Đặc biệt ở bậc học tiểu học vấn đề này được các nhà giáo dục và xã hội đặcbiệt quan tâm, đòi hỏi công tác chỉ đạo các nhà quản lý và giáo viên trường tiểuhọc phải có biện pháp quản lý, g
Trang 1I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Môn Tiếng Việt ở trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt
động ngôn ngữ cho học sinh “Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện trong bốn dạng hoạt động, tương ứng với chúng là bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết.”[1]
Chúng ta biết rằng: “Những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn hoá, khoa học, tư tưởng, tình cảm của các thế hệ trước và của cả những người đương thời phần lớn đã được ghi lại bằng chữ viết Nếu không biết đọc thì con người không thể tiếp thu nền văn minh của loài người Biết đọc, con người đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần, từ đây, con người biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xã hội”[1] Khi đọc các tác phẩm vănchương, con người không chỉ được thức tỉnh nhận thức mà còn rung động tìnhcảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh sáng
tạo cũng như được bồi dưỡng tâm hồn “Đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin thì biết đọc ngày càng quan trọng vì nó sẽ giúp người ta sử dụng các nguồn thông tin Đọc chính là học, học nữa, học mãi, đọc để tự học, học cả đời.” [1]
Vì vậy, dạy đọc có một ý nghĩa to lớn ở tiểu học Đọc trở thành một đòi hỏi cơbản, đầu tiên đối với mỗi người đi học Trước hết là trẻ phải học đọc, sau đó trẻphải đọc để học Đọc giúp trẻ em chiếm lĩnh một ngôn ngữ để dùng trong giaotiếp và học tập Nó là công cụ để học tập các môn học khác Nó tạo ra hứng thú
và động cơ học tập Nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thầnhọc tập cả đời Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tới trình độngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc
Nhiệm vụ của dạy đọc là hình thành năng lực đọc cho học sinh; Giáo dục lòngham đọc sách, phương pháp làm việc với sách; Làm giàu kiến thức cho học sinh,phát triển ngôn ngữ và tư duy, giáo dục tư tưởng, tình cảm, thị hiếu thẩm mĩ chocác em Việc dạy đọc sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòngyêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lôgic cũng nhưbiết tư duy có hình ảnh Như vậy, đọc có một ý nghĩa to lớn còn vì nó bao gồmcác nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển Phương pháp dạy học đóng vàitrò quan trọng và quyết định đến hiệu quả của việc dạy học ở tiểu học Dạy học
có phương pháp và đúng phương pháp sẽ không chỉ truyền đạt được kiến thứccho học sinh một cách đầy đủ mà thêm vào đó, khơi gợi được hứng thú, tinh thần
tự giác và chủ động cho học sinh Trái lại, việc dạy học sai phương pháp sẽ làmcho việc học trở thành việc nhồi nhét kiến thức, khiến cho học sinh ngày một thụđộng, đối phó, thậm chí ảnh hưởng đến cả lối tư duy và đạo đức của các em Đặc biệt ở bậc học tiểu học vấn đề này được các nhà giáo dục và xã hội đặcbiệt quan tâm, đòi hỏi công tác chỉ đạo các nhà quản lý và giáo viên trường tiểuhọc phải có biện pháp quản lý, giảng dạy phù hợp, không ngừng đổi mới phươngpháp dạy học (PPDH) nhằm hướng cho học sinh vào hoạt động học tập một cáchtích cực, tự giác, chủ động sáng tạo.Vì thế, PPDH phải phù hợp với đặc điểm tâmsinh lí của trẻ đó là: Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo củangười học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên
Trang 2Trong quá trình dự giờ giáo viên dạy Tập đọc lớp 4, tôi thấy chất lượng đọc
và khả năng hiểu văn bản của học sinh chưa cao, rất ít học sinh đọc diễn cảm tốt.Một số giáo viên còn quan niệm dạy Tập đọc cứ theo quy trình mà dạy, không có
gì khó và đặc biệt còn có quan điểm dạy phân môn Tập đọc thì đổi mới cái gì Làngười giáo viên nếu chỉ bằng lòng với những kiến thức mình đã có được ở trongtrường học và lượng kiến thức đã được tiếp thu chuyên đề thì đó sẽ là một điềuđáng tiếc Theo tôi, một mặt phải nắm chắc được yêu cầu của cả cấp học, lớp học.Mặt khác, phải tiếp tục tìm tòi phương pháp, hình thức tổ chức cụ thể cho từngtiết học của mỗi phân môn Sau một tiết dạy, phải tự đúc rút được kinh nghiệm đểrồi tìm ra những cái hay hơn và mạnh dạn tổ chức các hoạt động dạy- học theoquy trình hợp lý, linh hoạt có sáng tạo nhằm đổi mới phương pháp dạy- học đạt
hiệu quả cao trong giảng dạy Vì vậy, tôi đã nghiên cứu và tìm ra “Một số giải
pháp chỉ đạo nhằm nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc lớp 4.”
2 Mục đích nghiên cứu:
- Giúp cho cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học Tập đọc lớp 4
- Nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc nói riêng, môn Tiếng Việt nói chung,góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
3 Đối tượng nghiên cứu:
nhằm nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc cho học sinh lớp 4 ở trường Tiểuhọc Ngư Lộc 2, huyện Hậu Lộc
4 Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng kết hợp các phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp điều tra, khảo sát, thống kê
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
“Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của loài người”
(Lê-Nin) Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội đặc biệt, tồn tại và phát triển theo sự tồntại, phát triển của xã hội loài người Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt,
là phương tiện nhận thức và giao tiếp hữu hiệu nhất của con người Ngôn ngữ
luôn gắn chặt với tư duy “Ngôn ngữ là hiện thực trực tiếp của tư duy”( Mark).
Tư duy của con người không thể phát triển nếu thiếu ngôn ngữ, việc chiếm lĩnhngôn ngữ là tiền đề phát triển tư duy Nhờ có ngôn ngữ, con người mới cóphương tiện để nhận thức và thể hiện nhận thức của mình, để giao tiếp và hợp tácvới nhau… Nói đến sự phát triển của xã hội không thể không nói đến vai trò đặcbiệt quan trọng của ngôn ngữ
Mục đích nghiên cứu ngôn ngữ trong nhà trường là giúp học sinh có thể sửdụng ngôn ngữ làm phương tiện sắc bén để giao tiếp Ngôn ngữ học nói chung,Tiếng Việt nói riêng có mối quan hệ mật thiết với phương pháp dạy học Phươngpháp dạy học dựa trên cơ sở văn học, lý thuyết văn học, trong quá trình học sinh
Trang 3phân tích các tác phẩm, mặc dù chưa học những kiến thức về lý luận văn học màkhả năng đọc của học sinh phát triển Việc đọc những bài văn, bài thơ ở tiết Tậpđọc đã được xây dựng trên cơ sở những quy luật chung nhất về tác phẩm và sựtác động của nó đến người đọc
“Đọc là một hoạt động của con người, dùng mắt để nhận biết các kí hiệu và chữ viết, dùng trí óc để tư duy và lưu giữ những nội dung mà mình đã đọc và sử dụng bộ máy phát âm phát ra âm thanh nhằm truyền đạt đến người nghe Đối với người đọc phải đọc đúng (chuẩn về mặt chính âm, ngắt nghỉ đúng chỗ, đúng các
hệ thống trong văn bản, đọc đúng giọng điệu), đọc có biêu cảm là sử dụng ngữ điệu trong khi đọc (tiết tấu, cao độ, điều chỉnh âm lượng) Đọc thành tiếng tức là hoạt động đọc sử dụng thị giác để tác động lên văn bản từ trên xuống dưới, từ trái qua phải, đồng thời sử dụng trí óc để phân tích, tư duy, ghi nhớ Sau đó sử dụng cơ quan phát âm để phát ra thành tiếng nhằm mục đích hướng tới một đối tượng nghe nào đó Đọc thầm tức là hoạt động đọc sử dụng thị giác để tác động lên văn bản từ trên xuống dưới, từ trái qua phải, đồng thời sử dụng trí óc để phân tích, tư duy, ghi nhớ Đọc mang tính chất nghệ thuật về thực chất là việc đọc trong quá trình hình thành các cơ chế đọc Đọc hiểu là đọc kết hợp với sự hình thành năng lực giải thích, phân tích, khái quát, biện luận đúng sai về logic, tức là kết hợp với năng lực, tư duy và biểu đạt Nó là khái niệm bao chùm có nội dung quan trọng trong quá trình dạy văn, là một khái niệm khoa học chỉ mức độ cao nhất của hoạt động học, đọc hiểu cũng chỉ năng lực của người đọc.” [1]
Phát triển ngôn ngữ cho học sinh thực chất là phát triển hoạt động lời nói.Quá trình phát triển lời nói gắn bó rất chặt chẽ với 2 cơ chế của hoạt động lời nói
là sản sinh ngôn ngữ và tiếp nhận ngôn ngữ Quá trình hình thành lời nói ở họcsinh gắn bó rất chặt chẽ với hoạt động của tư duy Sự mạch lạc trong lời nói củahọc sinh thực chất là sự mạch lạc của tư duy Việc tiếp thu ngôn ngữ có nhiều đặcđiểm khác với việc tiếp thu kiến thức trong các lĩnh vực khác Mặt khác, quan hệgiữa phương pháp dạy học Tiếng Việt và tâm lý học, đặc biệt là tâm lý học lứatuổi rất chặt chẽ, không có những hiểu biết về quá trình tâm lý con người nóichung, về học sinh tiểu học nói riêng thì không thể dạy học tốt và phát triển lờinói cho học sinh Lứa tuổi của các em ở tiểu học là tuổi chơi mà học, học màchơi Các cơ quan trong cơ thể chưa phát triển hoàn thiện nên mức độ tập trungchú ý chưa lâu, chưa bền, ngồi lâu trong một tiết học nếu không thay đổi hìnhthức tổ chức dạy học chắc các em sẽ không thấy thoải mái Bởi vậy, cần cónhững biện pháp tổ chức hoạt động dạy và học linh hoạt để các em có cơ hội vừahọc, vừa vận động cơ thể
Học phân môn Tập đọc, việc đọc và cảm thụ là hai khâu có quan hệ mậtthiết với nhau, gắn bó hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụ tốt giúp cho việc đọcdiễn cảm được tốt Ngược lại việc đọc diễn cảm giúp cho cảm thụ bài văn thêmsâu sắc
2 THỰC TRẠNG VIỆC DẠY VÀ HỌC TẬP ĐỌC Ở TRƯỜNG TIỂU
HỌC NGƯ LỘC 2
2.1, Nội dung Sách giáo khoa Tiếng Việt 4
Trang 4Trong nội dung phân môn tập đọc lớp 4 gồm có 62 bài tập đọc thuộc các loạihình văn bản nghệ thuật, báo chí, khoa học, trong đó có 45 bài văn xuôi, 1 vởkịch và 17 bài thơ Sách giáo khoa có 2 tập, mỗi tập gồm 5 chủ điểm, mỗi chủđiểm học trong ba tuần.
Bám sát các chủ điểm, nội dung tập đọc phản ánh nhiều lĩnh vực khác nhau.Phân môn Tập đọc cung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội
và con người; cung cấp vốn từ, tăng khả năng diễn đạt, trang bị một số hiểu biếtban đầu về tác phẩm văn học (như đề tài, cốt truyện, nhân vật…) và góp phần rènluyện nhân cách cho học sinh
2.2, Thực trạng việc dạy và học của giáo viên và học sinh
Xuất phát từ các thể loại văn bản khác nhau đòi hỏi người giáo viên cần cóbiện pháp dạy học ứng với từng kiểu bài, từng thể loại bài Để nâng cao chấtlượng dạy các thể loại văn bản tôi tiến hành dự giờ mỗi thể loại một bài xem thựctrạng dạy của giáo viên và phỏng vấn trò chuyện với học sinh:
* Dự giờ tiết dạy: Thể loại Thơ
(Tiết 3): Truyện cổ nước mình ( Sách TV4 - Tập 1 - Trang 19)
- Người dạy : Nguyễn Thị Yến, dạy lớp 4C Ngày dạy: 12/ 9/ 2016
- Người dự cùng giáo viên khối 4 - Đơn vị trường tiểu học Ngư Lộc 2
Sau đây là đánh giá nhận xét cuả tổ chuyên môn:
* Ưu điểm:
- Giáo viên tổ chức các hoạt động dạy- học theo đúng đặc trưng môn học
- Học sinh thuộc lòng được bài thơ trên lớp
- Giáo viên đã chú ý thay đổi hình thức dạy học để chống nhàm chán cho họcsinh như: Tổ chức học nhóm, thi đọc giữa các nhóm, …
* Nhược điểm:
- GV phân nhóm không đồng đều về trình độ, nhóm 1 phần lớn là học sinh tiếpthu bài nhanh được đọc nhiều, nhóm 4 phần lớn là học sinh đọc chậm lại đượcđọc ít
- Học sinh được đọc thầm một cách hình thức Học sinh chỉ chăm chú đọc thuộclòng không quan tâm đến việc luyện giọng đọc diễn cảm Quá trình đọc từng khổthơ theo hình thức nối tiếp nhiều học sinh ngồi làm việc riêng
- Phần đánh giá nhận xét của học sinh còn rụt rè Chỉ có học sinh khá giỏi làmviệc, học sinh trung bình, yếu hầu như không động não Điều đó ảnh hưởng rấtlớn đến kĩ năng đọc hiểu của các em
* Dự giờ tiết dạy: Thể loại Văn xuôi
Dự giờ (tiết 8 ):Bài: Một người chính trực ( Sách TV4- Tập 1 -trang 36)
- Người dạy Trần Thị Huyền , dạy 4A Ngày dạy: 27 / 9 / 2016
- Người dự cùng giáo viên khối 4 - Đơn vị trường tiểu học Ngư Lộc 2
Sau đây là đánh giá nhận xét của tổ chuyên môn:
* Ưu điểm:
- Giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học theo đúng quy trình của phân môn
Tập đọc Phong cách sư phạm tương đối tốt
- Học sinh được luyện đọc nhiều, đọc to, rõ ràng
Trang 5- Phần tìm hiểu nội dung bài giáo viên sử dụng những câu hỏi ở sách giáo khoa
để khai thác, giáo viên nêu câu hỏi, học sinh trả lời, học sinh khác nhận xét
* Nhược điểm:
- Học sinh phát âm một số tiếng còn lẫn lộn: tr/ch, l/n, thanh hỏi/ thanh ngã
- Hình thức tổ chức dạy học còn đơn điệu, học sinh sẽ dễ nhàm chán Học sinhchưa phát huy tính tích cực trong học tập
- Đa số học sinh ngắt nghỉ chưa hợp lí, khả năng đọc diễn cảm của học sinh chưađảm bảo yêu cầu
- Phần chú giải giáo viên cho học sinh đọc, như thế chỉ là hình thức máy móc,chắc chắn học sinh sẽ không hiểu sâu nghĩa một số từ mới đó
* Dự giờ tiết dạy: Thể loại Kịch
Dự giờ: Bài: Ở Vương quốc Tương Lai ( TV 4 - tập 1- trang 70)
- Người dạy: Hoàng Thị Ân - dạy lớp 4B; - Ngày dạy : 18/ 10 / 2016
- Người dự cùng: giáo viên khối 4 - Đơn vị trường tiểu học Ngư Lộc 2
Sau đây là đánh giá nhận xét của tổ chuyên môn:
- Học sinh chưa thể hiện được ngữ điệu các câu kể, câu hỏi, câu cảm
- Việc hướng dẫn luyện đọc của giáo viên còn hạn chế; giọng đọc của giáo viênchưa tốt
- Tuy có ứng dụng công nghệ thông tin, xong việc sử dụng còn lúng túng và hiệuquả chưa cao
Do đó, qua quá trình dự giờ thăm lớp, thăm dò ý kiến của giáo viên và trò
chuyện với học sinh tôi nhận thấy :
Một số học sinh còn phát âm sai do ảnh hưởng phương ngữ Một số học sinhchưa đảm bảo về tốc độ đọc Phần đọc diễn cảm học sinh đọc chưa đảm bảo yêucầu
Học sinh chưa chủ động tích cực hoạt động chiếm lĩnh kiến thức Khả năng hiểunghĩa từ còn hạn chế, chỉ đọc phần giải nghĩa trong sách giáo khoa mà chưa hiểuđược nghĩa văn cảnh
Giáo viên tổ chức học sinh tìm hiểu bài chỉ dựa vào các câu hỏi trong SGK vàthêm câu hỏi phụ với hình thức giáo viên hỏi, học sinh đáp chưa chú trọng thực
sự đến việc rèn cho học sinh cách trả lời các câu hỏi, diễn đạt ý bằng những câungắn gọn, rõ ràng Giáo viên không nhận xét việc trao đổi học tập từng nhóm,dẫn đến kĩ năng nghe và nói của học sinh chưa tốt
Trang 6Tổ chức các hoạt động tách rời nhau Ví dụ: Hoạt động luyện đọc chỉ duynhất tập trung vào luyện đọc hay hoạt động 3 chỉ tập trung tìm hiểu bài… Khihướng dẫn học sinh phát âm giáo viên phát âm mẫu học sinh phát âm theo, chứng
tỏ giáo viên chưa phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh
Sử dụng đồ dùng dạy học quá đơn điệu chắc chắn không đáp ứng được nhucầu đổi mới
2.3- Kết quả thực trạng:
Ngoài việc dự giờ, tôi tiến hành điều tra kết quả học tập của học sinh khối 4trường Tiểu học Ngư Lộc 2, tôi nhận thấy: Đa số các em mới chỉ dừng lại ở việcđọc to nhưng mức độ đọc lưu loát còn một số em vẫn chưa đạt yêu cầu, các emcòn đọc nhát gừng, đọc lặp từ, thêm từ, bớt từ… Mức độ đọc diễn cảm chỉ có rất
ít em đạt được Các em chưa thể hiện rõ giọng đọc của từng thể loại như thơ,kịch… Đặc biệt vẫn còn một số học sinh không biết thế nào là đọc diễn cảm
Bảng 1 -Thống kê chất lượng đọc của học sinh khối 4 (Tháng 10/2016):
Giọng đọc có biểu cảm ( đọc diễn cảm) 15/120 12,5 %
Như vậy chất lượng đọc thực tế cho thấy còn thấp Đặc biệt là kỹ năng đọc hiểu
và đọc diễn cảm Để khắc phục tình trạng này, tôi đã tìm ra một số giải pháp chỉđạo nhằm nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc cho học sinh lớp 4, giúp chogiáo viên dạy tốt phân môn Tập đọc khối lớp 4 và nhân rộng trong toàn trường
3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÂN MÔN TẬP ĐỌC LỚP 4
* Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên
Triển khai, quán triệt đầy đủ và kịp thời các văn bản, Chỉ thị của ngành vềviệc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, giúp cho cán bộ quản lý và giáoviên và các lực lượng tham gia giáo dục phải có quan điểm đúng đắn về đổi mớiphương pháp dạy học ở tiểu học nói chung và đổi mới PPDH môn Tiếng Việt nóiriêng
Xây dựng các hoạt động nhằm nâng cao nhận thức của việc đổi mới PPDHgóp phần nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục, tránh tư tưởng ngại khó hoặc đổlỗi cho các điều kiện khách quan
Tăng cường chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học thông qua công tác bồidưỡng và dự giờ thăm lớp của giáo viên Tổ chức có hiệu quả các đợt sinh hoạtchuyên môn, chuyên đề cấp tổ và cấp trường Tiếp tục phát động giáo viên tự làm
đồ dùng dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy Trang bị nhữngkiến thức và kỹ năng chuyên môn cần thiết để đáp ứng yêu cầu đổi phương pháp
Trang 7dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và khả năng tự họccủa học sinh
yêu cầu môn học, tiết học.
Trong dạy học, để tổ chức các hoạt động dạy học tốt thì phải xác định đúngmục tiêu của phân môn đó, của từng bài cụ thể Xác định càng rõ ràng, đúng đắnthì tổ chức các hoạt động sẽ tốt
Để tổ chức các hoạt động dạy – học phân môn Tập đọc thì trước hết phải bốtrí thời gian nghiên cứu hệ thống chủ điểm trong SGK Tiếng Việt 4 (Tập 1, 2),nghiên cứu kĩ từng tiết học, sự phân bố các bài tập đọc ở mỗi đơn vị học, phảixác định rõ bài đó thuộc thể loại văn bản nào (Văn xuôi, thơ, kịch) bài đó thuộcchủ đề gì? Như vậy sẽ tạo nên một số thuận lợi sau: Xác định rõ được mục đíchyêu cầu đúng của từng bài đó, xác định được giọng đọc của từng kiểu bài và mức
độ yêu cầu học sinh học xong bài đó đọc với giọng như thế nào? Với bài học nàyhọc sinh của lớp mình thường phát âm sai tiếng nào và cần hướng dẫn học sinhluyện đọc như thế nào cho chuẩn
Vì vậy, ngay từ đầu năm học, trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, tôi thựchiện việc trao đổi với tổ chuyên môn các nội dung sau:
+ Nắm bắt ý kiến đề xuất hoặc nội dung trao đổi của giáo viên về việc dạy họctheo từng môn học và những vấn đề còn khó khăn vướng mắc, những điều kiệncần thiết cần được bổ sung
+ Định hướng chỉ đạo nội dung cần tập trung chú ý để nâng cao chất lượng dạyhọc cụ thể của từng môn, trong đó có phân môn Tập đọc
+ Tổ chức hội thảo để giúp giáo viên xác định đúng nội dung chương trình, mụcđích yêu cầu của môn học, tiết học
Ví dụ: Bài “Một người chính trực” là bài dạy thuộc tiết thứ 7, tuần 4 , chủ đề “
Măng mọc thẳng ”– Chủ đề thứ hai của TV4 (tập I) và bài này được học trong 1
tiết Yêu cầu của bài là “học sinh đọc lưu loát, trôi chảy toàn bài Biết đọc truyệnvới giọng kể thong thả, rõ ràng Đọc phân biệt được lời các nhân vật, thể hiện rõ
sự chính trực, ngay thẳng của Tô Hiến Thành.” [2] Chú ý đọc các từ ngữ mới, các
từ dễ sai do ảnh hưởng phương ngữ như: Long Xưởng, triều Lý, tham tri chính
sự, … SGV có thể yêu cầu các từ khác như: chính trực, di chiếu, gián nghị đạiphu, ) giáo viên cần chắt lọc từ ngữ khó đọc theo đặc điểm của địa phương lớpmình phụ trách, không nhất thiết theo SGV, biết nghỉ ngơi hợp lý sau dấu chấm,dấu phẩy và các cụm từ trong câu dài
Nhưng tới bài “Ở Vương quốc Tương Lai” ( Tiết 14 thuộc chủ đề: “Trên đôi
cánh ước mơ” tuần học thứ 7) ở mức độ thể loại kịch yêu cầu học sinh ở mức
độ cao hơn đó là: “Biết đọc phân biệt tên nhân vật và lời nói của nhân vật; Đọc
đúng một số từ mà học sinh lớp phụ trách hay phát âm sai như: giúp đỡ, tương lai, sáng chế Đọc đúng ngữ điệu các câu hỏi, câu kể, câu cảm; Biết đọc vở kịch
với giọng rõ ràng, hồn nhiên, thể hiện được tâm trạng háo hức, ngạc nhiên, thánphục của Tin-tin và Mi-tin; thái độ tự tin, tự hào của những em bé ở vương quốcTương Lai Biết hợp tác, phân vai đọc vở kịch.” [3]
Trang 8+ Nghiên cứu được mục đích, yêu cầu của từng bài dạy thì sẽ lựa chọn được cácbiện pháp, hình thức tổ chức phù hợp với tiết dạy, lựa chọn được đồ dùng nào sẽphục vụ cho từng hoạt động trong tiết dạy.
* Giải pháp 3- Chỉ đạo giáo viên chuẩn bị bài dạy
3.1- Chỉ đạo giáo viên lựa chọn đồ dùng dạy học
Xác định tốt mục tiêu của bài dạy rồi nhưng để thực hiện tốt việc tổ chức các
hoạt động dạy – học thì phải có phương tiện dạy – học Hơn nữa, để đáp ứng vớinội dung, phương pháp đổi mới thì đồ dùng dạy- học không thể thiếu được trongbất kì môn học nào, nhất là phân môn Tập đọc
Chính vì thế, sau khi đã xác định được mục tiêu bài bài dạy rồi, giáo viênphải xác định rõ từng hoạt động cụ thể cần sử dụng đồ dùng nào? Đồ dùng nào đã
có sẵn? Đồ dùng nào có thể sưu tầm được? đồ dùng nào cần tự làm? Giáo viênphải vạch rõ kế hoạch để chuẩn bị đồ dùng dạy- học có chất lượng
Đồ dùng DH phải đa dạng như: Tranh ảnh (vẽ, chụp hoặc máy chiếu), vậtthật, câu đố, phiếu học tập bài hát, câu ca dao
Cần xác định rõ đồ dùng dạy học phục vụ cho hoạt động dạy học nào có thể sửdụng trong phần giới thiệu bài, trong phần giảng từ hay trong khi giải nghĩa từkhó hiểu
Ví dụ: Bài “Nỗi dằn vặt của An-đrây-ca ” (TV4- Tập 1) để giúp học sinh hiểu nghĩa từ “dằn vật ” Giáo viên nên sử dụng tranh SGK phóng to để giảng từ giúp học sinh thấy được sự đau đớn, buồn khổ một cách dai dẳng của An-đrây-
ca….Ngoài ra việc sử tranh trong SGK ở bài này còn sử dụng vào phần giới thiệu
bài
Hoặc bài “Trung thu độc lập” (TV4- Tập 1) để giúp học sinh hiểu nghĩa từ
“trăng ngàn” giáo viên sử dụng công nghệ thông tin (chức năng PowerPoint) tạo
hiệu ứng để HS thấy trăng chiếu trên vùng núi rừng thật đẹp, thật sáng và gợi choanh chiến sĩ nghĩ tới một tương lai tươi sáng vào ngày mai
3.2 Hướng dẫn giáo viên lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học
Một tiết học thành công hay không phụ thuộc lớn vào cách thức tổ chức cáchoạt động dạy và học Học sinh học tập tích cực hay không tùy thuộc vào cáchình thức tổ chức dạy học, việc đổi mới phương pháp dạy học Trong giờ học,
GV phải linh hoạt trong việc tổ chức các hình thức dạy học, nhưng một hình thứcdạy học không thể thiếu được ở hầu hết các tiết học là học nhóm
Học trong nhóm có nhiều phẩm chất năng lực khác nhau, đủ trình độ sẽ tạođiều kiện cho các thành viên trong nhóm hỗ trợ nhau, giúp đỡ nhau, kèm cặpnhau, bổ sung cho nhau để từng học sinh dần dần hoàn thiện hơn Chính vì thếtheo tôi trong phân môn Tập đọc cũng như các phân môn khác nên tổ chức phânnhóm đủ trình độ Còn nếu muốn dành thời gian cho từng đối tượng, giáo viêncần phải phân nhóm cùng trình độ
Trang 9+ Phần nhóm số lượng người ứng với số lượng nhân vật hoặc số đoạn trong bàitập đọc, dùng trong hoạt động luyện đọc nhóm, luyện đọc lại.
- Cách phân nhóm:
Cứ ba tuần (ứng với một chủ đề), yêu cầu giáo viên thay đổi học sinh trongnhóm Các nhóm thay đổi nhóm trưởng, để học sinh có cơ hội được tiếp xúc, giaolưu với mọi đối tượng, đồng thời học sinh có cơ hội tốt làm nhóm trưởng Có nhưthế mới đào tạo được nguồn làm lớp trưởng trong mỗi tháng, mỗi đợt … Nhằmđạt được mục tiêu đào tạo: “Phát triển con người toàn diện, đáp ứng được nhucầu cuộc sống hiện đại”
3.3- Yêu cầu giọng đọc của giáo viên.
Trước khi lên lớp, giáo viên phải đọc bài nhiều lần để đọc tốt và hiểu thấuđáo nội dung bài đọc Giáo viên có giọng đọc tốt sẽ góp phần đáng kể trong việcrèn đọc cho học sinh rất nhiều Bởi vì, các em luôn luôn lấy giọng đọc của thầy
cô giáo làm chuẩn Bởi vậy, giáo viên phải nghiên cứu nội dung, cách đọc và tậpđọc nhiều lần Tùy theo từng bài mà giáo viên đọc mẫu (hay học sinh giỏi) đọc cảbài hay một đoạn, nhưng trước hết người giáo viên phải đọc đúng, ngoài ra cònphải đọc diễn cảm tốt bài văn, bài thơ Muốn vậy giáo viên phải rèn luyện kỹnăng đọc cho mình một cách nghiêm túc Luyện đọc diễn cảm sao cho mỗi bàiđọc của giáo viên xứng đáng là bài đọc mẫu cho học sinh Hoặc trong lớp có họcsinh đọc có biểu cảm tốt, giáo viên sẽ chuẩn bị trước là hướng dẫn học sinh đógiọng đọc của bài để các em đọc thay giáo viên trong tiết học
Ví dụ: Đọc bài: “Điều ước của vua Mi-đát” (TV4 -Tập 1) giọng đọc khoan
thai, đổi giọng linh hoạt, phù hợp với tâm trạng thay đổi của vua Mi- đát (từ phấnkhởi, thỏa mãn chuyển sang hoảng hốt, khẩn cầu, hối hận) Đọc phân biệt lời cácnhân vật:
+ Lời xin, lời khẩn cầu của vua Mi-đát: “Xin Thần tha tội cho tôi! Xin người lấy lại điều ước để cho tôi được sống!”
+ Lời phán bảo oai vệ của thần Đi-ô-ni-dốt: “Nhà ngươi hãy đến sông Pác-tôn, nhúng mình vào dòng nước, phép màu sẽ biến mất và nhà ngươi sẽ rử sạch được lòng tham.” [3]
Hay là bài: “Vẽ về cuộc sống an toàn”( TV4-T2) Đây là một bản tin nên
giáo viên đọc với giọng thông báo tin vui, rõ ràng, rành mạch, tốc độ khá nhanh.Nhấn giọng những từ ngữ: nâng cao, đông đảo, năm mươi nghìn, phong phú, tươitắn, rõ ràng, hồn nhiên, trong sáng, sâu sắc, bất ngờ
- GV có thể đọc mẫu ( Hoặc học sinh giỏi đọc mẫu) trong các trường hợp:
+ Đọc mẫu toàn bài để gây chú ý cho học sinh
+ Đọc mẫu âm, vần, tiếng khó
+ Đọc mẫu câu, đoạn giúp học sinh nhận xét, giải thích tìm ra cách đọc
Qua việc đọc có biểu cảm sẽ giúp học sinh hứng thú học tập và tự tin hơn khi
đọc
* Giải pháp 4 - Chỉ đạo giáo viên linh hoạt để rèn các kỹ năng đọc cho học sinh trong giờ Tập đọc
4.1- Đọc đúng
Trang 10“Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không
có lỗi Đọc đúng là không đọc thừa, không sót từng âm, vần và tiếng Đọc đúng bao gồm: Phát âm, ngắt nghỉ hơi đúng chỗ” [1].
* Cách thực hiện:
- Trước khi lên lớp, GV phải dự kiến các lỗi của học sinh trong lớp dễ mắc.Những tiếng, từ, những câu khó trong bài để hướng dẫn học sinh luyện đọc Phần
dự kiến này phải dựa vào thực tế phát âm của học sinh trong lớp:
+ Luyện đọc đúng các tiếng có âm đầu dễ lẫn là l/n, tr/ch như: lo lắng, nói năng, làm lụng, nũng nịu, trong trẻo, chiêng trống,…
+ Đọc đúng các tiếng có chứa vần khó đọc như: vươn, chặt, lưu luyến, …
+ Đọc đúng các tiếng có thanh ngã và thanh hỏi: quyến rũ, nghĩ ngợi, nghỉ ngơi,
… Phần luyện đọc này phải kết hợp luôn trong phần đọc cá nhân
Ví dụ 1 : Khi dạy bài: “Dế mèn bênh vực kẻ yếu” ( TV4 – T1)
Cho một học sinh đọc đoạn 2, gọi 1 học sinh khác nhận xét: Phát hiện bạn
đọc sai “ mới nột, lức nở, noong” GV cho học sinh đọc sai đọc lại cho đúng:
“mới lột, nức nở, non”, sau đó GV một số em hay mắc lỗi phát âm sai phụ âm
đầu l/n, vần on như trên rồi đọc lại
- Ngoài việc luyện cho học sinh biết cách phát âm đúng, giáo viên còn phải chútrọng cách ngắt nghỉ đúng như nghỉ hơi ở dấu chấm, ngắt hơi ở chấm phẩy, dấuhai chấm, đặc biệt phải hướng dẫn học sinh ngắt hơi ở các cụm từ ngữ để tách ý.Trong tiết dạy, giáo viên có nhiều hình thức để hướng dẫn học sinh, nhưng cầnphải linh hoạt, tránh để học sinh nhàm chán Có thể ở tiết này dùng hình thức ở ví
dụ 1, tiết sau lại dùng hình thức ở ví dụ 2 hoặc ví dụ 3,4 (dưới đây), tùy vào mức
độ khó dễ của câu văn hoặc vào trình độ của học sinh để hướng dẫn:
Ví dụ 2 : Trong bài : “ Một người chính trực” ( TV4-T1).
Học sinh đọc như sau: “Còn gián nghị đại phu /Trần Trung Tá do bận nhiều công việc /nên không mấy khi tới thăm /Tô Hiến Thành được.”//
GV đọc lại câu văn và yêu cầu học sinh lắng nghe, phát hiện chỗ cô giáo ngắt
giọng: “Còn gián nghị đại phu Trần Trung Tá /do bận nhiều công việc /nên không mấy khi tới thăm Tô Hiến Thành được.//” Sau đó giáo viên yêu cầu 3 em
đọc lại câu văn trên Từ đó giúp học sinh phát hiện cách đọc và ngắt nghỉ đúng
Ví dụ 3 : Khi đọc bài: “Những hạt thóc giống” ( TV4 – T1).
Thực tế sẽ có học sinh ngắt câu văn như sau: “ Vua ra lệnh phát cho người dân/ một thúng thóc về trồng và giao hẹn: Ai thu được/ nhiều thóc nhất sẽ được truyền ngôi, ai không có thóc/ nộp sẽ bị trừng phạt.”
GV giúp học sinh sửa lại bằng cách treo bảng phụ chép câu văn đã ngắt sẵn như
sau: “Vua ra lệnh phát cho mỗi người dân một thúng thóc về trồng/ và giao hẹn:
Ai thu được nhiều thóc nhất/ sẽ được truyền ngôi, ai không có thóc nộp/ sẽ bị trừng phạt.” Sau đó yêu cầu học sinh đọc lại để so sánh hai cách đọc cách nào
đọc đúng
Ví dụ 4: Đối với câu: “Anh mừng cho các em vui tết Trung Thu đọc lập đầu tiên
và anh mong ước ngày mai đây, những Tết Trung Thu tươi đẹp hơn nữa sẽ đến với các em” ( Trung Thu độc lập – TV4- Tập 1) [4] GV treo bảng phụ viết sẵncâu văn, yêu cầu một học sinh giỏi lên bảng đánh dấu chỗ ngắt nghỉ và đọc để các
Trang 11bạn trong lớp nhận xét, thống nhất cách đọc đúng như sau: “Anh mừng cho các
em vui tết Trung Thu độc lập đầu tiên / và anh mong ước ngày mai đây / những Tết Trung Thu tươi đẹp hơn nữa/ sẽ đến với các em.//”
Đối với những bài thơ GV hướng dẫn HS ngắt nghỉ cần đúng với nhịp thơ Với những bài thơ có thể thơ tự do GV hướng dẫn HS chú ý tới vần nhịp để ngắtnghỉ đúng và nhấn giọng
Ví dụ 6: “Yêu nhiều/ nắng nỏ trời xanh
Tre xanh/ không đứng khuất mình bóng râm.
Bão bùng/ thân bọc lấy thân
Tay ôm, tay níu/ tre gần nhau hơn//”
( Tre Việt Nam – TV 4 –T1) [4]
Như vậy, từ một số biện pháp trên đã giúp học sinh dần dần có ý thức tìm hiểugiọng đọc, cách đọc đúng và tự tin hơn khi đọc
4.2- Tốc độ đọc
Đối với học sinh tiểu học, “đọc lưu loát là nói đến phẩm chất đọc về mặt tốc
độ, đọc không ê a, ngắc ngứ” [1] Tốc độ đọc thành tiếng của lớp 4 yêu cầu tối thiểu là 120 tiếng / phút “Tốc độ đọc truyện kể phải nhanh hơn đọc thơ trữ tình
vì đọc thơ trữ tình cần thời gian để bộc lộ cảm xúc” [1] Khi đọc văn bản có nội
dung miêu tả một công việc dồn dập, khẩn trương thì phải đọc nhịp nhanh Cảmxúc phấn khởi, tự hào cũng cần thể hiện với tốc độ không quá chậm Những bàivăn xuôi trữ tình, chứa chan cảm xúc cần phải được đọc chậm Những chỗ có dấu
ba chấm trong văn bản mô phỏng âm thanh kéo dài của giọng cần phải được đọckéo dài Nhiều khi không phải chỉ là đọc chậm mà phải kéo dài giọng đọc từngtiếng (còn gọi là đọc ngân) để cho câu văn, câu thơ ngân lên gây sự chú ý
* Cách thực hiện:
- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh làm chủ tốc độ đọc bằng cách giao viên đọc
để học sinh đọc theo tốc độ đã định Đơn vị để đọc nhanh là cụm từ, câu, đoạn,bài Giáo viên điều chỉnh tốc độ đọc bằng cách giữ nhịp đọc
- Ngoài ra còn có biện pháp đọc tiếp nối trên lớp, đọc nhẩm có sự kiểm tra củathầy, của bạn để điều chỉnh tốc độ Giáo viên đo tốc độ đọc bằng cách chọn sẵnbài có số tiếng cho trước và dự tính sẽ đọc trong bao nhiêu phút Định tốc độ nhưthế nào còn phụ thuộc vào độ khó của bài đọc
- Giáo viên còn gây hứng thú cho học sinh bằng những trò chơi như: Thi đọc tiếpsức, đọc thơ truyền điện, thả thơ,… Kết thúc chơi bao giờ giáo viên cũng cho họcsinh chọn và tuyên dương nhóm đọc đúng nhất, nhanh nhất, giỏi nhất và gợi ý rútkinh nghiệm về cách đọc Em nào đọc còn chậm giáo viên giúp học sinh luyệnthêm sau giờ học và luyện đọc ở buổi 2
4.3- Đọc hiểu