Tiểu luận công tác xã hội với người cao tuổi

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH & XÃ HỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI CSII TIỂU LUẬN MÔN HỌC CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI ĐỀ TÀI: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜ

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH & XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI (CSII)

TIỂU LUẬN MÔN HỌC CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI

ĐỀ TÀI:

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI

Ở CÁC TRUNG TÂM BẢO TRỢ XÃ HỘI

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 01 NĂM 2019

ĐIỂM Chữ ký của giảng viên

Ghi bằng số Ghi bằng chữ Giảng viên 1 Giảng viên 2

MỤC LỤC

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

2.1 Mục đích nghiên cứu 2

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu 3

5.1 Ý nghĩa lý luận 3

5.2 Ý nghĩa thực tiễn 4

6 Cơ cấu bài tiểu luận 4

PHẦN NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 5

1 Một số khái niệm cơ bản 5

2 Chức năng nhiệm vụ của các trung tâm bảo trợ xã hội dành cho người cao tuổi trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 7

2.1 Chức năng 7

2.2 Nhiệm vụ 7

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH 9

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI Ở CÁC TRUNG TÂM BẢO TRỢ XÃ HỘI TẠI TP HỒ CHÍ MINH 11

1 Thực trạng chăm sóc người cao tuổi hiện nay 11

1.1 Thực trạng chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam hiện nay 11

1.2 Thực trạng chăm sóc người cao tuổi ở các trung tâm bảo trợ xã hội tại TP Hồ Chí Minh hiện nay 12

2 Những khó thuận lợi, khó khăn trong việc chăm sóc người cao tuổi ở các trung tâm bảo trợ xã hội tại TP Hồ Chí Minh 13

2.2 Bất cập/Khó khăn 14

3 Giải pháp nâng cao hiệu quả chăm sóc người cao tuổi ở các trung tâm bảo trợ xã hội tại TP Hồ Chí Minh 15

PHẦN KẾT LUẬN 17

1 Kết luận 17

2 Khuyến nghị 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI CẢM ƠN

Trong những buổi lên lớp, cô đã tận tâm hướng dẫn em và cả lớp qua từng tiếtgiảng, những buổi trò chuyện, những trò chơi ngoại khóa của cô về sự trải nghiệmtrong nghề công tác xã hội và đối tượng xã hội của môn học này Lời hướng dẫn,dạy bảo, những buổi chia sẻ của cô đã giúp cho bản thân em hiểu thêm về ngànhhọc, nghề nghiệp trong tương lại của mình, điều đó đã giúp em yêu ngành và yêunghề hơn nữa, muốn được gắn bó với nghề Hơn hết, nếu không có những chia sẻ

đó thì em nghĩ bài tiểu luận này của em rất khó có thể hoàn thành được

Bài tiểu luận của em được thực hiện trong khoảng thời gian chỉ hơn 1 tuần

Vì sự cản trở của thời gian nên em không thể đi vào thực tế, tìm hiểu cuộc sống thật

sự của người cao tuổi tại các trung tâm bảo trợ xã hội mà chỉ nghiên cứu trên sốliệu từ nhiều nguồn có sẵn, một phần nữa do kiến thức của em còn hạn chế về mọimặt Do vậy, không tránh khỏi những thiếu sót là điều chắc chắn, em rất mongnhận được những ý kiến đóng góp của cô để bài tiểu luận này hoàn thiện hơn và để

em có thêm kinh nghiệm cho bài tiểu luận và bài báo cáo thực tập sắp tới

Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn!

Từ ngàn xa xưa tới nay, trong tâm thức của mỗi người con Việt, thì khôngchỉ có cha mẹ mình mà hễ cứ ai đó là bậc cao niên, người lớn tuổi thì luôn nhậnđược một tình cảm, một sự kính trọng, một vị trí nhất định trong xã hội Ở nước ta,

dù là đang trong thời kỳ “dân số vàng”, tuy nhiên, vẫn có tới 10.1 triệu người caotuổi đang sinh sống, chiếm đến hơn 11% tổng dân số cả nước Tuy là nhiều nhưthế, nhưng may mắn thay người cao tuổi ở nước ta luôn nhận được sự quan tâm sâusắc của Đảng và Nhà nước cùng toàn thể xã hội Cho đến nay, Đảng và Nhà nước

đã ban hành và thực hiện nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật đối với người caotuổi để chăm lo cho họ có cuộc sống tốt đẹp nhất Thông qua đó, bảo đảm chongười cao tuổi có thể tham gia vào các hoạt động xã hội, tiếp cận công trình côngcộng, phương tiện giao thông, công nghệ thông tin, văn hóa – văn nghệ, thể thao,

du lịch và các dịch vụ khác phù hợp với tuổi tác nhằm giúp cuộc sống của ngườicao tuổi lành mạnh, vui khỏe và an hưởng tuổi xế chiều

Trong những năm qua, cùng với lãnh đạo phát triển kinh tế xã hội, giữ vững

an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, xây dựng đảng và hệ thống chính trị vữngmạnh, cấp ủy, chính quyền, các tổ chức trong hệ thống chính trị đã thường xuyênquan tâm chăm sóc người cao tuổi Gia đình, cộng đồng và xã hội cũng đã phát huytốt vai trò nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ đảm bảo cuộc sống an nhàn nhất chongười cao tuổi Việc chăm sóc, nuôi dưỡng người cao tuổi một cách tận tình, tậmtâm, tận lực đã xây dựng được một xã hội Việt Nam văn minh, nghĩa tình, tạo mộtnếp sống văn hóa, tốt đẹp, góp phát triển toàn diện và bền vững kinh tế - xã hộichung của cả nước Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của của nền kinh tế thị trường

là sự thay đổi về đạo đức, phẩm chất của mỗi cá nhân Mặc dù không phải tất cảmọi người đều như vậy nhưng đa số đều có sự thay đổi đó Sự quan tâm chăm sóccủa con cái đối với cha mẹ mình ngày càng hạn chế, họ phải lao đầu vào công việc

để làm sao kiếm đủ tiền trang trải trong cuộc sống thường ngày, nên ít có thời gianquan tâm đến cha mẹ hơn, cộng với công tác chăm sóc người cao tuổi hiện nay trên

địa bàn các quận/huyện, địa phương cũng đôi lúc còn nhiều hạn chế hoặc mang tínhđặc thù cao, cũng như điều kiện kinh tế xã hội khác nhau nên việc chăm lo đời sốngcho người cao tuổi ở các tuyến quận/huyện còn gặp nhiều khó khăn; việc huy độngcác nguồn lực, nhất là nguồn lực xã hội hóa cho công tác chăm sóc sức khỏe ngườicao tuổi còn hạn chế, đặc biệt là việc chăm sóc cho người cao tuổi tại các trung tâmbảo trợ xã hội.

Nhằm làm rõ hơn nữa thực trạng chăm sóc người cao tuổi tại các trung tâmbảo trợ xã hội, chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu, những thuận lợi, khó khăn trongcông tác chăm sóc, nuôi dưỡng người cao tuổi tại trung tâm Trên cơ sở đó, pháchọa được vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc đưa ra những giải phápnhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc người cao tuổi tại các trung tâm bảo trợ xã hội,đặc biệt là tại địa bàn kinh tế trọng điểm của cả nước – TP Hồ Chí Minh Bằngnhững kiến thức trong quá trình học tập tại trường, những trãi nghiệm thực tiễn tại

các trung tâm bảo trợ xã hội tôi từng có dịp ghé thăm Tôi chọn “Thực trạng và

giải pháp nâng cao hiệu quả chăm sóc người cao tuổi ở các trung tâm bảo trợ xã hội tại TP Hồ Chí Minh” làm đề tài cho bài tiểu luận kết thúc học phần của mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Bài nghiên cứu nhằm tìm hiểu về thực trạng chăm sóc người cao tuổi ở cáctrung tâm bảo trợ xã hội tại TP Hồ Chí Minh; Đánh giá công tác hỗ trợ tiếp cận cácdịch vụ xã hội, chăm sóc sức khỏe, đời sống tinh thần cho các cụ tại Trung tâm bảo trợ

xã hội trên địa bàn thành phố

Chỉ ra một vài điểm nổi bật về mặt thuận lợi, khó khăn, những hiệu quả và bấtcập trong quá trình chăm sóc người cao tuổi tại các trung tâm bảo trợ xã hội Từ đó,đưa ra các giải pháp để việc chăm sóc người cao tuổi ở tại các trung tâm bảo trợ xã hội

có hiệu quả hơn trên quan điểm của một người nhân viên công tác xã hội

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng chung của việc chăm sóc người cao tuổi ở các trung tâmbảo trợ xã hội trên cả nước và thực trạng tại TP Hồ Chí Minh, từ đó nhằm tìm ranhững điểm khó khăn, hạn chế của vấn đề

Đánh giá hiệu quả, bất cập của việc chăm sóc người cao tuổi tại trung tâm bảotrợ xã hội, phổ biến kiến thức về chăm sóc toàn diện đời sống cho người cao tuổi, cungcấp dịch vụ hỗ trợ cho họ Tìm hiểu vai trò của nhân viên CTXH trong việc đưa ra các

quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc cho người cao tuổi tại cáctrung tâm bảo trợ xã hội.

Đề xuất, khuyến nghị cho các cấp chính quyền về những giải pháp trên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở các trung tâm bảo trợ xã hội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2013 đến nay

- Phạm vi không gian: Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

- Phạm vi nội dung: Trong đề tài này tôi tập trung tìm hiểu thực trạng, nhữngkhó khăn, thuận lợi và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc người cao tuổi tạicác trung tâm bảo trợ xã hội trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp sưu tầm tài liệu

Thu thập các số liệu, báo cáo, vấn đề có liên quan trên Internet, tổng cục thống

kê, niên giám thống kê, các trang báo Online uy tín, làm số liệu, cơ sở lý luận chobài tiểu luận

4.2 Phương pháp quan sát, so sánh

Quan sát số liệu đã thu thập, so sánh các số liệu với nhau từ đó đưa ra những ví

dụ cụ thể hơn, dẫn chứng xác đáng về vấn đề nghiên cứu

4.3 Phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp

Thống kê lại tất cả các số liệu, báo cáo liên quan sau đó phân tích tổng hợp mộtcách kĩ lưỡng các số liệu đã nêu để làm sáng tỏ vấn đề

5 Ý nghĩa của đề tài:

5.1/ Ý nghĩa lý luận

Đề tài nghiên cứu này sẽ bổ sung thêm vào kho tài liệu khoa học của UBND

TP Hồ Chí Minh nói chung, cũng như Sở Lao động – Thương binh & Xã hội TP HồChí Minh nói riêng, là cái nhìn tổng quát, dẫn chứng cụ thể trong việc chăm sóc ngườicao tuổi ở các trung tâm bảo trợ xã hội tại địa phương Đây cũng sẽ là dữ liệu thamkhảo để cho các bài nghiên cứu khác sau này

5.2/ Ý nghĩa thực tiễn

Bài tiểu luận làm rõ được tình hình chăm sóc cho người cao tuổi ở các trungtâm bảo trợ xã hội tại TP Hồ Chí Minh, từ đó khuyến khích các cấp chính quyền địaphương, cũng như là các cá nhân, cộng đồng, xã hội cùng chung tay hỗ trợ cho cáctrung tâm bảo trợ xã hội có điều kiện tốt nhất để thực hiện nhiệm vụ chăm sóc ngườicao tuổi Đồng thời có những giải pháp hữu ích hơn giúp đảm bảo một cuộc sống tốtnhất có thể cho người cao tuổi tại các trung tâm bảo trợ xã hội.

6 Cơ cấu bài tiểu luận

Bài tiểu luận được chia làm 3 phần và gồm có 3 chương như sau:

- Phần Mở đầu

- Phần Nội dung

+ Chương 1: Cơ sở lý luận+ Chương 2: Tổng quan về địa bàn nghiên cứu+ Chương 3: Nội dung vấn đề nghiên cứu

- Phần Kết luận

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm “Người cao tuổi”

- Theo quy định tại Điều 2; Luật Người cao tuổi (2009) có giải thích “Ngườicao tuổi là công dân nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam từ đủ 60 tuổi trởlên”

- Theo quan điểm y học: Người cao tuổi là người ở giai đoạn già hóa gắnliền với các suy giảm chức năng của cơ thể

- Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO): Người cao tuổi là những người từ 70tuổi trở lên

- Quan điểm của Công tác xã hội đối với người cao tuổi: Với đặc thù là mộtnghề trợ giúp xã hội, công tác xã hội nhìn nhận về người cao tuổi như sau “ Ngườicao tuổi với những thay đổi về tâm sinh lý, lao động – thu nhập, quan hệ xã hội gặpnhiều khó khăn trong cuộc sống Do đó, người cao tuổi là một đối tượng yếu thế,đối tượng cần được trợ giúp của công tác xã hội”

1.1.2 Khái niệm “Bảo trợ xã hội”

Bảo trợ xã hội là sự giúp đỡ của Nhà nước, xã hội, cộng đồng bằng nhữngbiện pháp và các hình thức khác nhau đối với các đối tượng bị lâm vào cảnh rủi ro,bất hạn, nghèo đói… vì nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến không đủ khả năng

tự lo liệu được cho cuộc sống tối thiểu của bản thân và gia đình, nhằm giúp họtránh được mối đe dọa của cuộc sống thường nhật hoặc giúp họ vượt qua nhữngkhó khăn, ổn định cuộc sống và hòa nhập cộng đồng

1.1.3 Khái niệm “Chăm sóc sức khỏe”

Chăm sóc sức khỏe theo nghĩa rộng được hiểu qua 3 mặt nội dung của sứckhỏe gồm:

- Chăm sóc y tế: Do ngành y tế đảm nhiệm gồm phòng bệnh, khám chữabệnh, phục hồi chức năng

- Chăm sóc ngoài y tế: Do nhiều ngành thực hiện về dinh dưỡng, vệ sinh môitrường, nhà ở, giao thông, thể thao, văn hóa, xã hội,…

- Chăm sóc sức khỏe trong các mối liên hệ: Là sự tác động qua lại giữa cácyếu tố môi trường bên ngoài (thức ăn, nước uống, vệ sinh,…) và yếu tố môi trường

bên trong (di truyền, gen, tế bào,…) và các hoạt động xã hội để phòng ngừa phátsinh bệnh tật, phát hiện bệnh tật sớm và điều trị phục hồi sức khỏe người bệnh.

1.1.4 Khái niệm “Sức khỏe tinh thần”

Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO): “Sức khỏe tinh thần là một trạng tháikhỏe mạnh mà trong đó, mỗi cá nhân nhận biết được khả năng của bản thân, có thểứng phó với sự căng thẳng thông thường, làm việc hiệu quả và có sự đóng góp chocộng đồng”

- Chăm sóc sức khỏe tinh thần bao gồm:

+ Trải nghiệm cảm xúc tích cực: là nhìn thấy những mặt hạn chế đểkhắc phục chứ không phải che đậy tức là nhìn nhận tích cực về bản thân và nghềnghiệp của bản thân được thể hiện qua những cung bậc cảm xúc trong cùng mộtkhoảng thời gian Biết gắn kết một cách lành mạnh trong các mối quan hệ côngviệc, gia đình và xã hội một các tự chủ, tôn trọng và không lệ thuộc vào ngườikhác Biết tận hưởng hương vị cuộc sống, làm cho bản thân thấy thoải mái, dễ chịu

và trân quý những gì bản thân đang có

+ Khả năng tập trung: là điều khiển được các hành động về thể chất vàtâm trí hướng vào quá trình thực hiện công việc cũng như các hoạt động khác Cókhả năng tự khắc phục, loại bỏ các yếu tố “gây nhiễu” khi làm việc ảnh hưởng tớihiệu suất công việc hoặc làm mất tập trung

+ Khả năng thích ứng: là tự điều chỉnh suy nghĩ, hành vi để sao chophù hợp với hoàn cảnh công việc và cuộc sống Biết loại trừ những căng thẳng màbản thân phải đối diện trong cuộc sống hàng ngày ngoại trừ những dạng stress đặcbiệt Làm quen với môi trường công việc một cách nhanh nhất và giải quyết côngviệc theo hướng tích cực, linh hoạt và hài hòa

+ Khả năng phục hồi: là biết giải tỏa cảm xúc tiêu cực bằng phươngpháp lành mạnh mà không phải mượn chất kích thích như rượu bia, thuốc lá… để

“cân bằng” cảm xúc Khôi phục lòng tin, hàn gắn mất mát và hy vọng vào mộttương lai tốt đẹp

+ Cảm nhận ý nghĩa cuộc sống: là thấy mình như một phần của tổ chức,của cộng đồng Luôn mong muốn hoàn thiện nhân cách và phát triển khả năng củabản thân và nhận ra những giá trị của thành quả đã làm được cho tổ chức

2 Chức năng nhiệm vụ của các trung tâm bảo trợ xã hội dành cho người cao tuổi tại TP Hồ Chí Minh

có nguồn thu nhập Phối hợp tổ chức các hoạt động rà soát, nắm bắt tình hình và trợgiúp các đối tượng bảo trợ xã hội tại cộng đồng.

2.2 Nhiệm vụ

- Phối hợp với các quận/huyện trên địa bàn thành phố trong việc xác định đốitượng; tiếp nhận, quản lý, chăm sóc và nuôi dưỡng các đối tượng bảo trợ xã hộitheo quy định: người cao tuổi cô đơn, không có con, cháu, người thân thích đểnương tựa, người cao tuổi thuộc hộ gia đình nghèo không có điều kiện sống ở giađình, không có nguồn thu nhập, các đối tượng cần sự bảo vệ khẩn cấp có hoàn cảnhđặc biệt khó khăn, không nơi nương tựa

- Tổ chức hoạt động phục hồi chức năng, trợ giúp các đối tượng trong cáchoạt động tự quản, văn hóa, thể thao và các hoạt động khác phù hợp với lứa tuổi vàsức khỏe của từng đối tượng

- Tổ chức các hoạt động chăm sóc sức khỏe, trị liệu tâm lý phù hợp với từngđối tượng để đảm bảo toàn diện sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần

- Chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương đưa đối tượng đủ điều kiệnhoặc tự nguyện xin ra khỏi Trung tâm trở về với gia đình, tái hoà nhập cộng đồng;

- Cung cấp dịch vụ, tư vấn về công tác xã hội đối với cá nhân, gia đình cóvấn đề xã hội ở cộng đồng (nếu có điều kiện).

- Thực hiện công tác vận động ủng hộ từ thiện nhằm cải thiện đời sống vậtchất, tinh thần và bổ sung trang thiết bị thiết yếu phục vụ cho các đối tượng tậptrung tại Trung tâm

- Thực hiện các nhiệm vụ khác do Giám đốc Sở Lao động – Thương binh &

Xã hội, UBND TP Hồ Chí Minh giao phó theo quy định của pháp luật

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

1 Lịch sử hình thành

Năm 1698, Chúa Nguyễn cử Thống soái Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lượcđất Phương Nam, khai sinh ra thành phố Sài Gòn Vào ngày 5 tháng 6 năm 1911, từBến Nhà Rồng, người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước Saukhi đất nước thống nhất, Sài Gòn được đổi tên thành “thành phố Hồ Chí Minh” vàongày 2-7-1976 Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, thành phố có rất nhiềucông trình kiến trúc cổ, nhiều di tích và hệ thống bảo tàng phong phú

2 Vị trí địa lý