đối tượng học sinh khắc phục và hoàn thiện những thực trạngnêu trên là một vấn đề không đơn giản Với thực tiễn đặt ra hiện nay, đòi hỏingành giáo dục nói chung, mỗi thầy cô giáo chúng ta nói riêng, cần phải giúphọc sinh học tập tốt hơn phân môn luyện từ và câu Để làm được điều đó tôi đề

ra cho mình những biện pháp sau:

3.1 Biện pháp 1: Giáo viên nghiên cứu và nắm vững nội dung chương trình, các kiến thức, kỹ năng cần đạt được trong phân môn luyện từ và câu lớp 5

3.1.1 Hệ thống kiến thức, nội dung chương trình

Với mạch kiến thức được sắp xếp theo vòng tròn đồng tâm tuỳ theo ở mỗilớp mà có những yêu cầu khác nhau Tuy nhiên nếu các em nắm chắc nhữngkiến thức ở lớp dưới thì lớp 5 các em sẽ nắm kiến thức dễ dàng hơn

Mạch kiến thức của phân môn Luyện từ và câu trong chương trình lớp 5 gồm:

- Các lớp từ: Từ đồng nghĩa; Từ trái nghĩa; Từ đồng âm; Từ nhiều nghĩa

- Từ loại: Đại từ; Đại từ xưng hô; Quan hệ từ

- Kiểu câu: Ôn tập về câu; Câu ghép; Cách nối các vế câu ghép

- Liên kết câu: Liên kết các câu trong bài bằng phép lặp từ ngữ; Liên kếtcác câu trong bài bằng phép thay thế từ ngữ; Liên kết bằng phép nối

- Dấu câu: Ôn tập về dấu câu

3.1.2 Hệ thống các dạng bài tập trong chương trình

Trong chương trình phân môn Luyện từ và câu lớp 5, các dạng bài tậpthực hành thường được trình bày theo các nhóm điển hình sau:

- Nhóm thứ nhất: Dạng bài tập phân loại xác định: Từ đồng nghĩa; Từ tráinghĩa; Từ đồng âm; Từ nhiều nghĩa Đại từ; Đại từ xưng hô; Quan hệ từ

Ví dụ: Bài tập 2 - Tiết Luyện tập về từ đồng nghĩa - Trang 22 (SGK tiếng

Việt 5, tập 1) Xếp các từ cho dưới đây thành những nhóm từ đồng nghĩa:

bao la, lung linh, vắng vẻ, hưu quạnh, long lanh, lóng lánh, mênh mông, vắng teo, vắng ngắt, bát ngát, lấp loáng, lấp lánh, hiu hắt, thênh thang.

- Nhóm thứ 2: Vận dụng từ vào văn cảnh Điền từ hoặc vế câu thích hợpvào chỗ trống

Ví dụ: Bài tập 2 - Tiết 6 Ôn tập giữa học kì 1 - Trang 97 (SGK TV5, tập 1).

Tìm từ trái nghĩa thích hợp với mỗi ô trống:

a) Một miếng khi đói bằng một gói khi

b) Đoàn kết là sống, chia rẽ là

c) Thắng không kiêu, không nản

Ví dụ: Bài tập 3 - Tiết Câu ghép - Trang 9 (SGK TV5, tập 2)

Thêm một vế câu vào chỗ trống để tạo thành câu ghép

a) Mùa xuân đã về,

b) Mặt trời mọc,

c) Trong chuyện cổ tích Cây khế, người em chăm chỉ, hiền lành, còn d) Vì trời mưa to

- Nhóm thứ 3: Các bài tập mở rộng vốn từ, giải nghĩa từ

Ví dụ: Bài tập 2 - Tiết MRVT Công dân - Trang 28 (SGK TV5, tập 2)

Tìm nghĩa ở cột A thích hợp với mỗi cụm từ thích hợp ở cột B

Điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho người dân

được hưởng, được làm, được đòi hỏi Nghĩa vụ công dân

Sự hiểu biết về nghĩa vụ và quyền lợi của người dân đối

Điều mà pháp luật hay đạo đức bắt buộc người dân phải Ý thức công dân

làm đối với đất nước, đối với người khác.

Việc nắm vững nội dung chương trình, kiến thức kĩ năng cần đạt và cácdạng bài tập giúp giáo viên có cơ sở để lựa chọn được phương pháp và hình thức

tổ chức trong tiết học phù hợp, có hiệu quả

3.2 Biện pháp 2: Giáo viên nghiên cứu và nắm vững phương pháp trò chơi học tập

3.2.1 Nắm vững phương pháp trò chơi học tập

Phân môn Luyện từ và câu lớp 5 gồm 2 dạng bài: dạng bài lý thuyết (hình

thành kiến thức mới) và dạng bài thực hành Phương pháp sử dụng trò chơi học

tập chủ yếu sử dụng ở dạng bài tập thực hành và củng cố kiến thức.

- Khi sử dụng phương pháp sử dụng trò chơi học tập cần xác định đượccác yếu tố sau:

+ Đưa trò chơi vào tiết học nhằm mục đích gì

+ Trò chơi nào có thể đưa vào tiết học

+ Trò chơi được sử dụng vào lúc nào

+ Tổ chức trò chơi trong giờ học như thế nào

- Điều kiện đảm bảo cho sự thành công của việc sử dụng trò chơi tronghọc tập là:

+ Nội dung trò chơi phải gắn với mục tiêu của bài học

+ Luật chơi rõ ràng, đơn giản, dễ nhớ, dễ thực hiện

+ Điều kiện và phương tiện tổ chức trò chơi phong phú, hấp dẫn

+ Sử dụng trò chơi đúng lúc, đúng chỗ

+ Số lượng học sinh tham gia: Vừa phải, không quá ít

+ Kích thích sự thi đua giành phần thắng giữa các bên tham gia

- Sử dụng hiệu quả đồ dùng, thiết bị dạy học phục vụ cho các trò chơi tậpphải khoa học, thẩm mĩ, phục vụ tốt nhất yêu cầu của trò chơi Giáo viện phảikhai thác triệt để tác dụng của đồ dùng thiết bị đã đưa ra

- Giáo viên làm tốt khâu đánh giá, rút ra kết luận sau các trò chơi học tập:

- Nhận xét đội thắng, thua một cách chính xác, công bằng Có thưởng phạtmột cách nhẹ nhàng, hợp lí

- Sau mỗi trò chơi rút ra kết luận về hai nội dung:

+ Kết luận về nội dung bài tập

+ Kết luận về ý nghĩa trò chơi

- Quy trình tổ chức trò chơi học tập:

Bước 1: Giới thiệu trò chơi

+ Nêu tên trò chơi

+ Hướng dẫn cách chơi (hướng dẫn kĩ nếu chơi trò chơi ấy lần đầu)

Bước 2: Chơi thử.

Bước 3: Chơi thật: Có khen - chê hợp lý.

Bước 4: Nhận xét, đánh giá trò chơi Kết luận chung.

3.2.2 Lựa chọn các tích truyện dân gian để xây dựng trò chơi.

Kho tàng truyện dân gian rất phong phú, tôi đã chọn những cốt truyện gầngũi, quen thuộc, có các nhân vật các em yêu thích như: Truyện Tấm Cám, truyệnCây tre trăm đốt, truyện Cây khế, truyện Ngưu Lang - Chức Nữ, truyện Sơn

Tinh - Thủy Tinh Mỗi truyện mang một ý nghĩa khác nhau nhưng đều lồng ghép được nộidung giáo dục mang giá trị nhân văn lớn.

2 Truyện Sơn Tinh - Thủy Tinh Dâng núi chống lụt

3 Truyện Cây tre trăm đốt Khắc nhập - khắc xuất

4 Truyện Ngưu Lang - Chức Nữ Bắc cầu ô thước

* Lưu ý: Một số điều kiện để tổ chức thành công trò chơi học tập dựa trêntích truyện dân gian trong chuyện môn Luyện từ và câu:

- Giáo viên nắm vững kiến thức nội dung bài dạy

- Giáo viên phải có sự chuẩn bị bài chu đáo

- Nắm vững nội dung câu truyện và ý nghĩa câu truyện để giáo dục học sinh.Tóm lại: Việc lựa chọn, phối hợp, vận dụng hợp lí các phương pháp dạyhọc ở từng tiết dạy Luyện từ và câu đều có những đặc điểm riêng, không thể ápdụng một cách máy móc, đồng loạt Không có phương pháp nào là “vạn năng”

là “tuyệt đối”, là có thể phù hợp với mọi khâu của tiết dạy Luyện từ và câu Chỉ

có sự tìm tòi sáng tạo, sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học mới phát huyđược tính tích cực của học sinh trong mỗi tiết dạy Luyện từ và câu và đạt đượcthành công trong mỗi bài dạy Vốn từ các em trở nên đa dạng, phong phú khicác em chủ động phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo, tinh thần hợp tác làmviệc, cùng với sự chỉ đạo sáng suốt của người giáo viên sẽ đem lại một kết quảtốt nhất

3.3 Biện pháp 3: Tổ chức thực hiện các trò chơi học tập phân môn Luyện từ và câu dựa trên tích truyện dân gian

3.3.1 Trò chơi “Chim sẻ giúp cô Tấm”

Xây dựng trò chơi này dành cho các bài tập nhận diện từ đơn, từ láy, từghép; phân loại từ ghép tổng hợp, từ ghép phân loại; phân loại các từ trong mộtđoạn văn thành động từ, tính từ, quan hệ từ; phân loại được từ đồng âm, từ đồngnghĩa, từ trái nghĩa, từ nhiều nghĩa; phân loại câu đơn, câu ghép

Mục đích chơi: Cũng cố kiến thức, kĩ năng về cấu tạo từ, từ phân loại

theo cấu tạo (hoặc từ phân loại theo nghĩa của yếu tố mang nghĩa, câu phân loạitheo chức năng của vị ngữ, theo cấu tạo)

Chuẩn bị: Các thẻ chữ ghi các từ đơn, từ láy, từ ghép; động từ, tính từ,

quan hệ từ; từ đồng âm, từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, từ nhiều nghĩa; câu đơn,câu ghép (Học sinh có thể viết trực tiếp vào bảng phụ) Chọn 2 hoặc 3 đội chơi,mỗi đội gồm 4 - 5 người Tùy theo số lượng chơi mà chuẩn bị số bộ thẻ chữ

Cách tiến hành: Các thẻ chữ để lẫn lộn được xem là gạo, thóc, đỗ mụ dì

ghẻ trộn lẫn bắt Tấm phải nhặt Các thành viên trong đội đóng vai những chúchim sẻ được Bụt sai xuống giúp cô Tấm nhặt thóc ra thóc, gạo ra gạo, đỗ ra đỗ,các đội cùng chơi chơi trong khoảng thời gian nhất định Đội nào phân loạinhanh và đúng là đội thắng cuộc, giúp cô Tấm sớm được trẩy hội mùa xuân

Các bài tập có thể áp dụng:

Trong chương trình Luyện từ và câu lớp 5 rất nhiều bài tập có thể áp dụngđược trò chơi này Một số bài tiêu biểu như sau:

2 2 Luyện tập về từ đồng nghĩa Bài 2 22

5 17 Ôn tập về từ và cấu tạo từ Bài 1 166

Ví dụ: Bài tập 1 (Tiết Ôn tập về từ loại - Trang 142, SGK Tiếng Việt 5, tập 1)

Xếp các từ in đậm trong đoạn văn sau vào bảng phân loại ở bên dưới:

Không thấy Nguyên trả lời, tôi nhìn sang Hai tay Nguyên vịn vào song cửa sổ, mắt nhìn xa vời vợi Qua ánh đền ngoài đường hắt vào, tôi thấy ở khóe mắt nó hai giọt lệ lớn sắp sửa lăn xuống má Tự nhiên nước mắt tôi trào ra Cũng giờ này năm ngoái, tôi còn đón giao thừa với ba ở bệnh viện Năm nây ba

bỏ con một mình, ba ơi!

- Mục tiêu: Nhận biết được động từ, tính từ, quan hệ từ.

- Chuẩn bị: Tìm hiểu kĩ tích truyện Tấm Cám Kẻ sẵn hai bảng phụ

- Tiến hành:

1 GV cho HS nêu yêu cầu của bài

1 HS đọc nội dung bài

2 Phổ biến luật chơi

- Giới thiệu: Để hoàn thành bài tập chúng ta cùng tham gia trò chơi mangtên: Chim sẻ giúp cô Tấm

- Hai đội tham gia chơi, mỗi đội cử 5 bạn trong vai những chú chim sẻđược ông Bụt sai xuống trần gian giúp cô Tấm nhặt riêng các từ theo yêu cầu(mỗi chú chim sẻ lần lượt viết các từ vào cột tương ứng trên bảng phụ đã chuẩn

bị sẵn) Đội nào viết đúng viết đủ và xong trước sẽ là đội thắng

- Thời gian chơi là 3 phút

3 Tiến hành:

- HS cử hai đội chơi và tổ trọng tài

- HS tham gia trò chơi

4 Nhận xét - Đánh giá

- Tổ trọng tài nhận xét kết quả tham gia trò chơi của hai đội

Tuyên dương đội giành chiến thắng, động viên đội chưa đạt kết quả cao

- Vài HS nhắc lại đặc điểm nhận diện động từ, tính từ, quan hệ từ

- Trong trò chơi những chú sẻ đã giúp cô Tấm việc gì?

GV Kết hợp giáo dục theo chủ điểm Vì hạnh phúc con người: Việc các em

tìm được kết quả đúng cho bài tập chính là các em đem lại niềm vui, niềm hạnh