CƠ SỞ LÍ LUẬN Lịch sử là môn học nghiên cứu và phân tích những sự kiện đã xảy ra.Phân môn Lịch sử ở Tiểu học cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản,thiết thực về: các sự kiện, h
Trang 12.2 Thực trạng của việc dạy học lịch sử ở trường Tiểu học Thị trấn
2.3 Các giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học phân môn lịch sử
Giải pháp 1: Thay đổi nhận thức của người dạy, người học 04
Giải pháp 3: Vận dụng các kiến thức Văn học vào dạy Lịch sử 07Giải pháp 4: Chia các bài học thành các dạng bài học cơ bản và đưa
ra phương pháp dạy học đặc trưng cho các dạng bài đó
Với chiều dài Lịch sử oanh liệt hàng nghìn năm, trên dải đất Việt Namhình chữ S, mỗi ngày chúng ta lại được chứng kiến những lễ hội lịch sử hàohùng của dân tộc Đây là lòng biết ơn của toàn thể dân tộc đối với các nhân vật
Trang 2lịch sử; sự kiện lịch sử lớn đã trải qua một thời của dân tộc Việt Nam Chúng ta
vô cùng tự hào về trang sử hào hùng của dân tộc, bởi trên mỗi mảnh đất quêhương Việt Nam đều từng diễn ra những sự kiện lịch sử lớn của đất nước, nơisản sinh nhiều nhân vật lịch sử, nhiều vị anh hùng dân tộc tiêu biểu
Có được những trang sử hào hùng và những con người anh hùng ấy, bởivì: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước, đó là truyền thống quý báu của dântộc ta Mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại trỗi dậy, nó kết thànhmột làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn… nó lướt qua mọi gian khổ khó khăn, nónhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước Lịch sử đã có nhiều cuộc khángchiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của nhân dân ta ” (Hồ Chí Minh) 2
Đối với việc giáo dục thế hệ trẻ - những “thế hệ cách mạng cho đời sau”Bác luôn quan tâm đến việc giáo dục truyền thống của cách mạng và lịch sử,văn hóa của dân tộc Bác đã từng nói:
“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” 2
Thực hiện tư tưởng của Người, nền giáo dục của chúng ta đã rất coi trọnggiáo dục lịch sử dân tộc trong việc xây dựng nhân cách những con người mới xãhội chủ nghĩa “vừa hồng, vừa chuyên” Chẳng thế mà chúng ta đã có những thế
hệ người Việt Nam trong thời đại của Bác Hồ vô cùng yêu nước, sống có hoàibão, có lý tưởng cao đẹp, hết lòng hết sức phụng sự tổ quốc, phụng sự nhândân…
Nhưng trong những năm gần đây, chúng ta thấy rất buồn sau mỗi kì thiđại học lại có nhiều bài thi nhầm lẫn đến rơi nước mắt khi trả lời các kiến thức
cơ bản về lịch sử Điều này một phần có lỗi từ cái gốc lịch sử từ bậc học Tiểuhọc của các em - Đây là một điểm yếu cần được khắc phục Làm thế nào đểtrong cuộc sống thường nhật của chúng ta có những con người yêu nước, đầytinh thần trách nhiệm với cộng đồng, với dân tộc? Không còn những học sinh
hư hỏng, xem thường truyền thống lịch sử, mơ hồ với lịch sử dân tộc Đó là mộtvấn đề lớn đòi hỏi tâm huyết và sự sẻ chia của các nhà khoa học, các nhà giáo,nhất là những người trực tiếp giảng dạy ở bậc Tiểu học
Phải khẳng định ngay rằng với những cố gắng nhất định, việc dạy Lịch sửtrong các trường Tiểu học đã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục, hình thành
và phát triển nhân cách học sinh theo những yêu cầu đặt ra Chúng ta đã cónhiều giờ dạy Lịch sử ở bậc Tiểu học rất hay, rất xúc động, làm cho cả ngườidạy, người học và người tham dự không khỏi tự hào rằng mình là người Việt
Nam - Một dân tộc với truyền thồng “Nghìn năm văn hiến” Những tiết dạy
học Lịch sử như thế đã thực sự mang lại những giá trị to lớn trong việc hìnhthành ở học sinh những phẩm chất cao đẹp của người Việt Nam, nó có tác dụnghơn hẳn những lời giáo huấn thông thường Đặc biệt nó đã ngăn được những ảnhhưởng tiêu cực của cuộc sống đến sự hình thành và phát triển của nhân cách cácem
Là một giáo viên Tiểu học và là người trực tiếp dạy phân môn Lịch sử tôiluôn trăn trở làm thế nào để dạy tốt phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học, làmthế nào để học sinh yêu thích môn học Lịch sử? Để trả lời được câu hỏi đó là cảmột quá trình và cũng là mục đích cần hướng đến của những nhà kĩ sư tâm hồn
Trang 3Với những lí do trên, bằng kinh nghiệm của bản thân trong quá trìnhgiảng dạy tôi xin nêu ra một số ý kiến với mong muốn góp chút phần nhỏ bé củamình vào việc “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy - học phân môn
Lịch sử lớp 5 ở trường Tiểu học Thị trấn Vĩnh Lộc”.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Phân môn Lịch sử trong trường Tiểu học có một vị trí hết sức quan trọngtrong việc góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh đồng thời tạo cơsở để các em tiếp thu có hệ thống và vững chắc chương trình của môn Lịch sử ởcác cấp học trên Việc dạy Lịch sử trong các trường Tiểu học đã góp phần khôngnhỏ vào việc giáo dục, hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo nhữngyêu cầu đặt ra Chính vì thế mà tôi đã chọn đề tài này để nghiên cứu
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Biện pháp nâng cao chất lượng dạy - học phân môn Lịch sử lớp 5.
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:
Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài, sách giáo khoa, sách giáoviên Tiểu học và các tư liệu lịch sử liên quan
1.4.2 Phương pháp điều tra khảo sát, phân tích, tổng hợp
1.4.3 Phương pháp thống kê phân loại
1.4.4 Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
Lịch sử là môn học nghiên cứu và phân tích những sự kiện đã xảy ra.Phân môn Lịch sử ở Tiểu học cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản,thiết thực về: các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu tương đối có hệthống theo dòng thời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước tới nửa
Trang 4đầu thế kỉ XIX.Việc học lịch sử không phải chỉ là học thuộc, nạp vào trí nhớcác em những lời giảng của thầy hay nội dung sách giáo khoa mà điều cốt lõi làthông qua quá trình làm việc với các nguồn tài liệu, học sinh tự tạo cho mìnhnhững hình ảnh lịch sử, sự hiểu biết về quá khứ, rèn luyện cách thức, phươngpháp tìm hiểu lịch sử
Phần Lịch sử lớp 4, lớp 5 không trình bày lịch sử theo một hệ thống chặtchẽ Mỗi bài học là một sự kiện, hiện tượng hay nhân vật lịch sử không thể hìnhthành một cách cô lập mà luôn gắn liền với một bối cảnh lịch sử cụ thể Vì vậytrước khi dạy nội dung của một bài cụ thể, giáo viên cần giới thiệu sơ lược vềbối cảnh lịch sử Để đạt hiệu quả cao, giáo viên cần phải nắm vững toàn bộ tiếntrình lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc cho đến nay Người giáo viên chính làchiếc cầu nối để đưa các em đến gần hơn với những trang lịch sử hào hùng củadân tộc, là người định hướng giúp các em có được cách học có hiệu quả Đâycũng là kiến thức nền móng cho các em tiếp tục học lên các cấp học trên Để làmđược điều đó trước hết người giáo viên phải có kiến thức vững vàng, am hiểu vềlịch sử dân tộc và bản thân người giáo viên phải là người yêu mến, tự hào vềlịch sử của dân tộc mình thì mới thực sự làm tròn trách nhiệm vẻ vang đó
Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay, theo tinh thần đổi mới phương phápdạy học, trong đó người giáo viên luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo, học sinh tíchcực chủ động nắm tri thức, tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và tráchnhiệm Người giáo viên đảm nhận vai trò xây dựng kế hoạch, hướng dẫn hoạtđộng và hợp tác Người học (HS) được người dạy (GV) theo sát giúp đỡ trongquá trình học nên tích cực tự giác và thể hiện sự năng động trong hoạt động họctập, kết quả cuối cùng là học sinh đã tiếp thu được những nguồn tri thức mới -bằng sự khám phá của bản thân với sự định hướng, giúp đỡ của giáo viên Tựmình khám phá ra tri thức học sinh sẽ cảm nhận được sự hứng thú say mê vàyêu mến môn học hơn so với những gì học sinh tiếp nhận một cách thụ động từgiáo viên
2.2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN VĨNH LỘC
Trong quá trình giảng dạy ở Tiểu học, qua dự giờ đồng nghiệp đặc biệt làgiáo viên trực tiếp dạy phân môn Lịch sử, tôi nhận thấy:
+ Về phía học sinh: Nhiều học sinh sợ khi đến giờ Lịch sử và không thíchhọc Lịch sử Các em chưa xác định được tầm quan trọng của môn học nên việcđầu tư thời gian còn ít, chỉ chú trọng nhiều vào học Toán và Tiếng Việt Chính
vì thế nên các em không nhớ được các mốc thời gian và các sự kiện lịch sử tiêubiểu ứng với các mốc thời gian đó hoặc các em còn nhầm lẫn các nhân vật vớicác triều đại lịch sử,
+ Về phía giáo viên: Trong nhiều tiết dạy giáo viên vẫn chưa tổ chứcđược cho học sinh sưu tầm tư liệu và chuẩn bị bài chu đáo, chưa tạo ra đượcđược sự hứng thú cho học sinh tham gia học hỏi và tìm hiểu kĩ bài học; nhiềugiờ Lịch sử diễn ra nặng nề hoặc khô khan, hiệu quả giáo dục thấp Điều nàydẫn đến có những học sinh không biết gì về truyền thống lịch sử cha ông, đócũng chính là nguyên nhân dẫn đến sự nhầm lẫn các nhân vật và triều đại Lịchsử
Trang 5Sau khi đưa ra vấn đề nghiên cứu tôi đã tiến hành trao đổi đồng nghiệp,khảo sát học sinh nhằm tìm hiểu thực trạng dạy - học Cuối năm học 2015 –
2016, nhà trường tổ chức kiểm tra định kỳ Kết quả thu được như sau:
Lớp Sĩ số HS Điểm 9, 10 Điểm 7, 8 Điểm 5, 6 Điểm dưới 5
2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC PHẦN MÔN LỊCH SỬ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
Giải pháp 1: Thay đổi nhận thức của người dạy, người học.
Một số người cho rằng dạy Lịch sử ở Tiểu học là dễ vì kiến thức ít Điều
đó hoàn toàn không đúng và sẽ không thể thực hiện được việc giảng dạy Lịch sửở Tiểu học đạt chất lượng, vì:
- Một là: Cấu trúc một bài Lịch sử ở Tiểu học mang tính sơ giản, chứkhông có nội dung đầy đủ và có tính hệ thống chặt chẽ (như các cấp học caohơn) nên rất khó dạy cho học sinh, nhất là học sinh Tiểu học với vốn sống, vốnkiến thức còn rất hạn chế, sơ sài
- Hai là: Tư duy của học sinh Tiểu học còn mang tính tư duy trực quan màLịch sử lại có tính quá khứ Vì thế không cho phép người học được chứng kiếnmột cách trực tiếp những con người, những sự kiện…đang diễn ra nên việc
“dựng” lại những nhân vật, sự kiện lịch sử nhất là trong điều kiện còn thiếu thốn
về phương tiện, đồ dùng dạy học là việc không dễ
- Ba là: Lịch sử vốn là những sự việc đã diễn ra, có thật, nó tồn tạikhách quan trong quá khứ, không thể phán đoán, suy luận, tưởng tượng để nhậnthức lịch sử nên việc dạy học theo hướng “tích cực hóa hoạt động tư duy củahọc sinh” đòi hỏi người giáo viên phải vận dụng các phương pháp với nhiềucông phu mà vẫn khó đạt được hiệu quả như mong muốn Bên cạnh đó, mụctiêu của dạy học Lịch sử ở Tiểu học chỉ là cung cấp cho học sinh những kiếnthức sơ giản, ban đầu của lịch sử dân tộc nên chương trình chỉ có thể lựa chọnnhững sự kiện, những nhân vật lịch sử tiêu biểu của mỗi giai đoạn lịch sử màkhông thể dạy cho các em một hệ thống kiến thức chặt chẽ như các cấp học trên.Cũng chính vì không có hệ thống chặt chẽ nên những “nhịp dẫn” của “cây cầulịch sử” bị “đứt đoạn” làm cho người giáo viên gặp khó khăn trong việc “dẫn”các em đi từ thời đại này tới thời đại kia, từ sự kiện này tới sự kiện khác Giáoviên cần nắm vững nội dung, cấu trúc SGK Lịch sử và Địa lí kết hợp với sự hiểu
Trang 6biết và tìm tòi thông qua các tài liệu để đạt hiệu quả cao trong mỗi bài dạy.Chẳng hạn khi dạy bài 7: “Đảng cộng sản Việt Nam ra đời” 1 , giáo viên phảigiúp học sinh hiểu được hoàn cảnh lịch sử của sự kiện lịch sử trọng đại nàytrước khi bước vào nội dung chính của bài Nếu ở các cấp học trên thì thao tácnày không đòi hỏi người giáo viên phải nghiên cứu kĩ các tư liệu và phải giảnggiải nhiều vì trước đó học sinh đã được học đầy đủ về tình hình lịch sử của đấtnước giai đoạn 1925- 1930 nên hiểu được bối cảnh lịch sử với yêu cầu cấp báchphải có một chính đảng thống nhất và đủ mạnh để lãnh đạo cách mạng nước ta.Ngược lại ở Tiểu học trước khi học bài này học sinh mới được học về một sốnhân vật và sự kiện lịch sử tiêu biểu nên không thể hiểu được đầy đủ bối cảnhlịch sử của sự kiện Đảng cộng sản Việt Nam ra đời Vì vậy người giáo viên phải
có khả năng khái quát vấn đề rất cao, vừa dẫn được cái xa, vừa nêu được cáigần, phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh để không mất nhiều thời gian
mà vẫn giúp các em nhanh chóng hiểu được vấn đề Muốn vậy người giáo viênphải thông hiểu lịch sử và có kho tàng ngôn ngữ giàu có với khả năng diễn đạtngắn gọn, trong sáng và dễ hiểu, phù hợp với nhận thức của học sinh tiểu học.Điều này quả là không dễ nhưng nếu chịu khó trau rồi, rèn luyện với lòng yêunghề, yêu học trò và yêu lịch sử dân tộc thì người giáo viên Tiểu học hoàn toàn
có thể làm được
Cụ thể là khi dạy đến bài này giáo viên cần phải nghiên cứu để dẫn dắthọc sinh đi từ các vấn đề lịch sử: Giữa năm 1929 các tổ chức cộng sản là ĐôngDương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản liênđoàn nối tiếp nhau xuất hiện Nó đã tạo ra tiền đề trực tiếp cho sự ra đời của
Đảng cộng sản Việt Nam Tuy đều là các tổ chức cộng sản nhưng cả ba tổ chức
đều hoạt động riêng rẽ, công kích lẫn nhau, tranh giành ảnh hưởng của nhau nên
đã gây ra trở ngại lớn cho phong trào cách mạng Yêu cầu bức thiết của cáchmạng Việt Nam là phải có một Đảng Cộng sản thống nhất trong cả nước để lãnhđạo cách mạng Với tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng sản, Nguyễn ÁiQuốc đã đứng ra triệu tập và chủ trì hội nghị hợp nhất các tổ chức Cộng sản ViệtNam Hội nghị diễn ra từ ngày 3 đến 7-2-1930 tại Cửu Long, Hương Cảng,Trung Quốc Với tài năng và uy tín cao của người Hội nghị đã nhất trí tán thànhthống nhất các tổ chức cộng sản để thành lập một chính Đảng duy nhất của giaicấp công nhân Việt Nam Đảng lấy tên là Đảng cộng sản Việt Nam Đảng cộngsản Việt Nam ra đời là sự kết hợp nhuần nhuyễn của ba nhân tố: Chủ nghĩaMác-Lê nin, phong trào công nhân và phong trào yêu nước Đảng Cộng sản ViệtNam ra đời là sự chuẩn bị đầu tiên có tính chất quyết định đến bước phát triểnmới và thắng lợi của cách mạng Việt Nam ở giai đoạn tiếp theo
Từ sự khái quát tiến trình lịch sử để dẫn đến sự ra đời của Đảng cộng sảnViệt Nam
Giải pháp 2: Sử dụng kênh hình hiệu quả.
Cũng giống như một số môn học khác, trong SGK Lịch sử 5, kênh chữgiữ vai trò chủ yếu trong việc cung cấp kiến thức Tuy nhiên, kênh hình vẫn cóvai trò quan trọng; nó không chỉ minh họa cho kênh chữ, mà còn là nguồn cungcấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng cho học sinh
Trang 7Trong giờ dạy Lịch sử, có những giáo viên không hiểu kênh hình nênkhông khai thác được kênh hình với đúng vai trò của nó mà chỉ đưa ra như một
sự minh hoạ đơn thuần Kênh hình trong sách giáo khoa của phân môn Lịch sửhiện nay nhiều, phong phú, màu sắc và trình bày đẹp, ngoài tính minh hoạ mỗibức tranh, bức ảnh còn hàm chứa những thông tin lịch sử với mức độ khác nhauphục vụ việc dạy và học đạt hiệu quả Có thể phân loại kênh hình trong sáchgiáo khoa phân môn Lịch sử như sau:
- Loại thứ nhất: Bản đồ, lược đồ:
Bản đồ, lược đồ chủ yếu được bố trí ở loại bài về các cuộc khởi nghĩa, cácchiến dịch, các trận đánh nhằm giúp học sinh hiểu được vị trí của cuộc khởinghĩa, chiến dịch, trận đánh… cách bố trí lực lượng hai bên và diễn biến củacuộc khởi nghĩa, chiến dịch, trận đánh… Ví dụ ở bài 14: “Thu - Đông 1947,Việt Bắc mồ chôn giặc Pháp” (Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí lớp 5) giáo viêngiới thiệu lược đồ:
Khi khai thác lược đồ, giáo viên phải giúp học sinh hiểu được ý nghĩa sâu
xa của cách chọn vị trí trận địa, việc phòng thủ và hướng tấn công của hai bênqua đó làm nổi bật âm mưu của địch, sự thông minh và nghệ thuật quân sự tàitình cũng như tinh thần chiến đấu dũng cảm của ta từ đó giáo dục lòng yêunước, tinh thần tự hào dân tộc cho các em
Khi hướng dẫn trên lược đồ người giáo viên không dừng lại ở mức độ chỉcho học sinh thấy các hướng tấn công của địch và cách chọn vị trí tiêu diệt địchcủa ta một cách đơn thuần mà còn phải giúp các em phân tích để thấy âm mưuthâm độc của Thực dân Pháp trong việc bao vây nhằm tiêu diệt gọn, chặt đứtmọi đường rút và đường liên hệ của ta với bên ngoài nhưng với việc “nắm địch”,
“hiểu địch” tốt và bằng nghệ thuật quân sự tài tình ta đã hóa giải và đập tan âmmưu của chúng
Trang 8- Loại thứ hai: Tranh, ảnh tư liệu
Tranh ảnh, tư liệu có nhiều ở loại bài về các cuộc khởi nghĩa, các chiếndịch, loại bài về chính trị xã hội và thành tựu
Đó là tranh ảnh về các cuộc khởi nghĩa, các cuộc biểu tình, về một loại vũkhí nào đó, về tình hình chính trị, kinh tế xã hội và đời sống của nhân dân, vềcác thành tựu kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật…của mỗi triều đại ứng vớimỗi giai đoạn lịch sử nhất định Đối với loại bài này người giáo viên phải amhiểu đầy đủ về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, nghệ thuật, khoa học, kỹthuật của mỗi thời kỳ mới có thể hiểu và khai thác tốt kênh hình phục vụ việcgiảng dạy đạt hiệu quả cao
Ví dụ: Bài 17: Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (Sách giáo khoa Lịch
sử và Địa lí lớp 5)
Cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm
Việc khai thác tranh ảnh thể hiện các thành tựu văn hoá như điêu khắc,kiến trúc, các giá trị văn hoá phi vật thể là khó khăn hơn cả với người giáo viên
vì đây là những lĩnh vực không dễ hiểu và càng không dễ chuyển tải đến họcsinh, nhất là học sinh tiểu học Vì vậy giáo viên cần có sự đầu tư sưu tầm tranhảnh liên quan đến nội dung bài học, chuẩn bị chu đáo các tư liệu về các giá trịvăn hóa của các nhà nghiên cứu Lịch sử có ở trên sách báo và trên các trangmạng Tất nhiên khi diễn đạt ý này cho học sinh tiểu học phải bằng thứ ngônngữ và cách diễn đạt phù hợp với nhận thức của các em, đặc biệt phải bằng cáchình ảnh tư liệu trực quan
- Loại thứ ba: Ảnh chân dung nhân vật lịch sử:
Đây là ảnh của các nhân vật lịch sử trong loại bài dạy về nhân vật lịch sử
Số bài dạy về các nhân vật lịch sử tiêu biểu trong chương trình Lịch sử lớp 5không nhiều Cái mới của loại bài này so với chương trình cũ là dạy nhân vậtlịch sử thông qua và gắn liền với sự kiện lịch sử chứ không thuần tuý kể về nhânvật lịch sử như trong chương trình cũ Vì vậy, việc khai thác ảnh chân dung củanhân vật phục vụ bài dạy phải đảm bảo nguyên tắc: Làm nổi bật tư chất, nhân
Trang 9cách nhân vật nhưng không quá xa đà, không tách rời nhân vật lịch sử ra khỏimối quan hệ với thời đại của nhân vật và sự kiện lịch sử mà nhân vật có vai tròquyết định.
Ví dụ một số bài như: “Bình Tây đại nguyên soái Trương Định”; Nguyễn
Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước; Cuộc phản công ở kinh thành Huế; Phan Bội Châu và phong trào Đông du; Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước; Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập gắn với sự kiện và giai đoạn lịch sử với sự xuất
hiện của các nhân vật Lịch sử tiêu biểu, vì vậy giáo viên cần sử dụng triệt để cáchình ảnh, chân dung các nhân vật lịch sử và có sự so sánh vai trò của họ ở mỗigiai đoạn lịch sử khác nhau (Nguyễn Tất Thành - Chủ tịch Hồ Chí Minh)
Chẳng hạn khi dạy bài 5: “Phan Bội Châu và phong trào Đông du” 1giáo viên tiến hành như sau:
+ Cho học sinh quan sát chân dung Phan Bội Châu
+ Hỏi: Em có biết nhân vật lịch sử này tên là gì, có đóng góp gì cho lịch
sử nước nhà không?
+ Giáo viên giới thiệu bài học và cho học sinh làm việc theo nhóm tìmhiểu thông tin tư liệu về Phan Bội Châu và phong trào Đông Du,
Giải pháp 3: Vận dụng các kiến thức Văn học vào dạy Lịch sử.
Việc vận dụng một cách hợp lý kiến thức Văn học vào dạy Lịch sử sẽ làmcho giờ Lịch sử hay hơn, sinh động hơn, hấp dẫn hơn, cuốn hút học sinh hơn vàcuối cùng là làm cho tiết dạy - học Lịch sử mang lại hiệu quả cao hơn Thường
là việc người giáo viên đọc những trích đoạn thơ về nhân vật lịch sử, sự kiệnlịch sử ở phần giới thiệu bài học, phần củng cố, liên hệ, cũng có khi là cả trongphần chính của bài Ví dụ khi giới thiệu bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứunước” (Lịch sử lớp 5) 1 , người giáo viên bằng giọng đọc truyền cảm của mình
có thể đọc hoặc ngâm trích đoạn thơ cho học sinh nghe sau phần củng cố nộidung chính của bài như:
“Đất nước đẹp vô cùng nhưng Bác phải ra đi
Cho tôi làm sóng dưới thân tàu đưa tiễn Bác
Khi bờ bến dần lui, làng xóm khuất
Bốn phía nhìn không bóng một hàng tre
Đêm xa nước đầu tiên ai nỡ ngủ
Sóng vỗ dưới thân tàu đâu phải sóng quê hương
Trời từ đây chẳng xanh màu xứ sở
Trang 10Xa nước rồi càng thấy nước đau thương ”
(Người đi tìm hình của nước - Chế Lan Viên) 3
Hay đoạn thơ trong bài “Bác ơi” của nhà thơ Tố Hữu giáo viên đọc cho học sinhnghe ngay sau khi cho học sinh tìm hiểu về ý chí quyết tâm ra đi tìm đường cứunước của Nguyễn Tất Thành:
“Từ đó người đi những bước đầu
Lênh đênh bốn biển một con tàu
Cuộc đời sóng gió trong than bụi
Tay đốt lò, lau chảo, thái rau” 4
Hoặc bài thơ miêu tả Bác Hồ trong buổi lễ đọc bản Tuyên Ngôn Độc lập giáoviên có thể đọc cho học sinh nghe sau khi yêu cầu học sinh tìm hiểu quang cảnh
Hà Nội ngày 2-9-1945 để các em thấy rõ hơn quang cảnh của ngày tết Độc Lập: “Hôm nay, sáng mồng 2 tháng 9
Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình
Muôn triệu tim chờ chim cũng nín
Bỗng vang lên tiếng hát ân tình
Hồ Chí Minh! Hồ Chí Minh!
Người đứng trên đài lặng phút giây
Trông đàn con đó vẫy hai tay
Cao cao vầng trán ngời đôi mắt
Độc lập bây giờ mới thấy đây 4
Thường thì các anh hùng dân tộc và các sự kiện lịch sử hào hùng của ôngcha ta đều được phản ánh trong văn học nên rất dễ để người giáo viên lựa chọnnhững câu thơ hay, những đoạn trích hay, phù hợp, trong các tác phẩm văn họcđưa vào bài giảng của mình, làm cho tiết dạy - học Lịch sử có được những hiệuquả mà một tiết dạy lịch sử thông thường không thể đạt được
Mặt khác, các bài thơ gắn với các sự kiện lịch sử giúp cho các em dễ nhớcác sự kiện lịch sử đã học vừa bổ trợ thêm các kiến thức về văn học, cảm thụvăn học cho các em
Giải pháp 4: Chia các bài học thành các dạng bài học cơ bản và đưa ra phương pháp dạy học đặc trưng cho các dạng bài đó.
Chương trình phân môn Lịch sử lớp 5 có thể chia ra các dạng bài:
a Dạng bài về thành tựu kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội.
* Nội dung chính của dạng bài này thường nói về:
- Hoàn cảnh ra đời của thành tựu đó
- Vài nét tiêu biểu của thành tựu
- Giá trị thực tiễn của thành tựu
- Kết quả, ý nghĩa của thành tựu `
* Với dạng bài này gồm các bài dạy:
- Vượt qua tình thế hiểm nghèo
- Hậu phương những năm sau chiến dịch Biên giới
- Nước nhà bị chia cắt
* Để dạy dạng bài này có hiệu quả giáo viên cần lưu ý:
- Phải mô tả được tình hình nước ta như thế nào, tình cảnh đất nước, quan lại, chính quyền, cuộc sống nhân dân