Ngoài ra tư thế người viết, cách cầm bút, để vở, cách trình bày bài viết cũng là một kỹnăng đặc thù của việc dạy học tập viết mà giáo viên cần thường xuyên quan tâmchú ý đến.. PHƯƠNG PHÁ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIẢI PHÁP XÂY DỰNG NỀ NẾP “VỞ SẠCH CHỮ ĐẸP”
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
Người thực hiện: Lê Thị Bình
Trang 2THANH HÓA, NĂM 2016
PHẦN THỨ NHẤT : PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Lời bất hủ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói “Nét chữ nét người” Quảthật là như thế: Chữ viết cũng là biểu hiện nết người Dạy cho học sinh viếtđúng, viết cẩn thận, viết đẹp là góp phần rèn cho các em tính cẩn thận, lòng tựtrọng đối với mình, cũng như đối với thầy cô và bạn đọc bài vở của mình
Từ những buổi đầu tiên khi bước chân tới trường, trẻ bắt đầu làm quen vớiviệc học đọc, học viết Vui sướng bao nhiêu khi các bậc cha mẹ nhìn thấy conmình tròn môi đánh vần và gắng viết những nét chữ đầu tiên Nếu như “họcvần”, “tập đọc” giúp trẻ đọc thông thì tập viết giúp trẻ viết thạo mở đường chotrẻ ghi nhanh, ghi sáng ở những điều thầy cô giảng và cả những điều trẻ nghĩ.Nhìn trang vở tập viết với những dòng chữ đều tăm tắp, sạch sẽ, lòng ta dấy lênniềm vui, ta như được củng cố thêm niềm tin vào tương lai con trẻ Nhưng muốnviết thạo phải gắng công khổ luyện dưới sự chăm sóc tận tình của các thầy côgiáo
Ngoài các ý nghĩa to lớn nói trên tập viết với những quy tắc chặt chẽ trướcnhững mẫu chữ đẹp còn là môi trường quan trọng bồi dưỡng cho trẻ nhữngphẩm chất như: tính cẩn thận, tinh thần kỷ luật và các thẩm mỹ Là một người đãtrực tiếp đứng lớp, tôi nhận thấy “ tập viết là một trong những nội dung có tầmquan trọng đặc biệt ở tiểu học” Bởi lẽ, tập viết trang bị cho học sinh chữ cái Latinh và những yêu cầu kỹ thuật để sử dụng bộ chữ cái đó trong học tập và giaotiếp Nếu viết chữ đúng mẫu, rõ ràng, tốc độ nhanh thì học sinh có điều kiệnchép bài tốt, nhờ vậy kết quả học tập sẽ cao hơn Viết xấu, tốc độc chậm sẽ ảnhhưởng không nhỏ đến chất lượng học tập
Bản thân nhận thức được vấn đề đó, cùng với thực tế chữ viết của học sinhchưa đúng mẫu, còn xấu, vở bẩn … Là một Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học
Lê Văn Tám, tôi đã tham mưu với Hiệu trưởng chú trọng xây dựng nền nếp "Giữ
vở sạch - Viết chữ đẹp" cho học sinh Qua thực nghiệm tôi đã đút ra một số biệnpháp hiệu quả trong việc chỉ đạo xây dựng nền nếp "Giữ vở sạch - Viết chữ đẹp"cho học sinh Xin trình bày đề tài sáng kiến kinh nghiệm "Giải pháp xây dựng
nề nếp "Vở sạch - Chữ đẹp" cho học sinh
Trang 33 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Giáo viên - học sinh trường tiểu học Lê Văn Tám - TP Thanh Hóa
4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Đối với học sinh Tiểu học, khi các em đã năm vững được quy trình viếtcũng như quy định về chữ viết giúp học sinh đạt được nhanh nhất đến mục đíchcủa chữ viết mà gần nhất là: chuẩn bị về chữ viết, cao hơn là viết đẹp
+ Về hình thức : Tập viết dạy học sinh những khái niệm cơ bản về đường
kẻ, dòng kẻ, tọa độ viết, tên gọi nét chữ, cấu tạo chữ cái, vị trí dấu thanh, dấuphụ, các khái niệm liên kết nét chữ hoặc liên kết các chữ… Từ đó hình thành ởcác em những biểu tượng về hình dáng, độ cao, sự cân đối, tính thẩm mỹ củachữ viết
+ Về kỹ năng : Dạy học sinh các thao tác chữ viết từ đơn giản đến phứctạp bao gồm kỹ năng viết nét, liên kết nét tạo chữ cái và liên kết chữ tạo chữ ghitiếng Đồng thời giúp các em xác định khái niệm cỡ chữ trên vở kẻ ô li để hìnhthành kỹ năng viết chữ mẫu, rõ ràng và cao hơn là viết nhanh viết đẹp Ngoài ra
tư thế người viết, cách cầm bút, để vở, cách trình bày bài viết cũng là một kỹnăng đặc thù của việc dạy học tập viết mà giáo viên cần thường xuyên quan tâmchú ý đến
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
a- Phần lý luận :
- Đọc sách, đọc tài liệu để làm sáng tỏ nội dung
- Dạy tập viết ở tiểu học
- Tài liệu hướng dẫn số 557 /TH hướng dẫn đánh giá tiêu chuẩn xếp loại "Vởsạch chữ đẹp" cho học sinh tiểu học
- Tham khảo về vấn đề dạy và học viết chữ cái trong nhà trường
Trang 4- Các mẫu chữ viết………
b- Thực tiễn :
- Điều tra khảo sát thực tiễn học sinh trưởng tiểu học Lê Văn Tám
- Phỏng vấn học sinh bằng các câu hỏi ngắn
Trang 5PHẦN THỨ HAI : NỘI DUNG CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- 100% các em đã được học qua lớp mẫu giáo nên các em đều ngoan ngoãn, có
nề nếp, mạnh dạn, ham học, có ý thức học và làm bài tốt, biết vâng lời cha mẹ,thầy cô giáo, đoàn kết thương yêu giúp đỡ lẫn nhau
- Bản thân tôi trực tiếp tiếp thu, tập huấn chương trình thay sách lớp 1 từ nămhọc 2002 – 2003
Tôi luôn có lòng yêu nghề mến trẻ và luôn học hỏi đồng nghiệp của mình đểđưa chất lượng học tập của lớp lên cao hơn
"Giữ vở sạch - Viết chữ đẹp" cho học sinh tiểu học là một trong những yêucầu quan trọng, góp phần giáo dục toàn diện cho các em Những biện pháp hiện
có không đáp ứng đuợc yêu cầu thực tiễn Vì vậy cần đưa ra những giải pháp cụthể khả thi để nâng cao chất lượng " Giữ vở sạch - Viết chữ đẹp" cho học sinhtiểu học
- Các em đang từ lớp mẫu giáo vừa học vừa chơi, nay đến trường tiểu học phảithực hiện nề nếp: học ra học, chơi phải tuân thủ theo nội dung, quy định của Nhàtrường Vì vậy giáo viên rất khó khăn trong khâu quản lý và đưa các em vào nềnếp Hơn nữa các em tiếp xúc với kiến thức học cao và nhiều cái mới lạ mà cha
Trang 6mẹ các em ít hoặc không nắm được Điều này gây không ít khó khăn trong côngtác giảng dạy của giáo viên và học tập ở nhà của học sinh :
+ Chưa có nề nếp tác phong khi viết
+ Chưa đảm bảo điều kiện vật chất cho việc học tập viết đúng quy định, khoahọc Chưa nắm được cấu tạo chữ viết Tiếng việt
Xuất phát từ vị trí thực tiễn dạy học phân môn tập viết và đặc biệt căn cứvào tình hình chữ viết của trường tôi đặc biệt là dựa vào kiến thức, khả năngmôn Tiếng Việt tôi đã đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu các chuyên đề đổi mới nộidung, phương pháp và đề ra những biện pháp ứng dụng vào thực tế trong việcgiảng dạy của mình và học tập của học sinh trường tiểu học Lê Văn Tám vềphương pháp dạy Tiếng Việt
2 Thực trạng rèn chữ viết cho học sinh :
- Tay các em nhỏ nên cầm bút khó, mỏi
- Việc học hành chữ xấu hay đẹp là nhờ thầy cô dạy bảo ở trường, giađình chị vì bận và còn một phần phụ huynh thì bảo “con cái chỉ nghe lời cô màkhông nghe lời bố mẹ”
c- Giáo viên :
Khi được hỏi đa số giáo viên đều trả lời “ học giỏi, ngoan ngoãn, chữ đẹp
là không phải cái gì sẵn có mà phải do gia đình rèn luyện thường xuyên mới cóđược”
d- Kết quả khảo sát đầu năm
Ban giám hiệu đã tiến hành khảo sát thực tế ngay từ đầu năm học việc giữ
vở và chữ viết của học sinh trường tiểu học Lê Văn tám ngay từ đầu năm học.Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy gặp rất nhiều khó khăn về kỹ năng "Rèn chữ,giữ vở" cụ thể là:
- Rất nhiều em chưa xác định dòng kẻ, mẫu chữ viết không thống nhất
- Các em chưa xác định chuẩn điểm đặt bút, điểm dừng bút khi viết chữ
Trang 7- Khi viết các em viết sai độ cao, khoảng cách giữa các con chữ.
- Chưa xác định được khoảng cách viết giữa các con chữ và các chữ trongtừng chữ
- Khi các em viết sai các em gạch xoá tùy tiện, vở bẩn, nhàu, quăn mép
- Giấy viết, loại bút cũng không thống nhất, làm cho chất lượng bài viết củacác em xấu đi rất nhiều
- Bàn ghế ngồi học chưa đảm bảo còn thiếu
Vì vậy tôi xin trình bày một số biện pháp nhằm nâng cao chữ viết cho họcsinh
II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN NỀ NẾP "GIỮ VỞ SẠCH - VIẾT CHỮ ĐẸP" NĂM HỌC 2014-2015.
+ 30% số lớp đạt tiêu chuẩn lớp "Giữ vở sạch - Viết chữ đẹp"
+ 50% học sinh trên tổng số học sinh tiểu học Lê Văn Tám đạt tiêu chuẩn
BGH GV HS
Tháng 11
- Sơ kết kiểm tra kết quả thựchiện nề nếp " giữ vở sạch - Viếtchữ đẹp"
- BGH - TT - GV
Tháng 12-01 - Xét đề nghị các lớp có phong - BGH - GVPT
Trang 83 Phát động phong trào thi đua "Vở sạch-Chữ đẹp" trong toàn trường.
4 Đầu tư, cấp phát vở luyện viết cho GV-HS
5 Kiểm tra thường xuyên công tác rèn cho học sinh có thói quen tốt trongquá trình viết bài
6 Tổ chức kiểm tra, chấm vở và chữ viết nghiêm túc, khách quan (saunhững đợt kiểm tra nề nếp, xếp loại vở sạch chữ đẹp ở các lần)
7 Hồ sơ giáo viên gắn với việc viết chữ và trình bày để xếp loại hàngtháng
8 Khen thưởng kịp thời những học sinh giữ vở sạch, viết chữ đẹp
d Bảng con của học sinh
Thống nhất một loại bảng 20-25 có chia các dòng kẻ nhỏ, dùng khăn đủ ẩm
để lau
e Giấy viết, phấn và viết
Trang 9Phấn viết: Quy định phấn trắng, mềm Hướng dẫn kỹ khi trình bày ở bảngkhông phải xoá nhiều lần, tiết kiệm thời gian.
Chọn viết: Học sinh lớp 1 ở giai đoạn đầu viết chì, loại viết chì 3D Viếtmực chọn viết máy, nét nhỏ, có nét thanh đậm
Giấy viết: Thống nhất với phụ huynh mua giấy 4 ô li chất lượng cao
2.2 Các yếu tổ tổ chức rèn luyện để học sinh "Giữ vở sạch - chữ đẹp".
a Rèn tư thế ngồi viết, cách cầm bút.
- Giáo viên rèn cho học sinh tư thế ngồi viết đúng, thoải mái, không gò bó,lưng thẳng, không tì ngực vào bàn, khoảng cách giữa vở và mắt
- Cầm viết bằng 3 ngón tay: Ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa của bàn tayphải Tuyệt đối không cầm bút dựng đứng
b Rèn giữ vở sạch và trình bày vở.
Vở được bao bọc từ đầu năm (tuần tập trung huớng dẫn của cô giáo phụtrách ) có đủ bìa nhãn Vở luôn giữ sạch, không bỏ giấy, xé trang, ghi đủ bài,không tẩy xoá, không nhàu nát, quăn mép vở, không viết nhiều màu mực
c Dạy các nét cơ bản :
Những ngày đầu tiên lớp 1 giáo viên dạy cho học sinh viết hai nét ngangvào vở, viết cơ bản các nét trên cũng dễ viết và giúp học sinh về sau có dạng chữviết thẳng, ngay ngắn từ đầu Sau đó tiến hành dạy các nét móc xuôi, nét mócngược, nét móc hai đầu, nét khuyết Giáo viên lớp 1 dạy kỹ phần này là giúp họcsinh khi viết chữ sẽ viết đúng, viết đẹp
d Rèn luyện học sinh viết đúng mẫu chữ.
Đây là bước đặc biệt quan trọng và vô cùng khó khăn với tất cả giáo viên,học sinh Giáo viên cần hướng dẫn kỹ để các em nắm cấu tạo chữ viết theo đúngquy trình mẫu Chữ viết mẫu giáo viên đúng, đẹp để học sinh quan sát Và ngoài
ra còn chấm, chữa lỗi cho học sinh để học sinh phát hiện kịp thời
Giúp học sinh viết đúng mẫu trong giờ tập viết, luyện viết giáo viên hướngdẫn các em qua 2 giai đoạn
+ Giai đoạn quan sát mẫu trên bảng và viết bảng con: Cho các em quan sát
kĩ chữ mẫu to trên bảng lớp Phân tích nắm được cấu tạo quy trình viết Giáoviên viết mẫu cho học sinh quan sát, sau đó giáo viên cho học sinh viết vào bảngcon Giáo viên quan sát sửa bài trục tiếp cho từng học sinh ngay trên bảng con.Nhận xét bài của bạn trên bảng
Trang 10+ Giai đoạn quan sát chữ mẫu và viết vào vở tập viết: Giáo viên cho họcsinh quan sát kỹ chữ mẫu đầu dòng xem chữ cần viết, từ cần viết cao bao nhiêu,khoảng cách sau đó mới đặt bút viết.
đ Xác định vị trí các đường kẻ, điểm dừng bút, điểm đặt bút.
- Đường kẻ li (1, 2, 3, 4), đường kẻ dọc (5, 6, 7)
- Điểm dừng bút là vị trí kết thúc của chữ trong một chữ cái
- Điểm đặt bút là vị trí bắt đầu khi viết một nét trong 1 chữ cái
g Giáo viên phối hợp với phụ huynh: Trong buổi họp phụ huynh đầu
năm, cuối năm thống nhất chọn vở, viết, cách đọc và luyện viết ở nhà để phụhuynh giúp các em nhiều hơn
h Kiểm tra đánh giá, khen thưởng.
Mỗi tháng kiểm tra nề nếp, mỗi lần chấm vở sạch chữ đẹp giáo viên, tổkiểm tra có nhận xét động viên, tuyên dương những học sinh có tiến bộ chữ viết,học sinh viết đẹp, vở sạch, chọn vở, bài viết trình bày ở "bảng thân thiện củalớp"
3 Dạy tập viết để hình thành cho học sinh kỹ năng :
Việc rèn kỹ năng đòi hỏi người học sinh phải tri giác chính xác sản phẩmnắm vững các thao tác kỹ thuật và kiên trì lặp đi lặp lại các thao tác đó Chữ viếttiếng việt là hệ thống chữ cái ghi âm, mỗi nhóm chữ cái có đặc điểm riêng nênquy trình thực hiện các thao tác ở từng nhóm cũng không giống nhau Do đó, khirèn luyện kỹ năng viết chữ học sinh phải nắm được hình dáng, đặc điểm củatừng chữ cái, cá thao tác viết nhóm chữ cái, ( thao tác viết nhóm chữ cái chữ nétcong khác thao tác viết nhóm nét khuyết…) và phải luyện tập liên tục nhiều lầntrên vở tập viết
Tuy nhiên đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi học sinh Tiểu học thường gặpphải 2 khó khăn lớn :
Trang 11+ Tri giác của các em thiên về nhận biết tổng quát đối tượng, chi tiết từngnét chữ, từng động tác kỹ thuật tỉ mỉ Do vậy, khi tiếp thu kỹ thuật viết chữ, họcsinh không tránh khỏi những lúng túng khó khăn.
+ Học sinh Tiểu học thường hiếu động, thiếu kiên trì, khó khăn thực hiệncác thao tác đòi hỏi sự khéo léo, cẩn thận
Để khắc phục những nhược điểm trên, người giáo viên phải có đức tínhkiên trì, tận tình tránh nôn nóng, tức giận Sự nhiệt tâm, chu đáo của giáo viên làmột trong những yếu tố đảm bảo sự thành công của giờ dạy tập viết Kỹ năngviết chữ được rèn luyện ở 2 mức độ :
+ Tập viết các chữ cái : phải đúng hình dáng, cấu tạo, quy trình viết
+ Tập viết ứng dụng : giáo viên hướng dẫn học sinh viết liền mạch cácchữ cái, viết dấu phụ, dấu thanh trên hoặc dưới các chữ cái
Để hình thành kỹ năng viết cho học sinh, việc dạy tiếng việt phải trải qua
2 giai đoạn :
Giai đoạn 1 : Giai đoạn này hình thành và xây dựng biểu tượng về chữ
viết, giúp các em hiểu và ghi nhớ được những hình dáng kích thước, quy trìnhviết từng chữ cái Các hiểu biết này giúp học sinh viết chữ 1 cách tự giác Nhưvậy kết quả đạt được sẽ nhanh và chắc chắn hơn
Bước 1 : Mô tả cấu tạo chữ Ví dụ : Chữ a gồm 2 nét : nét cong kín vànét móc ngược
Bước 2 : Giáo viên hướng dẫn quy trình viết các nét :
+ Để viết nét tròn ta nên chấm các điểm chuẩn 1,2,3,4 ( làm mẫu ) rồi nốicác điểm đó cho tròn
+ Để viết nét móc ngược ta chấm điểm chuẩn 5,6 sau đó nối 2 điểm nàylại
Giai đoạn 2 : Đây là giai đoạn củng cố :
Hoàn thiện các biểu tượng về chữ viết thông qua các hình thức tập luyệnviết chữ Giai đoạn này hướng dẫn các em luyện viết chữ cái để luyện viết tiếng,
từ ứng dụng
Khi các em viết sang tiếng, từ câu ứng dụng để giúp các em viết đẹp tôiphải hướng dẫn học sinh viết đúng cỡ chữ, kiểu chữ, đảm bảo nguyên tắc liềnmạch trong khi viết, có khoảng cách hợp lý
Trang 12Các con chữ trong 1 tiếng cách nhau nửa con chữ Các tiếng cách nhau 1con chữ Các từ cách nhau 2 con chữ ( Lưu ý lấy con chữ o làm chuẩn ).
Ngoài ra đối với việc tô chữ cái viết hoa đòi hỏi giáo viên nắm được 1cách chắc chắn từng kiểu chữ để hướng dẫn cho học sinh nắm bắt được đáp ứngcho yêu cầu tô đúng Giáo viên có thể phải nắm tên nét để tiện trong quá trìnhhướng dẫn
Ví dụ : Để hướng dẫn học sinh tô chữ cái a, A, giáo viên cho học sinhquan sát mẫu Rồi có thể nêu tên nét ( hướng dẫn học sinh nêu ), cuối cùng làquy trình tô ( tô theo thứ tự các nét )
Đặc biệt trong việc dạy học sinh hình thành kỹ năng viết chữ, cần phảiquan tâm đến yếu tố cảm xúc - tâm lý chi phối việc viết chữ Quá trình lĩnh hội
và thể hiện chữ viết ở các em sẽ diễn ra rất nhanh nếu trẻ viết với tâm lý vui vẻ,phấn chấn - vui khi được tiếp xúc với các con chữ và viết được 1 chữ Đây làcảm xúc mãnh liệt nhưng cũng rất hồn nhiên sinh động khi trẻ học viết chữ
Vậy để làm được những vấn đề như đã nêu trên đòi hỏi người giáo viênkhông được cứng nhắc đơn điệu trong việc vận dụng các phương pháp dạy học
mà trái lại cần có sự mềm dẻo, linh hoạt trong việc vận dụng các phương phápdạy tập viết
Đối với học sinh Tiểu học tôi nhận thấy 3 phương pháp sau đây thườngđược quan tâm sử dụng nhiều hơn cả trong việc dạy tập viết
Phương pháp trực quan :
Giáo viên khắc sâu biểu tượng về chữ cho các em bằng nhiều con đường :kết hợp mắt nhìn với tai nghe, tay luyện tập Điều này giúp các em chủ độngphân tích hình dáng, kích thước và cấu tạo theo mẫu, tìm sự giống nhau giữa cáiđang học với chữ cái đã học trước đó trong cùng 1 nhóm các thao tác so sánhtương đồng
Ví dụ : Bài 9 ( vở tập viết ) cho học sinh luyện viết chữ o,e
Bài 10 ( vở tập viết ) cho học sinh luyện chữ ô, ơ
* Chữ mẫu là hình thức trực quan ở tất cả các bài tập viết Đây là điềukiện đầu tiên để các em viết đúng Tuy nhiên chữ mẫu có nhiều hình thức : chữmẫu cơ bản in sẵn, chữ mẫu phóng to trên bảng, trong vở tập viết, hộp chữmẫu tiêu chuẩn cơ bản của chữ mẫu là phải đúng mẫu quy định, rõ ràng và