Giáo dục thẩm mỹ cho học sinh lớp 6 thông qua phân môn vẽ tranh

Làm sao để các em học sinh có thể cảm nhận được cái đẹp, như thế nào là đẹpquả là điều mà mà một giáo viên giảng dạy Mĩ thuật như tôi luôn trăn trở...Chính vì vậy tôi chọn đề tài " Giáo

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục thẩm mĩ có góp phần trong việc hình thành nhân cách của học sinh.Biết yêu cái đẹp, biết tránh điều xấu Vấn đề quan trọng là phải đưa đến cho các emnhững hiểu biết đúng đắn và xác thực của nghệ thuật., hình thành ở các em khảnăng cảm thụ từ đó các em biết trân trọng và bảo vệ cái đẹp

Nếu như tiếp thu và cảm nhận cái đẹp trong nghệ thuật đã khó thì việc dạy, học

mĩ thuật lại khó càng khó hơn Nhất là đối với các em học sinh lớp 6, là lứa tuổiluôn thích học và là theo người lớn Các em thích khám phá cái đẹp, Chỉ cần mộtchút sai lệch của giáo viên thôi cũng có thể đưa các em hiểu sai lệch về cái đẹp Làm sao để các em học sinh có thể cảm nhận được cái đẹp, như thế nào là đẹpquả là điều mà mà một giáo viên giảng dạy Mĩ thuật như tôi luôn trăn trở Chính vì

vậy tôi chọn đề tài " Giáo dục thẩm mĩ cho học sinh lớp 6 qua phân môn vẽ tranh tại trường THCS Cẩm Ngọc”

2 Mục đích nghiên cứu :

Tôi suy nghĩ, nghiên cứu để viết sáng kiến kinh nghiệm này với mục đích tìm

ra phương pháp, cách nhận xét, đánh giá tốt nhất góp phần nhằm nâng cao chấtlượng dạy và học môn mĩ thuật của huyện nhà nói chung và của trường THCS CẩmNgọc nói riêng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu :

a) Đối tượng nghiên cứu :

- Học sinh khối 6 trường THCS Cẩm Ngọc.

4 Phương pháp nghiên cứu :

a) Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết (Nghiên cứu qua các văn bản,

chương trình, giáo trình, tài liệu sách báo về phương pháp dạy học môn Mĩ thuật.)

để bổ xung cho các lý luận

b) Phương pháp nghiên cứu thực tiễn :

- Dự chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảng dạymôn Mĩ thuật

- Thực hành giảng dạy theo phương pháp dạy học tích cực

- Tìm giải pháp rút kinh nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm dạy thí điểm ở một số lớp bằng phương pháp màmình đề ra

5 Phạm vi, giới hạn và kế hoạch nghiên cứu đề tài :

Tôi lên kế hoạch viết SKKN nghiên cứu trong năm học 2018- 2019 như sau:

theo từng lứa tuổi để nâng cao chất lượng bộ môn Mĩ thuật

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

1.1 KHÁI QUÁT VỀ DẠY - HỌC MỸ THUẬT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1.1 Mục tiêu

Dạy mỹ thuật THCS không nhằm đào tạo học sinh trở thành họa sỹ hoặcnhững người chuyên làm nghề mỹ thuật Môn mỹ thuật không chỉ là vẽ mà lấy hoạtđộng mỹ thuật để nâng cao hiểu biết về mọi mặt như Đức - Trí - Thể - Mỹ Vì vậymục tiêu mỹ thuật ở THCS là:

Giáo dục thẩm mỹ cho học sinh, giúp các em hiểu biết cái đẹp và vận dụngcái đẹp vào sinh hoạt hàng ngày như vậy dạy mỹ thuật ở THCS góp phần xây dựngmôi trường thẩm mỹ cho xã hội

Phát triển khả năng tư duy hình tượng góp phần hình thành nhân phẩm conngười trong thời kỳ đổi mới đất nước

1.1.2 Nhiệm vụ

Căn cứ vào những mục tiêu trên môn mỹ thuật ở THCS có những nhiệm vụ sau:

* Giáo dục thẩm mỹ cho học sinh:

- Hướng dẫn học sinh quan sát nhận ra vẻ đẹp của đối tượng về đường nét,hình dáng, đậm nhạt, cấu trúc, màu sắc để các em cảm thụ đối tượng trước khi vẽ

- Dạy học sinh cách suy nghĩ tìm tòi sáng tạo để có nhiều cách làm bài và cónhiều kết quả khác nhau biết lựa chon phương án cho bài vẻ đẹp mang tính tổngthể

- Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản phổ thông về môn mỹ thuật có thểnhận biết và tạo ra cái đẹp

- Hiểu biết về cái đẹp và nền mỹ thuật dân tộc

- Bổ trợ cho môn học khác

- Mỹ thuật là sự tích hợp các môn học liên quan đến các môn học và hỗ trợlẫn nhau tạo nếp suy nghĩ làm việc sáng tạo khoa học phát hiện bồi dưỡng nhữngmầm non mỹ thuật.

1.2 PHÂN MÔN VẼ TRANH TRONG DẠY HỌC MỸ THUẬT Ở LỚP 6 1.2.1 Khái niệm vẽ tranh đề tài.

Tranh đề tài là loại tranh phản ánh cuộc sống phong phú, sinh động của thiênnhiên và con người Vẽ tranh đề tài là hình thức học tập sáng tác tranh và tạo sựphát triển năng khiếu

1.2.2 Các yếu tố tạo hình trong vẽ tranh đề tài.

Người vẽ sử dụng đường nét, hình mảng, màu sắc để xây dựng một bứctranh, qua đó phản ánh những tâm tư tình cảm hoặc nhận thức của bản thân mìnhvới thế giới xung quanh

Các hình vẽ trong tranh đề tài thường là người, cảnh vật Hình vẽ chính làm

rõ nội dung tranh, hình vẽ phụ hỗ trợ cho hình ảnh chính Các hình vẽ phải sinhđộng hài hòa trong một tổng thể không gian nhất định, Không rời rạc, không lặp lại

Phương pháp dạy học là hệ thống những hành động tự giác, tuần tự của giáoviên và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo củagiáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành của học sinhđảm bảo lĩnh hội nội dung dạy học đạt được mục đích dạy học.

1.3.2 Đặc điểm của phương pháp dạy học.

- Phương pháp dạy học bị chi phối bởi mục đích dạy học

- Phương pháp dạy học bị chi phối bởi nội dung dạy học

- Hiệu quả của phương pháp dạy học phụ thuộc vào trình độ nghiệp vụ sưphạm của giáo viên

- Hệ thống các phương pháp dạy học ngày càng hiện đại và phát triển để đápứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội Phương pháp dạy học thường sử dụng phốihợp để giải quyết tốt các nhiệm vụ dạy học khác

1.3.3 Hệ thống các phương pháp dạy học.

1.3.3.1 Phương pháp thuyết trình

Phương pháp thuyết trình là phương pháp dạy học bằng lời nói sinh động củagiáo viên để trình bày, giải thích nội dung bài một cách hệ thống lô gic cho họcsinh tiếp thu

1.3.3.3 Phương pháp quan sát.

Là cách thức quan sát đối tượng một cách khoa học để mang lại hiệu quảcho công việc: vẽ, tả, kể lại nhằm cảm thụ đối tượng về vẻ đẹp hình dáng, màusắc Quan sát tổng thể trước để tìm hình dáng chung bao quát, kích thước lớn -chiều cao, chiều ngang Sau đó quan sát chi tiết sau để hiểu vị trí và tỉ lệ các bộphận của đối tượng, màu sắc, đậm nhạt của đối tường cần miêu tả.

1.3.3.4 Phương pháp vấn đáp.

Phương pháp vấn đáp là phương pháp dạy học trong đó giáo viên đưa ra mộtloạt các câu hỏi ở mức độ khác nhau dưới nhiều dạng rồi tổ chức điều khiển việctrả lời của học sinh nhằm thực hiện mục đích: gợi mở, làm sáng tỏ vấn đề mới,những vấn đề phức tạp, rút ra những tri thức mới từ những tri thức và kinh nghiệm

đã có kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Trong quá trình dạy học để tích cực hóa hoạt động nhận thức và sử dụngkinh nghiệm đã có của người học giáo viên thường sử dụng hệ thống các câu hỏi.Cũng nhiều khi hiểu sâu sắc hơn, sử dụng phương pháp đàm thoại để tiến hành dạyhọc

1.3.3.5 Phương pháp củng cố.

Là làm cho bền chặt (củng cố tổ chức là làm cho tổ chức vững mạnh; củng

cố bài là thu, gom để kiến thức đã học trở nên kết dính, vững vàng hơn, có trọngtâm, không tản mạn, ) Củng cố từng phần – từng đơn vị kiến thứ để nhấn mạnhtrọng tâm hoặc kiến thức cơ bản Củng cố sau mỗi bài giảng Củng cố theo chuyên

đề Củng cố có thể là câu hỏi, hoặc các bài tập (vẽ, thường thức MT .) hoặc thôngqua trò chơi để HS nhớ bài và làm được các yêu cầu của bài học

1.3.3.6 Phương pháp thực hành

Là phương pháp hướng dẫn chung cho cả lớp hay cá nhân làm bài Giáo viênquan sát, quán xuyến chung Hướng dẫn cá biệt những trẻ em còn lúng túng vềcách làm bài vẽ, xé dán hay vẽ màu Bổ sung kiến thức mà đa số trẻ còn yếu Gợi ý

cụ thể cho những trẻ em còn yếu về bố cục, vẽ hình, vẽ màu Động viên khích lệ trẻ

em khá để các em suy nghĩ tìm tòi thêm làm cho sản phẩm phong phú có cái riêng,

không chung chung Giải thích ngay trên sản phẩm để trẻ hiểu biết hơn Hướng dẫntrẻ em tập nhận xét, đánh giá ngay ở sản phẩm của mình, tạo điều kiện nâng caonhận thức thẩm mĩ cho mỗi cá nhân trong những trường hợp cụ thể

1.3.3.7 Phương pháp kiểm tra, đánh giá

Đánh giá: Là ước lượng giá trị dựa vào điểm số Ở Việt Nam: Điểm cao là

10, thấp là 1 Vận dụng phương pháp đánh giá: Với giáo viên cần nêu các câu hỏi,đánh giá đúng lúc và có trọng tâm với từng nội dung, nhận xét, bổ sung, kháchquan Với học sinh: Tham gia tích cực vào quá trình đánh giá, phát biểu theo gợi ýcủa giáo viên, làm bài tập theo yêu cầu

1.3.3.8 Vấn đề lựa chọn và vận dụng phối hợp các phương pháp dạy học.

Các yêu cầu để đảm bảo hiệu quả của việc lựa chọn và kết hợp các phươngpháp dạy học:

- Đảm bảo sự phù hợp của phương pháp dạy học với các nguyên tắc dạy học

- Lựa chọn kết hợp các phương pháp dạy học cần căn cứ vào nội dung dạyhọc ở từng môn học, từng bài học, từng mục

- Lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với năng lực sư phạm từng giáoviên Hình thức thuyết trình là dễ hơn đối với giáo viên mới Những phương phápnhư thảo luận tình huống tổ chức là thực nghiệm Có yêu cầu cao hơn về chuyênmôn, nghiệp vụ sư phạm và kỹ năng ứng xử

- Căn cứ vào thời gian, thời lượng

- Căn cứ vào đặc điểm của học sinh ở từng lứa tuổi từng lớp cụ thể, cácphương pháp dạy học trực quan rất quan trọng đối với học sinh Các phương phápdạy học đòi hỏi năng lực làm việc độc lập đối với học sinh THCS

1.3.3.9 Các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh:

Vậy tình huống có vấn đề là gì:

Tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lý xuất hiện khi con người gặp phảitình huống khó khăn mà giải quyết băng tri thức đã có bằng cách thức đã biếtkhông đạt kết quả.

Tình huống có vấn đề luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, một nhiệm

vụ cần giải quyết, một vướng mắc cần tháo gỡ, kết quả giải quyết được tình huống

có vấn đề sẽ là tri thức mới hoặc cách thức hành động mới đối với chủ thể

Vậy môn mỹ thuật là môn trực tiếp thông qua giác quan mắt nhìn để cảmnhận đồ vật thiên nhiên xung quanh từ mục tiêu và nhiệm vụ môn học ta có thể đưa

ra phương pháp dạy học nhằm giúp các em nhìn nhận về cái đẹp trong cuộc sốngmột cách đúng đắn hơn Tùy vào mỗi lớp học, mỗi học sinh mà có phương pháp cụthể đối với phân môn vẽ tranh làm sao để các em thấy hứng thú và yêu cuộc sốnghằng ngày Kết hợp tốt các phương pháp sẽ giúp các em hứng thú hơn với mônhọc, từ đó sẽ có kết quả tốt hơn khi vẽ Có nhiều cách hiểu về cái đẹp bởi nhậnthức, khuynh hướng, sở trường, quan niệm và cảm nhận của mỗi người, đó là hìnhdáng màu sắc Trong thực tế giáo dục mỹ thuật đóng vai trò rất quan trọng nókhông chỉ phát triển sư sáng tạo mà phát triển nhiều mặt khác

II THỰC TRẠNG VỀ NHẬN THỨC THẨM MĨ CỦA HỌC SINH LỚP 6 KHI HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH TẠI TRƯỜNG THCS CẨM NGỌC

2.2.1 Thuận lợi:

Trường THCS Cẩm Ngọc là một trường chuẩn quốc gia giai đoạn I củahuyện Cẩm Thủy, hầu hết các em đều yêu thích môn học hào hứng với mônhọc.Tất cả các em đã hiểu được đây là môn học nghệ thuật và thấy rằng môn học

bổ trợ tích cực cho các môn học khác nên các em đón nhận việc học một cách nhiệttình và hào hứng Vì vậy các bậc phụ huynh rất coi trọng đầu tư cho các em

2.2.2 Khó khăn:

Bên cạnh những thuận lợi như trên thì dạy và học môn mỹ thuật ở trườngTHCS Cẩm Ngọc vẫn còn gặp một số khó khăn, Đa số các em là người dân tộcthiểu số ít được tiếp xúc với nghệ thuật nên cũng ảnh hưởng không ít tới nhận thức

thẩm mĩ Mà mĩ thuật lại là môm học giáo dục nhận thức cho các em về cái đẹp Vìvậy làm thế nào để giáo dục thẩm mĩ cho các em quả là một điều khó.

2.2.3 Hoạt động dạy học

a) Tổ chức dạy học theo lớp :

Đây là cách thức dạy học thông thường, trong cách này giáo viên có sử dụngphương pháp dạy học như : Quan sát, trực quan, đàm thoại, giảng giải, thực hành,luyện tập

b) Tổ chức dạy học theo nhóm :

Nhóm làm việc theo sự điều hành hướng dẫn của giáo viên, giáo viên phốihợp nhiều phương pháp trong cách thức tổ chức chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ (cóthể từ 6 em / 1 nhóm) Các giờ học như: Trực quan, thực hành, luyện tập và nổi bậtlên là phương pháp hợp tác nhóm, phương pháp này kích thích học sinh tích cựchoạt động

Chia nhóm bằng cách ngẫu nhiên: Nếu định chia lớp làm mấy nhóm thì chohọc sinh điểm số từ 1 đến số của số nhóm đó, lần lượt điểm số từ người đầu tiênđến người cuối cùng, sau đó yêu cầu những người cùng một số thì ngồi vào mộtnhóm Hoặc có thể thay điểm số bằng tên các con vật hoặc hoa quả như mèo, thỏ,cam, quýt Cách chia nay làm cho các nhóm luôn thay đổi, tạo cho học sinh hứngthú tham gia hoạt động của nhóm.

Nhóm cố định :

Chia hai bàn một nhóm hoặc một bàn một nhóm Cách tổ chức dạy học theonhóm đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị hết sức chu đáo để giao nhiệm vụ chocác nhóm hoạt động và sự điều khiển của giáo viên cũng phải hết sức linh hoạt

c) Tổ chức dạy học cá nhân

Giáo viên tổ chức để học sinh tự nghiên cứu, tự làm việc Cách tổ chức nàyđược thực hiện trong các giờ thực hành bài vẽ của cá nhân

Ba cách tổ chức trên có thể tổ chức ở ba giờ học khác nhau nhưng cũng cóthể thực hiện cả ba cách trong cùng một giờ học tuỳ theo nội dung của giờ học đó.Ngoài ba cách tổ chức dạy học trên, giáo viên có thể tổ chức một số giờ học ngoàithiên nhiên, giúp cho học sinh có điều kiện tiếp xúc với vẻ đẹp của tự nhiên.

Trường THCS Cẩm Ngọc là một trong những trường có bề dày học tập.Riêng môn mỹ thuật các em hầu hết đều yêu thích trong các tiết dạy các em chămchú lắng nghe hăng say làm bài riêng phân môn vẽ tranh các em tỏ ra rất hứng thúcác bài vẽ điều có chất lượng không sao chép Tuy nhiên cơ sở vật chất còn hạn chếtrường chưa có phòng học dành riêng cho môn mỹ thuật, phòng học chật hẹp,Phương pháp dạy học đang còn nặng lý thuyết, chưa tạo hứng thú cho các em đểnâng cao chất lượng giảng dạy đòi hỏi phương pháp mới làm sao phát huy tính tíchcực học tập của học sinh, bên cạnh đó giáo viên cần làm sao cho phụ huynh nhậnthức được môn mỹ thuật cũng là một môn học bổ trợ cho các môn khác.Chứ khôngđược xem nhẹ môn mỹ thuật,coi môn mỹ thuật là môn phụ làm các em mất hứngthú trong môn học

III GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH GIÁO DỤC THẨM MĨ CHO HỌC SINH LỚP 6 THÔNG QUA PHÂN MÔN VẼ TRANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CẨM NGỌC

3.1 CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐẨY MẠNH GIÁO DỤC THẨM MĨ CHO HỌC SINH LỚP 6 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CẨM NGỌC

3.1.1 Phương pháp quan sát:

Phương pháp quan sát là thông qua việc ngắm nhìn, tìm hiểu đối tượng đểphân tích, so sánh

Ví dụ: Giáo viên cho học sinh xem tranh và hỏi

? Các bức tranh trên vẽ về nội dung gì

? Hình ảnh chính trong tranh là gì

? Màu sắc trong tranh như thế nào

Đi học dưới mưa – Sáp màu (2017), Dương Quế Anh –

3.1.2 Phương pháp trực quan.

Dạy mĩ thuật chủ yếu là bằng đồ dùng dạy học Dạy trên những gì học sinhnhìn thấy Vì vậy khi dạy học môn vẽ tranh giáo viên cần phải lựa chọn đồ dùngdạy học rõ nội dung, để học sinh dễ quan sát

- Dạy học bằng đồ dùng dạy học giúp học sinh lĩnh hội tri thức nhanh, nhớ lâu vàhứng thú hơn

* Để sử dụng đồ dùng dạy học trong phân môn vẽ tranh giáo viên cần phảichú ý:

+ Lựa chọn ĐDDH phù hợp với nội dung

+ Đồ dùng trực quan phải đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ, đa dạng phongphú, hấp dẫn

+ Trình bày theo trình tự bài giảng để học sinh theo dõi từng phần của nộidung

+ Sau khi giới thiệu đồ dùng dạy học theo từng nội dung, giáo viên phải cất

đi để học sinh tập trung vào nội dung khác Cuối cùng trình bày tổng thể để chốt lạinội dung tổng quát của bài dạy

+ Cần phải chú ý tới vị trí trình bày đồ dùng dạy học

VD: CĐ 10 mĩ thuật 5 : Vẽ tranh: Vẽ tranh đề tài cuộc sống quanh em

Thăm mẹ Việt Nam anh hùng – Sáp màu, (2018), Nguyễn

- Học sinh

nắm bắt được đặcđiểm đề tài, ôn lạikiến thức vẽ tranhtheo đề tài

- Học sinh

linh hoạt trongviệc nhận xét và

sử dụng hình tượng Hoàn thiện kỹ năng bố cục tranh, sử dụng màu sắc có tìnhcảm, phù hợp với chủ đề.

- Học sinh yêu thích môn học, yêu thiên nhiên, rèn luyện thói quan quan sát,

khám phá thiên nhiên, hình thành phong cách làm việc khoa học, lôgích Ngoài ragiáo viên cần có kế hoạch sưu tầm bài vẽ của học sinh để làm tư liệu giảng dạy.Sau khi có tư liệu, cần phân loại từng bài dạy sao cho sát đối tượng, đúng với nộidung yêu cầu của từng bài dạy Chính những bài vẽ của học sinh mới là là minhchứng sinh động cho bài dạy, bởi chúng sát nội dung, yêu cầu bài học, phù hợp vớikhả năng học sinh, vì vậy có tác dụng khích lệ động viên các em học tập

3.1.3 Phương pháp vấn đáp:

GV sử dụng hệ thống câu hỏi để thực hiện trao đổi, gợi mở cho HS về nộidung nhằm khai thác một nội dung,một vấn đề nào đó của bài học Tạo điều kiệncho HS bộc lộ những hiểu biết về đối tượng Suy nghĩ, tìm tòi và giải quyết đượcbài tập nâng cao chất lượng bài vẽ bằng khả năng của mình Một số GV còn hạn chếtrong phương pháp này như: Sử dụng câu hỏi quá đơn giản, công thức hoặc không

rõ ràng gây ức chế cho học sinh, giảm tính hấp dẫn Học sinh còn e ngại sự góp ýgợi mở vì sợ phải sửa chữa bài vẽ hoặc còn tâm lí ỷ lại chờ G/v mới pháp biểu ýkiến

3.1.5 Phương pháp nêu vấn đề