II Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 3III Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 41 Tìm hiểu những sai lầm của học sinh khi thực hiện phép cộng hai số thập phân và nguy
Trang 1II Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 3III Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4
1 Tìm hiểu những sai lầm của học sinh khi thực hiện
phép cộng hai số thập phân và nguyên nhân dẫn đến
sai lầm đó
4
2 Giúp học sinh nắm vững mạch kiến thức có liên quan 5
3 Xây dựng kế hoạch bài dạy theo hướng phát huy tính
tích cực của học sinh
7
4 Tổ chức các hoạt động dạy – học trên lớp học theo
phương pháp dạy – học mới
12
5 Kịp thời phát hiện sai lầm của cá nhân học sinh - giúp
các em khắc phục sai lầm đó
14
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:
Bậc học Tiểu học là nền tảng, là cơ sở ban đầu cho việc hình thành và pháttriển toàn diện nhân cách của con người, là nền móng vững chắc cho giáo dụcphổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân
Mục tiêu của Giáo dục Tiểu học là nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện cho học sinh Bậc học Tiểu học là cái nôi cung cấp cho học sinh những trithức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phầnvào việc hình thành và phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thẩm
mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên Trung học cơ sở
Trong các môn học ở Tiểu học thì môn Toán là một trong những môn
chiếm một vị trí rất quan trọng Môn Toán có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh
những tri thức khoa học ban đầu, những nhận thức về thế giới xung quanh nhằmphát triển năng lực nhận thức, hoạt động tư duy và hình thành nhân cách tốt đẹpcho con người lao động trong thời đại mới Nó cung cấp những kiến thức cơ bản
về số, những phép tính, những đại lượng và khái niệm cơ bản về hình học Bêncạnh đó, môn Toán còn giúp các em làm quen với với những yếu tố đại số Môntoán ở tiểu học là một môn học thống nhất không phân chia thành các phân mônkhác nhau Khối lượng học của môn toán nhiều hơn so với các môn khác (Trừmôn Tiếng Việt) Môn Toán góp phần vào việc phát triển tư duy, phát triển khảnăng suy luận, trau dồi trí nhớ, kích thích học sinh ham thích tìm hiểu, khám phá
và góp phần vào việc hình thành nhân cách trẻ tiểu học Môn Toán ở Tiểu học
gồm 5 mạch kiến thức được bố trí xen kẽ nhau ở mỗi lớp, trong đó phần “Số
thập phân” là một trong những phần trọng tâm của số học trong chương trình
Toán Tiểu học và được đưa vào giữa học kì I của lớp 5
Để giúp học sinh lớp 5 hoàn thành tốt được nội dung kiến thức phần Sốthập phân thì bên cạnh việc cung cấp cho HS hiểu rõ được khái niệm số thậpphân, các phần - hàng của số thập phân thì việc rèn cho học sinh kĩ năng thựchiện các phép tính với số thập phân cũng cực kì quan trọng Nó là cơ sở và làyếu tố quyết định để các em có thể hoàn thành được các dạng toán có lời văn,các bài toán về tỉ số phần trăm….Trong bốn phép tính với số thập phân thì phépcộng là một phép tính có thể xem là dễ nhất, nhưng thực tế trong khi dạy- học vềphép tính này ở những năm học trước thì vẫn có rất nhiều học sinh thực hiệnphép tính cộng chưa chính xác Còn hay mắc phải sai lầm dẫn đến kết quả phéptính sai Để khắc phục tình trạng học sinh mắc sai lầm khi thực hiện phép cộng
số thập phân, năm học 2018- 2019 tôi đã chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng dạy học về Phép cộng số thập phân cho học sinh lớp 5”
làm đề tài nghiên cứu của mình
1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Đưa ra các biện pháp dạy tốt về cộng số thập phân ở chương trình Toán Lớp 5
- Giúp học sinh học tốt về cộng số thập phân ở chương trình Toán Lớp 5
- Nâng dần chất lượng môn Toán
- Giúp học sinh yêu thích học Toán
Trang 31.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Các bài tập dạng cộng các số thập phân cho học sinh lớp 5
- Học sinh lớp 5 trường tiểu học Xuân Lập
- Phương pháp giảng dạy phần số thập phân của giáo viên trường tiểu học XuânLập
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp tìm hiểu tư liệu
- Phương pháp điều tra
Ở bậc Tiểu học năng lực tư duy và trình độ của học sinh ở từng lớp luôn
có sự khác nhau Ở lớp 1.2.3 các em chỉ mới nhận thức được các sự vật hiệntượng bằng tư duy trực quan hình ảnh Nhưng từ lớp 4, 5 các em đã bắt đầu pháttriển tư duy trừu tượng Muốn nhận thức được một sự vật hiện tượng thì các emphải biết đánh giá, nhận xét và nghiên cứu sự vật, hiện tượng đó Môn Toán ởTiểu học là môn học thường nảy sinh ra nhiều tình huống có vấn đề nhiều nhất.Các em muốn giải quyết được tình huống đó thì bắt buộc các em phải có mộtnăng lực tư duy nhất định Nhưng thông thường trình độ của các em phát triểnkhông đồng đều dù các em học chung một lớp, một giáo viên giảng dạy, có emnắm bắt kiến thức và xử lí rất nhanh nhưng cũng có nhiều em xử lí rất chậm làmcho giáo viên vô cùng bối rối Trong những năm qua có không ít thầy cô giáo nổlực giảng dạy và luôn tìm kiếm những biện pháp hữu hiệu nhằm giúp học sinh
có kĩ năng thực hiện 4 phép tính cộng, trừ, nhân, chia số thập phân Mặc dù họcsinh được quan tâm đúng mức nhưng vẫn còn nhiều học sinh chưa biết cách tính
và chưa thành thạo trong việc làm tính, điều đó cho thấy việc hướng dẫn họcsinh tính toán và hướng dẫn cách làm toán đạt hiệu quả chưa cao Với mục đíchcủa đề tài này bản thân mong muốn giúp học sinh thực hiện tốt phép tính cộngcác số thập phân để giúp học sinh khắc phục những hạn chế vừa nêu và giúp các
em biết cách tính toán và tính toán một cách chính xác
Trang 42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN:
2.2.1.Thực trạng
Trong dạy học môn Toán hiện nay ở Tiểu học thì mục tiêu mới và quantrọng nhất đó là: Giúp học sinh tích cực ứng dụng các kiến thức và kĩ năng vềmôn Toán để giải quyết những tình huống thường gặp trong đời sống hàng ngày
Để đạt được mục tiêu đó, bản thân người giáo viên trước hết phải là người cótrình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, phải là người luôn có ý thức tự bồidưỡng về phương pháp để có thể bắt kịp với sự thay đổi nội dung của sách giáokhoa cũng như mục tiêu giáo dục đào tạo, đồng thời cũng để phù hợp với đốitượng học sinh
Qua thực tế giảng dạy của bản thân tôi cũng như quá trình đi dự giờ của cácđồng nghiệp thì tôi nhận thấy rằng việc dạy phép cộng số thập phân cho học sinhlớp 5 có một số thuận lợi và khó khăn sau:
* Thuận lợi: Đội ngũ giáo viên của trường được đào tạo cơ bản, có trình
độ, có sức khoẻ, trẻ trung, có tinh thần nỗ lực vượt khó
Học sinh ngoan ngoãn, lễ độ, nghe lời thầy cô, chăm chỉ
Phép cộng là có thể coi là một phép tính mà được học sinh thích học nhấttrong bốn phép tính cộng trừ, nhân, chia
* Khó nhăn: Phép cộng là phép tính mà học sinh xem là dễ nên nhiều em
chủ quan, khi giáo viên dạy và lưu ý về cách đặt tính nhiều em không chịu tậptrung chú ý dẫn đến không nắm vững được cách đặt tính, khi thực hành làm bàitập gặp phải những phép tính khó là đặt tính sai và tất nhiên kết quả tính cũngsai
Địa bàn học sinh rải rác, xa trường, xa trung tâm Đời sống còn thấp,100% học sinh là con gia đình làm nông nghiệp Ngoài giờ học, học sinh phảilao động vất vả để phụ giúp gia đình nên thời gian dành cho việc học còn ít
Phần đa phụ huynh học sinh có trình độ rất hạn chế do vậy những kiếnthức học sinh có được chủ yếu là dựa vào việc giảng dạy của thầy cô giáo ở trênlớp Về nhà các em phải tự học, đôi khi gặp phải vướng mắc gì về kiến thức thìkhông có được sự hỗ trợ từ phụ huynh
2.2.2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên.
Năm học 2017- 2018 được sự phân công của Ban giám hiệu nhà trường tôiđược chủ nhiệm lớp 5A với sĩ số là 32 em, trong đó có 18 nam và 14 nữ Đểchuẩn bị cho quá trình nghiên cứu của mình, Tôi đã điều tra cách thực hiện phépcộng hai số thập phân của học sinh năm học 2017-2018, sau khi dạy xong vềphép cộng số thập phân, tôi đã cho học sinh làm bài kiểm tra nhanh Đề bài nhưsau
Đề bài:
Câu 1 Đặt tính rồi tính
a 42,28 + 35,21 b 62,7 + 4,35 c 715 + 24,53
Câu 2 Một cửa hàng ngày thứ nhất bán được 68,2m vải, ngày thứ hai bán được
hơn ngày đầu 8,5m Hỏi cả hai ngày cửa hàng bán được bao nhiêu mét vải?
* Thang điểm như sau:
Trang 5Câu 1 6 điểm Mỗi phép tính đúng cho 2 điểm
Câu 2 4 điểm Mỗi lời giải đúng cho 0,5 điểm
Mỗi phép tính đúng cho 1,25 điểm
Đáp số đúng cho 0,5 điểm
Khi chấm bài ở bài 1, hầu như tôi thấy không có học sinh nào làm sai phéptính ở bài a, ở bài b, c có rất nhiều học sinh đặt tính sai, dẫn đến kết quả sai Ởbài 2 thì đa số các em viết lời giải và phép tính đúng nhưng kết quả của phéptính cũng có nhiều em sai
Kết quả cụ thể như sau: Bảng 1
Sĩ số Điểm 9 - 10SL TL SLĐiểm 7 - 8TL SLĐiểm 5 - 6TL Điểm dưới 5SL TL
Qua bài kiểm tra này, tôi thấy học sinh không sai hoặc rất ít sai đối vớinhững phép tính mà hai số hạng có số chữ số ở phần nguyên, phần thập phânbằng nhau Học sinh rất hay đặt tính sai đối với những trường hợp hai số hạng
có số chữ số ở phần nguyên hoặc phần thập phân không bằng nhau Nguyênnhân chính dẫn đến mắc các lỗi sai đó là do các em đặt tính sai; tính và nhớ saihoặc xử lí dấu phẩy sai
Từ thực tế trên, tôi thấy cần phải giúp học sinh có được kĩ năng cơ bảnkhi thực hiện phép cộng hai số thập phân, từ đó làm cơ sở để các em học tốtphép trừ, nhân, chia số thập phân và các dạng toán khác về số thập phân, gópphần thực hiện tốt mục tiêu của môn Toán nói riêng và mục tiêu giáo dục bậctiểu học nói chung
2.3 Các giải pháp thực hiện:
Để thực hiện tốt việc giảng dạy nội dung cộng hai số thập phân cho học sinhlớp 5 thì trước hết giáo viên phải nắm được những mạch kiến thức liên quan nhưcộng hai số tự nhiên, cấu tạo của số thập phân, hàng của số thập phân, … đểgiúp các em củng cố kiến thức cũ, từ đó tiếp cận kiến thức mới
Bên cạnh việc giáo viên nắm được mạch nội dung kiến thức thì việcchuẩn bị bài, xây dựng kế hoạch bài dạy theo phương pháp dạy học mới và thựchiện kế hoạch bài dạy trên lớp là một khâu quan trọng quyết định kết quả củatiết dạy
Sau khi tìm hiểu thực tế và qua việc giảng dạy trực tiếp trên lớp, tôi đãvận dụng một số giải pháp sau:
2.3.1 Tìm hiểu những sai lầm của học sinh khi thực hiện phép cộng hai số thập phân và nguyên nhân dẫn đến sai lầm đó.
Để có thể giúp học sinh có kĩ năng thực hiện phép cộng hai số thập phân,thì giáo viên chúng ta phải nắm được những sai lầm mà học sinh hay mắc phảikhi thực hiện phép cộng hai số thập phân Bởi chúng ta có biết học sinh hay sai
ở đâu thì chúng ta mới có biện pháp giúp học sinh khắc phục được những sailầm đó Từ thực tế giảng dạy, tôi đã nắm được một số sai lầm mà học sinh hay
Trang 6mắc phải khi thực hiện phép cộng hai số thập phân là: Đặt tính sai; tính và nhớsai; đặt dấu phẩy ở tổng sai.
Sai lầm cơ bản nhất của học sinh khi thực hiện phép cộng hai số thậpphân là bước đặt tính Nếu số chữ số ở phần nguyên và phần thập phân của hai
số hạng mà bằng nhau (Ví dụ: 27,345 + 42,538) thì các em ít sai nhưng nếu sốchữ số ở phần nguyên và phần thập phân không bằng nhau (ví dụ: 34,5+ 4,56)hoặc cộng số thập phân với số tự nhiên thì nhiều em đặt tính sai và đặt dấu phẩytùy tiện ở tổng
Ví dụ Với phép tính 34,5 + 4,56 thì nhiều em đã đặt như sau:
+434,56,5 hoặc với phép tính 25 + 32,64 thì các em lại đặt:
64 , 32
25 +
Nguyên nhân dẫn đến sai lầm trong bước đặt tính là do các em không biếtxác định chữ số nào ở số hạng thứ hai cùng hàng với chữ số nào của ví dụ thứnhất, các em cứ theo thói quen khi cộng hai số tự nhiên mà đặt, không biết làđúng hay sai
Một số ít học sinh lại có cách nhớ sai Khi cộng ở hàng phần mười mà có nhớ,các em không nhớ sang hàng đơn vị mà các em lại viết luôn sang bên cạnh, dẫnđến kết quả bị sai Ví dụ khi thực hiện phép cộng 23,94 + 42,35 có em thực hiệnnhư sau:
Để khắc phục được hai sai lầm trên tôi đã chú ý giúp học sinh nắm vữngđược về cấu tạo của số thập phân, các hàng của số thập phân, mối quan hệ củacác hàng trong số thập phân
Còn một sai lầm mà một số học sinh cũng hay mắc phải là sau khi tínhxong các em quên không viết dấu phẩy ở tổng Sai lầm này chỉ hay xảy ra ở một
số em không nắm vững quy tắc hoặc một số em cẩu thả trong khi làm bài, dothói quen khi thực hiện phép cộng hai số tự nhiên nên khi thực hiện bước cộngxong các em cho là đã thực hiện xong và không viết dấu phẩy vào tổng Để khắcphục được sai lầm này tôi đã giúp học sinh hiểu và yêu cầu các em nhớ được cácbước thực hiện trong quy tắc, cho các em luyện tập nhiều với các phép tính
2.3.2 Giúp học sinh nắm vững mạch kiến thức có liên quan.
a Về cấu tạo số thập phân, hàng của số thập phân.
- Như tôi vừa phân tích ở trên, trong các bước thực hiện phép cộng hai sốthập phân thì bước đặt tính là bước học sinh dễ mắc sai lầm nhất, mà nguyênnhân dẫn đến sai lầm đó là do các em không nắm vững được về cấu tạo số thậpphân, các hàng của số thập phân Trong ghi nhớ về các bước để thực hiện phépcộng hai số thập phân có bước 1 là: Viết số hạng nọ dưới số hạng kia sao cho
Trang 7các chữ số ở cùng một hàng thẳng cột với nhau Nhưng thực tế, nhiều học sinhcòn thiếu chính xác khi xác định các hàng của số thập phân Đối với số tự nhiênthì việc xác định các hàng của nó dễ hơn nhiều Hầu hết các em đều biết lấy chữ
số cuối cùng bên phải (Chữ số hàng đơn vị) của số đó làm căn cứ để xác địnhcác chữ số còn lại Khi thực hiện phép cộng hai số tự nhiên các em rất ít sai ởbước đặt tính Kể cả những em học kém cũng có một cái mẹo cho mình là đặtlàm sao mà chữ số cuối cùng thẳng cột với nhau, tiếp đó là các chữ số tương ứngtiếp theo Từ thói quen này mà dẫn đến các em dễ sai lầm ở bước đặt tính trongphép cộng hai số thập phân, nhiều em cũng cứ lấy chữ số cuối cùng của hai sốhạng làm căn cứ để đặt tính Chính vì vậy, để học sinh có được kĩ năng thực hiệnphép cộng hai số thập phân thì khi dạy các bài về khái niệm số thập phân, hàngcủa số thập phân tôi đã giúp học sinh nắm chắc được cấu tạo của số thập phân,các em phải có kĩ năng xác định các hàng của số thập phân, đặc biệt là các hàng
ở phần thập phân Để làm được điều đó, khi dạy các bài phần này tôi đã cho họcsinh được thực hành làm miệng nhiều qua các bài tập xác định các hàng của sốthập phân Đặc biệt để các em tránh được nhầm lẫn tôi còn cho các em xác địnhcác hàng của hai số (một số tự nhiên và một số thập phân) có số chữ số giốngnhau và các chữ số trong số đó cũng giống nhau
Ví dụ: Xác định các chữ số của hai số sau xem nó thuộc hàng nào? a 3246;b.32,46
Đối với học sinh hoàn thành tốt mục tiêu môn học thì không sai lầm khi nêu,nhưng đối với học sinh chưa hoàn thành các em thường xác định sai ở số thậpphân Ví dụ chữ số 6 trong số 32,46 ở hàng đơn vị, chữ số 4 ở hàng chục…Từcái sai của học sinh tôi đã phân tích, giúp học sinh hiểu được chữ số 4 và 6 của
số 32,46 ở phần thập phân, vì thế chữ số 4 ở hàng phần mười, và chữ số 6 ởhàng phần trăm…Cứ như thế, qua nhiều lần được thực hành, học sinh sẽ nắmchắc được về các hàng của số thập phân
Mặt khác trước khi học phép cộng hai số thập phân, tôi cho các em ôn lạicấu trúc số thập phân Tôi cho học sinh nêu một loạt các ví dụ về số thập phân.Sau đó lựa chọn các số thập phân ở dạng đặc trưng theo nhóm
Có đủ phần nguyên và phần thập phânChỉ có phần thập phân hoặc chỉ có phần nguyên
Trang 8mà giá trị của số thập phân đó không đổi Bằng cách làm đó, học sinh có thể tiếnhành cộng số thập phân ở những dạng đặc biệt mà kết quả vẫn chính xác, trên cơ
sở đã thấu hiểu bản chất và giá trị của số thập phân
b Về kĩ thuật cộng hai số tự nhiên.
Trước khi học phép cộng hai số thập phân, chúng ta cần cho học sinh nêulại cách thực hiện phép cộng hai số tự nhiên Khi dạy bài Cộng hai số thập phân,
ở phần kiểm tra bài cũ, tôi yêu cầu học sinh đặt tính và tính:
a 3465 + 4678 ; b 567 + 2753
Cả lớp làm vào nháp, 1HS làm trên bảng Sau đó gọi HS nhận xét bài củabạn Giáo viên yêu cầu học sinh làm trên bảng nêu cách làm - từ cách đặt tínhđến cách tính Từ bài tập phần kiểm tra bài cũ, giáo viên đã giúp học sinh củng
cố lại cách cộng hai số tự nhiên
2.3.3 Xây dựng kế hoạch bài dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
Để có được một giờ dạy tốt, việc chuẩn bị bài của giáo viên đóng vai tròrất quan trọng Chuẩn bị bài của giáo viên không chỉ là chuẩn bị về đồ dùng dạyhọc mà giáo viên còn phải chuẩn bị về cả nội dung, phương pháp dạy học để từ
đó xác rõ cho mình là: Dạy cái gì? Dạy ai? Dạy nội dung này để làm gì? Dạynhư thế nào? Sau khi đã trả lời được các câu hỏi này thì người giáo viên sẽ xâydựng kế hoạch bài dạy một cách khoa học nhằm thực hiện được mục tiêu củatiết dạy
Để xây dựng được một tiết dạy có hiệu quả thì giáo viên cần phải nắmvững mục tiêu của bài học và trên cơ sở đó xác định trọng tâm của bài Đây làmột vấn đề cực kì quan trọng, nó giúp giáo viên tự tin, làm chủ được tiết dạy,biết khai thác bài một cách có chiều sâu và đạt hiệu quả cao
Khi đã xác định rõ mục tiêu tiết dạy, nắm rõ đối tượng học sinh lớp mình,tôi bắt đầu công việc xây dựng kế hoạch bài dạy Kế hoạch bài dạy của giáo viênkhông quan trọng là dài hay ngắn, không phải chép lại những gì có trong sáchgiáo khoa mà thực chất là kế hoạch tổ chức các hoạt động cho học sinh, đó lànhững hoạt động mà học sinh cần và có thể thực hiện được trong tiết học.Những hoạt động này phát huy được vốn kinh nghiệm, vốn kiến thức sẵn có củacác em, các em tham gia hoạt động một cách nhẹ nhàng, tự nhiên và hứng thú.Khi đó học sinh là nhân vật trung tâm, học sinh phải được hoạt động, tự tìm tòi,phát hiện, hình thành kiến thức, giáo viên chỉ là người hướng dẫn các hoạt động
Trang 9học tập cho học sinh Khi xây dựng kế hoạch bài dạy, giáo viên cần chú ý đếnviệc lựa chọn những hình thức dạy học để tiết học có hiệu quả cao
Sau đây là ví dụ về một kế hoạch bài dạy phần Phép cộng số thập phân
Ví dụ: Kế hoạch bài dạy: Cộng hai số thập phân
I Mục tiêu Giúp học sinh:
- Biết thực hiện cộng hai số thập phân
- Biết giải bài toán có liên quan đến phép cộng hai số thập phân
II Các hoạt động dạy học.
A Kiểm tra bài cũ (4’)
GV ghi bảng bài tập: Đặt tính rồi
1 Giới thiệu bài (1’) Từ bài cũ,
giáo viên chuyển giới thiệu bài mới
Nêu mục tiêu tiết học
2 HĐ1 Hình thành cách cộng hai
số thập phân (15’)
* Ví dụ 1.
- GV nêu ví dụ 1 trong sách giáo
khoa rồi gọi 1 học sinh khác nêu lại
2723
567 +
- Hai số hạng của phép cộng này là sốthập phân
Trang 10của 1,84m và 2,45m các em phải đổi
ra đơn vị xăng- ti- mét rồi tính, sau
đó lại đổi kết quả về đơn vị đo mét,
làm như vậy rất mất thời gian Vì vậy
thông thường người ta sử dụng cách
- GV: Các em hãy cộng hai số này
như cộng đối với hai số tự nhiên
- GV gọi 1HS nêu miệng cách cộng,
đồng thời GV ghi bảng kết quả
-HS nêu cách làm: đổi 1,84m = 184cm
và 2,45m = 245cm Thực hiện phépcộng: 184cm + 245cm được 429cm.Sau đó đổi 429cm thành 4,29m
- 1,84 + 2,45 = 4,29 (m)
- HS chú ý
- HS nêu: đặt số hạng 2,45 dưới sốhạng 1,84 sao cho các chữ số cùngmột hàng thẳng cột với nhau, các dấuphẩy thẳng cột với nhau
- HS thực hiện
- 1HS đứng tại chỗ nêu cách cộng
- Đặt dấu phẩy ở tổng thẳng với dấu