Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học giúp học sinh lớp 5 phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo khi học tập môn toán

Với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của họcsinh tiểu học thì đồ dùng dạy học không những giúp người giáo viên dẫn dắt họcsinh đi đến kiến thức mà nếu biết khai thác triệt để, sử dụng khéo léo s

A/ MỞ ĐẦU

I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII diễn ra vào ngày 28/1/2016, kế thừa quan điểm chỉ đạo của nhiệm kì trước, Đảng ta đưa ra đườnglối đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, xácđịnh đây là một kế sách, quốc sách hàng đầu, tiêu điểm của sự phát triển, mangtính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thế

20-kỉ XXI, khẳng định triết lí nhân sinh mới của nền giáo dục nước nhà “dạy người,dạy chữ, dạy nghề”

Nghị quyết 29- NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo chỉ

ra giải pháp đó là: “ Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kĩ năng của người học; khắc khục cách truyền thụ áp đặt một chiều, ghinhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ

sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực.”[1]

Để góp phần đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, vai trò củangười giáo viên là vô cùng quan trọng vì thầy cô vừa là người truyền thụ trithức, vừa là người hướng dẫn thực hành Với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của họcsinh tiểu học thì đồ dùng dạy học không những giúp người giáo viên dẫn dắt họcsinh đi đến kiến thức mà nếu biết khai thác triệt để, sử dụng khéo léo sẽ giúp họcsinh nhớ kĩ, khắc sâu kiến thức, vận dụng tốt trong đời sống hàng ngày, là khởinguồn cho những đam mê sáng tạo của các em

Tuy nhiên, trong thực tế vẫn còn nhiều giờ học diễn ra tẻ nhạt, học sinh ítxây dựng bài, chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động và ghi chép đầy vở nhưmột cách đối phó; hiện tượng học sinh “học trước quên sau”, ghi nhớ không bềnvững, đặc biệt là học sinh vùng khó khăn là một thách thức không hề nhỏ đốivới giáo viên Một trong những nguyên nhân đó là việc sử dụng đồ dùng dạyhọc chưa hợp lí, chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh Vậy, sử dụng đồ dùng dạy học như thế nào để giúp các em phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo, mang lại hiệu quả cao cho giờ học? Đó là bài toán

mà mỗi người thầy tâm huyết luôn tìm câu trả lời

Với mong muốn được tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực sử dụng đồdùng dạy học trong môn Toán góp phần nâng cao hiệu quả dạy học; trau dồikinh nghiệm cho bản thân và trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, tôi nghiên

cứu đề tài : "Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học giúp học sinh lớp 5 phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo khi học tập môn Toán"

II/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Là một giáo viên đứng lớp, bản thân tôi luôn mong muốn có được kĩ năngtốt trong việc sử dụng đồ dùng dạy học để giúp học sinh học tập sôi nổi, tíchcực, chủ động, sáng tạo Sau mỗi giờ học, các em sẽ lưu giữ kiến thức tốt hơn;biết vận dụng giải quyết tình huống trong học tập và vận dụng vào thực tế đời

sống hàng ngày Đó cũng chính là mục đích nghiên cứu của đề tài này.

III/ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về sự phát triển tâm sinh lí và đặc điểm nhận thức củahọc sinh Tiểu học

- Thực trạng sử dụng đồ dùng dạy học của giáo viên, học sinh trong môn Toánlớp 5 ở trường Tiểu học Thanh Tân 1 - Như Thanh

- Tổng kết vấn đề về Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học giúp học sinh lớp

5 phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo khi học tập môn Toán

IV/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp nghiên cứu, rút kinh nghiệm thông qua thực hành giảng dạy

B/ NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

Đối tượng, sản phẩm của nghề dạy học chính là sự tiến bộ của học sinh Ởlứa tuổi tiểu học, các em rất hồn nhiên, vô tư và trong sáng Đây là tuổi các emđang hình thành và phát triển cả về tâm sinh lí, đang từng bước gia nhập vào cácmối quan hệ xã hội Các em sẽ dễ thích nghi với cái mới nhưng cũng thiếu độtập trung cao; khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ định chưa phát triển mạnh, tínhhiếu động, dễ xúc động còn bộc lộ rõ nét Trẻ nhớ nhanh và quên cũng nhanh.Trong quá trình dạy học, người giáo viên cần biết dẫn dắt, định hướng cho họcsinh cách nhìn đúng đắn về sự vật hiện tượng, giúp các em có kĩ năng nhìn, xemxét, lắng nghe

Bên cạnh sự phát triển của tri giác, chú ý có chủ định của học sinh còn yếu,khả năng điều chỉnh ý chí có chú ý chưa mạnh vì vậy các em thường phân tán,làm việc riêng Bởi vậy đồ dùng dạy học là phương tiện quan trọng để thu hút,

tổ chức sự chú ý của học sinh, làm cho giờ học lôi cuốn, hấp dẫn

Ở lứa tuổi lớp 5, tư duy của các em đã chuyển dần sang tính khái quát nêngiáo viên khi sử dụng đồ dùng dạy học cần giúp học sinh quan sát đến phân tích,tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa, phát triển khả năng phán đoán, suyluận, kết luận về các vấn đề trong giờ học

II/ THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINHNGHIỆM:

1 Thực trạng việc sử dụng đồ dùng dạy học trong dạy học môn Toán lớp 5 ở trường Tiểu học Thanh Tân 1.

Sử dụng thiết bị và đồ dùng dạy học hiệu quả luôn là con đường ngắn nhất đểđạt được mục tiêu giờ học, đặc biệt là đối với học sinh tiểu học

Sử dụng đồ dùng dạy học cũng là một trong những tiêu chí đánh giá chuyênmôn nghiệp vụ của người giáo viên Đáp ứng thực tế dạy học và yêu cầu củaviệc đổi mới nội dung chương trình SGK, giáo viên ngày càng nhận thức đượctầm quan trọng của việc sử dụng đồ dùng dạy học nên với đa số giáo viên đã cóthói quen sử dụng đồ dùng mỗi giờ lên lớp

Bên cạnh việc sử dụng những đồ dùng dạy học sẵn có trong thư viện, nhiềuđồng chí giáo viên tâm huyết với nghề nghiệp đã luôn có ý thức sưu tầm, thiết

kế, sáng tạo ra những đồ dùng dạy học thiết thực, có ứng dụng tốt trong quátrình giảng dạy

Với mục tiêu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục “dạy học cần phải phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học”thì đổi mới phương pháp trong việc sử dụng đồ dùng dạy học là vô cùng thiếtthực Tuy vậy, do nhiều nguyên nhân mà việc sử dụng đồ dùng dạy học cònnhiều hạn chế Đó là:

- Vẫn còn nhiều giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học chỉ nhằm hướng dẫn lặp lạitheo mẫu hoặc chỉ để minh hoạ bài học trong sách giáo khoa tạo ra những giờhọc buồn tẻ Có những giáo viên chỉ sử dụng đồ dùng dạy học quá lạm dụng,tình trạng bảng dán đầy phiếu học tập từ đầu buổi đến cuối buổi vẫn xảy ra khi

có dự giờ thăm lớp Thậm chí có những giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học cònlúng túng, chưa đúng lúc, đúng chỗ, chưa phù hợp với nội dung bài học làm chotiến trình giờ học trở nên phức tạp, khó hiểu Việc chuẩn bị đồ dùng dạy họctoán còn sơ sài, chiếu lệ, thiếu tính ứng dụng, thiếu tính khoa học, chưa phát huyđược tính tích cực, chủ động của học sinh, ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quảdạy học

- Việc chuẩn bị đồ dùng dạy học môn Toán thường do giáo viên đảm nhiệm, họcsinh ít được giao nhiệm vụ chuẩn bị đồ dùng hoặc nếu có chỉ là những món đồmua sẵn điều đó sẽ hạn chế khả năng tự tìm tòi, tích cực, sáng tạo của học sinh

- Một số đồ dùng dạy học như máy tính, máy chiếu, thiết bị thu âm, băngđĩa còn ít được sử dụng

- Một số giáo viên lớp 5 chưa coi trọng việc sử dụng đồ dùng trong dạy Toán,chưa dành thời gian để nghiên cứu, làm đồ dùng dạy học, ngại sử dụng đồ dùngdạy học vì cho rằng nó tốn kém, rườm rà; trường có nhiều khu lẻ nên việc tìm vàmượn đồ dùng cũng gặp khó khăn; một số đồng chí không sử dụng các thiết bị

đồ dùng dạy học mang tính ứng dụng công nghệ thông tin vì chưa biết sử dụng

và ngại nghiên cứu, học tập

Năm học 2016- 2017, cùng với việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng trườngChuẩn Quốc gia là việc xây dựng xây dựng thư viện Tiên tiến, trường Tiểu họcThanh Tân 1 chúng tôi cũng đã mua sắm, bổ sung nhiều sách, thiết bị , máy tính,máy chiếu, đồ dùng dạy học theo quy định chung của ngành Ngoài ra thư việnnhà trường cũng được bổ sung thêm đồ dùng dạy học từ các nguồn tài trợ, từ sựđóng góp của chính giáo viên để mua bổ sung hoặc từ sự tích cực, sáng tạo đãlàm ra được các đồ dùng phục vụ cho công tác giảng dạy trong năm học

2.Thực trạng đối tượng học sinh lớp 5B.

Theo sự phân công nhiệm vụ của hiệu trưởng nhà trường tôi làm chủnhiệm và giảng dạy lớp 5B

- Đặc điểm tình hình lớp: Tổng số học sinh: 24 em

+ Học sinh nam: 11 em

+ Học sinh nữ: 13 em.

+ Học sinh là con em dân tộc: 9 em

+ Học sinh trái tuyến : 7 em

+ Học sinh được hưởng chính sách hộ nghèo: 11em

+ Học sinh thuộc diện nhà xa trường quá 4km: 12 em

- Thuận lợi:

+ Bản thân là giáo viên địa phương luôn yên tâm công tác, có lòng yêu nghềmến trẻ và tâm huyết với nghề nghiệp Tôi có điều kiện thuận lợi trong việc tìmhiểu hoàn cảnh và dìu dắt các em

+ Đa số học sinh hiếu động, hồn nhiên, ham hiểu biết

+ Lãnh đạo nhà trường, tổ chuyên môn…thường xuyên quan tâm sát sao, tạođiều kiện thuận lợi cho công tác giảng dạy

+ Những năm gần đây do điều kiện kinh tế xã hội ngày càng phát triển, đa sốphụ huynh học sinh ngày càng chú trọng, quan tâm việc học hành của con em

- Khó khăn:

+ Nhiều học sinh là con em gia đình nông dân nghèo có hoàn cảnh khó khăn,cha mẹ ốm đau, bệnh tật, đi làm ăn xa; nhiều học sinh sống xa trường, nhữnghôm thời tiết mưa gió, đi lại khó khăn khiến các em thường xuyên nghỉ học Mặtkhác, kĩ năng giao tiếp của học sinh còn hạn chế, chưa mạnh dạn, tự tin nên các

em thường tiếp thu bài thụ động, ít sự hăng hái xây dựng bài

+ Có nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức, qua khảo sátđầu năm còn có những em chưa hoàn thành về cả hai môn Toán, Tiếng Việt.III/ CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Thay đổi và nâng cao nhận thức của bản thân và đồng nghiệp trong việc sử dụng đồ dùng dạy học.

Xuất phát từ những thực tế trong công tác giảng dạy và yêu cầu phát triểngiáo dục trong giai đoạn mới, tôi nhận thức rõ vai trò của người giáo viên là lựclượng giáo dục chính, là người hướng dẫn, tổ chức quá trình hoạt động của trẻ ởnhà trường Chính vì vậy mỗi giáo viên cần không ngừng nâng cao trình độchuyên môn nghiệp vụ, tự học hỏi đồng nghiệp, tự phát huy năng lực bản thân

Từ nhận thức trên tôi rèn cho mình thói quen sử dụng đồ dùng dạy học;trao đổi với đồng nghiệp về ứng dụng, phương pháp sử dụng các loại đồ dùngdạy học và những ý tưởng mới trong quá trình thực hành trên lớp

Thường xuyên nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa; tìm hiểu

về các thiết bị đồ dùng dạy học; xem xét các thiết bị đó sẽ sử dụng vào bài dạynào? Sử dụng thiết bị ở hoạt động nào? Giúp học sinh khai thác kiến thức gì?Đưa thiết bị, đồ dùng vào thời điểm nào? Cách thực hiện ra sao để phát huyđược tích tích cực, tự giác và khả năng sáng tạo của học sinh?

Tích cực dự giờ thăm lớp, lắng nghe ý kiến góp ý của đồng nghiệp, thamgia đầy đủ các buổi sinh hoạt chuyên môn…từ đó phát hiện ra những đơn vịkiến thức còn thiếu sự hỗ trợ của thiết bị dạy học, cần phải sưu tầm, làm thêmhoặc có hướng suy nghĩ cải tiến một số đồ dùng dạy học còn thiếu tính ưu việt

2 Nghiên cứu những nội dung trong chương trình Toán lớp 5 cần thiết phải

sử dụng đồ dùng dạy học.

Trong mỗi giờ lên lớp ta đều cần sử dụng đồ dùng dạy học Những nộidung cơ bản mà khi dạy không thể thiếu đồ dùng, thiệt bị hỗ trợ Đó là:

Chương I, II:

- Các bài Ôn tập về phân số và bài về hỗn số

- Các bài ôn tập về giải toán có lời văn

- Ôn tập về các đại lượng: Đo độ dài, đo khối lượng

- Bài học mới về đơn vị đo diện tích: Đề-ca-mét vuông, Héc-tô -mét vuông, li-mét vuông, bảng đơn vị đo diện tích

Mi Các bài về khái niệm số thập phân, cấu tạo số thập phân

- Bài về tỉ số phần trăm và giải toán về tỉ số phần trăm

- Các bài về thể tích: Thể tích của một hình, Xăng-ti-mét khối, đề-xi-mét khối,mét khối; Thể tích của hình hộp chữ nhật, thể tích hình lập phương

- Bài giới thiệu về hình trụ, hình cầu

3 Lập kế hoạch phấn đấu , rèn luyện nâng cao chất lượng học sinh.

* Kết quả kiểm tra khảo sát đầu năm chất lượng môn Toán của lớp đạt được là :+ Điểm 9,10: 2 em

+ Điểm 7,8: 2 em

+ Điểm 5,6: 14 em

+ Điểm dưới 5: 6 em

Căn cứ vào kết quả khảo sát đầu năm, tôi lập kế hoạch chỉ tiêu phấn đấumôn Toán như sau:

Giữa học kì I Cuối học kì I Giữa học kì II Cuối năm

Trên cơ sở danh mục thiết bị và đồ dùng dạy học tối thiểu dành cho mônToán lớp 5 ban hành( kèm theo quyết định số Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo),Thư viện nhà trường hiện có 3 bộ thiết bị dành cho giáo viên và 50 bộ dành chohọc sinh

* Thiết bị, đồ dùng cho GV, mỗi bộ gồm có:

Hình tròn:- Gồm 5 hình tròn đường kính 200mm, dày 2mm làm bằng nhựa HI

màu trắng (Tất cả đều gắn được trên bảng từ) Trong đó:

+ 2 hình, mỗi hình có một mặt sơn mầu đỏ; một mặt sơn màu trắng kẻ đườngchia làm 8 phần bằng nhau

+ 1 hình có 2 vạch chia làm 4 phần bằng nhau, sơn màu đỏ ¾

+ 1 hình có 1 vạch chia làm 2 phần bằng nhau, sơn màu đỏ 1/2

+ 1 hình có 2 vạch chia làm 4 phần bằng nhau, sơn màu đỏ ¼

- Hình tròn động: gồm 2 hình tròn đường kính 200mm, độ dày 2mm (1 bằngnhựa HI trắng sứ, 1 bằng nhựa PS trong suốt, viền đen) Mỗi hình chia 8 phần,sơn màu đỏ 4/8

Hình thang:(Tất cả đều gắn được trên bảng từ)

- Gồm 2 hình thang bằng nhau, kích thước đáy lớn 280mm, đáy nhỏ 200mm,cao 150mm, nhựa HI, dày 2mm(1 hình giữ nguyên, 1 hình cắt ra 4 phần ghép lạiđược hình tam giác)

Hình tam giác: (Tất cả đều gắn được trên bảng từ)

- Gồm 2 hình tam giác bằng nhau, kích thước cạnh đáy 250mm, cạnh xiên220mm, cao 150mm, dày 2mm, bằng nhựa HI màu xanh coban:

+ 1 hình tam giác giữ nguyên, có kẻ đường cao màu đen

+ 1 hình cắt thành 2 tam giác theo đường cao để ghép với hình trên được hìnhchữ nhật

Hình hộp chữ nhật: Gồm 2 hình:

+ 1 hình hộp chữ nhật kích thước 200 x 160 x 100mm, 4 mặt xung quanh màutrắng, 2 đáy màu đỏ, bằng nhựa HI-PS dày 2mm, các mặt liên kết với nhau bằngmàng PET 0,05mm, có thể mở ra

+ 1 hình hộp chữ nhật biểu diễn cách tính thể tích, kích thước trong hộp (200 x

160 x 100)mm, bằng nhựa PS trong suốt dài 2mm Bên trong chứa 1 tấm đáy(200 x 160 x 10)mm và 1 cột (10 x 10 x 90)mm, sơn ô vuông (10 x 10)mm

Hình lập phương: Gồm 14 hình:

+ 1 hình lập phương cạnh 200mm, 4 mặt xung quanh màu trắng, 2 mặt đáy màu

đỏ, bằng nhựa HI-PS dày 2mm, các mặt liên kết với nhau bằng màng PET0.05mm, có thể mở ra thành hình khai triển của hình lập phương

+ 1 hình lập phương cạnh 1dm biểu diễn thể tích 1dm3, bằng nhựa PS trong suốt,bên trong chứa 1 tấm đáy có kích thước gần bằng (100 x 100 x 10)mm và 1 cột(10 x 10 x 90)mm

+ 12 hình lập phương cạnh 40mm (6 hình màu xanh coban, 6 hình màu trắng),bằng nhựa HI

Hình trụ: Bằng nhựa PS trong suốt dày 2mm, đáy có đường kính 100mm, cao

150mm

Hình cầu: 1 hình, bằng nhựa PS trong, dày 3mm, đường kính 200mm; Giá đỡ

bằng nhựa PVC

Ê-ke: 1 cái, bằng nhựa AS trong suốt, các cạnh: (300 x 400 x 500)mm.

Compa: Kích thước từ 300mm đến 400mm, 1 bộ.

* Thiết bị, đồ dùng cho HS, mỗi bộ gồm có:

Bộ hình tròn:- Gồm 4 hình tròn đường kính 40mm, dày 1,2mm, bằng nhựa HI

màu trắng sứ, có viền đen rộng 0,5mm: 2 hình, một mặt sơn màu đỏ cờ; 1 hình

có 2 vạch chia làm 4 phần bằng nhau, sơn màu đỏ cờ ¾; 1 hình có một vạch chialàm 2 phần bằng nhau, sơn màu đỏ cờ ½

- Hình tròn động: gồm 2 hình tròn đường kính 40mm, dày 1,2mm (1 bằng nhựa

HI trắng sứ, 1 bằng nhựa PS trong suốt) chuyển động quay

Hình vuông:- Gồm 4 hình vuông cạnh 40mm, dày 1,2mm, nhựa HI trắng sứ,

0,5mm:

+ 2 hình: một mặt sơn xanh, 1 mặt trắng có vạch qua tâm làm 8 phần bằng nhau;

1 hình có vạch chia làm 8 phần, sơn màu xanh coban 5/8

Hình thang: Gồm 2 hình thang bằng nhau, kích thước 2 đáy 80mm và 50mm.

+ 1 hình thang nguyên; 1 hình thang cắt ra 2 phần ghép lại được hình tam giác

Hình tam giác: Gồm 2 hình tam giác bằng nhau, kích thước đáy 80mm, cao

40mm, 1 góc 600, nhựa HI, dày 1,2mm, màu xanh coban:

+ 1 hình tam giác nguyên, có kẻ đường cao; 1 hình tam giác cắt theo đường caothành 2 tam giác để ghép với hình trên được hình chữ nhật (80 x 40)mm; 1 hìnhtam giác nguyên, có kẻ đường cao; 1 hình tam giác cắt theo đường cao thành 2tam giác để ghép với hình trên được hình chữ nhật (80 x 40)mm

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân mà đồ dùng đã bị thất thoát, hư hỏng, thiếuhụt nhiều Trường lại ở địa bàn miền núi, có nhiều điểm trường lẻ nên việc vậnchuyển, trao đổi đồ dùng của các giáo viên trong trường gặp không ít khó khăn.Ngoài những loại đồ dùng có trong danh mục, tôi đã nghiên cứu, tìm tòi, sángtạo, tích cực sưu tầm và làm đồ dùng dạy học Các loại đồ dùng thường xuyênphải làm và sưu tầm như: biểu bảng, phiếu học tập, ô chữ, vòng số, đạo cụ tròchơi học tập, các mô hình hình học,…

Ví dụ: Khi dạy củng cố ôn tập cho học sinh về kĩ năng tính nhẩm nhân, chia

một số thập phân với 10,100,1000…và kĩ năng tính nhẩm nhân, chia một số

thập phân với 0,1; 0,01; 0,001;…tôi thiết kế Vòng quay kì diệu như sau:

Cấu tạo gồm: Đế vòng quay, trục quay, giá đỡ, vòng quay có các yêu cầu phép

tính cần nhẩm ra kết quả, tay quay, mũi tên, các chi tiết trang trí, số và chữ …

Vật liệu: Một vỏ hộp bánh Cosi ( nắp trên làm vòng quay, thân vỏ làm giá đỡ),

vòng đế bằng bìa cứng có trang trí hoa lá và gắn các số thập phân, mũi tên bằngtấm tôn mỏng gắn cố định, tay quay bằng nhựa trong, đinh, ốc vít, trục đế quay

là chiếc tua vít cũ, nắp trục, giấy màu, keo dán, kéo…

Cách làm: Dùng ốc vít gắn cố định trục vào nắp hộp bánh và mũi tên trang trí

vòng quay bằng giấy màu gắn phép tính và chữ số theo mục đích sử dụng Gắn cố định tay quay vào vòng quay gắn cố định vòng đế bằng bìa vào trục

Cách chơi: Chia lớp thành các đội chơi; mỗi đội cử 1 thành viên lên xoay vòng

và được ưu tiên đưa ra kết quả, nếu trong thời gian nhất định đội đó không đưa

ra được kết quả đúng thì phải nhường quyền cho đội khác; cuối cùng tính điểmxem đội nào cao điểm sẽ thắng cuộc.

Lưu ý: Vòng quay kì diệu có thể ứng dụng với nhiều nội dung ôn tập khác như:

tính chu vi, diện tích các hình; thực hiện 4 phép tính cơ bản; thi đố vui; thi tìmcông thức đúng…

Kết quả: Học sinh em nào cũng rất hào hứng tham gia chơi và nhanh chóng đưa

ra kết quả đúng; lớp học sôi nổi; kĩ năng ghi nhớ và tính toán nhanh của học sinhtiến bộ rõ rệt

Sau mỗi giờ dạy, nếu đồ dùng còn sử dụng được, tôi sẽ trao đổi với đồngnghiệp để dùng chung hoặc cất vào góc thư viện của lớp

Vòng quay kì diệu( Một loại đồ dùng dạy học tự làm)

Một góc thư viện của lớp 5B

Phiếu học tập là một loại đồ dùng thường xuyên được sử dụng trong giờ họctoán và có thể sử dụng được ở hầu hết các hoạt động như: Dùng để kiểm tra bài

cũ, dùng để giúp học sinh hình thành kiến thức mới, dùng để thực hành luyệntập, kiểm tra kết quả học tập cuối giờ học, dùng cho cá nhân hoặc dùng chonhóm…Phiếu học tập cần được thiết kế bám sát nội dung từng hoạt động trongbài Chữ ghi trong phiếu phải to, rõ, trình bày khoa học Các dạng bài tập trongphiếu cần đảm bảo tính phân loại các đối tượng học sinh, đồng thời nâng dầnyêu cầu với từng loại đối tượng, giúp học sinh có độ “vươn” cần thiết Cũng nhưtất cả các loại đồ dùng dạy học khác, khi sử dụng các loại phiếu học tập chúng tacần tránh lạm dụng như: sử dụng phiếu trong nhiều hoạt động, phiếu được dánkhắp nơi, che kín bảng…tạo nên sự phản cảm trong giờ học

Trong dạy học, ta thường phải chấp nhận khả năng tiếp thu và trình độ họcsinh không đồng đều Dạy học cá thể hóa các đối tượng học sinh sẽ đảm bảo chotất cả học sinh đều tiến bộ Ngoài việc nắm vững đặc điểm học sinh của lớp, khithiết kế bài dạy giáo viên cần lưu ý đến khả năng tiếp thu của tất cả các đốitượng học sinh Sẽ không có một khuôn mẫu cho việc thiết kế một giáo ánchuẩn, tuy nhiên tùy vào nội dung kiến thức, tùy vào lớp học mà người giáo viên

dự kiến được công việc và chuẩn bị đồ dùng cho một giờ dạy

Ví dụ: Thiết kế bài Diện tích hình thang

I/ Mục tiêu:Giúp HS:

- Hình thành công thức tính diện tích hình thang

- Nhớ và vận dụng đúng công thức tính diện tích hình thang để giải các bài toán

có liên quan

II/ Đồ dùng dạy học:

- Bảng phụ, một số mô hình hình học( hình chữ nhật, hình tam giác, hình bìnhhành, hình thoi, hình thang); phiếu hướng dẫn cắt ghép hình, giấy màu kẻ ôvuông để cắt các hình thang ABCD như trong SGK (6 nhóm học sinh tự phâncông chuẩn bị), hình thang nhựa trong bộ đồ dùng Toán 5, kéo

III/ Hoạt động dạy - học chủ yếu:

1 Kiểm tra bài cũ:

- GV cho HS quan sát một số mô hình hình học, yêu cầu HS tìm ra hình thang

- GV hỏi để HS chỉ rõ: đáy lớn, đáy bé, chiều cao của hình thang vừa tìm được

- Hỏi: Hình thang vuông có đặc điểm gì?( Hình thang vuông là hình thang cómột cạnh bên vuông góc với hai đáy)

2 Dạy, học bài mới:

2.1 Giới thiệu bài:

Ở lớp 5 các em đã biết tính diện tích hình tam giác dựa vào việc cắt ghéphình để tìm ra công thức tính Vậy muốn tính diện tích hình thang ta phải làmnhư thế nào? Bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

2.2 Hướng dẫn cắt ghép hình và xây dựng công thức tính diện tích hìnhthang :

* Cắt ghép hình(làm việc theo nhóm)

- GV chia lớp thành 6 nhóm, phát phiếu hướng dẫn cách cắt, ghép hình

- GV yêu cầu HS tự đọc các bước, thảo luận, cắt, ghép và đặt tên hình theo trình

tự các bước

Bước 1: Lấy một trong hai hình thang đã chuẩn bị, đặt tên hình là ABCD

(Ghi các đỉnh lên hình), AB là đáy bé, DC là đáy lớn

Bước 2: Xác định trung điểm M của cạnh BC (Dùng thước đo xác định trung

điểm M, đánh dấu trên hình - có thể gấp đôi cạnh BC và lấy điểm giữa), nối Avới M

Bước 3: Vẽ đường cao AH của hình

- GV đi tới các nhóm, gợi ý, giúp đỡ nếu các em gặp khó khăn.

- GV cho HS các nhóm thi trình bày thao tác trước lớp HS quan sát, nhận xétxem nhóm nào cắt ghép chính xác, nhanh chóng, thuyết minh lưu loát

- GV sử hình thang đã chuẩn bị để mô tả củng cố lại quá trình HS vừa thực hiện

+ Muốn tính diện tích hình tam giác ADK ta làm thế nào? (HS: Diện tích tamgiác ADK là: S = \f(DKxAH,2 )

+ So sánh độ dài DK với DC và CK em thấy thế nào?( HS: độ dài DK = DC +CK)

+ So sánh độ dài CK với AB em thấy thế nào? (HS: Độ dài CK = AB)

+ So sánh độ dài DK với độ dài của DC và AB ( HS: Độ dài DK = (DC + AB)+ Biết DK = ( DC + AB), em có thể thay thế vào công thức tính diện tích tamgiác vừa tìm được để có cách tính khác Em nào có thể làm được? ( HS xungphong viết: S = \f(,2 )

+ GV nói: Vì diện tích hình thang ABCD bằng diện tích tam giác ADK nên ta

có diện tích hình thang ABCD là: S = \f(,2

+ GV cho HS nhắc lại

*Rút ra công thức và quy tắc tính diện tích hình thang( thực hiện như sách GV).

- GV lần lượt nêu các câu hỏi gợi ý:

+ DC và AB là gì của hình thang ABCD? (DC và AB là đáy lớn và đáy bé củahình thang ABCD)

+ AH là gì của hình thang ABCD? ( AH là đường cao của hình thang ABCD).+ Vậy, muốn tính diện tích hình thang ta làm thế nào?

HS trả lời: Muốn tính diện tích hình thang ta lấy tổng độ dài hai đáy nhân với chiều cao, ( cùng đơn vị đo) rồi chia cho 2.

+ GV giới thiệu tên gọi: gọi a và b lần lượt là đáy lớn và đáy bé của hình thang,

h là chiều cao của hình thang thì công thức tính diện tích hình thang được viếtnhư thế nào?

+ GV cho HS viết công thức tính vào vở nháp, 1 em lên viết bảng

- Cho HS làm bài tập vào vở GV theo dõi, giúp đỡ để HS hoàn thành bài tập

- Hướng dẫn HS chữa bài( Sau khi hầu hết các em đã hoàn thành)

+ Gọi 2 HS lên bảng chữa bài 1a và 2a

+ GV gọi HS yêu cầu bài tập, gọi các em khác nêu cách làm của mình

+ Gọi HS nhận xét bài của bạn

+ GV nhận xét, kết luận, nhấn mạnh nội dung kiến thức cần ghi nhớ

- GV có thể cho HS chữa một số bài làm thêm( nếu còn thời gian)

3 Củng cố, dặn dò:

- Gọi HS nêu cách tính diện tích hình thang

- Nhắc HS về học thuộc công thức tính và xem lại bài đã học

* Sau quá trình dạy thực nghiệm, tôi được đồng nghiệp nhận xét :

+ Giờ học diễn ra sôi nổi, đảm bảo đầy đủ kiến thức, kĩ năng cần thiết.

+ HS cảm thấy hào hứng vì được thao tác trên đồ dùng - những tờ giấy màu rực

rỡ, đẹp mắt

+ HS bước vào tìm hiểu kiến thức một cách tự nhiên, vui vẻ, hào hứng

+ HS bất ngờ, thú vị khi thấy có thể dựa vào cách cắt ghép, từ một hình thangchuyển thành 1 hình tam giác có cùng diện tích và dựa vào đó để tính diện tíchhình mới

+ HS thao tác tốt trên đồ dùng, biết phân công nhiệm vụ, các thành viên đềuđược hoạt động trao đổi học hỏi lẫn nhau

+ HS rút ra được công thức tính, áp dụng tốt vào giải quyết bài tập và khắc sâunội dung bài học

+ 100% HS tính được diện tích hình thang và biết vận dụng

+ Giờ học vẫn đảm bảo về mặt thời gian

5 Giúp học sinh sử dụng sách giáo khoa một cách tích cực, chủ động, sáng tạo và hiệu quả.

Trái với suy nghĩ của nhiều người: sách giáo khoa không phải là đồ dùng học tập thì với tôi sách giáo khoa là một loại đồ dùng vô cùng quan trọng, nó

chiếm giữ vai trò độc tôn mà không một tài liệu học tập nào có thể thay thế Nội

dung SGK Toán lớp 5 chứa đựng kiến thức số học, các số tự nhiên, phân số, sốthập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơngiản Mỗi bài học đều có một mục tiêu cụ thể nhằm hướng tới mục tiêu kháiquát mang tính tổng hợp ở cấp độ cao hơn của chuẩn kiến thức, kĩ năng mônToán Sách giáo khoa Toán 5 là một tài liệu dễ sử dụng Bất kỳ HS nào cũng cóthể dễ nhận biết được những gì cần học và cần thực hành trong mỗi quyển SGKToán, và vì vậy nó trở thành “người bạn”, “người thầy” của HS trong quá trình

tự học

Ở lớp 5 học sinh đã đọc thông, viết thạo, hiểu và khái quát được văn bản

Tư duy trừu tượng đã phát triển nên việc để học sinh tự nghiên cứu, trao đổi, tìmtòi kiến thức là điều cần thiết Thay vì áp đặt lối hướng dẫn truyền thống, ở một

số bài học kiến thức mới tôi mạnh dạn cho học sinh đọc sách và trao đổi cáchthực hiện dưới sự chủ trì của giáo viên

Ví dụ: Hướng dẫn nhân một số thập phân với một số thập phân

(Bài : Nhân một số thập phân với một số thập phân)

- GV cho HS đọc thầm ví dụ 1( SGK) và trao đổi nhóm đôi theo yêu cầu sau:+ Trong ví dụ, người ta sử dụng phép nhân 6,4 x 4,8 để làm gì? ( Để tính diệntích mảnh vườn)

+ Em hãy cho biết: có mấy cách thực hiện phép nhân 6,4 x 4,8? Nêu cụ thể từngcách thực hiện HS nêu:

Cách 1: Ta phải thực hiện phép đổi: 6,4m = 64dm; 4,8m = 48dm

Thực hiện phép nhân số tự nhiên: 64 x 48 = 3072 ( dm2)

Đổi: 3072 dm2 = 30,72 m2

Ghi kết quả: 6,4 x 4,8 = 30,72 (m 2 ) Cách 2:( Cách thông thường)

Ta đặt tính và thực hiện nhân như nhân số tự nhiên

Đếm trong phần thập phân của cả hai thừa số có tất cả 2 chữ số rồi dùng dấuphẩy tách ra ở tích 2 chữ số kể từ phải sang trái

Ghi kết quả: 6,4 x 4,8 = 30,72 (m 2 ).

+ GV gọi vài HS khác nhận xét, nêu thắc mắc về cách thực hiện( nếu có)

+ Cho HS thực hiện vào vở nháp, gọi 1 em lên bảng thực hiện cách làm và nêu