Một số biện pháp dạy học môn mĩ thuật cho học sinh lớp 1 theo phương pháp đan mạch

- Khi áp dụng phương pháp mới thì hình thức tổ chức lớp học có sự thayđổi, chủ yếu là thực hành theo nhóm, hoạt động theo nhóm nhiều lợi thế nhưngnếu không được tổ chức một cách khoa học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

II Phần nội dung

2.1 Cơ sở lí luận

2.2 Thực trạng vấn đề

2.3 Các giải pháp

2.4 Hiệu quả đạt dược sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

III Kết luận, kiến nghị

3.1 Kết luận

3.2 Kiến nghị

11111222317191920

I MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài.

Trải qua quá trình tập huấn và dạy thử nghiệm chương trình dạy học môn

Mĩ Thuật theo phương pháp Đan Mạch , tôi nhận thấy ưu điểm của dự án là lấyhọc sinh làm trung tâm, đồng thời xây dựng quy trình tương tác và tích hợp cácphân môn cho từng nội dung học tập Chương trình dạy học môn Mĩ thuật đượcxây dựng bằng các chủ đề, mỗi chủ đề được dạy riêng biệt trong 1 buổi/ tuần,thời lượng từ 2 tiết đến 5 tiết học Tuy nhiên, khi áp dụng vào chương trình cuảhiện hành toàn trường thì phải bố trí mỗi tuần 1 tiết Do đó, việc thực hiện cácquy trình không liền mạch, mỗi tiết học đều phải dành ra 5 phút để sắp xếp bànghế theo nhóm, ổn định tổ chức, kiểm tra đồ dùng học tập Vô tình mỗi chủ đềchỉ cần kiểm tra đồ dùng 1 lần, thì phải thực hiện tới 2 hoặc 5 lần theo số tiết củabài học Cơ sở vật chất chưa đảm bảo Đối tượng học sinh lớp Một còn rất nhiều

bỡ ngỡ và thao tác chậm làm cho hiệu quả của cả một chủ đề bị giảm bớt Trangthiết bị phục vụ môn học chưa được đầu tư thoả đáng, chưa đủ đáp ứng nhu cầucho dạy - học Mĩ thuật, sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo rất hiếm Đây làđiều bản thân tôi cảm thấy khó khăn và trăn trở

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Về phía giáo viên :

+ Giúp các thầy cô có các phương pháp dạy học môn Mĩ thuật theo phươngpháp mới phù hợp với từng học sinh cụ thể

+ Giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, lời nói cử chỉ cóphần mềm dẻo hơn, hoạt động của giáo viên trên lớp ít mà đem lại hiệu quả cao

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối lớp 1 năm học 2018- 2019

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 1 năm 2019

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Xác định tên sáng kiến.

- Nghiên cứu thực trạng dạy học môn Mĩ thuật của học sinh lớp Một theo

phương pháp Đan Mạch

- Lựa chọn và phân tích các tài liệu tham khảo.

- Tổng hợp những kinh nghiệm của bản thân và tự học hỏi từ đồng nghiệp

qua những buổi thao giảng

- Chọn lọc những kinh nghiệm đưa vào sáng kiến và áp dụng đối với học sinh

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế và thống kê số học sinh nằm trongphạm vi nghiên cứu

II NỘI DUNG

2.1 Sơ sở lý luận

- Đối với học sinh Tiểu học nói chung, học sinh lớp Một nói riêng, giáo

viên phải hướng dẫn vẽ từng bước tỉ mỉ, chi tiết mà vẫn gặp nhiều khó khăntrong thực hiện chủ đề Hiện nay, học tập theo phương pháp mới các em phải tựtìm ra cách thể hiện, cách vẽ, cách dựng câu chuyện… thông qua những trảinghiệm trên lớp Hơn nữa nếu là học sinh lớp Một thì vấn đề này càng đáng longại, bởi lẽ không phải học sinh nào cũng sẵn sàng sáng tạo khi mà bản thânchưa hiểu, chưa nắm được cách vẽ, cách thể hiện qua các đường nét, màu sắc…

để đạt yêu cầu bài học Học sinh chưa phát huy được sự sáng tạo, chưa mạnhdạn tham gia các hoạt động trên lớp

- Khi áp dụng phương pháp mới thì hình thức tổ chức lớp học có sự thayđổi, chủ yếu là thực hành theo nhóm, hoạt động theo nhóm nhiều lợi thế nhưngnếu không được tổ chức một cách khoa học thì vấn đề trật tự lớp và thu hút độtập trung cao của học sinh khi thực hiện chủ đề sẽ vượt ra khỏi tầm kiểm soátcủa giáo viên Hầu hết giáo viên dạy bộ môn cho học sinh lớp Một đều gặp khókhăn ở đầu năm học Nề nếp lớp chưa ổn định, học sinh không quen ngồi lâutrong khuôn khổ Vấn đề giữ trật tự lớp và thu hút độ tập trung cao của học sinhkhi thực hiện chủ đề khá khó khăn

- Dựa vào bảy quy trình dạy - học mĩ thuật chủ yếu là đề cao khả năng tự

học của học sinh, nhưng để thực hiện được một quy trình các em phải chuẩn bịrất nhiều vật dụng như : giấy A3, A4, giấy bồi, kẽm, băng keo, hộp giấy, vậtdụng tìm được…Điều này quả là khó khăn cho cả giáo viên và học sinh, vì bảnthân các em chưa thể tự chuẩn bị được mà phải có sự hỗ trợ rất lớn từ phía phụhuynh Khi thực hiện giảng dạy theo những quy trình này, giáo viên thường mấtrất nhiều thời gian để hướng dẫn, hỗ trợ các em, thậm chí hết tiết học mà nhiều

em vẫn chưa hoàn thành được sản phẩm

Giảng dạy Mĩ thuật cho học sinh lớp Một và áp dụng phương pháp củaĐan Mạch như thế nào cho phù hợp và đạt mục tiêu giáo dục? Như lời bàKirsren Fugl, chuyên gia tư vấn Đan Mạch đã nêu khi thực hiện phương phápmới của dự án “Các em học sinh khi tới trường giống như những cây non có rễcứng cáp và đầy tiềm năng Giáo viên chỉ đóng vai trò là những người thúc đẩy,biết cần phải thêm chất xúc tác gì vào nước tưới để giúp những cây non đó pháttriển” Cũng chính từ thông điệp này, bản thân tôi đã nghiên cứu, đưa ra một sốgiải pháp dạy học môn Mĩ Thuật cho học sinh lớp 1 theo phương pháp Đan Mạch

2.2 Thực trạng vấn đề.

Qua thực tế giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh lớp Một, bản thân tôicũng gặp không ít khó khăn về vấn đề đồ dùng học tập Mỗi em được chuẩn bịmột hộp màu sáp, một vở vẽ khổ A4, 1 tập giấy màu Nếu thực hiện các quytrình Vẽ cùng nhau, Vẽ biểu cảm thì vừa đủ điều kiện, nhưng còn đồ dùngphục vụ cho quy trình khác như: Dây kẽm, giấy bồi, keo, các vật dụng khác…thì hơi khó khăn với một trường nông thôn vùng núi Chính vì vậy, hầu hết cácchủ đề đều áp dụng quy trình Vẽ cùng nhau hoặc Vẽ biểu cảm là chính, còn các

quy trình khác không thể thực hiện hoặc thực hiện chưa thực sự hiệu quả vì lý

do trên

Mặt khác đối với học sinh lớp Một, nhận thức của các em chủ yếu là nhận

thức cảm tính Các em vẽ hình thường còn quá nhỏ, không tự tin khi thể hiện

(khi vẽ biểu đạt, tạo ngân hàng hình ảnh), bố cục trống trải (khi vẽ cùng nhau),tạo hình bằng đất nặn, xé dán hình chưa phong phú dẫn đến sản phẩm đạt đượckhông đẹp mắt, khó biểu đạt nội dung chủ đề Các bài vẽ, các sản phẩm của họcsinh còn sao chép tương đối giống nhau, chưa có nhiều sáng tạo Khi vẽ màuthường đơn điệu, không có đậm nhạt, vẽ màu không gọn

Thống kê số liệu khảo sát đầu năm: Tổng số học sinh 70 em

- Số học sinh còn thụ động trong giờ học : 15 em

- Số học sinh còn nói chuyện nhiều trong giờ học : 10 em

- Số bài vẽ còn giống nhau do sao chép : 9 em

- Số học sinh còn hay tẩy xóa, không hoàn thành được sản phẩm :10 em

- Số học sinh còn bị hạn chế khả năng giao tiếp và diễn đạt ngôn ngữ: 8 em

- Số lượng sản phẩm hoàn thành tốt và có tính sáng tạo :18 sản phẩm

Vì vậy bản thân tôi đã trăn trở và đưa ra 5 giải pháp thực hiện cấp thiết

3.3 Các giải pháp thực hiện.

* Giải pháp 1: Lập kế hoạch dạy học chi tiết, khoa học và đảm bảo đúng tinh thần đổi mới theo phương pháp của Đan Mạch

Khi dạy học dưới bất cứ phương pháp nào đều yêu cầu giáo viên phải lập

được kế hoạch dạy học hoàn chỉnh Việc lập kế hoạch giảng dạy tốt là đã thànhcông một nửa của quá trình dạy học, giáo viên là người điều khiển quá trình vàtạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy bằng các câu hỏi mở và khuyếnkhích các em chia sẻ những kinh nghiệm sẵn có của mình Điều này tạo ra nềntảng cần thiết để giúp các em kiến tạo được quy trình học tập của mình bằngcách liên hệ những điều đã biết với những điều sẽ học Khi lập kế hoạch giáoviên phải căn cứ vào tình hình thực tế của lớp để điều chỉnh, thay đổi cho phùhợp và sát với khả năng tiếp thu của học sinh Kế hoạch cho từng hoạt độnghoặc cho toàn bộ quy trình theo phương pháp Đan Mạch có thể ngắn, dài và kếtnối, liên kết, xâu chuỗi các hoạt động quy trình với nhau, kết thúc hoạt động này

sẽ là mở đầu cho hoạt động tiếp theo… Cụ thể khi xây dựng kế hoạch dạy họctheo phương pháp mới, giáo viên cần phải chú ý tới:

- Mục tiêu bài học: Mỗi bài học, tiết học đều có mục tiêu chung là hướngtới hình thành cho học sinh phát huy khả năng tưởng tượng, sáng tạo và nănglực diễn đạt bằng lời nói, học sinh tưởng tượng và sáng tạo được một câuchuyện bằng ngôn ngữ mĩ thuật Tuy nhiên, giáo viên vẫn cần xác định rõ mụctiêu cụ thể của bài học đó là học sinh hiểu được gì? Thực hiện như thế nào vàlàm được gì?

Ví dụ đối với chủ đề 9: Thiên nhiên tươi đẹp

* Mục tiêu : + Học sinh nhận ra được hình ảnh cùng với các đường nét vàmàu sắc đặc trung của phong cảnh thiên nhiên.

+ Vẽ được tranh phong cảnh đơn giản, biết kết hợp các loại nét và màu sắc

để tạo nên vẻ sinh động cho bức tranh

+ Giới thiệu, nhận xét và nêu được cảm nhận về sản phẩm của mình, củabạn

- Nội dung chủ đề: Nội dung các chủ đề phải vừa sức học sinh, phù hợp vớitâm lý lứa tuổi của các em

- Môi trường học tập: Học tại lớp, học ở phòng chức năng hay sân trường,môi trường học tập thoải mái sẽ hỗ trợ rất nhiều cho quá trình dạy và học

- Quá trình học: Mỗi quá trình học là một xâu chuỗi các hoạt động diễn ra

- Đánh giá: Đánh giá từng giai đoạn và đánh giá cả quá trình thực hiện.Môn Mĩ thuật là môn dành thời gian chủ yếu cho học sinh thực hành, dovậy giáo viên cần thiết kế tổ chức các hoạt động trải nghiệm phong phú, đa dạngnhưng không quá dài, mất nhiều thời gian Tuyệt đối không đưa ra tranh vẽ, sảnphẩm làm mẫu để học sinh quan sát trước khi thực hành mà phải để học sinh chủđộng tích cực tìm hiểu và tham gia vào quá trình tranh luận, thảo luận, bàn bạckhi làm việc cùng các bạn Để thực hiện việc lập kế hoạch dạy học chi tiết, khoa

học và đảm bảo đúng tinh thần đổi mới theo phương pháp của Đan Mạch, giáo

viên cần tiến hành như sau:

a Dự kiến các hoạt động dạy - học diễn ra theo trình tự hợp lý và nối tiếp nhau.

Mỗi tiết dạy, mỗi giai đoạn của một quy trình đều có những hoạt động vàmục tiêu giáo dục khác nhau, do đó đòi hỏi giáo viên phải xây dựng và đề ranhững nội dung công việc cụ thể, hình thức học tập, cách thực hiện Ví dụ ởtiết 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề ( chủ đề Thiên nhiên tươi đẹp ) trình

tự các hoạt động như sau:

- Tổ chức trò chơi: Ai nhanh hơn Luật chơi: Mỗi nhóm cử 1 đại diện lên vẽcây, học sinh dưới lớp hát 1 bài, khi hát hết bài thì các đội thi vẽ phải ngừng tay,đội nào vẽ nhanh, vẽ được nhiều hình cây nhất là đội thắng cuộc

- Giáo viên cùng học sinh nhận xét phần thi đua của các đội

+ Vườn cây có nhiều loại cây hoặc có một loại cây ( dừa hoặc na, mít, xoài ).+ Loại cây có hoa, có quả.

- Học sinh thảo luận nhóm đôi: Kể cho bạn nghe về hình loại cây mà mình thích

- Một số học sinh kể trước lớp

- GV kết luận: Vẽ tranh chủ đề Thiên nhiên em có thể vẽ được rất nhiều cáchình ảnh khác nhau, có thể là vườn cây, vườn hoa, trong đó có thêm hình ảnhcác con vật, người cho bức tranh thêm sinh động

- Gợi ý học sinh cách vẽ:

+ Vẽ tranh vườn cây em sẽ vẽ những gì?

+ Vẽ cây, em vẽ bộ phận nào trước?

- Một số học sinh lên bảng tập vẽ

- Giáo viên và học sinh cùng nhận xét, rút ra cách vẽ

- Học sinh hát một bài kết hợp vận động để kết thúc tiết học

b Dự kiến cách giới thiệu bài phong phú, đa dạng để lôi cuốn học sinh tham gia tích cực vào tiết học

Nhiều giáo viên quan niệm: Giới thiệu chỉ cần ngắn gọn, cứ nêu ngay tênbài là xong mà chưa chú ý nhiều đến tác dụng giáo dục của việc này Nếu làmphép thử nghiệm để so sánh giữa hai hình thức giới thiệu bài trực tiếp và giớithiệu bài gián tiếp sẽ thấy rõ ngay hiệu quả như thế nào

Ví dụ khi giới thiệu chủ đề Những con vật ngộ nghĩnh:

+ Cách 2:

- Giới thiệu gián tiếp: Giáo viên tổ chức trò chơi ghép hình con vật từ mảnhghép có sẵn, đội nào ghép nhanh nhất và hoàn thành con vật thì đội đó thắng,khi học sinh hoàn thành đúng thì hình con vật được lật ra Kết thúc trò chơi, giáoviên giới thiệu: Đây là những con vật quen thuộc, để giúp các em có thể tạo hìnhđược những con vật nuôi mà mình thích, hôm nay cô và các em cùng tìm hiểuqua chủ đề Những con vật ngộ nghĩnh:

- Hiệu quả: học sinh nắm được tên bài học, biết được những con vật nào làvật nuôi, không khí lớp học sinh động, học sinh thích thú khi được tham gia tròchơi Vậy nên giáo viên cần chú ý giới thiệu bài thông qua nhiều hình thức như:thông qua trò chơi, kể một câu chuyện nhỏ, một tình huống hay đóng vai, tạodáng, trải nghiệm thực tế…vừa tạo hứng thú học tập cho học sinh vừa cung cấpkiện thức một cách dễ hiểu nhất

Chính vì vậy khi giới thiệu bài, giáo viên nên tạo không khí phấn khởi chogiờ học, thu hút sự chú ý, gây tâm lý chờ đón, hồi hộp cho học sinh, không nên

“đi ngay” vào nội dung

c Xây dựng các nội dung giúp học sinh trải nghiệm.

Học sinh thích học thông qua các họat động nên giáo viên nên dạy họctích cực, dạy học tương tác, lý thuyết gắn với thực hành Học sinh được nói,được làm và vận dụng ngay thì sẽ dễ dàng tiếp thu kiến thức và nhớ lâu bền.Trong giáo dục mĩ thuật, học sinh được phát triển không ngừng và có sự khácbiệt ở mỗi em về khả năng quan sát, trí tưởng tượng, trí nhớ, cách thức thể hiệncon người, con vật, đồ vật về hình dáng, đặc điểm, cấu trúc, tỉ lệ Học sinhđược kích thích thông qua các khả năng của bản thân cũng như trải nghiệm vớingười khác như: những thành viên trong gia đình, bạn bè và thậm chí nhữngngười mới quen biết, với con vật yêu thích, đồ vật thân quen Do đó việc để họcsinh trải nghiệm rất quan trọng, tùy theo từng chủ đề mà giáo viên lựa chọn cáchoạt động cho phù hợp giúp học sinh nhớ lại kiến thức, những kỷ niệm và tưởngtượng, đồng thời cho các em cơ hội chia sẻ những gì các em đã biết khi trình bày

về sở thích, mối quan tâm, mơ ước hay ý tưởng Qua quá trình này học sinh sẽ

có được những kiến thức thực tế để gợi mở cách nhìn nhận, cảm giác, sự tò mò,trí nhớ, trí tưởng tượng và phát triển sức sáng tạo và biểu đạt thông qua việcđược nghe kể chuyện, chia sẻ những trải nghiệm của bản thân về chủ đề liênquan, xem tranh ảnh, hoặc tổ chức các trò chơi phù hợp với từng lớp học

Ví dụ: Ở chủ đề Em và bạn em giáo viên tổ chức cho học sinh tạo dáng

sẽ thấy ngay hiệu quả bất ngờ Vì tạo dáng gây hứng thú học tập, giúp cho họcsinh nâng cao hiểu biết về những tình huống sự kiện từ đời sống hàng ngày củacác em, học sinh tự tạo lại các dáng hoạt động từ những tình huống trong hoạtđộng chơi, làm việc hoặc học tập Các em dễ dàng nắm bắt được hình dáng, tưthế của người khi hoạt động để vẽ

d Tổ chức hình thức học tập theo quy trình hiệu quả nhất.

Mỗi quy trình theo phương pháp Đan mạch đều có mục tiêu giáo dục khácnhau để giúp học sinh có thể phát triển khả năng tự học Khi lựa chọn quy trìnhcần chú ý sắp xếp trình tự các bước sao cho có sự kết hợp hài hoà giữa phươngpháp, nội dung và hình thức tổ chức lớp học Vì nếu lựa chọn quy trình khôngphù hợp sẽ dẫn đến tình trạng học sinh học tập chán nản, thiếu ý tưởng sáng tạo

Ví dụ: nếu là chủ đề Vui chơi thì chỉ nên vận dụng quy trình tạo hình 3D (nặn)hoặc vẽ cùng nhau, còn quy trình tạo hình từ vật tìm được là không thể thực hiện được

* Kết quả sau khi áp dụng giải pháp: Giáo viên không còn lúng túng khilên lớp, các hoạt động diễn ra theo trình tự một cách khoa học và gắn kết vớinhau Học sinh dễ tiếp thu bài hơn, hiệu quả sáng tạo tăng lên rõ rệt

Học sinh lớp 1C vẽ cùng nhau

* Giải pháp 2: Xây dựng các chủ đề học tập có nội dung gần gũi, phù

hợp với khả năng nhận thức của các em

Giáo viên được chủ động xây dựng kế hoạch, nội dung giảng dạy trên cơ

sở căn cứ vào chương trình Mĩ thuật Đan Mạch và khả năng nhận thức của họcsinh Nếu giáo viên đề ra nội dung quá khó thì hiệu quả sáng tạo của các em sẽkhông cao Do đó để xây dựng các chủ đề cho phù hợp với lứa tuổi học sinh lớpMột, phù hợp với khả năng của các em, trước hết giáo viên cần nghiên cứu nộidung, chương trình Mĩ thuật Đan Mạch hiện hành, xây dựng kế hoạch dạy họcđồng thời tham khảo Tài liệu tập huấn phương pháp dạy học Mĩ thuật mới đểxây dựng các chủ đề cho đảm bảo mục tiêu giáo dục của môn học Đây là tàiliệu được biên soạn với sự giúp đỡ tận tình, tâm huyết của Giáo sư Anne kirstenFugl - Trường Đại học Zealand, Vương quốc Đan Mạch, và sự tham gia của cácgiảng viên mĩ thuật Sở giáo dục và Đào tạo Tỉnh Thanh hóa và các giáo viên cáctrường Tiểu học tham gia thí điểm Tài liệu này sẽ giúp cho các giáo viên Mĩthuật Tiểu học có thể vận dụng linh hoạt phương pháp dạy học mới vào thực tiễnmột cách hiệu quả Tuy nhiên tùy điều kiện vật chất của nhà trường, khả năngchuẩn bị đồ dùng học tập của học sinh mà giáo viên có thể bỏ bớt, thay vào chủ

đề khác hoặc xây dựng số lượng tiết dạy theo từng chủ đề cho phù hợp Khi lựachọn các chủ đề giáo viên cần quan tâm đến sở thích, tâm lý lứa tuổi, khả năngnhận thức của học sinh để có những nội dung học tập sinh động và hiệu quảnhất Cụ thể:

KẾ HOẠCH DẠY HỌC KÌ 1 – KHỐI 1

QUY TRÌNH THỰC HIỆN

Gợi mở,trựcquan,luyện

1.2

có dạng hình vuông, hình tròn, hìnhchữ nhật, hình tam giác.

- Vẽ được hình vuông, hình tròn,hình chữ nhật, hình tam giác

- Biết gắn kết các hình vuông, hìnhtròn, hình chữ nhật, hình tam giác

để sáng tạo ra hình ảnh của các convật, đồ vật hoặc các hình ảnh trong

tự nhiên

Gợi mở,trựcquan,luyệntập, thựchành

Vẽ cùngnhau

10,11,12

màu sắc của mặt trời.

- Phát huy được trí tưởng tượngtrong quá trình thể hiện hình ảnh để

vẽ Mặt trời và vẽ màu theo ý thích

- Giới thiệu, nhận xét và nêu đượccảm nhận về sản phẩm của mình,

của bạn

Vẽ cùngnhau 13.14

Bảy quy trình mĩ thuật theo phương pháp mới bao gồm:

1 Quy trình Vẽ cùng nhau và sáng tạo các câu chuyện

2 Quy trình Vẽ biểu cảm

3 Quy trình Vẽ theo âm nhạc

4 Quy trình Xây dựng cốt truyện

5 Quy trình Tạo hình 3D - từ dây thép và vật tìm được

6 Quy trình Điêu khắc – Nghệ thuật tạo hình không gian

7 Quy trình Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật.

Giáo viên tạo hứng thú cho học sinh bằng cách lập nên các quy trình dạy học mĩ thuật tích hợp, linh hoạt theo chủ đề liên quan đến kinh nghiệm cá nhân,tâm lý lứa tuổi và kiến thức của học sinh Tùy điều kiện cơ sở vật chất mà giáoviên tổ chức các hoạt động học tập vận dụng linh hoạt 7 quy trình Mĩ thuật mới.Khi thực hiện tích hợp các quy trình dạy - học giáo viên cần chú ý:

Xây dựng dựa trên những gì học sinh đã biết, và những gì liên quan đến

sở thích, mối quan tâm của các em

- Để học sinh chủ động trong quá trình học tập

- Tạo điều kiện cho học sinh sáng tạo, giao tiếp và thể hiện

- Hình thành cho học sinh những kĩ năng cần thiết như: nói, trình bày vàlàm việc cùng nhau

- Giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh thích học và học thực sự thôngqua việc học sinh tự làm và thích làm, bởi vì quy trình dạy - học mĩ thuật đó cóliên hệ và gắn với cuộc sống hàng ngày và quá trình học tập của các em, sẽ pháttriển thêm những kỹ năng sống mới cho các em

Trong các quy trình dạy - học mĩ thuật sáng tạo, giáo viên phải luôn chỉ racho học sinh thấy rằng sẽ có vô vàn cách thức biểu đạt khác nhau chứ khôngphải chỉ có một cách duy nhất Những quy trình dạy - học mĩ thuật này khôngphải là công thức cố định mà chúng ta phải làm theo Những quy trình này tạocảm hứng cho giáo viên và nó còn có thể điều chỉnh cho phù hợp với đối tượnghọc sinh và điều kiện thực tế tại địa phương Giáo viên có thể phát triển khảnăng của học sinh ở các mức độ khác nhau trong các quy trình này như khả năngtrải nghiệm, sáng tạo, biểu đạt, giao tiếp và đánh giá Với bất kì quy trình dạy -học mĩ thuật nào, giáo viên cũng cần quan tâm đến việc dẫn dắt học sinh traođổi, thảo luận trong suốt quy trình với các hoạt động học như thế nào và trưngbày tác phẩm hoàn thành ra sao Cùng lúc với việc phát triển những khả năngnói trên, học sinh cũng có thể phát triển các giác quan, các kỹ năng sống, cácnăng lực hợp tác, kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề, năng lực tự học và

tự đánh giá Giáo dục mĩ thuật giúp học sinh có khả năng khám phá ra năng lựccủa mình thông qua các phương tiện khác nhau cũng như trải nghiệm nhữngniềm vui thích khi tạo ra những sản phẩm, những biểu đạt mang tính độc lập vàđặc sắc của mình Điều này giúp học sinh có thể sử dụng và ứng dụng ngôn ngữ

mĩ thuật để có thể biểu đạt kinh nghiệm và thái độ của các em bằng nhiều cáchkhác nhau Cụ thể là:

- Năng lực giao tiếp được phát triển thông qua việc thảo luận, làm việc nhóm

- Năng lực đánh giá được phát triển qua quá trình quan sát, trải nghiệm vàthưởng thức các sản phẩm mĩ thuật do chính các em tạo nên…

Ví dụ: Giáo viên và học sinh đánh giá kết quả làm việc khi các nhóm họcsinh thuyết trình về tác phẩm của mình Để diễn giải, phân tích và khuyến khíchcác em đưa ra phản hồi và hội thoại với nhau về tác phẩm, giáo viên có thể sửdụng phương pháp phỏng vấn, tìm kiếm hình ảnh tưởng tượng qua khung hình

trên bức tranh màu sắc trừu tượng, đóng kịch, di chuyển vị trí nhân vật trongtranh, nhân cách hoá hình ảnh, hoặc vẽ lại một tác phẩm nghệ thuật Mỗi nhómhọc sinh trình bày câu chuyện của mình giống như một vở kịch ngắn, học sinh

sẽ thảo luận và đánh giá các hoạt động tại lớp học Trong suốt quy trình, giáoviên và học sinh có thể thảo luận mục đích và kết quả qua từng bước sáng tạo từđầu cho đến khi có sản phẩm cuối cùng Sau mỗi quy trình, giáo viên và họcsinh sẽ đánh giá chất lượng của mỗi sản phẩm được tạo ra cũng như hiệu quảxuyên suốt quá trình học tập

Tuy nhiên, do cơ sở vật chất, không gian học tập, khả năng nhận thức củahọc sinh lớp Một chưa thể đáp ứng được yêu cầu khi dạy theo phương pháp mớinên giáo viên chỉ có thể áp dụng 5 quy trình, còn 2 quy trình điêu khắc – nghệthuật tạo hình không gian, tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật chỉ có thểthực hiện ở các khối lớp lớn hơn Cụ thể thực hiện các quy trình như sau:

- Vẽ cùng nhau: Học sinh biến những quan sát của mình thành các bức vẽ

cá nhân Tất cả các bài vẽ cá nhân sẽ là ngân hàng hình ảnh của nhóm để các emlựa chọn, sắp xếp theo một câu chuyện và vẽ cùng nhau, tạo thành một tác phẩmlớn hơn Đúng ra là học sinh sẽ vẽ cùng nhau trên khổ giấy A0 hoặc A3 nhưng

do điều kiện khó khăn của học sinh nên giáo viên có thể yêu cầu học sinh chuẩn

bị một vở vẽ khổ A4 và giấy A4 để vẽ Khi tạo ngân hàng hình ảnh, các em sẽ

vẽ vào vở, khi vẽ cùng nhau sẽ vẽ vào giấy A4 (vẽ theo nhóm 2 hoặc nhóm 4).Điều này cũng ít nhiều làm ảnh hưởng đến sự kết hợp của các em trong hoạtđộng nhóm do giấy quá nhỏ, chỉ phù hợp ở nhóm 2 và 3 nhưng thực tế chỉ có thểnhư vậy Do điều kiện kinh tế nhiều học sinh còn khó khăn nên việc chuẩn bịgiấy vẽ nhiều khi chưa đáp ứng được nhu cầu học tập Để khắc phục vấn đề này,giáo viên nên kêu gọi sự hỗ trợ của các đồng nghiệp trong nhà trường, thu gomcác giấy khổ A4 đã qua sử dụng in 1 mặt cho học sinh vẽ vừa không để lãng phívừa giúp ích rất nhiều cho các em

- Vẽ theo nhạc: Khi vẽ theo nhạc, nếu có phòng chức năng thì giáo viênnên tổ chức cho học sinh đứng xung quanh mép bàn theo từng nhóm (có từ 5 emtrở lên), trước mỗi học sinh là một bảng màu Giáo viên lựa chọn nhạc (nhạckhông lời, nhạc thiếu nhi ), tuy nhiên tùy theo tình hình thực tế có thể dùngnhạc có lời, tiếng vỗ tay, nghe hát…từ nhẹ nhàng chuyển sang nhanh, mạnh, sôinổi Học sinh lắng nghe và cảm nhận giai điệu, vẽ theo hướng dẫn của giáo viên:thứ tự các màu từ sáng sang đậm Sau khi hoàn thành bức tranh lớn, giáo viênyêu cầu học sinh quan sát và tưởng tượng theo mức độ cảm nhận: Em nhìn thấy

gì trong tranh? Em nghĩ đến đề tài nào? Từ đó giáo viên gợi ý học sinh sáng tạo

từ thế giới tưởng tượng của mình để bắt đầu quy trình: lựa chọn một phần tranhtrong bức tranh lớn làm tác phẩm của mình Học sinh có thể vẽ thêm vào để làmnổi bật nội dung chủ đề hoặc bỏ bớt các chi tiết, để cuối cùng tác phẩm đạt được

có thể là: bưu thiếp, thiệp mừng, bìa sách, họa tiết trang trí đồ vật, tranh đề tài…Nhưng nếu không có phòng chức năng thì giáo viên cũng có thể tổ chức cho họcsinh vẽ theo nhạc bằng cách: yêu cầu các em đứng tại chỗ vẽ và vận động theonhạc trên khổ giấy A3, A4

- Tạo hình bằng dây thép và vật dụng tìm được: Nói rõ hơn có nghĩa là tạohình bằng lắp ghép, trang trí từ những vật liệu phế thải, uốn dây thép và giấybồi… thông qua sự liên tưởng về thế giới xung quanh để tạo thành các tác phẩmbiểu đạt 2 chiều hoặc 3 chiều Đối với học sinh lớp Một, quy trình tạo hình bằngdây thép là khó thực hiện được vì các em chưa thể sử dụng kìm cắt, uốn dâythép theo ý muốn mà chỉ có thể tạo hình từ vật phế thải ở một số chủ đề nhưNgôi nhà của em, Em sáng tạo với đồ vật Tuy nhiên giáo viên cũng nên giớithiệu về cách thực hiện và sáng tạo với dây thép để học sinh có điều kiện làm ởnhà với sự hỗ trợ từ phụ huynh.

- Vẽ biểu cảm: Học sinh sẽ tập trung quan sát, sử dụng kết hợp mắt và tay, vẽkhông nhìn giấy Học sinh thường sợ vẽ không đúng, không đẹp nên hay lénnhìn giấy, nên giáo viên cần lưu ý ngay từ đầu rằng, mục đích không phải vẽ chođúng với mẫu mà chúng ta quan sát, ghi nhớ và truyền cảm xúc qua tay, thể hiệnlên giấy tạo ra bức vẽ ấn tượng và hài hước Đồng thời giáo viên cần khuyếnkhích, tuyên dương các em học sinh vẽ đúng yêu cầu của phương pháp, khôngnhìn giấy khi vẽ để các em còn lại cố gắng thực hiện theo

- Xây dựng cốt truyện: Khi chọn nội dung để xây dựng cốt truyện, giáoviên cần lưu ý về nhân vật, bối cảnh, sự kiện… phải phù hợp tâm lý lứa tuổi củacác em Tình huống truyện dễ hình dung, dễ trình bày để học sinh có thể sắmvai, đóng kịch và xây dựng bố cảnh bằng hình thức vẽ, cắt dán, xé dán, tạo hình3D…Ví dụ một số nội dung như: lao động làm vệ sinh, biểu diễn văn nghệ…

* Kết quả sau khi áp dụng: Hầu hết học sinh đều biết chủ động trong quátrình học tập, tự tin trước lớp, giao tiếp tiến bộ, năng lực sáng tạo, biểu đạt cótiến bộ rõ rệt

HỌC SINH LỚP 1A VẼ CÙNG NHAU

* Giải pháp 4 : Xây dựng không khí lớp học thân thiện, tạo hứng thú học tập cho học sinh thông qua các hoạt động thi đua, trò chơi

a Xây dựng bầu không khí học tập thân thiện:

Để các học sinh tự tin hơn khi thực hiện các sản phẩm của mình thì rấtcần một môi trường học tập thân thiện Phong trào này cũng đã được Bộ Giáodục - Đào tạo triển khai trong toàn ngành từ những năm gần đây, được xác địnhgồm 5 nội dung Đó là:

- Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn.

- Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ởmỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập

- Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh

- Tổ chức các hoạt động tập thể, vui tươi, lành mạnh

- Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch

sử, văn hóa, cách mạng ở địa phương

Do đó muốn xây dựng môi trường học tập thân thiện thì cũng phải thựchiện tốt các nội dung trên, nhưng ở phạm vi lớp học và tùy tình hình học sinh,

cơ sở vật chất…mà giáo viên tổ chức cho phù hợp Trước hết giáo viên cần thểhiện phong cách giao tiếp thực sự tôn trọng học sinh Tất cả bề ngoài hình thứcnhư dáng đi, đứng, cử chỉ, điệu bộ, thái độ, ngôn ngữ …đều phải thể hiện được

sự thân thiện Luôn giao tiếp thân thiện với học sinh trong mọi tình huống

Đại đa số học sinh tiểu học, nhất là đối với các em lớp Một, các em mớibước vào môi trường học tập thực sự nên các em rất ngại tiếp xúc với thầy cô,thậm chí có em sợ thầy cô hơn cả cha mẹ Vậy làm thế nào để các em mạnh dạnhơn thì giáo viên phải gần gũi, thân tình để các em dễ hoà đồng vào môi trườngtập thể Thời gian đầu của lớp 1 các em còn gặp khó khăn do chưa quen bạn và

cô giáo, khó tiếp thu trong khi học, tính kỉ luật chưa cao Giáo viên phải biếtđiều chỉnh, tạo không khí hào hứng trong lớp học song vẫn giữ được tính kỉ luật,trật tự Cho phép các em trao đổi ý kiến, xem, nhận xét bài bạn, nhưng giáo viênphải nhắc nhở những học sinh mải chơi, nói chuyện riêng ngoài việc học vẽ

Mặt khác Mĩ thuật là một bộ môn phụ thuộc nhiều vào năng khiếu củatừng cá nhân, do đó giáo viên không nên đòi hỏi quá nhiều ở các em Học sinhhoàn thành sản phẩm đúng theo nội dung chủ đề, qua mỗi giờ học các em có thểnhận xét, đánh giá cái đẹp – cái chưa đẹp đã là thành công Mỗi lời động viên,khích lệ dù rất nhỏ của giáo viên cũng có thể là một động lực lớn để các em cố gắng + Khi học sinh thực hành, giáo viên cần phải theo dõi, quán xuyến chung,điều chỉnh, bổ sung những gì mà đa số học sinh chưa rõ hoặc còn lúng túng.Theo dõi giúp học sinh kém, động viên khích lệ học sinh khá, cụ thể là:

+ Gợi ý học sinh nhận ra những thiếu sót ở bài vẽ để học sinh rút kinhnghiệm và tự sửa chữa

+ Động viên, khích lệ học sinh khá, giỏi tạo điều kiện cho các em suy nghĩtìm tòi thêm, nâng cao hiệu quả sáng tạo ở bài vẽ

Ví dụ như khi học sinh vẽ biểu đạt : Tùy điều kiện thực tế, giáo viênkhuyến khích học sinh lựa chọn chất liệu, màu sắc phù hợp để vẽ nhằm tăng tínhbiểu cảm Giáo viên nên đi và quan sát cả lớp, đặt câu hỏi để giúp các em lựachọn được màu sắc và nội dung đạt chất lượng sau hoạt động này, giáo viên cầnhướng dẫn học sinh dùng khung tự tạo để xác định bố cục bức tranh trong Vẽchân dung, và cả những bức tranh khác được sáng tạo trong suốt quá trình học

mĩ thuật, tạo cho các em cách nhìn thẩm mĩ và phương pháp trình bày tác phẩmkhi trưng bày bằng những câu hỏi gợi ý như: