Cuộc sống hiện đại đang đặt ra cho các nhà quản lí giáo dục, các thầy côgiáo và các bậc phụ huynh học sinh nhiều khó khăn bởi một thực tế học sinhhiện nay còn yếu và thiếu kỹ năng sống,
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Trong đời sống xã hội, con người chịu ảnh hưởng bởi môi trường văn hóa
mà họ sống và hoạt động Mỗi dân tộc có một nền văn hóa riêng, nó là nhân tốquan trọng tạo nên sức mạnh và bản sắc của dân tộc đó Văn hóa của một tổchức xã hội là một yếu tố rất quan trọng mà nhà quản lý cần xây dựng và duy trìnhằm tạo động lực đưa đơn vị phát triển nhanh và bền vững
Vậy văn hoá học đường là gì? Theo Giáo sư Viện sĩ Phạm Minh Hạc thì:
“Văn hóa học đường là hệ các chuẩn mực, giá trị giúp cán bộ quản lý nhà trường, thầy cô giáo, các vị phụ huynh và các em học sinh có các cách thức suy nghĩ, tình cảm, hành động tốt đẹp” Mục tiêu chung nhất của văn hóa học
đường là xây dựng trường học lành mạnh, các mối quan hệ thân thiện và chấtlượng giáo dục thật
Văn hóa học đường là môi trường rất quan trọng để rèn luyện nhân cách
và giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người sống có hoài bão, có lý tưởngtốt đẹp Vấn đề xây dựng văn hóa học đường có tính sống còn đối với từng nhàtrường, vì nếu học đường mà thiếu văn hóa thì không thể làm được chức năngchuyển tải những giá trị kiến thức và nhân văn cho thế hệ trẻ
Cuộc sống hiện đại đang đặt ra cho các nhà quản lí giáo dục, các thầy côgiáo và các bậc phụ huynh học sinh nhiều khó khăn bởi một thực tế học sinhhiện nay còn yếu và thiếu kỹ năng sống, đặc biệt là kĩ năng ứng xử Hơn nữa,thực tế những năm gần đây, tình trạng học sinh vi phạm pháp luật diễn biếnphức tạp và có chiều hướng gia tăng Bạo lực, trộm cắp xảy ra trong và ngoàinhà trường do học sinh gây ra đã trở thành một vấn đề cấp bách gây hậu quảnghiêm trọng đối với bản thân học sinh, đối với nhà trường, đối với gia đình và
xã hội
Xuất phát từ thực tế trên, mục tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyểnhướng từ trang bị kiến thức sang trang bị những phẩm chất, năng lực cần thiếttrong cuộc sống cho các em học sinh Nội dung giáo dục kĩ năng sống nóichung, đặc biệt giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh nói riêng được tích hợptrong các môn học và hoạt động giáo dục có tiềm năng trong trường phổ thông
được xác định là một nội dung cơ bản của phong trào thi đua " Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" trong các nhà trường
Mặt khác, là người con của quê hương với bề dày phát triển hơn 200 năm
đô thị tỉnh lị, một Xứ Thanh địa linh nhân kiệt, một thành phố trẻ hơn 20 nămxây dựng và trưởng thành Thanh Hóa chúng ta đang vươn mình trỗi dậy vớinhững cố gắng phát triển về kinh tế, chính trị, văn hóa, chúng ta có quyền tự hào
về điều đó Song thực tế chúng ta cũng thấy một thực trạng về văn hóa ứng xửcủa người dân xứ Thanh còn những điều để bạn bè trong nước và quốc tế chưahài lòng mà bản thân chúng ta thấy cần phải điều chỉnh
Vậy "Làm thế nào để người dân Thanh Hóa trở nên thân thiện, cư xử vănhóa, giao tiếp lịch thiệp" là điều trăn trở của nhiều người dân, nhiều nhà lãnh
Trang 2đạo, quản lí của tỉnh, của các huyện thị, đặc biệt là những người làm công tácgiáo dục
Là một nhà giáo, hiệu trưởng trường tiểu học, người hằng ngày, hằng giờươm mầm cho thế hệ trẻ, tôi thấy mình cần phải có trách nhiệm hơn với nhữngthế hệ học trò, những công dân tí hon hôm nay và sẽ là công dân thân thiện củamột đô thị văn minh trong tương lai không xa Chính vì vậy, tôi thiết nghĩ ngay
từ tấm bé nhất thiết các em cần được rèn giũa những kĩ năng ứng xử tối thiểunhưng lại vô cùng quan trọng này Với việc xây dựng các quy tắc ứng xử trongtrong những năm qua, nay Hiệu trưởng nhà trường tập trung chỉ đạo việc thựchành phát huy những những nét đẹp văn hóa và điều chỉnh những hành vi chưa
đẹp, tôi mạnh dạn đưa ra " Tổ chức thực hiện văn hóa ứng xử ở trường Tiểu học nhằm xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện góp phần phòng chống bạo lực học đường”
1.2 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm
Khi đưa ra một số biện pháp chỉ đạo thực hành văn hóa ứng xử ở trườngTiểu học Nguyễn Văn Trỗi - Thành phố Thanh Hoá, tôi muốn được cùng cácđồng nghiệp chia sẻ những kinh nghiệm trong công tác quản lí; trao đổi, bànluận để tìm ra những biện pháp thiết thực có hiệu quả cao nhất cho chất lượnggiáo dục của một nhà trường thông qua một nội dung quan trọng là xây dựngvăn hóa ứng xử, rèn giũa kĩ năng mềm cho đội ngũ thầy cô và các em học sinhnhằm ngăn ngừa và giảm thiểu các biểu hiện tiêu cực, vi phạm chuẩn mực đạođức, lối sống và các hành vi bạo lực học đường, nhằm thực hiện thành công mụctiêu giáo dục toàn diện cho học sinh ở trường Tiểu học và thực hiện tốt phong
trào lớn của ngành giáo dục “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, góp phần “ Xây dựng đô thị văn minh, công dân thân thiện” mà mỗi
người Việt Nam nói chung, người dân Thanh Hóa nói riêng đang cùng nhauchung sức xây dựng Chúng ta cần hành động đúng để những thế hệ học trò hômnay thực sự là chủ nhân tương lai của đất nước
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận
Ứng xử là kĩ năng ứng phó, xử thế bao gồm hành vi, cử chỉ, ngôn ngữ cụthể của con người trước sự tác động của người khác trong một tình huống cụ thể.Văn hóa ứng xử là sự thể hiện triết lý sống, lối sống, lối suy nghĩ, lối hành độngcủa một cộng đồng người trong việc ứng xử và giải quyết mối quan hệ giữa conngười với tự nhiên, với xã hội và từ vi mô đến vĩ mô
Văn hóa ứng xử của người Việt Nam được hình thành trong quá trình giaotiếp Cái đẹp trong văn hóa ứng xử được cha ông ta lưu giữ, truyền lại từ đời nàysang đời khác Ngày nay, mặc dù xã hội có nhiều thay đổi bởi thời kì hội nhậpnhưng giao tiếp ứng xử vẫn có tầm quan trọng đặc biệt Nó tạo nên mối quan hệtốt đẹp, có văn hóa, có đạo đức trong cộng đồng dân cư, trong tình bạn, trongtình yêu, trong gia đình, trong kinh doanh, trong đàm phán thương lượng, trong
ngoại giao và đặc biệt trong các nhà trường Người Việt Nam do thiên về tình
Trang 3hơn về lí nên khi giao tiếp luôn đề cao vấn đề sử dụng ngôn ngữ để đảm bảo cho
sự đoàn kết nhất trí, cho cuộc sống vui vẻ, hài hòa vì vậy cha ông ta đã có câu:
“Lời nói chẳng mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”.
Thực hiện nghị quyết số 29- NQ/TW, nghị quyết Trung ương VIII, khoá
XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng với sự đổi mới củatất cả các bậc học, giáo dục phổ thông ngoài việc dạy học sinh những kiến thứcvăn hóa thì giáo dục kĩ năng sống cho các em học sinh có vị trí và ý nghĩa vôcùng quan trọng
Thực tiễn cũng đã chứng minh, dạy trẻ kĩ năng sống là điều rất cần thiết,đặc biệt đối với trẻ tiểu học, khi bắt đầu đi học cũng là lúc trẻ bắt đầu tiếp xúcvới xã hội và rất cần hoàn thiện, phát triển các kĩ năng sống cho riêng mình.Chính những kĩ năng sống mà em tiếp nhận được những năm đầu tiên đi học sẽtheo các em suốt cả cuộc sống sau này Nếu ngay từ bậc tiểu học, các em đã cóđược những kĩ năng tốt, cuộc sống sau này sẽ rộng mở với các em hơn
Hiện nay, nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được nhiều các quốc gia trênthế giới đưa vào dạy cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hìnhthức khác nhau và được coi như một nội dung để nâng cao chất lượng giáo dục
Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ,đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học,giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo 4 trụ cột của giáo
dục thế kỉ XXI, mà thực chất là cách tiếp cận kĩ năng sống Đó là "Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống"
2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục thực hiện văn hóa ứng xử ở trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi- Thành phố Thanh Hóa hiện nay
2.2.1 Thuận lợi
Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi là một trong những trường nằm ởtrung tâm Thành phố Thanh Hoá, với 25 năm xây dựng, phát triển và trưởngthành, nhà trường luôn đi đầu trong các phong trào thi đua của ngành về chấtlượng giáo dục toàn diện: Chất lượng các môn văn hoá, đạo đức, các hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp
Khác với các phường trong nội thành, mỗi phường đều có hai trường tiểuhọc, trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi là ngôi trường tiểu học duy nhất củaphường Ngọc Trạo, với diện tích chật hẹp 3721 m2 song số lượng học sinh hiệntại đông nhất thành phố Thanh Hoá với 1327 em học sinh, 52 cán bộ giáo viên
và 33 nhân viên làm công việc chăm sóc phục vụ 1056 em học sinh bán trú
Với một môi trường giáo dục cần quản lí số lượng con người đông nhưvậy, Ban Giám hiệu nhà trường luôn trăn trở tìm những giải pháp quản lí đểnâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng văn hoá học đường
Ý thức được vai trò của văn hóa ứng xử trong nhà trường, chúng tôi luôn
coi trọng việc xây dựng một ngôi trường thân thiện theo cách tư duy “Một môi
Trang 4trường tốt sẽ có một chất lượng tốt” với nội dung đột phá của trường là “Xây dựng phong cách nhà giáo và học sinh thành phố.”
Tập thể cán bộ giáo viên không ngừng rèn luyện văn hóa ứng xử lịch sự,cởi mở, chân thành, thẳng thắn trong việc bồi dưỡng chuyên môn cũng như bồidưỡng kĩ năng sống hằng ngày
Học sinh tuy đông nhưng đa số các em đều ngoan ngoãn, chăm học, yêuthích các hoạt động tập thể, các hoạt động xã hội Các em luôn ứng xử lịch sựvới thầy cô, bạn bè, người thân trong gia đình và những người xung quanh
Song để đáp ứng tốt hơn nữa việc “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo”, từ năm học 2014- 2015, bậc tiểu học thực hiện đánh giá học sinh
theo thông tư 30/TT- BGD&ĐT thì việc xây dựng văn hóa ứng xử lại càng đượcnhà trường quan tâm chỉ đạo sát sao hơn bao giờ hết bởi nếu như trước đây việcđánh giá học sinh được định lượng qua các điểm số thì lời nhận xét của giáoviên đã là rất quan trọng Và giờ đây, khi điểm số không còn dùng để đánh giáthường xuyên đối với học sinh tiểu học thì những lời nhận xét đánh giá của giáoviên, những cử chỉ ân cần, ánh mắt yêu thương lại là những thông điệp của côđến với trò càng quan trọng hơn bao giờ hết Đó là nguồn động viên đối với quátrình rèn luyện, phấn đấu của các em học sinh, là biểu hiện của lương tâm vàtrách nhiệm từ tấm lòng người thầy đối với những trò nhỏ của mình, là địnhhướng để cha mẹ học sinh phối hợp với nhà trường, giúp nhà trường hoàn thànhnhiệm vụ dạy và học, là sự thể hiện chặt chẽ giữa mối quan hệ gia đình, nhàtrường và xã hội
2.2.2 Khó khăn
Trong những năm gần đây xuất phát từ thực tiễn phát triển của xã hội, cha
mẹ quá bận với công việc hằng ngày, trẻ lại bán trú tại trường nên thời gianđược cha mẹ gần gũi, chỉ bảo cho con không nhiều như trước
Các thầy cô giáo do quản lí số lượng học sinh đông nên đôi khi chưa kiểmsoát hết những tình huống ứng xử của học sinh Mặt khác, trong việc ứng xửmột số tình huống khó, một số giáo viên có thể chưa khéo léo trong xử lí dẫnđến hiệu quả giao tiếp chưa cao, chưa nhận được sự đồng thuận của phụ huynh,chưa đạt được mục tiêu giao tiếp như mong muốn
Nhà trường vẫn còn một bộ phận phụ huynh có những cử chỉ ứng xử chưađẹp mắt, lời nói chưa văn minh với giáo viên, nhân viên và các em học sinh
Đối với học sinh, qua theo dõi các hoạt động của các em chúng tôi thấymột số em có biểu hiện chưa quan tâm đến người khác, chưa biết chia sẻ với cha
mẹ, với thầy cô và các bạn những công việc vừa sức nên chưa có cách ứng xửlịch sự như: chưa biết xin khay cơm bằng hai tay, chưa biết tự sắp xếp gối, chăn
để ngủ, chưa biết tự chải tóc khi cần thiết… Hoặc có những em rất ngoan, thựchiện tốt mọi nội quy của trường lớp nhưng lại không có thói quen chỉ bảo giúp
đỡ bạn làm việc tốt; khả năng tổ chức các hoạt động tập thể còn hạn chế
Chúng tôi cho rằng, đây là những nguyên nhân sâu xa gây nên sự giảmsút, xuống cấp về đạo đức, gia tăng bạo lực học đường và các tệ nạn xã hội khác
…ở những bậc học tiếp theo
Trang 5Hơn nữa, địa bàn dân cư chưa có nhiều khu vui chơi giải trí hấp dẫn dànhcho lứa tuổi học sinh tiểu học để các em có thêm môi trường giao lưu lành mạnhtrong việc rèn luyện các kĩ năng sống nói chung và những kĩ năng ứng xử cầnthiết cho trẻ em nói riêng.
2.3 Kết quả khảo sát việc thực hiện một số các kĩ năng thể hiện văn hóa ứng xử của học sinh trong trường
Chúng tôi tổ chức kháo sát bằng nhiều hình thức như quan sát, phỏng vấn,
tổ chức giải quyết tình huống, phiếu thăm dò, thông qua các hoạt động học tập
để đánh giá mức độ đạt được ở một số kĩ năng giao tiếp ứng xử của học sinh,chúng tôi thu được kết quả qua các câu hỏi trắc nghiệm như sau:
2.3.1 Văn hóa trong cách xưng hô
Câu 1: Con dùng cách xưng hô nào với các bạn trong lớp? ( tôi - bạn; cậu - tớ;
tao - mày) Dùng ở mức độ nào? (thường xuyên; thỉnh thoảng; không bao giờ.)
Câu 2: Con dùng cách xưng hô nào với các anh chị học sinh hơn tuổi?
( anh/chị- em; anh/chị- tôi; tao/mày) Dùng ở mức độ nào? ( thường xuyên; thỉnhthoảng; không bao giờ.)
2.3.2 Văn hóa qua thái độ ứng xử
Câu 1: Khi thấy một bạn vòng tay, cúi chào các thầy cô giáo con cảm thấy bạn
là người thế nào? ( Xa lạ; buồn cười; lịch sự; lễ phép quá mức cần thiết)
Câu 2: Khi gặp khách trong trường con phải làm gì? ( vòng tay cúi chào; nhìn
khách vì thấy lạ; đi qua bình thường)
2.3.3 Văn hóa cảm ơn, xin lỗi
Câu 1: Con đã bao giờ nói lời cảm ơn, xin lỗi chưa? (thường xuyên; thỉnh
thoảng; hiếm khi; chưa nói bao giờ)
Câu 2: Khi chẳng may làm bạn vấp ngã con phải làm gì? ( xin lỗi bạn; chạy đi
chơi tiếp; đỡ bạn đứng dậy, phủi sạch quần áo cho bạn và xin lỗi bạn)
2.3.4 Văn hóa xếp hàng
Câu 1: Con đã bao giờ đi theo đúng thứ tự đã xếp hàng để vào lớp hay ra về
chưa? ( thường xuyên; thỉnh thoảng; ít khi)
Câu 2: Nếu con là lớp trưởng, khi xếp hàng cho các bạn ra về thì gặp các bạn
của lớp bên cùng đi tới cửa lớp của con, lúc đó con phải làm gì? ( Yêu cầu cácbạn lớp mình dừng lại nhường cho lớp bạn đi trước vì hành lang chật quá; cùngcho các bạn lớp mình ra khỏi lớp chen lấn đi luôn; không yêu cầu các bạn đitheo hàng nữa)
2.3.5 Văn hóa trật tự, lắng nghe
Câu 1: Khi dự chào cờ đầu tuần con ngồi như thế nào? ( ngồi quay sang bên
cạnh nói chuyện với mấy bạn thân; ngồi theo hàng của lớp và trật tự lắng nghe;tranh thủ đọc chuyện tranh)
Câu 2: Mỗi khi nhà trường tổ chức hoạt động tập thể con tập trung lắng nghe
những nội dung nào? ( khi cô giáo và các bạn phát biểu; lúc các bạn biểu diênvăn nghệ; nghe tất cả các nội dung từ đầu đến cuối)
2.3.6 Văn hóa đúng giờ
Trang 6Câu 1: Bạn có đi học đúng giờ không? (thường xuyên đi đúng giờ; thỉnh thoảng
đi đúng giờ, chỉ đi muộn 15 phút sinh hoạt đầu giờ)
Câu 2: Đi học đúng giờ có lợi gì? ( tiếp thu bài đầy đủ; không bị trừ điểm thi
đua của lớp; không làm mất thời gian của cô giáo và các bạn, cả 4 phương ántrên)
3.7 Văn hoá tiết kiệm
Câu 1: Khi rửa tay, chẳng may mất nước con làm thế nào?(chạy luôn ra bể
nước khác để rửa tay; vặn lại vòi nước rồi mới đi; không cần rửa tay nữa)
Câu 2: Trống điểm giờ ra chơi, con phải làm gì để tiết kiệm điện? ( tắt điện và
tắt quạt; chỉ cần tắt quạt không cần tắt điện; việc tắt điện và tắt quạt không phảiviệc của học sinh)
3.8 Văn hoá bảo vệ môi trường
Câu 1: Khi thấy mẫu rác trên sân trường con sẽ làm gì? ( đi qua luôn vì đã có cô
nhân viên quét vệ sinh; cúi xuống nhặt rác bỏ vào thùng rồi đi tiếp, gọi cô nhânviên vệ sinh đến nhặt rác)
Câu 2: Những hôm có tiết Thủ công, những mẫu giấy loại sau khi cắt con để ở
đâu? ( bỏ vào ngăn bàn cho gọn; để dồn lại cuối tiết học bỏ vào thùng rác; vứtnhững mẫu giấy loại xuống nền lớp để bác lao công quét)
KẾT QUẢ KHẢO SÁT CÁC KĨ NĂNG ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH
NĂM HỌC 2009 – 2010 ( Thời điểm nhà trường đăng kí xây dựng cơ quan văn hóa cấp Tỉnh) Một số kĩ năng được đánh giá
trong văn hoá ứng xử
Kết quả - Tính theo tỷ lệ % Khối lớp nhỏ (khối 1, 2, 3) Khối lớp lớn (khối 4, 5) Khá, tốt Bình thường Chưa tốt Khá, tốt Bình thường Chưa tốt
Văn hóa trong cách xưng hô 53,6 24,3 22,1 50,1 31,6 18,3 Văn hóa chào hỏi 40,4 32,9 26,7 45,8 34,9 19,3 Văn hóa cảm ơn, xin lỗi 35,7 36,1 28,2 45,7 33,3 21 Văn hóa xếp hàng 47,6 35,7 16,7 37,5 30,4 32,1 Văn hóa trật tự lắng nghe 36,8 33,3 29,9 34,7 43,8 21,5 Văn hóa đúng giờ 38,2 43,7 18,1 38,6 36,1 25,3Văn hoá tiết kiệm 48,7 28,8 22,5 43,7 40,1 16,2 Văn hoá bảo vệ môi trường 31,1 36,9 32 39,9 32 28,1
Qua kết quả điều tra ta thấy học sinh của trường đã có được một số kĩnăng ứng xử rất văn hoá, nhiều em tuy nhỏ tuổi nhưng cũng đã có ý thức thựchiện nội quy trường lớp rất tốt Tuy nhiên nhìn vào kết quả tổng hợp ở hai độtuổi: Khối nhỏ (lớp 1, 2, 3); Khối lớn ( lớp 4, 5), thì việc nhận thức và vận dụngthực hành các kĩ năng ứng xử của các em ở cả hai khối đều có những học sinhthực hiện tốt và chưa tốt Tỉ lệ học sinh được đánh giá có kĩ năng ứng xử có vănhóa cao chưa phải là con số mà các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh và mọingười mong muốn Hoặc với cùng một kĩ năng nhưng khối này cao thì khối kialại thấp Điều đó chứng tỏ rằng, với các độ tuổi khác nhau thì việc thể hiện các
kĩ năng cũng khác nhau tuỳ theo tâm lí lứa tuổi Ví dụ: Việc xử lí các tình huốnggiao tiếp thì các anh chị khối lớn thực hiện tốt hơn các em nhỏ song kĩ năng thựchiện văn hóa xếp hàng các anh chị khối 4, 5 làm chưa tốt vì đôi khi những học
Trang 7sinh hiếu động ở khối lớn lại muốn “tự khẳng định mình”; hay việc nói lời cảm
ơn, xin lỗi, chia sẻ cảm xúc lại làm học sinh khối lớn ngại ngùng, khó nói.Ngược lại, với học sinh lớp 1, 2, 3 do còn bé, hồn nhiên hơn nên việc nói lờicảm ơn, xin lỗi hay việc bộc lộ và chia sẻ cảm xúc được thực hiện rất tự nhiên.Theo đó, người giáo viên cần nắm bắt tâm sinh lí lứa tuổi của học sinh để cóbiện pháp rèn luyện, giáo dục phù hợp thì mới đạt kết quả cao
2.4 Các giải pháp xây dựng văn hóa ứng xử trong trường tiểu học
Từ xưa đến nay, việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh luôn đượccác nhà giáo dục quan tâm, thực hiện Đó là một trong những điều kiện tiênquyết để đào tạo thế hệ trẻ trở thành những công dân tốt, đức độ, tài năng phục
vụ đất nước trong tương lai Người xưa thường dạy con cháu: “Học ăn, học nói, học gói, học mở” chính là rất coi trọng vấn đề này
Có thể nói, trường học là nơi truyền bá những nét đẹp của văn hóa mộtcách khuôn mẫu và bài bản nhất Nét đẹp văn hóa trong giao tiếp cũng đòi hỏicác nhà giáo dạy cho học sinh những điều mẫu mực nhất Việc xây dựng chuẩnmực về lời nói, hành vi trong giao tiếp, ứng xử trong các trường học, đòi hỏiphải có những chuẩn mực trong chương trình giảng dạy Muốn nâng cao vănhóa ứng xử của học sinh trong trường học con đường gần nhất, hiệu quả nhấtkhông thể nằm ngoài mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau giữa giáo dục và giao tiếp
Văn hóa học đường được tạo dựng nên bởi nhiều yếu tố nhưng quan trọngnhất, quyết định nhất theo chúng tôi là vai trò của bốn yếu tố: Lãnh đạo nhàtrường, đội ngũ thầy cô giáo, các em học sinh và các bậc phụ huynh
Xuất phát từ ý nghĩa đó, qua quá trình chỉ đạo thực hiện xây dựng Cơ quan văn hóa góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, tôi tự
rút ra một số giải pháp thực hành văn hóa ứng xử ở trường tiểu học như sau:
2.4.1 Đảm bảo các yêu cầu cơ bản trong việc xây dựng quy tắc ứng xử
2.4.1.1 Xác định đối tượng
Để xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học đạt hiệu quả cao thì nhàtrường nhất thiết phải xây dựng bộ quy tắc, việc xác định đối tượng thực hiệncác quy tắc ứng xử phải toàn diện, phải là sự đóng góp công sức và sự nỗ lực rènluyện của lãnh đạo nhà trường, các thầy cô giáo, các em học sinh và các bậc phụhuynh
2.4.1.2 Xác định tình huống ứng xử
Ứng xử đẹp là cách ứng xử có văn hóa phù hợp với tình huống giao tiếp,việc ứng xử phải linh hoạt, tế nhị mà hiệu quả Trong trường học, thầy cô cầntạo ra nhiều những tình huống ứng xử trong cuộc sống hàng ngày, tạo ra các sânchơi bổ ích để định hướng và giúp các em có nhiều cơ hội để giải quyết tìnhhuống ứng xử như các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, giao lưu, giã ngoại,tham quan, hoạt động từ thiện….thì hiệu quả giáo dục mới cao
Trang 8dễ thực hiện Các nội dung phải sát thực, gẫn gũi với các em và mang tính giáodục cao.
2 4.2 Không ngừng bổ sung hoàn thiện nội dung Quy tắc ứng xử văn hoá trong trường tiểu học qua từng năm học.
2.4.2.1 Đối với học sinh
- Quan hệ bạn bè cởi mở trên tinh thần động viên tích cực học tập, rèn luyện
- Không phát ngôn bừa bãi, lời nói khi diễn đạt có văn hóa
- Hàng ngày đến trường, lớp, bạn bè chào hỏi thân thiện, vui vẻ
- Có thái độ kính trên nhường dưới, sẵn sàng chia sẻ với moi người
- Khi gặp thầy cô giáo, cán bộ nhân viên chào hỏi niềm nở
- Khi có khách đến thăm trường phải biết chào hỏi lịch sự
- Tuyệt đối không gây gổ, xích mích, xâm phạm thân thể lẫn nhau
- Có thái độ bình tĩnh khi đề nghị thầy cô giáo, cán bộ, nhân viên trong nhàtrường giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền lợi của bản thân
- Tự giác sửa chữa lỗi lầm khi vi phạm các điều nội quy của nhà trường
- Luôn có ý thức xây dựng bảo vệ trường lớp ngày càng xanh sạch đẹp hơn
- Có ý thức bảo vệ các công trình văn hóa, di tích lịch sử của địa phương
- Luôn có những hành động nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn góp phần tiết kiệm điện,nước, bảo vệ của công
- Mỗi học sinh cần phải có ý thức rèn luyện kỹ năng sống và học tập
2.4.2.2 Đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên
- Xây dựng lối sống lành mạnh, vui vẻ hòa đồng
- Mỗi khi gặp nhau chào hỏi thân thiện, cấp dưới chào hỏi trước cấp trên, ngườinhỏ tuổi chào hỏi trước ngưòi lớn tuổi
- Ai cũng có ý thức xây dựng tập thể đoàn kết, xây dựng nhà trường ngày mỗivững mạnh
- Luôn luôn có ý thức tôn trọng đồng nghiệp và học sinh
- Chào hỏi ân cần, niềm nở lịch sự mỗi khi có khách đến trường
- Có thái độ bình tĩnh nhẹ nhàng khi bày tỏ ý kiến, không phát ngôn lời lẽ thiếuvăn hóa
- Mỗi người đều có trách nhiệm giữ gìn vệ sinh sạch sẽ, chăm lo cảnh quan, bảo
vệ cơ sở vật chất của nhà trường
- Tác phong, trang phục chỉnh tề (mặc áo dài vào thứ hai đầu tuần dự lễ chào cờ)đạo đức, lối sống mẫu mực để học sinh noi theo
- Không xâm phạm đến thân thể đồng nghiệp và học sinh
- Chú trọng rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
- Sẵn sàng chia sẻ với mọi hoàn cảnh liên quan đến đồng nghiệp và học sinh
- Kịp thời trao đổi với lãnh đạo khi có những tình huống bất thường xảy ra
- Sắp xếp, bài trí phòng làm việc, phòng học một cách khoa học, sạch sẽ
- Đi làm, hội họp đúng giờ, ngồi dự hội nghị luôn giữ mình ở tư thế ngay ngắn,không ngồi nghiêng ngửa, vắt chân, rung đùi, tắt điện thoại hoặc để chế độ rung
Trang 9- Đi, đứng với tư thế chững chạc, không khệnh khạng, gây tiếng động lớn;
- Giáo viên khi trống tiết cần làm việc tại lớp học hoặc phòng giáo viên, không
đi lại tùy tiện vào các phòng học khác
- Ăn nói khiêm nhường, từ tốn, không nói to, gây ồn ào
- Hết giờ làm việc tắt điện, khoá chốt các cửa bảo đảm an toàn trường học
- Mỗi cán bộ, giáo viên và nhân viên phải tự mình rèn luyện tốt về kỹ năng sống
để học sinh noi theo
2.4.2.3 Đối với phụ huynh học sinh
- Luôn tôn trọng nội quy nhà trường, tôn trọng con và cùng hướng dẫn con thựchiện nghiêm túc, các nội quy quy định, không xem thường những nội quy củanhà trường quy định đối với con trẻ
- Luôn tôn trọng thầy cô và những nhân viên của trường làm nhiệm vụ giáo dục,chăm sóc con cái
- Phụ huynh đến trường trang phục lịch sự, lời nói văn minh, tuyệt đối khônggây ồn ào nơi trường học hoặc có ý kiến vượt cấp khi có vấn đề liên quan đếnquyền lợi của con Nếu chưa hài lòng về vấn đề gì nên gặp trực tiếp lãnh đạonhà trường giải quyết trước khi có ý kiến lên cấp trên
- Nhà trường luôn duy trì các địa chỉ thùng thư “ Điều tôi muốn nói”, tạo mọi cơhội để phụ huynh được đóng góp ý kiến cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và họcsinh làm tốt hơn nhiệm vụ của mình
2.4.2.4 Xây dựng mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trò
- Thầy cô giáo phải hết lòng thương yêu giúp đỡ học sinh, tạo nhiều cơ hội đểcác em có điều kiện gần gũi, giao tiếp, tâm sự với mình
- Thể hiện được sự công bằng trong đánh giá, dành nhiều cảm thông cho họcsinh bị hạn chế về học lực
- Thầy cô, lãnh đạo nhà trường phải hòa mình vào các buổi sinh hoạt tập thể, cácbuổi lao động, các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cùng với học sinh
- Phải bình tĩnh, suy nghĩ chín chắn khi giải quyết các tình huống liên quan đếnhọc sinh, để sau khi giải quyết học sinh cảm thấy mến phục, mang được tínhgiáo dục cao
- Lãnh đạo nhà trường sắp xếp thời gian để tiếp xúc nhiều với học sinh, kịp thờigiải quyết mọi nguyện vọng chính đáng của học sinh
2.4.2.5 Thực hiện xây dựng môi trường quan hệ thân thiện giữa trò và trò
- Thầy cô giáo, trước hết là giáo viên chủ nhiệm phải kịp thời phát hiện và ngănchặn những mâu thuẫn xảy ra giữa học sinh với nhau
- Tạo môi trường cho các em có điều kiện giao tiếp giữa các học sinh trong lớp,giữa lớp này và lớp khác
- Tạo điều kiện cho học sinh quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn, trongcuộc sống
- Quan tâm rèn luyện ý thức tự giác cho học sinh
- Luôn luôn tạo cơ hội cho mỗi học sinh sửa chữa lỗi lầm
- Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp tin cậy, có uy tín cao đối với các bạn trong lớp
Trang 102.4.2.6 Thực hiện xây dựng mối quan hệ thân thiện giữa thầy với thầy
- Trước hết là thực hiện tốt quy chế dân chủ trường học, công khai minh bạchcác hoạt động, đặc biệt là nguồn tài chính
- Xây dựng tốt mối quan hệ giữa các thành viên trong lãnh đạo nhà trường vàvới tập thể cán bộ giáo viên, nhân viên
- Lãnh đạo phải đối xử thật sự công bằng với mọi người, tạo mọi cơ hội để chocán bộ, giáo viên, nhân viên có cơ hội giao tiếp, tâm sự
- Lãnh đạo giải quyết công việc cần nhẹ nhàng, hợp tình hợp lý; phải lắng nghe
dư luận để chọn lọc, tôn trọng những ý kiến của đồng nghiệp, phải biết hy sinh
- Kịp thời chia sẻ những hoàn cảnh khó khăn giữa đồng nghiệp với nhau
- Phát huy vai trò “ tổ ấm” của tổ công đoàn trong xây dựng mối quan hệ giữacác thành viên trong nhà trường
2.4.3 Tổ chức thực hiện Quy tắc ứng xử văn hoá trong trường tiểu học
Nếu như Quy tắc ứng xử có vị trí quan trọng thì việc tổ chức thực hiệnnghiêm túc Quy tắc ứng xử lại đóng vai trò quyết định thành công hay thất bại
2.4.3.1 Đối với lãnh đạo nhà trường
Để thực hiện tốt quy tắc ứng xử văn hoá trong nhà trường thì lãnh đạo nhàtrường phải đóng vai trò chỉ đường
Ngay từ đầu năm học, lãnh đạo nhà trường cần họp thống nhất nội dung,lên kế hoạch thực hiện như thời gian, đối tượng, hình thức tổ chức thực hiện.Trong quá trình thực hiện phải chú ý sơ kết các đợt thi đua, đánh giá, rút kinhnghiệm và lên kế hoạch phù hợp cho thời gian tiếp theo
Tăng cường sự chỉ đạo thống nhất của Chi ủy, Ban Giám hiệu và các tổchức đoàn thể trong và ngoài nhà trường trong quá trình thực hiện, điều chỉnhnhững nội dung, cách thức thực hiện để đạt hiệu quả cao
Ban Giám hiệu phải thực sự quan tâm đến công tác giáo dục đạo đức, lốisống, kỹ năng sống cho học sinh, ngăn ngừa các biểu hiện tiêu cực, vi phạmchuẩn mực đạo đức, lối sống và các hành vi bạo lực học đường Đưa chuyên
đề "Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học" vào thời khoá biểu của học
sinh và chỉ đạo thực hiện giảng dạy ở tất cả các lớp, đồng thời giảng dạy tíchhợp lồng ghép trong các tiết học, môn học phù hợp, các tình huống ứng xử hàngngày Luôn tạo được sự đồng cảm, ủng hộ của phụ huynh học sinh cho các hoạtđộng giáo dục của trường ( Cho con tham gia hành trình chia khó vùng cao, gianhập các câu lạc bộ rèn kĩ năng sống, cùng con và thầy cô trang trí lớp học…)
Đặc biệt, lãnh đạo nhà trường chú trọng đến công tác giáo dục tư tưởng,
đề cao tình thương yêu, tinh thần trách nhiệm giữa thầy giáo và học trò, giữa họctrò với học trò Kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện, hành vi thờ ơ, thiếu tráchnhiệm của một bộ phận giáo viên và học sinh trước các tình huống vi phạm nộiquy của học sinh
Mặt khác, lãnh đạo phải có cái nhìn tinh tế từ đội ngũ cán bộ giáo viên vàhọc sinh, phải nhận ra những điều tốt đẹp nhất trong mỗi con người, phát huynhững ưu điểm, hạn chế đến mức thấp nhất những nhược điểm, những bất cập