Mục lụcSỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI CHO HỌC SINH LỚP
Trang 1Mục lục
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI CHO HỌC SINH LỚP 3A
TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH TIẾN
Trang 21.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 22.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 22.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 42.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.3.1 Tăng cường sử dụng các trò chơi, bài hát trong dạy học
môn Tự nhiên và Xã hội để học sinh yêu thích môn học hơn
5
2.3.2 Tăng cường các hoạt động trải nghiệm, thực hành dựa
trên những điều kiện sẵn có tại địa phương
8
2.3.3 Điều chỉnh hướng dẫn học thích hợp giúp học sinh đi vào
tiến trình phân tích thuận lợi và hiệu quả
2.3.7 Thực hiện nghiêm túc, linh hoạt tích hợp dạy học Tự
nhiên và Xã hội qua các môn học khác
14
2.3.8 Tham mưu với Hiệu trưởng tổ chức tốt chức hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp để giáo dục kiến thức tự nhiên và xã
Trang 3I MỞ ĐẦU.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Dự án Mô hình trường học mới Việt Nam (Dự án GPE- VNEN, GlobalPartnerarhip for Education- Viet Nam Escuela Nueva) là một trong những giảipháp nhằm thực hiện tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo vớiquan điểm cơ bản là biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, dự ánnhằm xây dựng và nhân rộng kiểu mô hình nhà trường tiên tiến, hiện đại, phù hợpvới mục tiêu phát triển và đặc điểm giáo dục Việt Nam Điểm nổi bật của mô hìnhnày là đổi mới các hoạt động sư phạm, đổi mới hệ thống tài liệu dạy học, đổi mớiphương pháp học, phương pháp giáo dục học sinh Đây là mô hình được UNICEP,UNESCO,WB đánh giá cao, thực hiện thành công ở nhiều nước đang phát triển Trong dạy học ở tiểu học theo mô hình VNEN, môn học Tự nhiên và Xã hội làmôn học giáo dục cho trẻ biết tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân, giáo dục kĩ năngsống, giúp trẻ biết quan sát, nhận xét về các sự vật, hiện tượng xung quanh mình
Ở lớp 3, dạy môn học Tự nhiên và Xã hội cần chú trọng khai thác và sử dụngnhững kinh nghiệm của bản thân học sinh trong đời sống hàng ngày Gắn kết giữanội dung dạy học với đời sống thực tiễn của học sinh, của cộng đồng Bởi môn Tựnhiên và Xã hội có vai trò, vị trí rất quan trọng trong việc góp phần hình thành chohọc sinh về nhân cách và sự phát triển, hiểu biết toàn diện về các mối quan hệ giađình, xã hội và các kiến thức đơn giản về tự nhiên, làm nền tảng cho các em học tốtcác môm Khoa học, Lịch sử và Địa lý ở các lớp 4, 5
Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy đối với môn Tự Nhiên và Xã hội ở khốilớp 3, việc học sinh tìm hiểu, tiếp thu và vận dụng chất lượng chưa cao Xuất phát
từ vốn hiểu biết của bản thân học sinh về gia đình, trường học, cuộc sống xungquanh, cây cối, con vật đến thiên nhiên còn nhiều hạn chế Mặt khác, việc hướngdẫn học sinh tìm hiểu các vấn đề trên đối với giáo viên cũng gặp nhiều khó khăn
do thiết bị dạy học còn thiếu, ít có điều kiện để học sinh tham quan thực tế, thựchành, chưa cải tiến phương pháp dạy học linh hoạt, phù hợp với thực tiễn, cònnhiều lúng túng Tôi đã suy nghĩ, tìm tòi, áp dụng một số biện pháp nhằm nângcao chất lượng giảng dạy môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 đã mang lại hiệu quả rất
thiết thực Do đó, tôi mạnh dạn chia sẻ “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng
dạy học môn Tự nhiên và Xã hội cho học sinh lớp 3A Trường Tiểu học Thành Tiến, năm học 2018-2019 ”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
- Đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 3A tại Trường Tiểu học Thành Tiến.
- Góp phần cùng với đồng nghiệp cải tiến phương pháp giảng dạy linh hoạt,sáng tạo, phù hợp với địa phương xã Thành Tiến
- Nhằm trau dồi và nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ của bản thân.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 Nghiên cứu, tổngkết các biện pháp, giải pháp để dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3A phù hợp
Trang 4với học sinh địa phương nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
ở Trường Tiểu học Thành Tiến năm học 2018-2019
1.4 Phương pháp nghiên cứu
-Phương pháp thuyết trình, tranh luận
-Phương pháp điều tra khảo sát điều tra thực tế, thu thập thông tin
-Phương pháp phân tích
-Phương pháp so sánh, tổng hợp
- Phương pháp thống kê
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Mục tiêu môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1,2,3 là:
* Có một số kiến thức cơ bản ban đầu về:
- Con người và sức khỏe: Các giác quan, cấu tạo, chức năng của các hệ cơquan chính trong cơ thể người, cách giữ vệ sinh cơ thể và phòng tránh bệnh tật, tainạn thường gặp
- Một số sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội:
* Bước đầu hình thành và phát triển những kĩ năng:
- Quan sát, nhận xét, nêu thắc mắc, đặt câu hỏi, biết cách diễn đạt những hiểubiết của mình về các sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội
* Hình thành và phát triển những thái độ và hành vi:
- Ham hiểu biết khoa học Có ý thức thực hiện các quy tắc giữ vệ sinh, an toàncho bản thân, gia đình và cộng đồng
- Yêu thiên nhiên, gia đình, trường học, quê hương.[1]
Mức độ chuẩn kiến thức kĩ năng môn Tự nhiên và xã hội lớp 3 nhằm giúphọc sinh:
- Biết tên, chức năng và giữ vệ sinh các cơ quan hô hấp, tuần hoàn, bài tiếtnước tiểu và thần kinh Biết tên và cách phòng tránh một số bệnh thường gặp ở cơquan hô hấp , tuần hoàn và bài tiết nước tiểu
- Biết mối quan hệ họ hàng, nội, ngoại Biết phòng tránh cháy khi ở nhà.Biết những hoạt động chủ yếu của nhà trường và giữ an toàn khi ở trường Biết tênmột số cơ quan hành chính, văn hóa, giáo dục, y tế và một số hoạt động thông tinliên lạc, nông nghiệp, công nghiệp, thương mại ở tỉnh nơi học sinh ở Biết một sốquy tắc đối với người đi xe đạp, biết về cuộc sống trước kia và hiện nay ở địaphương và giữ vệ sinh môi trường
- Biết được sự đa dạng và phong phú của động vật và thực vật; chức năngcủa thân, rễ, lá, hoa, quả đối với đời sống của cây và ích lợi đối với con người Íchlợi hoặc tác hại của một số động vật đối với đời sống con người, biết vai trò củaMặt trời đối với Trái đất và đời sống con người; Vị trí và sự chuyển động của tráiđất trong hệ mặt trời Sự chuyển động của Mặt trăng quanh Trái đất; Hình dạng,đặc điểm của bề mặt Trái đất Biết ngày, đêm, năm, tháng, các mùa
Trang 5Theo tài liệu tập huấn dạy học theo Mô hình trường học mới Việt Nam có nêu rõ:
- Giảng dạy theo mô hình VNEN cần thực hiện theo 5 bước giảng dạy, đólà:
- Điều quan trọng nhất là giáo viên cũng cần bao quát lớp để xem các em
có hiểu được những chỉ dẫn trong tài liệu không, có thực hiện theo đúng nhữngyêu cầu trong tài liệu hướng dẫn không, cần trợ giúp gì (Làm rõ chỉ dẫn, hướngdẫn cách làm, giải thích thông tin hay cung cấp phương tiện/ đồ dùng học tập, ).Nếu cần phương tiện/ đồ dùng gì thì giáo viên phải kiểm tra xem phương tiện/ đồdùng đó có được trang bị trong góc học tập của lớp học không Nếu thiếu, giáoviên cần chuẩn bị trước khi giờ học bắt đầu
- Các hoạt động học tập trong hướng dẫn học được biên soạn trên quanđiểm học tập tương tác Đó là sự tương tác giữa học sinh với học sinh, giữa họcsinh với gia đình, cộng đồng, giữa học sinh với các phương tiện dạy học trong góchọc tập của lớp học, hay môi trường xung quanh và giữa học sinh với chính hướngdẫn học [2]
Các bài học trong tài liệu hướng dẫn học môn Tự nhiên và Xã hội( Sách thử nghiệm) theo Dự án mô hình trường học mới Việt Nam được trình bày theo cấu trúc chung như sau :
Tên bài
Mục tiêu
A Hoạt động cơ bản (Học sinh được trải nghiệm, tìm tòi, phân tích, khámphá phát hiện kiến thức mới)
B Hoạt động thực hành (Học sinh thực hành các bài tập, trò chơi )
C Hoạt động ứng dụng (Học sinh được chia sẻ với gia đình, cộng đồng)Khung chữ nhắc nhở giáo viên và học sinh đánh giá kết quả học tập củahọc sinh
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Là xã miền núi nằm ở phía Đông Nam huyện Thạch Thành, Thành Tiến cáchtrung tâm huyện 3km, gồm 2 dân tộc Kinh và Mường sinh sống trên 7 thôn Trong
Trang 6đó người dân tộc Mường chiếm hơn một nửa dân số Kinh tế chủ yếu của ngườidân địa phương là sản xuất nông nghiệp nên phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên Số
hộ nghèo nhiều, trình độ dân trí thấp nên sự phát triển giáo dục còn chậm
Trường Tiểu học Thành Tiến là trường nằm ở vùng ven của huyện ThạchThành được công nhận đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 lần đầu năm 2011 và côngnhận lại năm 2016 Trường tham gia dự án VNEN từ năm học 2012-2013 Tới nay,toàn trường có 8 lớp đang thực hiện dạy học theo mô hình này
Được sự quan tâm của nhà nước, các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương vàlãnh đạo phòng giáo dục nên nhà trường có cơ sở vật chất đầy đủ, đảm bảo cho dạyhọc Hiện nay, nhà trường có đủ các phòng học kiên cố, các phòng chức năng Cácphòng học có hệ thống cửa sổ, điện sáng đảm bảo cho việc học tập của học sinh;bàn ghế đủ chỗ ngồi và đúng quy cách, đạt chuẩn
Năm học 2018-2019, trường có 11 lớp với tổng 310 học sinh (3 học sinhkhuyết tật) Trong đó, có tới 90,3% học sinh là con nhà nông nghiệp và có 54,8%học sinh dân tộc thiểu số Có khoảng 48,4% học sinh có bố mẹ đi làm ăn xa phải ởvới ông bà hoặc anh em
Khối lớp 3 có 2 lớp, gồm 52 học sinh, tham gia học 2 buổi/ngày đạt tỉ lệ100% Học sinh khối 3 đều là con các gia đình nông nghiệp Các em đa phầnngoan, chăm học
Trong năm học 2017- 2018, khi tổ chức dạy học trên lớp, tôi thấy nhiềugiáo viên còn phụ thuộc hoàn toàn vào kênh hình trong sách giáo khoa, tài liệuhướng dẫn học, chưa có sự sáng tạo, đổi mới trong việc khai thác kênh hình để phùhợp với học sinh ở địa phương nên chất lượng và hiệu quả giảng dạy chưa cao.Nguyên nhân làm cho hiệu quả của công tác này chưa được như mong muốn là do:
+ Giáo viên chưa hiểu hết về tác dụng của vật thật khi tổ chức quan sát.+ Giáo viên còn lúng túng khi tổ chức cho học sinh làm việc trên đồ dùngnên dẫn đến tâm lý tránh né, ngại sử dụng
+ Giáo viên chưa có sự đầu tư cho việc chuẩn bị đồ dùng dạy học trong cáctiết dạy Tự nhiên và Xã hội Vì để chuẩn bị đồ dùng cho học sinh quan sát cho phùhợp thực tế thì phải chuẩn bị rất công phu nhưng thời gian của giáo viên hạn hẹp
do phải tham gia dạy 2 buổi/ngày
+ Một số ít giáo viên có thay đổi kênh hình cho phù hợp với địa phươngsong chỉ sử dụng ở một số bài, chưa áp dụng thường xuyên
Kết quả thống kê về chất lượng học tập môn Tự nhiên và Xã hội khối lớp 2năm học 2017-2018 ( Hiện nay là khối lớp 3 của năm học 2018-2019) như sau:Lớp Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Nhận thức được thực trạng nhà trường như vậy, tôi đã tiến hành các giải pháp
để nâng cao chất lượng giáo dục môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 như sau:
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Trang 72.3.1 Tăng cường sử dụng các trò chơi, bài hát trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội để học sinh yêu thích môn học hơn.
Mục đích, ý nghĩa của tổ chức trò chơi trong học tập:
- Trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt động, do đó hấp dẫnhọc sinh và duy trì sự chú ý của các em đố với bài học sẽ tốt hơn
- Trò chơi làm thay đổi hình thức học tập chỉ bằng trí tuệ, giảm căng thẳngtrong giờ học, nhất là các tiết học khai thác kiến thức mới
- Trò chơi có nhiều học sinh tham gia sẽ tạo cơ hội rèn luyện kĩ năng học tập hợp tác cho các em học sinh
Trong tiết dạy, giáo viên có thể sử dụng trò chơi để tạo hứng thú cho họcsinh đầu tiết, hoặc để học sinh chiếm lĩnh kiến thức, cũng có thể là trải nghiệmkiến thức, vận dụng kiến thức đã học để tạo cho học sinh hứng thú, say mê, kíchthích các em tìm hiểu về nội dung giáo dục cũng như rèn luyện kĩ năng
+ Tổ chức trò chơi đầu tiết để tạo hứng thú cho học sinh:
Để tiết học diễn ra có hiệu quả thì việc tạo hứng thú cho học sinh rất quantrọng Vì vậy ngay từ đầu tiết học, giáo viên cần linh hoạt trong cách tổ chức đểgây hứng thú, kích thích trí tò mò và tinh thần hào hứng, vui vẻ cho học sinh
Ví dụ: Khi dạy bài 17: Thế giới thực vật và động vật quanh em”, giáo viên
có thể tổ chức cho học sinh trò chơi khởi động : “ Gieo hạt, nảy mầm” như sau:
Học sinh đứng dậy, giáo viên hoặc trưởng ban Văn nghệ làm quản trò, chohọc sinh vừa thực hiện các động tác mô tả hoạt động “ gieo hạt”, “ nảy mầm”, ,vừa đọc các câu của bài thơ:
Gieo hạt, nảy mầm Mùi hương thơm ngát
Một cây, hai cây… Một quả, hai quả
Một nụ, hai nụ Gió thổi, cây rung
Một hoa, hai hoa Lá rụng, nhiều lá…
Học sinh nghe và thực hiện các động tác, bạn nào sai động tác thì phải nhảy
lò cò một vòng
Ảnh HS chơi trò chơiHay khi dạy bài 21: Hoa và quả có đặc điểm gì? Nhằm giúp các em nhớ lạitên các loại hoa, quả mang dấu huyền (\) cũng nhằm rèn luyện phản ứng, tư duy nhanh Cách tổ chức như sau:
Trang 8* Giáo viên chia lớp thành 3 đội Tập cho học sinh thuộc lời hát sau nhịp đếm: “ Trăng sáng vườn hồng, vườn hồng trăng sáng mà trăng sáng soi sáng cả vườn hồng” Lượt tiếp theo thay từ “ hồng” bằng một từ khác có dấu huyền Ví dụ:
“Trăng sáng vườn cà ” Giáo viên ghi lại tên các loại hoa, quả mà các đội đã nói lên bảng theo thứ tự các đội
Lưu ý: Chỉ hát những loài cây hoa, quả mang một tiếng và có dấu huyền(\).Không được hát lại loại cây hoa, quả mà đội bạn đã hát Có thể tăng hoặc giảm nhịp độ của bài hát tạo thêm không khí sôi nổi cho trò chơi
Hay khi dạy các bài có chủ đề về động vật, giáo viên tổ chức các trò chơi giúp ôn lại tên các con vật và tạo được không khí thoải mái, hưng phấn trước giờ học Ví dụ khi dạy bài 24: Một số động vật sống trên cạn Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò chơi kể tên các con vật trên cạn mang dấu huyền(\) Cách tổ chức như sau:
* Giáo viên chia lớp thành 3 đội Tập cho học sinh thuộc lời hát sau nhịp đếm: “ Mẹ tôi đi chợ, đi chợ mua một con bò, con bò nó kêu ò ò Đố bạn con gì tiếp theo, tiếp theo nói nhanh đi nào” Lượt tiếp theo thay từ “ bò” bằng một từ khác có dấu huyền Ví dụ: “Mẹ tôi đi chợ, đi chợ mua một con mèo, con mèo nó kêu èo èo Đố bạn con gì tiếp theo, tiếp theo nói nhanh đi nào ” Giáo viên ghi lại tên con vật mà các đội đã nói lên bảng theo thứ tự các đội
Lưu ý: Chỉ đọc những loài động vật trên cạn có một hoặc hai dấu huyền như cò, bò, chuồn chuồn, Không đọc lại những loài mà đội khác đã nói Thay chữ ò ò bằng vần con vật đội mình nói Ví dụ: rùa thì “ ùa ùa”; mèo thì “ èo èo”,
+ Tổ chức trò chơi để học sinh chiếm lĩnh kiến thức
Tổ chức trò chơi học tập để học sinh chiếm lĩnh kiến thức là một cách giúphọc sinh tiếp nhận kiến thức một cách nhẹ nhàng Khi tổ chức trò chơi, giáo viêncần chú ý:
Ví dụ: Khi dạy bài 4 “ Cần làm gì để giữ gìn, bảo vệ cơ quan tuần hoàn”,
ở hoạt động cơ bản, giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò chơi: “Trời nắng, trờimưa” Giáo viên tổ chức như sau:
* Giáo viên nêu quy định của trò chơi, phổ biến cách chơi:
* Học sinh chơi trò chơi theo hiệu lệnh của giáo viên
* Dừng trò chơi khi cảm thấy mệt
* Đặt tay lên vị trí của tim, cảm nhận nhịp đập của tim
Qua trò chơi này sẽ giúp cho các em cảm nhận và mô tả được trạng tháicủa cơ thể, giúp các em khám phá kiến thức bài học
Ví dụ khi dạy bài 16: Vệ sinh môi trường Ở hoạt động cơ bản, sau khi họcsinh thực hiện 5 hoạt động theo nhóm rồi 1 hoạt động cá nhân Tôi tiến hành tổchức cho học sinh chơi trò chơi “ Bỏ rác vào thùng” Mục đích trò chơi giúp các
em có ý thức bảo vệ vệ sinh môi trường , không bỏ rác bừa bãi Giáo viên tổ chứcnhư sau:
* Học sinh chuẩn bị sách, vở, giày , dép, bút, thước kẻ,
Trang 9* Học sinh xếp thành vòng tròn , trên tay mỗi em cầm một vật đã chuẩn bị,tượng trưng cho rác Giáo viên cử một số em làm “ thùng rác” đứng ở trong vòngtròn Số thùng rác bằng khoảng 1/3 số lượng người chơi.
* Khi có lệnh chơi, người chơi nhanh chóng bỏ rác vào thùng, mỗi thùngchỉ đựng số lượng rác là 3( “ thùng rác” cầm 3 vật trên tay)
* Lưu ý: Khi có lệnh kết thúc, bạn nào còn cầm “ rác” trên tay là thua bạnnào vứt “ rác” là bị phạt “ Thùng rác” cầm thiếu hoặc thừa “ rác” cũng bị phạt
+ Tổ chức trò chơi củng cố, trải nghiệm kiến thức đã học:
Ví dụ 1:
Khi dạy bài 6: Cơ quan thần kinh của chúng ta Để giúp học sinh ghi nhớ
kiến thức mới, ở hoạt động thực hành, giáo viên tổ chức trò chơi “ Gắn tên cơ
quan thần kinh với chức năng phù hợp” như sau:
- Giáo viên nêu tên trò chơi, phổ biến cách chơi, luật chơi
- Các nhóm ra góc học tập lấy các thẻ từ màu hồng có ghi tên các bộ phậncủa cơ quan thần kinh và các thẻ từ màu xanh có ghi chức năng của mỗi bộ phậntrong cơ quan thần kinh
- Các em trao đổi và xếp các thẻ từ màu xanh và màu hồng cho phù hợpgiữa tên cơ quan với chức năng tương ứng
- Nhóm nào xếp nhanh, đúng là nhóm thắng
Ví dụ 2:
Khi dạy bài 14: Hoạt động công nghiệp và thương mại, để giúp học sinhphân biệt các sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp, giáo viên tổ chức trò chơi “Đimua sắm” như sau:
- Giáo viên nêu tên trò chơi, phổ biến cách chơi, luật chơi
- Mỗi nhóm đến góc học tập lấy một bộ thẻ ghi tên các sản phẩm (sảnphẩm nông nghiệp và sản phẩm công nghiệp)
- HS cùng chơi trò chơi:
Giáo viên nêu yêu cầu (Ví dụ: 1 sản phẩm nông nghiệp, 2 sản phẩm côngnghiệp…)
Cả nhóm cùng thảo luận và giơ thẻ trả lời
Nhóm nào nhanh và đúng nhiều lần nhất là nhóm đó thắng
Ví dụ 3:
Khi dạy bài 24: Một số động vật sống trên cạn, Giáo viên tổ chức trò chơi
“Chim bay, cò bay” như sau:
- Giáo viên nêu tên trò chơi, phổ biến cách chơi, luật chơi
- Học sinh đứng thành vòng tròn xung quanh lớp học Hội đồng tự quảnlàm trọng tài Giáo viên là quản trò
- Giáo viên nêu tên các con vật (cả biết bay và không biết bay) Học sinh làm động tác bay (dang tay vẫy vẫy như đang bay) nếu tên con vật biết bay Ai làm sai sẽ bị phạt nhảy lò cò xung quanh lớp
Trang 10Khi tổ chức trò chơi cho học sinh, giáo viên cần lưu ý trò chơi phải dễ tổchức và thực hiện, có thời gian tổ chức hợp lý, phù hợp với đặc điểm học sinh Tất
cả học sinh tham gia chơi phải nắm được cách chơi, luật chơi Giáo viên cũngkhông nên tổ chức mãi một trò chơi, cần thay đổi sao cho linh hoạt, hấp dẫn đốivới các em Cần tránh phạt học sinh chơi thua bằng những hình phạt nặng nề, nênphạt bằng những hình thức nhẹ nhàng như hát, đọc thơ,
+Tổ chức cho học sinh hát đầu tiết để khởi động
Đây là cách để giúp các em vui vẻ, hứng khởi tiếp cận chủ đề bài học mộtcách tự nhiên và thích thú Lưu ý khi chọn các bài hát khởi động phải là các bài hát
mà các em đã biết Giáo viên nên trao đổi trước với hội đồng tự quản về việc tậplại bài hát trong lớp, nhóm để giúp học sinh nhớ lại bài hát Bài hát phải có nộidung liên quan đến chủ đề bài học
Ví dụ khởi động cho bài 1: Hoạt động thở và cơ quan hô hấp, trước tiếthọc, giáo viên cần giao nhiệm vụ cho học sinh về nghe và tập theo bài hát “ Tậpthể dục buổi sáng ” của tác giả Minh Trang , ngoài ra, giáo viên còn phối hợp vớicác anh chị phụ trách sao để tổ chức tập cho học sinh hát bài “ Tập thể dục buổisáng ” của tác giả Minh Trang
“Cô dạy em Tay giơ cao lên trời
Bài thể dục buổi sáng Tay giơ ngang bờ vai
Một- hai- ba- bốn Tay đưa ra trước mặt
Hít thở hít thở, hít thở Buông cả hai tay”
Sau khi hát và làm các động tác theo lời bài hát, học sinh sẽ dễ dàng cảmnhận được hoạt động thở và tìm hiểu về cơ quan hô hấp một cách nhẹ nhàng, thíchthú
2.3.2 Tăng cường các hoạt động trải nghiệm, thực hành dựa trên những điều kiện sẵn có tại địa phương.
Đối với phần nội dung chủ đề tự nhiên, các trường ở những nơi khó tìmcây để cho học sinh tri giác trực tiếp thì mới nên sử dụng kênh hình trong tài liệuhướng dẫn học Còn đối với học sinh Trường Tiểu học Thành Tiến nằm ở vùngnông thôn, tôi thấy không nên lựa chọn tranh, ảnh mà nên sử dụng chính cây thật
để cho học sinh khai thác kiến thức cần chiếm lĩnh một cách sinh động, dễ nhớnhất
Tuy nhiên, tùy theo đối tượng và mục đích quan sát, giáo viên cần chỉ dẫncho học sinh sử dụng nhiều giác quan để quan sát như mắt nhìn, tay sờ, mũi ngửi,
để cảm nhận một cách đầy đủ các sự vật, hiện tượng Giáo viên cũng cần hướngdẫn học sinh quan sát theo trình tự: Quan sát tổng thể chung rồi mới đi vào các bộphận, chi tiết, quan sát từ bên ngoài rồi mới đến bên trong.[5]
Thực tế giảng dạy, tôi thấy, đối với các bài học về thực vật, tổ chức chohọc sinh quan sát vật thật đã đem lại hiệu quả giảng dạy tốt hơn
Ví dụ : Khi dạy bài 20 (HDH Tự nhiên và Xã hội lớp 3, tập 1): “Lá cây cóđặc điểm gì?”, Để giúp các em nhận biết được sự đa dạng về hình dạng, màu sắc,kích thước của lá cây cũng như biết được cấu tạo của lá cây, sau khi học xong bài
Trang 1119, tôi yêu cầu học sinh về nhà sưu tầm mỗi em 5 loại lá cây có kích cỡ, màu sắckhác nhau và mang đến lớp để học bài 20 Việc sưu tầm như vậy sẽ giúp cho các
em trải nghiệm thực tế về nhận biết tên gọi của các lá cây và rèn luyện óc quan sát,khả năng ghi nhớ tốt hơn Điều đó mang lại hiệu quả giáo dục cao hơn là cho các
em quan sát ảnh có sẵn
Còn đối với những tiết học tìm hiểu về các cơ quan của địa phương, cầntăng cường thực tế, thực hành Có như vậy học sinh sẽ hứng thú thú hơn với tiếthọc, hiệu quả dạy học được nâng cao, tăng cường được vốn hiểu biết cho các em
Ví dụ: Khi dạy bài 11( HDH Tự nhiên và Xã hội tập 2): “ Cuộc sống quanhem”, ở hoạt động thực hành, tôi sẽ tổ chức cho các em tham quan một số cơ quanngay cạnh trường học như Trạm y tế xã, Ủy ban nhân dân xã Qua đó các em biếtđược tên của các cơ quan, đồng thời giúp các em có khả năng quan sát thực tế đểthực hiện tốt các hoạt động trong phần thực hành
Tuy nhiên cần lưu ý khi tổ chức cho học sinh quan sát vật thật ở ngoài lớp học, giáo viên nên chuẩn bị những vần đề sau:
- Tìm hiểu trước địa điểm, lựa chọn thời gian thích hợp để tiến hành chohọc sinh quan sát, thuận lợi cho việc đi lại của học sinh
- Cần có hai phương án cho thời tiết thuận lợi và thời tiết không thuận lợicho việc tổ chức quan sát
- Quy định về kỉ luật, an toàn trên đường đi và khi học tập
- Dự kiến cách ngồi, đứng của học sinh xung quanh đối tượng quan sát
* Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức trên bộ ảnh về nhà trường, địaphương cho gần gũi, sát thực tế địa phương
Khi tổ chức dạy học môn tự nhiên và Xã hội, trường hợp không thể tổ chứccho học sinh quan sát trên vật thật, giáo viên nên chuẩn bị tranh ảnh về chính địaphương các em đang sống bởi lúc này đối tượng quan sát mới gần gũi, thân thuộcvới chính bản thân các em Như vậy, nội dung mà giáo viên muốn học sinh hướngtới sẽ được học sinh tiếp nhận nhanh hơn, hiệu quả hơn
Ví dụ: Trước khi dạy bài 10 “ Hoạt động của chúng em ở trường” (HDH
Tự nhiên và Xã hội lớp 3, tập 2) Tôi đã chụp các ảnh về hoạt động ở trường hàngngày của các em học sinh Trường Tiểu học Thành Tiến Khi dạy đến hoạt động 4 “Liên hệ thực tế” tôi cho học sinh quan sát các bức ảnh chụp các hoạt động của họcsinh trong trường (ảnh chụp các học sinh vui chơi, học, sinh hoạt tập thể, hoạt độngvăn nghệ, thể thao, ) để gây hứng thú cho các em, đồng thời giúp các em liên hệ
của nơi các em ở
Trang 122.3.3 Điều chỉnh hướng dẫn học thích hợp giúp học sinh đi vào tiến trình phân tích thuận lợi và hiệu quả.
Hướng dẫn học là những thiết kế của các chuyên gia về môn học và củacác giáo viên giỏi Nội dung học chủ yếu phản ánh chương trình và chuẩn kiếnthức, kĩ năng của môn học Khi biên soạn, các tác giả đã chú ý đến đặc điểm lứatuổi của học sinh lớp 3, kinh nghiệm của học sinh, một vài môi trường xã hội màphần lớn học sinh đang sống Tuy nhiên, các tác giả không thể bao quát hết kinhnghiệm sống của từng nhóm học sinh, điều kiện dạy học của lớp học, Do đó,việc một số hoạt động trong hướng dẫn học chưa phù hợp với học sinh ở một sốlớp hay học sinh một số vùng là chuyện có thể xảy ra Vì vậy khi dạy theo hướngdẫn học, mỗi giáo viên cần điều chỉnh hướng dẫn học cho phù hợp với học sinh vàđiều kiện lớp mình
Trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 theo mô hình VNEN, tôi đãđiều chỉnh hệ thống câu hỏi và điều chỉnh mức độ bài tập như sau:
* Điều chỉnh hệ thống câu hỏi
Giáo viên muốn trợ giúp học sinh hiệu quả, cần thiết phải biên soạn hệthống câu hỏi hỗ trợ học sinh kịp thời khi học sinh gặp khó khăn trong việc phântích để chiếm lĩnh kiến thức hoặc để giúp học sinh hiểu vần đề, Như vậy tiến trìnhphân tích mới thuận lợi và hiệu quả
Lưu ý hệ thống câu hỏi cần đảm bảo các yêu cầu sau:
- Câu hỏi phải rõ ràng, chính xác, ngắn gọn, dễ hiểu
- Phải logic, phù hợp với nội dung bài dạy
- Phải phù hợp với trình độ học sinh
- Phải gây hứng thú học tập, kích thích suy nghĩ, động não của học sinh
- Câu hỏi phải có tác dụng dẫn dắt học sinh phân tích theo tiến trình cụthể
- Tránh những câu hỏi quá khó hoặc quá dễ, câu hỏi chung chung
Khi đưa ra hệ thống câu hỏi, giáo viên có thể hỏi bằng nhiều hình thức nhưhỏi bằng lời, hỏi bằng tranh ảnh, hỏi bằng câu đố,
Ví dụ, khi dạy bài 11” Cuộc sống xung quanh em”, Ở hoạt động 1 củaphần B Hoạt động thực hành, tôi đã điều chỉnh câu hỏi cho phù hợp với học sinhlà:
a) Bạn đã biết những cơ quan nào trong huyện Thạch Thành?
b) Nói tên một số cơ quan và địa chỉ của cơ quan đó?
c) Kể một số hoạt động ở một cơ quan mà bạn từng đến?
Hay khi dạy bài 14: “ Hoạt động công nghiệp và thương mại”, Ở hoạt động
2 “Liên hệ thực tế” của hoạt động cơ bản, để phù hợp với vốn hiểu biết của các em
về địa phương, tôi đã điều chỉnh các câu hỏi như sau:
1) Kể cho nhau nghe về hoạt động công nghiệp có ở huyện Thạch Thành.2) Hoạt động đó mang lại lợi ích gì cho người dân?
Trang 133) Trong gia đình, họ hàng em, có ai làm nghề liên quan đến các hoạt độngcông nghiệp mà em vừa kể không? Đó là hoạt động gì?
4)* Trong các hạt động công nghiệp ở địa bàn huyện Thạch Thành, hoạtđộng nào đã có từ lâu và hoạt động nào mới xuất hiện?
*Ra các bài tập với mức độ khó dần lên hợp với khả năng của học sinh.
Ở mỗi bài học, kết thúc hoạt động cơ bản, thường học sinh được trải quaviệc thực hiện các bài tập theo hình thức cá nhân để nắm được kiến thức bài học.các hoạt động theo hình thức cá nhân này đối với môn Tự nhiên và Xã hội chủ yếu
là hoạt động ghi chép lại nội dung bài học Ở một số bài còn có thêm các câu hỏi
để giúp học sinh nắm vững thêm về nội dung bài học
Do đó, trong lớp học có nhiều học sinh ở trình độ và mức độ phát triểnkhác nhau việc tiếp nhận kiến thức của mỗi học sinh cũng khác nhau Nên hầu nhưtiết nào cũng xảy ra tình huống một số học sinh học tốt sẽ hoàn thành hoạt động cánhân của mình trước trong khi các bạn khác vẫn đang thực hiện hoạt động củamình nhưng không thể điều các em đi hỗ trợ các bạn khác được vì lúc này các bạnkhác đang ghi chép nội dung bài học, học sinh cũng không thể tiếp tục các hoạtđộng tiếp theo phần hoạt động thực hành do hoạt động tiếp theo hầu như là hoạtđộng nhóm hoặc cả lớp Tôi đã ra các bài tập với mức độ khó dần lên hợp với khảnăng của các em Giáo viên cần chuẩn bị sẵn các bài tập này ở góc học tập môn Tựnhiên và Xã hội để khi học sinh hoàn thành xong trước các bạn sẽ đến góc học tập
để nhận bài tập thêm cho mình
Tôi đã tổ chức việc làm này thường xuyên dành cho những học sinh họctốt đã hoàn thành xong phần việc của mình để các em không phải ngồi chờ cácbạn tiếp tục hoạt động nhóm hoặc cả lớp tiếp theo Do đó học sinh học tốt vẫnđược đẩy nhanh tốc độ học tập cá nhân
Ví dụ như khi dạy bài 19: “ Rễ cây có đặc điểm gì?”Sau hoạt động thựchành, một số học sinh đã hoàn thành bài tập, tôi cho học sinh lại hộp thư của mình
để nhận câu hỏi, nội dung câu hỏi như sau:
a) Em hãy kể tên một số loại cây có trong gia đình em và cho biết cây đó
có rễ gì?
b) Tại sao trong trồng trọt, người ta thường vun xới các gốc cây?
Hoặc sau khi học xong bài 18” Thân cây có đặc điểm gì?” , tôi ra câu hỏicho học sinh đã hoàn thành bài dưới dạng câu đố như sau:
Cây gì gai mọc đầy mình
Tên gọi như thể bồng bềnh bay lên
Vừa thanh, vừa dẻo, lại bền
Làm ra bàn ghế, đẹp duyên bao người?
( là cây gì?)
Cây gì hoa đỏ như son?
Tên gọi như thể thổi cơm ăn liền
Tháng ba đàn sáo huyên thuyên