SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HOẰNG HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH TIỂU H
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HOẰNG HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN MIÊU TẢ
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC LỚP 4, 5
Người thực hiện: Lê Văn Thanh Chức vụ: chuyên viên
Đơn vị công tác: Phòng GD&ĐT Hoằng Hóa SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Quản lý
THANH HOÁ NĂM 2018
Trang 23 Đối tượng nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
02030303
2
B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NHIỆM
1 Cơ sở của lí luận
2 Thực trạng của vấn đề
3 Các biện pháp chỉ đạo góp phần nâng cao chất
lượng dạy học Tập làm văn miêu tả cho học sinh lớp
4,5
- Biện pháp 1: Hướng dẫn giáo viên nắm vững
mục tiêu, nội dung, chương trình và phương pháp
dạy Tập làm văn miêu tả;
- Biện pháp 2: Hướng dẫn xác định yêu cầu trọng
tâm đề bài;
- Biện pháp 3: Hướng dẫn rèn luyện kĩ năng quan
sát cho học sinh;
- Biện pháp 4: Giúp học sinh nắm đặc điểm của
từng kiểu bài miêu tả;
- Biện pháp 5: Chỉ đạo nhà trường thực hiện làm
giàu vốn từ cho học sinh thông qua các môn học và đọc
sách, báo ở Thư viện;
- Biện pháp 6: Hướng dẫn Lập và hoàn thiện dàn ý
- Biện pháp 7: Chỉ đạo giáo viên chấm bài và trả bài
viết;
- Biện pháp 8: Chỉ đạo Dự giờ, thao giảng, sinh
hoạt tổ, khối chuyên môn ở các nhà trường
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
04
05
07
08091112
13141516
Trang 3
MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VIẾT BÀI TẬP LÀM VĂN MIÊU TẢ
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC LỚP 4, 5
A MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ở Tiểu học, môn Tiếng Việt có vai trò quan trọng trong việc hình thànhnhững cơ sở ban đầu giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức Những cơ sở đó lànghe, đọc, nói, viết, yêu cầu học sinh không chỉ “ đọc thông” mà còn phải “ viếtthạo” Trong các giờ Tập làm văn, đặc biệt là văn miêu tả, trở nên quan trọngtrong việc rèn tư duy, cách thể hiện, cách diễn đạt, cảm nhận, “ thần thái” củacác em về cuộc sống Văn miêu tả chiếm khá nhiều thời lượng trong các thể loạiTập làm văn (Ở lớp 4,5 văn miêu tả có 30 tiết, chiếm khoảng 50% thời lượngtoàn bộ chương trình tập làm văn) Văn miêu tả được chia thành các kiểu bàikhác nhau căn cứ vào đối tượng miêu tả Các kiểu bài miêu tả bao gồm: tả đồvật, tả cây cối, tả con vật, tả cảnh Ở lớp 4,5 thì văn miêu tả chủ yếu tập trungvào tả người, tả cảnh
Tuy nhiên để học sinh viết một bài văn miêu tả vừa đúng vừa hay là điềukhông dễ Thực tế hiện nay khi đọc các bài văn miêu tả của học sinh, giáo viênbắt gặp không ít bài văn tả bố, mẹ, cô giáo…rất “ ngô nghê” của học sinh Các
em không chỉ lúng túng trong cách sắp xếp, trình bày mà còn không biết chọnlựa, so sánh, diễn đạt như thế nào cho phù hợp …làm các em khó khăn trongviệc cảm nhận cái hay, cái đẹp trong các đối tượng được tả Khi dạy học giờTập làm văn, một số giáo viên chỉ hướng dẫn các em hoàn thành những nộidung yêu cầu của bài tập dựa vào gợi ý trong sách giáo khoa và sách giáo viên.Không ít giáo viên chưa, nâng cao tính tích cực, chủ động của học sinh, thiếutìm tòi tìm giải pháp khắc phục…Vì vậy, không phát huy hết năng lực của họcsinh cũng như giúp các em biết rèn dũa câu văn, ý văn Còn học sinh, đa phầncác em chỉ dừng lại ở mức độ trả lời, liệt kê các chi tiết, các bộ phận của sự vật theogợi ý của thầy cô một cách máy móc, khuôn mẫu Mặt khác, với đa số học sinh,vốn từ ngữ của các em còn rất nghèo nàn, việc diễn đạt câu văn, ý văn cònnhiều hạn chế, khiến bài văn vụng về, diễn đạt rườm rà, tối nghĩa, thậm chí khôkhan Hoặc có những em khi miêu tả một sự vật thì không biết phải bắt đầu từđâu, không biết phải tả những gì, tả thế nào, …
Vì vậy, số học sinh học giỏi môn Tiếng Việt ít đi so với các môn khác,trong khi Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của chúng ta Vậy làm thế nào để nâng caochất lượng dạy- học Tập làm văn nhất là văn miêu tả cho học sinh lớp 4, lớp 5?Làm sao để học sinh yêu thích môn Tập làm văn? làm sao học sinh có đượcnhững bài văn miêu tả hay? Đó là câu hỏi lớn đặt ra rất nhiều suy nghĩ cho các
Trang 4cấp quản lý cũng như cho rất nhiều thầy cô giáo luôn tận tình với nghề nghiệphiện nay
Trên cơ sở nghiên cứu, tìm tòi, tham khảo, rút kinh nghiệm trong quá
trình dạy học và chỉ đạo thực hiện ở cấp tiểu học, tôi đã đúc kết: “ Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng viết Tập làm văn miêu tả cho học sinh lớp 4, 5”, với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập
làm văn nói riêng cũng như môn Tiếng Việt nói chung cho các trường tiểu học
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
- Bài viết tập làm văn là sản phẩm học tập của học sinh, là kết quả mà học sinh lĩnh hội được, hay khác đi, đó là “ đầu ra” của sản phẩm giáo dục Tập làm văn là phân môn thực hành vì vậy nhiệm vụ của nó là hình thành kỹ năng viết cho HS Kỹ năng viết thể hiện ở một số yêu cầu cơ bản như: học sinh
biết lập dàn ý, biết sắp xếp, lựa chọn ý, biết diễn đạt hình ảnh trọn vẹn, biết thể
hiện cảm xúc Vậy giúp cho GV có các biện pháp chủ động để nâng cao chất
lượng viết là góp phần giáo dục cho HS phát triển tư duy, biết cách viết chủđộng, hiểu yêu cầu, mục đích viết; hình thành thói quen tự học, tự bồi dưỡng;tạo sự tin, hình thành thói quen giao tiếp chủ động hoạt bát trong cuộc sống
- Thông qua các bài văn miêu tả không chỉ giúp các em biết làm một bàivăn miêu tả hay mà còn giúp các em thêm yêu cái hay, cái đẹp của ngôn ngữtiếng Việt, biết tiếp cận với các hình ảnh văn học, biện pháp nghệ thuật sơ giản;ham đọc sách, làm giầu vốn ngôn ngữ; yêu quê hương, yêu cuộc sống, mọingười
- Giúp cho HS có thêm các kỹ năng sống cần thiết, biết lựa chọn các viết
sao cho ngắn gọn, phù hợp, dễ hiểu, khả năng tự tin, khả năng diễn đạt trướcmọi người, phát triển tư duy tái tạo, sáng tạo, sự tự tin, chủ động trong việc rèn
kỹ năng sống cho học sinh hiện nay
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Đối tượng: Việc dạy học phân môn Tập làm văn và các biện pháp gópphần nâng cao chất lượng dạy Tập làm văn miêu tả lớp 4,5
- Đối tượng khảo sát thực nghiệm: Giáo viên và học sinh lớp 4,5 trường
TH Hoằng Phúc, trường tiểu học và THCS Hoằng Đức
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CƯU
- Nghiên cứu tài liệu;
- Phương pháp thực hành;
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu;
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế;
Trang 5I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận:
M.Góc-ki đã từng nói “văn học là nhân học”, học văn là học làm người.
Do đó, việc dạy tập làm văn ở tiểu học không chỉ góp phần rèn luyện cho họcsinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, biết cách giao tiếp trong cuộc sống mà cònbiểu hiện những hiểu biết thực tế, tâm tư, tình cảm của các em trong cuộcsống Văn miêu tả chính hình ảnh sự vật, con người, cảnh vật …được tái hiệnthông qua lăng kính của người viết – học sinh
Theo QĐ số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5 tháng 5 năm 2006 của Bộ Giáodục và Đào tạo, chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt - mục tiêu dạy học Tập làmvăn là: Cung cấp, hướng dẫn cho học sinh biết lập dàn ý cho bài văn, viết đượcbài văn theo dàn ý đã lập có đủ 3 phần, lời văn trôi chảy, câu văn bước đầu cócảm xúc; biết nói, viết câu có dùng phép so sánh, nhân hóa; biết kiểm tra, ràsoát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt, cách trình bày
Từ đó bồi dưỡng tình yêu, cái đẹp, cái thiện, lòng trung thực, lòng tốt, lẽphải và sự công bằng xã hội
2 Cơ sở tâm sinh lý:
Ngôn ngữ được hình thành ở 2 dạng là ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.Tập làm văn là dạng ngôn ngữ viết, giúp học sinh hình thành năng lực diễn đạt
và tư duy trí tuệ, giúp học sinh hình thành nên năng lực tư duy để làm việc saunày
Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi đang có nhiều tò mò, khám phá cũngnhư muốn được thể hiện những cảm xúc, tư duy, cảm nhận về cuộc sống củamình
Môn tập làm văn và văn miêu tả sẽ giúp các em có thêm những nhận thức,
tố chất cần thiết để tiếp tục vươn lên, phát triển, trưởng thành.
3 Cơ sở của phương pháp dạy học Tiểu học:
Tập làm văn là phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng của nó là
hình thành năng lực viết cho học sinh, giúp các em có thói quen quan sát và làmviệc, làm giàu kiến thức ngôn ngữ, đời sống và văn học Đây chính là mục tiêudạy học của mỗi giáo viên khi dạy tập làm văn
Luôn đổi mới phương pháp dạy học Tập làm văn, trong đó có văn
miêu tả luôn là then chốt trong việc nâng cao chất lượng viết văn của học sinh.Đây là việc làm thiết thực mà mỗi cán bộ quản lý cũng như giáo viên đứng lớpsuy nghĩ tìm cách dạy như thế nào để nâng cao hiệu quả các giờ Tập làm văn
Để học sinh hiểu và viết được bài Tập làm văn miêu tả, cảm nhận đượccái hay, cái đẹp của cuộc sống thì trước tiên thầy (cô) giáo phải coi trọng việc tổchức các bước lên lớp của mình trở thành kỹ năng, kỹ xảo; biết phối hợp nhịpnhàng các phương pháp dạy học, hình thức dạy học cho phù hợp với từng tiết dạy,
Trang 6từng yêu cầu và đối tượng HS thì tiết Tập làm văn mới trở nên hiệu quả và có tácdụng thiết thực với HS.
II.THỰC TRẠNG DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN TRƯỚC KHI ÁP
DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
1 Thực tế dạy và học hiện nay vẫn còn những tồn tại sau:
- Về phía học sinh:
Do khả năng tiếp cận, cũng như rèn luyện của học sinh còn hạn chế, nhiềuhọc sinh không biết phải bắt đầu tả từ đâu, tả như thế nào, lựa chọn hình ảnh gì
để tả Dẫn đến có nhiều bài văn “ buồn cười” vì sự “ chân thật “ của học sinh
đến bất ngờ Ví dụ có em miêu tả: “ Nhà em nuôi một ông bố” , “ Cô giáo em mặt đỏ như mặt trời, chân đi xào xạc tựa mây bay”, hay “ đôi mắt mẹ em tròn như mắt con cún nhà em ”, “ Riêng em đứng nhìn theo thầy cho đến khi thầy
xa dần, xa dần, đến khi nhỏ bằng con chó em mới quay lại”.
Hoặc có học sinh khi viết bài thì quá ngắn đọc không ra ý gì cả, khô khan
và chẳng hình dung định nói cái gì Bên cạnh đó có em lại viết rất dài, cái gìcũng viết Bài văn lại trở nên mông lung, lủng củng, rườm rà, khó hiểu, văn tả
mà như văn kể vì không đúng trọng tâm Ví dụ có em viết: Con đường từ nhà đến trường dài ngoẵng, em đi mỏi cả chân
Có em lại lệ thuộc, bắt chước vào tài liệu tham khảo làm cho bài vănkhuôn sáo, gượng ép, nhạt nhẽo không phải của mình
Cá biệt có em làm bài lạc đề “ tác thành ra tộ”
Nhiều em không thích giờ Tập làm văn vì khó làm, khó viết Thậm chí
có em còn ngủ gật trong giờ viết bài
- Về phía giáo viên: Giờ dạy Tập làm văn trở nên “khô, khó, khổ” vì GV
phải xử lý tính hướng nhiều, hướng dẫn, giải thích nhiều, ít có đồ dùng minhhọa Nhiều giáo viên khi thao giảng GV giỏi cũng lắc đầu ngán ngẩm khi bắtphải bài dạy Tập làm văn
Một bộ phận GV ít có thời gian nghiên cứu, chuẩn bị, tham khảo tài liệunên lên lớp thiếu dẫn chứng thực tế, minh họa cho GV, khiến cho bài học nhiềukhi xa rời thực tế, khô khan Ví dụ có GV khi hướng dẫn các em tả cảnh vật cóliên hệ cảnh trời, mây nhưng chưa bao giờ cho các em quan sát bầu trời xem nhưthế nào
- Về phía các cấp quản lý: hiện nay việc dự giờ, đánh giá, nhận xét các
giờ tập làm văn: lập dàn ý, viết bài, trả bài ít được đưa vào chương trình sinhhoạt chuyên môn hoặc thao giảng
- Về phía xã hội: Hiện nay tâm lý xã hội có xu hướng trọng các môn học
tự nhiên, ít quan tâm tới các môn học xã hội, trong đó có môn Tiếng Việt Nhiềuphụ huynh không thích con mình học giỏi Tiếng Việt hoặc các khối xã hội
2 Khảo sát thực tế chất lượng viết tập làm văn của HS đầu năm học
2016 – 2017:
Trang 7Qua kết quả khảo sát cho thấy vẫn còn một bộ phận HS vẫn chưa biếtcách viết bài Tập làm văn miêu tả, hoặc bài viết sơ lược, nhàm chán, rờirạc Đây là một thực tế đáng trăn trở, đáng cân nhắc:
Bảng tổng hợp kết quả khảo sát viết tập làm văn:
Bài viết đủ bố cục
ba phần Sắp xếpđược các ý, nộidung tả còn sơlược, cảm xúc cánhân mờ nhạt Câuvăn viết chưa rõràng, sai một số lỗingữ pháp, chính tả
Bài viết thiếu bốcục hoặc không có
bố cục rõ ràng.Sắp xếp chưa rõ ý,nội dung tả lanman, thiếu cảmxúc Câu văn lủngcủng, sai nhiều lỗingữ pháp, chính tả.Lạc đề
Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Từ kết quả nêu trên, chúng ta thấy rằng việc chỉ đạo giảng dạy cũng như học Tập làm văn cần có những biện pháp đồng bộ, nhất là từ phía dạy học của
giáo viên để tạo ra một cuộc “ cách mạng” trong thay đổi chất lượng học Tập
làm văn hiện nay, giống như G.Hécđéc đã nói “ Mùa xuân không gieo, mùa hè không mọc, mùa thu không gặt, mùa đông sẽ đói meo”.
III CÁC BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 4,5
1 Biện pháp 1 Hướng dẫn giáo viên nắm vững mục tiêu, nội dung, chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn miêu tả:
Tônxtôi đã từng nói: “Điều quan trọng không phải ở vị trí ta đang đứng mà là hướng ta đang đi tới” Trước tiên giáo viên phải cho học sinh hiểu
được thế nào là văn miêu tả ? Để giúp học sinh làm văn miêu tả được tốt thì thầygiáo phải làm gì?
Miêu tả là lấy câu văn để tái hiện cuộc sống, giúp người đọc như đượcnhìn tận mắt, sờ tận tay sự vật miêu tả Vì vậy, khi dạy văn miêu tả, người thầyphải xác định đúng mục tiêu, nội dung chương trình, chọn lọc, vận dụng phương
Trang 8pháp phù hợp để truyền thụ kiến thức cho học sinh Biết được học sinh cần gì,chưa biết những gì để xác lập được mối quan hệ giữa kiến thức bài dạy với kiếnthức sẵn có của học sinh, huy động được năng lực học sinh trong giờ học mới làđiều quan trọng trong dạy học
Để làm được điều này, tôi hướng dẫn Ban giám hiệu nhà trường, tổ chức Hội thảo từ đầu năm học để giúp giáo viên rà soát lại các yêu cầu này,
trước khi vào tổ thức dạy học cho học sinh Cụ thể, giáo viên cần nắm vữngnhững vấn đề sau:
a Mục tiêu, nội dung, chương trình Tập làm văn lớp 4,5: Cả năm có
62 tiết trong đó Tập làm văn miêu tả 33 tiết (chiếm hơn 50% số tiết) với mụctiêu là trang bị kiến thức và rèn luyện kĩ năng làm văn, góp phần cùng với cácmôn học khác làm giàu vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúcthẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh
b Phương pháp dạy học từng kiểu bài: Hướng dẫn học sinh phân tích
ngữ liệu và làm bài tập thực hành theo các biện pháp sau:
- Giúp học sinh nắm vững yêu cầu bài tập
- Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập
c Trình tự dạy Tập làm văn:
Trong phần dạy bài mới, giáo viên phải nắm vững trình tự dạy đối với hai
loại bài Tập làm văn: loại bài dạy lý thuyết và loại bài dạy thực hành Khi dạy
từng loại bài, giáo viên cần chú ý đến các đối tượng học sinh của lớp: có nộidung cho học sinh hoàn thành, hoàn thành tốt; có nội dung cho học sinh chưahoàn thành hoặc có những em quá yếu,
2 Biện pháp 2 Hướng dẫn xác định yêu cầu trọng tâm đề bài:
Đây là một việc làm cần phải có mỗi giáo viên khi dạy Tập làm văn cho
HS ở nội dung này, qua khảo sát, đa số giáo viên đều đã làm rất tốt Bài văn củahọc sinh được viết theo một đề bài (yêu cầu) cụ thể, cho nên các em phải viếtđúng trọng tâm đề bài Một đề bài đưa ra cho học sinh viết thường ẩn chứa đến 3yêu cầu: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu cầu về trọngtâm
Trang 9- Tác giả tả những sự vật gì trong buổi sớm đấy? Hình ảnh, từ ngữ gợitả?
Khi xác định yêu cầu trọng tâm của đề bài, giáo viên phải làm sao giúphọc sinh hiểu được rằng việc viết đúng yêu cầu của đề bài là yếu tố quyết địnhnội dung bài viết:
Với đề bài trên, ẩn chứa 2 yêu cầu sau:
a Yêu cầu về thể loại của đề là: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”).
b Yêu cầu về nội dung là: tả Buổi sớm trên cánh đồng.
Việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thu hẹpnên các em có được ý cụ thể, chính xác, tránh việc viết tràn lan, chung chung,
3 Biện pháp 3 Hướng dẫn rèn luyện kĩ năng quan sát cho học sinh
Điều đầu tiên để giúp cho HS làm tốt bài văn miêu tả, thầy giáo phải biếthướng dẫn cho HS cách quan sát
Ví dụ: khi dạy bài Luyện tập quan sát cây cối – Tuần 22 lớp 4, giáo viên
đặc biệt chú ý việc gợi mở cho học sinh cách quan sát:
Việc chuẩn bị cần thiết ở đây là GV đã gợi ý cho học sinh quan sát trước,hay cho HS sưu tầm hình ảnh một số cây cối mà học sinh quen thuộc hoặc yêuthích Nhờ có việc chuẩn bị như vậy HS và GV hoàn toàn chủ động trong việcquan sát Đặc biệt không đoán mò Khi học sinh miêu tả cây nào GV có thể đưatranh hoặc chiếu hình ảnh cây đó để HS dựa vào trả lời Nếu học sinh lúng túng,tùy từng em, GV có thể dẫn dắc bằng hệ thống gợi ý:
- Cây em yêu thích nhất là cây gì?
- Cây trồng ở đâu?
- Nhìn toàn cảnh ( từ xa) hình dáng cây thế nào?
- Lại gần cây thì thấy những gì ( lá,thân, cành, gốc, rễ, hoa, quả ….); màusắc, mùi vị (nếu có) như thế nào?; điểm nổi bật nhất của cây?
Sau khi HS thấm được “nội dung” cần tả, GV gợi ý cho HS các cách quansát khác, như:
a Quan sát theo trình tự không gian:
Quan sát toàn bộ trước rồi đến quan sát từng bộ phận, từ xa đến gần, từngoài vào trong, từ trái qua phải, (hoặc ngược lại) Ở lớp 4, lớp 5 trình tự nàyđược vận dụng khi miêu tả loài vật, đồ vật, cảnh vật,
Ví dụ 1:
Tả từ ngoài vào trong: “ Đền Thượng nằm chót vót trên đỉnh núi NghĩaLĩnh Trước đền, những khóm hải đường đâm bông rực đỏ, những cánh bướmnhiều màu sắc bay dập dờn như đang múa quạt xoè hoa Trong đền dòng chữvàng Nam Quốc Sơn Hà uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa.”
Ví dụ 2:
Trang 10Tả từ dưới lên trên “ Cây hồi thẳng, cao, tròn xoe Cành hồi giòn, dễ gãyhơn cành khế Quả hồi phơi mình xoè trên mặt lá đầu cành” (Rừng hồi xứLạng).
b Quan sát theo trình tự thời gian:
Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả trước Cái gì xảy ra sau (có sau)thì miêu tả sau Trình tự này thường được vận dụng khi làm Tập làm văn miêu tảcảnh vật hay tả cảnh sinh hoạt của người
Ví dụ 2:
c Quan sát theo đặc điểm nổi bật nhất:
Khi quan sát cần thấy những đặc điểm riêng, nổi bật nhất, thu hút và gâycảm xúc mạnh nhất đến bản thân thì quan sát trước, tả trước, các bộ phận khác tảsau Khi miêu tả đồ vật, loài vật, tả người nên vận dụng trình tự này nhưng chỉnên tả những điểm đặc trưng nhất, không cần phải tả đầy đủ chi tiết như nhaucủa đối tượng
- Tiếng Việt 5- Tập 1)
Tác giả đã quan sát và tập trung tả cái năng trưa – rất nóng, hay mái tóc
“dày kì lạ”, giọng nói rồi đến ánh mắt của bà
Để có thể quan sát và “ vẽ “ được như ví dụ trên, thầy giáo cần hướngdẫn và rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng các giác quan (thính giác, thịgiác, xúc giác, vị giác, ) để quan sát, cảm nhận sự vật, hiện tượng miêu tả Cóvậy mới thâu tóm được những âm thanh, hính ảnh, cảm giác vào trong bài viếtcủa học sinh một cách sống động
Ví dụ : Khi dạy bài: cấu tạo của bài văn miêu tả con vật- Lớp 4 – Tuần 29.
Để giúp HS biết chon cách quan sát, giáo viên có thể xây dựng 1 dàn ý sẵn để
HS lụa chọn cách quan sát cho riêng mình:
- Mở bài: Giới thiệu về con mèo
- Thân bài:
Trang 11+ Các em sẽ lựa chọn cách quan sát con mèo:
* Từ ngoại hình – đến bộ phận:
* Từ đặc điểm nổi bật của con vật: có bộ lông màu vàng muốt, đôi mắtxanh lè, thích đùa giỡn…
Để các em có thể so sánh và lựa chọn cách tả cho mình, điều này sẽ giúp
HS có những cách tả riêng mình, độc đáo, phong phú
Nhờ phương pháp này mà sau một thờ gian, các giáo viên đều thấy đaphần ( khoảng 80% HS chủ động trong cách tả, biết lựa chọn cách tả và ít có em
tả giống nhau, mỗi em đề có cách tả của riêng mình
4 Biện pháp 4 Giúp học sinh nắm đặc điểm của từng kiểu bài miêu tả:
Tập làm văn có nhiều kiểu (hay dạng) bài; GV có giúp học sinh năm bắtđược các kiểu bài thì mới có thể giúp cho HS biết viết bài có chất lượng hơn Cụthể:
a Kiểu bài tả cảnh: Cần lưu ý những vấn đề sau:
- Xác định không gian, thời gian nhất định:
Sau khi xác định thời gian, không gian nhất định học sinh cần biết lựachọn trình tự quan sát, để cảnh quan sát bộc lộ ra những điều cơ bản tại một thờiđiểm nhất định Mỗi mùa, mỗi buổi, mỗi vị trí sẽ giúp cho HS có cái nhìn khácnhau về cảnh vật để đưa vào bài làm
Ví dụ: Mùa hè, cây phượng trước sân trường nở hoa đỏ rực một góc trời
báo hiệu một mùa chia tay bạn bè, mái trường nữa lại đến
- Chọn nét tiêu biểu:
Chỉ nên chọn nét tiêu biểu nhất của cảnh để tả, tập trung làm nổi bật đặcđiểm đó lên, có thể tả xen hoạt động của người, của vật, trong cảnh để gópphần làm cho cảnh sinh động hơn, đẹp hơn
Ví dụ: Tán phượng thì xòe rộng ra như cái dù phi công trùm lây một
khoảng sân rộng, che bóng mát cho tụi nhỏ chúng tôi Trên những cành phượngcao tít chim chóc thường đến đây ca hát líu lo làm cho sân trường không chỉ rộn
rã tiếng trẻ thơ mà còn âm vang cả một bản hợp xướng yêu đời của người vàchim
- Chọn từ ngữ thích hợp khi tả cảnh:
Khi làm văn miêu tả cần biết lựa chọn từ ngữ gợi tả, dùng hình ảnh sosánh hoặc nhân hoá để làm nổi bật đặc điểm cảnh đang tả giúp người đọc nhưđang đứng trước cảnh đó và cảm nhận được những tình cảm của người viết
Ví dụ :
Sau đây xin trích một số câu trong bài văn tả cảnh: “Mưa rào” của TôHoài (Sách Tiếng Việt 5- tập 1- trang 31): “Mưa xuống sầm sập, giọt ngã, giọtbay, bụi nước tỏa trắng xóa… Mưa đồm độp trên phên nứa, đập bùng bùng vàolòng lá chuối Tiếng giọt tranh đổ ồ ồ.”