Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học Đông Xuân – Đông Sơn... Trong quá trình đổi mới phương pháp dạ
Trang 11.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
2
3
3
3
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.2 Thực trạng việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân
môn Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học
2.2.1 Thực trạng chung
2.2.2 Thực trạng việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học
phân môn Lịch sử lớp 5 ở trường TH Đông Xuân - Đông Sơn
2.3 Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng
trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học
Đông Xuân – Đông Sơn
Trang 21 MỞ ĐẦU
Trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội loài người, cuộc cách mạng khoa học công nghệ như một luồng gió mới thổi vào và làm lay động nhiều lĩnh vực trong cuộc sống
Để theo kịp sự phát triển của xã hội và cung cấp cho học sinh những kiến thức mới nhất, đầy đủ nhất trong một thời gian có hạn, việc đổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề bức xúc được nhiều người quan tâm Thực tế cho thấy việc dạy học nói chung và dạy học ở tiểu học nói riêng đã có sự đổi mới nhiều về phương pháp Những phương pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy của học sinh được đặc biệt chú ý Song để cho giờ học thực sự đổi mới, việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học là hết sức cần thiết Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học việc sử dụng đồ dùng trực quan là một trong những điều kiện
cơ bản không thể thiếu để giáo viên và học sinh thực hiện mục tiêu dạy học
Bởi vì, như chúng ta biết con đường nhận thức ngắn nhất của học sinh nói chung và học sinh Tiểu học nói riêng sẽ là con đường “Đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng” và phương tiện hết sức cần thiết để đi được trên “Con đường” nhận thức này chính là đồ dùng trực quan
Đặc biệt trong hướng dạy học mới hiện nay, “Hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh”, yêu cầu người giáo viên phải biết tạo điều kiện cho học sinh
tự tìm tòi, khai thác kiến thức, biết điều khiển hoạt động nhận thức của mình bằng đồ dùng trực quan, chính vì thế mà đồ dùng trực quan đã trở thành một nhân tố khá quan trọng trong hoạt động dạy học, vì nó vừa là phương tiện giúp học sinh khai thác kiến thức, vừa là nguồn tri thức đa dạng, phong phú mà học sinh rất dễ nắm bắt
Hơn nữa đồ dùng trực quan tạo điều kiện trực tiếp cho học sinh huy động các giác quan, các năng lực hoạt động nhận thức tiếp cận thực tiễn, nâng cao khả năng
tự tìm tòi, kích thích khả năng khám phá, rèn luyện kĩ năng học tập và thực hành của các em
Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức nói chung và kiến thức lịch sử nói riêng
Cùng với việc tạo biểu tượng, hình thành khái niệm lịch sử, đồ dùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy ngôn ngữ và khả năng thực hành của học sinh Đồ dùng trực quan góp phần quan trọng vào việc giúp học sinh tái tạo hình ảnh chân thực của quá khứ, là cơ sở tạo biểu tượng lịch sử, khắc phục tình trạng “hiện đại hóa” lịch sử Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử, nắm vững các quy luật phát triển của xã hội Cùng với việc trình bày miệng, các phương tiện trực quan góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh Vì vậy, việc cho các em quan sát đồ dùng trực quan rồi từ
đó các em rút ra những nhận xét, tiếp thu tri thức, bồi dưỡng, rèn luyện về học tập
là con đường phát triển tối ưu của giáo dục
Trang 3Song trong những năm gần đây cả xã hội nói chung và ngành giáo dục nói riêng đang báo động về vấn đề trình độ yếu kém môn Lịch sử của học sinh nước ta Đặc biệt là học sinh nói chung và học sinh Tiểu học nói riêng, không thích học phân môn Lịch sử thể hiện sự hiểu biết một cách mơ hồ về lịch sử nước nhà Những nhầm lẫn ngớ ngẩn không thể chấp nhận
Nhận thức được điều này, là một cán bộ quản lý ở trường Tiểu học, tôi đã
băn khoăn trăn trở và tìm tòi được "Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao hiệu
quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 ở
cao chất lượng dạy học phân môn Lịch sử, phục vụ tốt hơn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục tiêu giáo dục là đào tạo ra đội ngũ con người phát triển toàn diện, chính
vì lẽ đó mà tôi phải tìm hiểu: “Biện pháp chỉ đạo nâng cao hiệu quả sử dụng sử
dụng đồ dùng trực quan vào dạy phân môn Lịch sử lớp 5 ở Tiểu học” Trên cơ
sở thực tế nghiên cứu, đề ra một số phương pháp đổi mới nhằm phát huy tính tích cực, chủ động học tập phân môn Lịch sử cho các em để tìm ra những ưu điểm và hạn chế của việc học tập phân môn, thái độ của từng học sinh đối với môn học
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 trường Tiểu học Đông Xuân, huyện Đông Sơn
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp điều tra viết
+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phỏng vấn một số giáo viên có kinh nghiệm đã làm tốt công tác này
- Phương pháp xử lí số liệu, thống kê
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Trong thời đại ngày nay, khoa học kĩ thuật phát triển với tốc độ nhanh, thông tin khoa học ngày càng nhiều song thời gian dành cho mỗi tiết học trong trường phổ thông không thay đổi Đứng trước sự phát triển đó đòi hỏi ngành Giáo dục và Đào tạo phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm mục đích đào tạo con người mới, năng động sáng tạo, những chủ nhân khoa học tương lai của đất nước, phù hợp xu thế phát triển đi lên của đất nước Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, thiết bị đồ dùng dạy học là một trong những điều kiện cơ bản không thể thiếu để giáo viên, học sinh thực hiện mục tiêu dạy học Hơn nữa thiết bị đồ dùng dạy học tạo điều kiện trực tiếp cho học sinh huy động mọi năng lực hoạt động nhận thức, tiếp cận thực tiễn, nâng cao khả năng tự học, rèn luyện kĩ năng học tập và thực hành
Trang 4"Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” [3]
Để thực hiện được mục tiêu trên, thì sự hỗ trợ của đồ dùng dạy học là không thể thiếu được Đối với học sinh tiểu học, thiết bị dạy học lại càng đặc biệt quan trọng vì nó giúp các em quan sát sự vật, hiện tượng một cách trực quan, giúp học sinh nhận thức sâu hơn nội dung bài học, hình thành tốt kĩ năng kĩ xảo
Trong dạy học lịch sử, đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu về bản chất của các sự kiện lịch sử, là phương tiện rất quan trọng để hình thành các khái niệm lịch sử, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật phát triển của xã hội Nó có vai trò rất quan trọng trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử, học sinh chỉ có thể dựa vào hình ảnh tái tạo của các sự kiện đó qua một bức tranh, qua một hiện vật, qua phim ảnh, qua hệ thống ngôn ngữ giàu hình ảnh…
Vì vậy trong năm qua, với cương vị phó Hiệu trưởng của trường, tôi thấy được việc sử dụng đồ dùng dạy học trong các tiết học nói chung và trong dạy học phân môn Lịch sử trường Tiểu học là rất quan trọng và xem đó là một trong những hoạt động chuyên môn Kết quả khích lệ học sinh hăng hái học tập, năng nổ hơn trong hoạt động xã hội, vui vẻ ham học góp phần đưa chất lượng giáo dục toàn diện, không khí học tập của học sinh toàn trường thân thiện, tích cực Chính vì thế mà tôi
đã đúc rút được một số kinh nghiệm về nội dung "Một số biện pháp chỉ đạo nâng
cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5
ở trường Tiểu học Đông Xuân, huyện Đông Sơn"
2.2 Thực trạng việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học
2.2.1 Thực trạng chung
Kiến thức lịch sử là kiến thức về quá khứ Yêu cầu phân môn đòi hỏi học sinh phải tái hiện những sự kiện, hiện tượng đó một cách sống động như đang diễn ra trước mắt Bên cạnh đó, khả năng tư duy của học sinh Tiểu học còn hạn chế nên việc sử dụng phương tiện trực quan để giúp học sinh tái hiện những sự kiện, hiện tượng là một nguyên tắc trong dạy học lịch sử Trong khi đó, các phương tiện trực quan phục vụ dạy học lịch sử hiện nay còn nhiều hạn chế, vừa thiếu lại vừa không phù hợp, hệ thống bản đồ và tranh ảnh lịch sử trong danh mục đồ dùng do Bộ giáo dục phát hành là không đủ cho các bài dạy
2.2.2 Thực trạng của việc sử dụng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học Đông Xuân, huyện Đông Sơn
Cũng như thực trạng chung, trong quá trình giảng dạy giáo viên đã sử dụng các đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như: tranh ảnh, bản đồ, lược đồ sách giáo khoa, hiện vật, phim, đèn chiếu,… từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử
Trang 5Đa số học sinh chú ý nghe giảng, tập trung tìm hiểu, suy nghĩ trả lời các câu hỏi mà giáo viên đặt ra theo sự chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời câu hỏi ở cuối mục trong bài, quan sát tranh ảnh, tập vẽ và trình bày diễn biến trên lược đồ cho nên khi học các em luôn chú ý để hiểu nội dung bài dạy
Song bên cạnh đó vẫn còn một số giáo viên cũng như học sinh chưa thực sự coi trọng việc sử dụng trực quan trong dạy và học Cụ thể:
a Về phía giáo viên:
Đội ngũ giáo viên giảng dạy phân môn Lịch sử hiện nay của nhà trường có 06 người và đã được đào tạo trên chuẩn Nhìn chung giáo viên có trách nhiệm trong công tác giảng dạy nhưng chưa thực sự nhạy bén trong công việc, chưa thực sự đổi mới trong giảng dạy, việc tiếp cận với tri thức mới thời hội nhập vào dạy học chưa được thể hiện rõ nét
Một số ít giáo viên chỉ cho học sinh khai thác đồ dùng trực quan sơ sài, qua loa
Do đó nhiều học sinh không nắm vững kiến thức, khi trả lời câu hỏi thì nhìn vào sách giáo khoa đọc nguyên bản nên học thuộc một cách máy móc nhanh quên
b Về cơ sở vật chất của nhà trường:
Nhìn chung cở sở vật chất của nhà trường hiện nay tương đối đầy đủ Tuy nhiên, do điều kiện kinh phí nên các thiết bị và đồ dùng dạy học nói chung và thiết
bị đồ dùng dạy học phân môn Lịch sử nói riêng (bản đồ, hiện vật, các tranh ảnh, lược đồ ) của nhà trường còn thiếu chưa đảm bảo yêu cầu
c Về ý thức, tinh thần học tập phân môn Lịch sử của học sinh:
Nhận thức của học sinh về phân môn còn chưa sâu sắc, học sinh coi đây là môn
học phụ nên, chưa thấy được vai trò, tầm quan trọng của môn học đối với bản thân
Mặt khác, nhiều bậc cha mẹ học sinh quan niệm phân môn Lịch sử là phân môn phụ nên không quan tâm đến việc tìm hiểu lịch sử của các em, không nhiệt tình động viên các em tham gia học tập môn học này cho nên việc ghi nhận các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu
Năm học 2016-2017, tôi đã tiến hành khảo sát kết quả học tập của các em để nắm bắt tình hình về chất lượng học tập phân môn lịch sử ở lớp dưới (lớp 4) từ đó
để có những biện pháp chỉ đạo phù hợp để giáo viên dạy học Kết quả khảo sát chất lượng học sinh thu được như sau (tại thời điểm tháng 09 năm 2016):
Trang 62.3 Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học Đông Xuân, huyện Đông Sơn
2.3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức về công tác giáo dục truyền thống
có rất nhiều tấm gương trẻ tuổi: Kim Đồng, Lê Văn Tám, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót, Nguyễn Viết Xuân…
Để học sinh hiểu và đánh giá đúng ý nghĩa và giá trị của các sự kiện lịch sử đối với tiến trình phát triển của một đất nước, một dân tộc, trước hết, nhà trường cần phải xác định một cách nghiêm túc vai trò của công tác giáo dục truyền thống đối với học sinh từ đó có chương trình tuyên truyền, bồi dưỡng thường xuyên, liên tục Để công tác giáo dục truyền thống cho học sinh có hiệu quả cần đa dạng hoá các hình thức tuyên truyền: tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử nhân các ngày
lễ lớn nhằm khơi dậy ý thức tự tôn, tự hào dân tộc ở học sinh Cần đưa ra những hình thức tuyên truyền, giáo dục phù hợp với lừa tuổi học sinh Tiểu học nói chung
và học sinh lớp 5 nói riêng Bên cạnh đó, việc đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Lịch sử sẽ góp phần không nhỏ trong việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước cho học sinh
Tóm lại: Công tác giáo dục truyền thống lịch sử là một phần không thể thiếu
để hình thành và phát triển đạo đức, nhân cách của học sinh nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng Trong bối cảnh đất nước đang hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc giáo dục truyền thống dân tộc cho học sinh càng có ý nghĩa quan trọng
Tăng cường giáo dục truyền thống lịch sử của dân tộc đối với học sinh - những chủ nhân tương lai của đất nước chính là góp phần hình thành bản lĩnh, cốt cách con người Việt Nam trong quá trình hội nhập
2.3.2 Biện pháp 2: Chỉ đạo việc đổi mới phương pháp dạy học phân môn Lịch sử
Để phân môn Lịch sử thu hút học sinh thì cần tạo sự đột phá trong phương pháp giảng dạy của giáo viên
Coi việc đổi mới phương pháp dạy học vừa là yêu cầu, vừa là nhu cầu của cán
bộ quản lý và giáo viên
Thứ nhất, Chỉ đạo thực hiện dạy học phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng
phân môn Lịch sử trong chương trình giáo dục Tiểu học; đồng thời xác định rõ kiến thức, kĩ năng cơ bản, kiến thức trọng tâm trong từng bài học, tăng cường hệ thống
Trang 7câu hỏi phát huy khả năng tư duy, trí tuệ của học sinh, rèn luyện kĩ năng tư duy cho học sinh trong việc học tập phân môn Lịch sử
Thứ hai, Chỉ đạo khai thác hiệu quả nội dung sách giáo khoa: việc khai thác
hiệu quả sách giáo khoa sẽ tránh tình trạng quả tải, dàn trải trong dạy học; giúp học sinh nhận thức được nội dung cơ bản của bài học
Ví dụ: Khi dạy bài: Thu - Đông 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc Pháp”.[5]
Yêu cầu cần đạt theo chuẩn kiến thức, kĩ năng là:
- Trình bày sơ lược được diễm biến của chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông năm
1947 trên lược đồ, nắm được ý nghĩa thắng lợi (phá tan âm mưu tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến):
+ Âm mưu của Pháp đánh lên Việt Bắc nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não và lực lượng bộ đội chủ lực của ta để mau chóng kết thúc chiến tranh
+ Quân Pháp chia làm ba mũi (nhảy dù, đường bộ và đường thủy) tiến công lên Việt Bắc
+ Quân ta phục kích chặn đánh địch với các trận tiêu biểu: Đèo Bông Lau, Đoan Hùng, …
Sau hơn một tháng bị sa lầy, địch rút lui, trên đường rút chạy quân địch còn
bị ta chặn đánh dữ dội
+ Ý nghĩa: Ta đánh bại cuộc tấn công quy mô của địch lên Việt Bắc, phá tan âm mưu tiêu diệt cơ quan đầu não và chủ lực của ta, bảo vệ được căn cứ địa kháng chiến.[1]
Theo Hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học các môn học cấp tiểu học thì
“Không yêu cầu trình bày diễn biến, chỉ kể lại một số sự kiện về chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông năm 1947”.[2]
Với bài này chỉ đạo giáo viên nghiên cứu kĩ nội dung bài dạy theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và theo Hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học các môn học cấp tiểu học để lập kế hoạch bài học thời gian dư do giảm bớt bài, hoặc giảm bớt nội dung trong từng bài, giáo viên không đưa thêm nội dung khác vào dạy mà dùng để củng
cố kiến thức và rèn kĩ năng đã học (trong bài đó hoặc bài trước) cho học sinh hoặc
tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp
Thứ ba, Chỉ đạo khai thác hiệu quả kênh hình trong sách giáo khoa Khai
thác thông tin từ kênh hình trong sách giáo khoa giúp rèn cho học sinh kĩ năng quan sát, phân tích và diễn đạt; học sinh hiểu bài sâu sắc và đầy đủ hơn Vì vậy, để thực hiện có hiệu quả cần qua các bước như sau:
- Bước 1: Quan sát toàn bộ hình vẽ, mô hình
- Bước 2: Mô tả lại theo sự quan sát của bản thân
- Bước 3: Phân tích và đưa ra nhận xét về nội dung kiến thức ẩn chứa bên trong
Ví dụ: Khi giảng dạy bài 3 - “Cuộc phản công ở kinh thành Huế”.[5]
Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát ảnh của nhà vua Hàm Nghi và ảnh của Tôn Thất Thuyết đặt để rút ra nhận xét: Nhìn trong ảnh, ta thấy vua Hàm Nghi trong trang phục rất giản dị, gọn gàng, đầu quấn khăn đen, mặc áo the như dân thường Nhưng vẻ mặt lộ rõ sự hồn nhiên, kiên nghị, tính tình khẳng khái, thông
Trang 8minh và quả cảm Tôn Thất Thuyết lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi, ra Chiếu Cần vương, kêu gọi nhân dân cả nước đứng lên giúp vua cứu nước
vị vua trẻ tuổi yêu nước
Thứ tư, Chỉ đạo đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh: " Đánh giá vì
sự tiến bộ của học sinh; coi trọng việc động viên, khuyến khích sự cố gắng trong học tập, rèn luyện của học sinh; giúp học sinh phát huy nhiều nhất khả năng; đảm
trong giờ dạy Công khai hóa các nhận định về năng lực và kết quả học tập của mỗi học sinh, giúp học sinh nhận ra sự tiến bộ cũng như những tồn tại của cá nhân học sinh Từ đó khuyến khích thúc đẩy việc học tập của các em
Tóm lại: Để phân môn Lịch sử lớp 5 trở nên hấp dẫn hơn, cần phải đổi mới phương pháp dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động Người giáo viên phải thực sự kiên trì, tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao để hình thành thói quen chủ động cho học sinh theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, khai thác triệt để kênh chữ và kênh hình trong sách giáo khoa phân môn Lịch sử trong chương trình giáo dục Tiểu học nói chung và trong phân môn Lịch sử lớp 5 nói riêng Việc phối hợp chặt chẽ giữa “kênh hình” và
“kênh chữ” đã giúp học sinh hiểu bài nhanh hơn, nhớ bài lâu hơn Đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng chú trọng đánh giá phẩm chất và năng lực của học sinh Các hình thức kiểm tra, đánh giá đều hướng tới phát triển năng lực của học sinh; coi
Trang 9trọng đánh giá để giúp đỡ học sinh về phương pháp học tập, động viên sự cố gắng, hứng thú học tập của các em trong quá trình dạy học
2.3.3 Biện pháp 3 Chỉ đạo sử dụng đồ dùng trực quan
2.3.3.1 Chỉ đạo sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, chân dung lịch sử trong sách giáo khoa để dạy học
Một trong những lợi thế của môn học Lịch sử là có rất nhiều tư liệu bằng hình ảnh Học lịch sử là học quá khứ nên học sinh rất thích được xem những hình ảnh thực tế của quá khứ làm cho các em có cảm giác như đang sống cùng với thời kì lịch sử đó Nếu khai thác tốt hình ảnh sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn bàì học hơn
Ví dụ: Bài 5: "Phan Bội Châu và phong trào Đông du".[5]
Giáo viên cho học sinh quan sát hình dáng bên ngoài của nhân vật để rút ra nhận xét Cụ Phan là trí thức phong kiến theo xu hướng dân chủ tư sản sinh ra trong một gia đình nho giáo, có truyền thống yêu nước ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, nơi có phong trào chống Pháp phát triển mạnh mẽ
Giáo viên đồng thời sử dụng ảnh kết hợp với kể về những cống hiến của các nhân vật lịch sử Điều này không chỉ có sức truyền cảm giáo dục sâu sắc, mà còn giúp các em suy nghĩ, đánh giá vài trò của nhân vật lịch sử
Trang 10Tóm lại, khi khai thác chân dung các nhân vật lịch sử (các anh hùng dân tộc, lãnh tụ cách mạng, nhà phát minh khoa học ….), giáo viên phải làm nổi bật tính cách thông qua việc miêu tả bề ngoài, hay nêu khái quát ngắn gọn tiểu sử nhân vật, đặc biệt là những câu chuyện thời thơ ấu của nhân vật, dễ làm học sinh hứng thú, kích thích óc tò mò, phát triển năng lực nhận thức
Qua việc sử dụng chân dung các nhân vật lịch sử giáo viên cần giáo dục ở học sinh lòng biết ơn, sự khâm phục tài chí, đạo đức của nhân vật từ đó có ý thức rèn luyện mình theo gương đó
- Tranh ảnh lịch sử:
Tranh ảnh lịch sử có ý nghĩa to lớn là nguồn kiến thức lịch sử, có tính giáo dục tính cách, phát triển tư duy học sinh Sử dụng tốt loại kênh hình này sẽ phát huy được tính tích cực học tập của học sinh tạo ra sự hứng thú trong quá trình nhận thức Vì vậy khi sử dụng kênh hình tranh ảnh giáo viên cho học sinh quan sát tranh ảnh tương ứng với nội dung kiến thức có liên quan và đồng thời nên sử dụng câu hỏi miêu tả hoặc tường thuật kiến thức lịch sử biểu hiện trong đó sẽ giúp học sinh hiểu sâu sắc tính chất sự kiện lịch sử nói chung và lịch sử Việt Nam nói riêng, tạo cho học sinh những ấn tượng mạnh mẽ và sâu sắc về quá khứ
Ví dụ: Khi dạy bài “Xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX”.[5]
Hình 3 Nông dân Việt Nam trong thời Pháp thuộc
Qua hình ảnh học sinh khắc sâu biểu tượng về hình ảnh người nông dân Việt Nam trong thời kì Pháp thuộc phải kéo cày thay trâu, lưng trần, nón cời, gầy ốm chứng tỏ người nông dân bị bần cùng hóa hơn so với thời phong kiến Với cách sử dụng tranh ảnh như vậy, giáo viên vừa khai thác nội dung lịch sử thể hiện qua tranh ảnh, vừa phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh mà còn có ý nghĩa giáo dục tư tưởng, cảm xúc, thẩm mĩ rất lớn Ngắm nhìn bức tranh Nông dân Việt Nam dưới thời Pháp thuộc học sinh sẽ có những tình cảm mạnh mẽ về nỗi cực khổ của người dân mất nước (kéo cày thay trâu), lòng căm thù bọn xâm lược cai trị, ý thức đấu tranh giành độc lập
Trang 11Ví dụ: Khi sử dụng hình ảnh về Trương Định được suy tôn "Bình Tây Đại
nguyên soái".[5]
Hình ảnh minh họa
Giáo viên cần đặt câu hỏi gợi ý cho học sinh biết: Trương Định là người như thế nào? Qua cảnh tượng Trương Định không nhận sắc phong của triều đình mà nhận chức do nhân dân phong, em có suy nghĩ gì về Trương Định? Yêu cầu lớp trao đổi, thông qua sự gợi ý của giáo viên và một, hai học sinh trả lời, giáo viên mới giải thích và nhận xét Tất cả những ý trên đều giúp học sinh nắm được cuộc chiến tranh chính nghĩa luôn được nhân dân ủng hộ nhất định sẽ thắng lợi Tuy lực lượng quân sự còn ít, vũ khí trang bị còn thô sơ nhưng đã tích cực hoạt động góp phần rất quan trọng vào thắng lợi của cách mạng
Sử dụng tốt tranh ảnh lịch sử trong sách giáo khoa sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động, tạo ra sự hứng thú trong quá trình nhận thức
Ví dụ: Khi dạy bài 21: “Nhà máy hiện đại đầu tiên của nước ta”[5]
Giáo viên cho học sinh xem bức tranh:
Hình 1 - Lễ khánh thành nhà máy cơ khí Hà Nội
Giáo viên giới thiệu và phát vấn học sinh “Các em hãy quan sát bức tranh hình 1 và rút ra nhận xét?” Sau khi lớp trao đổi, giáo viên gợi ý và học sinh trả lời,
giáo viên mới giải thích rõ hơn về các bức tranh cho học sinh hiểu Sau đó giáo viên có thể giới thiệu thêm cho học sinh biết về nguồn gốc của ngành công nghiệp nặng nước nhà Từ đó giáo viên cho học học sinh rút ra ý nghĩa của những thành