Một số biện pháp dạy tốt môn địa lí lớp 4

Chươngtrình Địa lí lớp 4 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu về Địa líViệt Nam và những nội dung cơ bản về địa hình, dân cư, khí hậu và nền kinh tế xã hội của các vùng mi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUAN SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ DẠY TỐT MÔN ĐỊA LÝ LỚP 4

Người thực hiện: Lê Thị Hà

“Trồng người” Bồi dưỡng cho thế hệ sau là một việc rất quan trọng, cần thiết.

Mỗi giáo viên chúng ta nhận thấy: Giáo dục những học sinh vừa có đức vừa

có tài để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Mụctiêu của giáo dục là phát triển toàn diện con người về đạo đức, trí tuệ, thểchất, thẩm mỹ Học không chỉ đơn giản đạt đến mục đích có trình độ hiểu biếtcao, có kiến thức sâu rộng mà quan trọng hơn là phải thực sự trở thành người

có ích cho gia đình và xã hội

Cùng với các môn học khác, môn Địa lí là môn học quan trọng trongchương trình Tiểu học Ở bậc học này, việc phát huy tính tích cực của họcsinh trong việc dạy và học môn Tự nhiên Xã hội nói chung và phân môn Địa

lí nói riêng là một phần quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học của

bộ môn này để góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh Tiểu học Chươngtrình Địa lí lớp 4 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu về Địa líViệt Nam và những nội dung cơ bản về địa hình, dân cư, khí hậu và nền kinh

tế xã hội của các vùng miền trong cả nước …

Qua nhiều năm giảng dạy khối lớp 4, do đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh,nên việc dạy và học môn Địa lí còn nhiều bất cập với giáo viên và có phần tẻnhạt với học sinh Vì đa số phụ huynh và học sinh đều quan niệm Địa lí làmôn học không có tính quyết định nên thường không thích đầu tư cho mônhọc Từ trước đến nay, học sinh chỉ được cung cấp các khái niệm Địa lí thôngqua giáo viên nên giờ học Địa lí chưa thực sự thu hút các em…Giáo viêncũng chưa thực sự chọn được những phương pháp gây hứng thú mới mẻ trongcách dạy để thu hút các em Với suy nghĩ làm sao để lựa chọn được nhữngphương pháp nào hay, đặc trưng để dạy Địa lí ở Tiểu học và dạy như thế nàocho có hiệu quả? Đó không chỉ là vấn đề tôi quan tâm và hầu hết các giáoviên Tiểu học đều quan tâm

Bên cạnh đó, bản thân tôi thấy: Đa số học sinh dành nhiều thời gian họccho các môn Toán, Tiếng Việt,… còn môn học Địa lí thì được xem nhẹ, chỉcần học bài là được Vì thế, tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm để dạy tốt môn Địa lí lớp 4” để giúp học sinh yêu thích, hứng thú học Địa lí vànâng cao chất lượng học tập cho học sinh

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I C¬ së lÝ luËn:

Con người dù hoạt động trong lĩnh vực nào cũng cần có kiến thức về Địa

lí Giáo viên là cầu nối giữa tri thức và nhân loại Giáo viên có nhiệm vụ giúpHọc sinh khám phá những kiến thức cơ bản cần thiết về trái đất, môi trườngsống của con người, về những hoạt động của loài người trên bình diện quốc

tế, quốc gia Trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, Địa lí làmột trong những bộ môn quan trọng đòi hỏi mỗi người phải am hiểu về kiếnthức bộ môn Tinh thần đổi mới phương pháp dạy học trong giáo dục hiện naylà: Giáo viên luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo, học sinh tích cực chủ động nắmtri thức, tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và trách nhiệm Giáo viên đảmnhận vai trò là người mở đường, cố vấn và đánh giá Vì vậy hoạt động củagiáo viên tập trung vào những hoạt động sau: đề xuất ý tưởng, tổ chức họcsinh làm việc theo các hình thức khác nhau (cá nhân, cặp, nhóm, ), giám sát

và hỗ trợ học sinh trong quá trình các em thực hiện nhiệm vụ, đánh giá kếtquả học tập Hoạt động của học sinh rất phong phú: trải nghiệm và chia sẻkinh nghiệm của cá nhân, quan sát đối tượng học tập, đọc tài liệu, suy nghĩ vàphán đoán, phát biểu ý kiến trong nhóm và trước lớp tích cực tự giác thể hiện

sự năng động trong hoạt động học tập Quán triệt tinh thần chỉ đạo nói trên,kết quả là học sinh lớp tôi dạy đã tiếp thu được những nguồn tri thức mới,bằng sự khám phá của bản thân với sự định hướng giúp đỡ của giáo viên Khi

tự mình khám phá ra tri thức học sinh sẽ cảm nhận được sự hứng thú, say mê

và yêu mến môn học hơn rất nhiểu những gì học sinh tiếp nhận một cách thụđộng từ giáo viên

Khi tôi đến lớp giảng dạy bất cứ môn gì thì cũng cần phải có sự hỗ trợ củathiết bị dạy học Đối với môn Địa lí cần phải có: bản đồ, lược đồ, tranh ảnhđịa lý… Dạy học Địa lí đòi hỏi kết hợp các phương pháp dạy học nhằm giúphọc sinh nắm vững những tri thức khoa học và kỹ năng vận dụng các tri thức

đó vào cuộc sống, giúp học sinh phát triển toàn diện, rèn luyện tính tích cựcđộc lập cho học sinh

Đặc điểm môn Địa lí lớp 4 là giúp các em biết được các sự vật hiện tượng

về lĩnh vực Địa lí và mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng đó Sách

"Hướng dẫn học Lịch sử và Địa lí lớp 4" được biên soạn phù hợp với tâm lý

nhận thức của học sinh Tiểu học và không quá tải về kiến thức, tạo điều kiệncho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học và giúp HS tự rèn tại lớp, nhằmgiúp các em phát huy hết năng lực của mình cũng như rèn học sinh tính tựgiác học tập

Học sinh đến với môn Địa lí là hình thành cho học sinh những biểu tượng,khái niệm đơn giản và bước đầu giúp học sinh nhận thấy mối quan hệ địa líđơn giản giữa các yếu tố tự nhiên cũng như giữa tự nhiên và hoạt động sảnxuất của con người ở các vùng niềm khác nhau của đất nước Từ đây học sinhthu nhập tìm kiếm tư liệu địa lí từ bài học hàng ngày trên lớp và trong đờisống thực tế… Vì vậy trong quá trình dạy học, giáo viên khai thác tối đa vốnsống của học sinh, tranh ảnh, bản đồ và hỗ trợ kịp thời để các em có được cácbiểu tượng, khái niệm Địa lí một cách đầy đủ và chính xác Bên cạnh đó, giáoviên cần giúp học sinh nhận ra mối quan hệ địa lí đơn giản để các em hiểu sâu

và chắc các kiến thức địa lí đã học đồng thời phát triển tư duy học sinh Để từnhững giờ học trên lớp, các em biết đem về vận dụng vào cuộc sống phongphú Từ đó các em hình thành thái độ ham học hỏi, tìm hiểu để biết về quêhương đất nước, con người và môi trường xung quanh, giúp học sinh có tìnhyêu thiên nhiên, con người, quê hương đất nước, khát khao được học để trở

thành con người năng động sáng tạo, có ích cho gia đình, xã hội, đem hết sứcmình để góp phần xây dựng một đất nước Việt Nam văn minh giàu mạnh.

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

bị, tuy không đủ Một số đồ dùng tự làm đạt hiệu quả cao

Học sinh được tự học, học phù hợp với năng lực của mình, có nhiều cơhội phát triển tư duy sáng tạo Học sinh được hình thành thói quen làm việctrong môi trường tương tác, từ đó các em biết thừa nhận người khác, học hỏingười khác để điều chỉnh bản thân mình

2 Khó khăn

Lớp có nhiều em gia đình nhà nông sống trong bản là chủ yếu và còn khó

khăn, gia đình chưa có sự quan tâm đúng đắn về việc học của học sinh Cơ sởvật chất của nhà trường còn thiếu thốn, chưa có phòng chức năng Đồ dùngdạy học tuy được trang bị nhưng chưa đầy đủ và phong phú Thư viện chưa

có nhiều sách báo để tham khảo làm tốt đề tài nghiên cứu Thời gian chưanhiều để nghiên cứu kỹ và tốt hơn

Bên cạnh đó trong lớp học có nhiều học sinh có trình độ phát triển khácnhau có nhiều học sinh dân tộc, việc đọc, viết Tiếng Việt chưa tốt, các họcsinh làm nhóm trưởng còn lúng túng dẫn đến tổ chức các hoạt động của họcsinh chưa được tốt

Khi mới nhận lớp, qua trao đổi và thông qua một số tiết dạy Địa lí đầunăm tôi nhận thấy: Thực trạng học sinh lớp chỉ có khoảng rất ít em có kỹ năng

sử dụng bản đồ, các em biết sử dụng bản đồ và phân tích một số liệu ở bảngthống kê ở mức biết nhưng chưa thành thạo, đặc biệt rất nhiều em học rất thụđộng và lúng túng khi sử dụng bản đồ, đọc bảng số liệu thống kê Đa số các

em phân tích bản số liệu, đọc và chỉ bản đồ, lược đồ còn lúng túng Việc quansát sự vật, hiện tượng địa lí, tìm tòi tư liệu và trình bày lại kết quả bằng lờinói, bài viết… còn sơ sài Chất lượng học sinh không đồng bộ, một số emnhận thức chưa cao, nên việc tiếp thu bài còn chậm

III CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 4.

1 Hệ thống nội dung, chương trình học môn Địa lí lớp 4.

Để phát huy tính tích cực của học sinh khi dạy môn Địa lí thì việc lựachọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng.Giáo viên phải lựa chọn phương pháp cho phù hợp với từng loại bài, từng đốitượng học sinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ tự khám phá rakiến thức Dạy môn Địa lí cần sử dụng phương pháp đặc trưng của bộ môntrên cơ sở tích hợp những phương pháp dạy học của những bộ môn khác cóliên quan Đề cao vai trò chủ thể của người học, tăng cường tính tự giác tíchcực và sáng tạo của hoạt động học tập Ở bậc Tiểu học do đặc điểm tâm lý củalứa tuổi học sinh nên yêu cầu về mặt tri thức của dạy học Địa lí chủ yếu chỉ

dừng lại ở việc cung cấp các biểu tượng địa lí Bước đầu hình thành một sốkhái niệm, xây dựng một số mối quan hệ địa lí đơn giản Chương trình mônhọc Địa lí lớp 4 được phân phối như sau:

* Học kỳ I ( 15 tiết)

Bài 4: Hoạt động sản xuất của người dân ở Tây Nguyên ( 2 tiết)

Bài 6: Hoạt động sản xuất của người dân ở đồng bằng Bắc Bộ ( 2 tiết)

* Học kỳ II ( 17 tiết)

Bài 9: Hoạt động sản xuất của người dân ở đồng bằng Bắc Bộ (2 tiết)Bài 10: Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Cần Thơ ( 2 tiết) Bài 11: Dải đồng bằng duyên hải Miền Trung ( 3 tiết) Bài 12: Thành phố Huế và thành phố Đà Nẵng ( 2 tiết)

* Cấu trúc nội dung

Hệ thống các phần trong chương trình tương đối hợp lý Những khái niệm,biểu tượng mà học sinh tiếp xúc là từ dễ đến khó; khối lượng kiến thức vừaphải, dễ tiếp thu, dễ nắm vững các kiến thức cơ bản của bài

* Nội dung kênh hình, kênh chữ

Mỗi bài học đều được trình bày bằng cả kênh chữ và kênh hình và bao

gồm một hệ thống các hoạt động (có cả ba dạng hoạt động: hoạt động cơ bản,thực hành và ứng dụng) hướng tới đạt mục tiêu của bài Biết rằng kênh chữđóng vài trò chủ yếu trong việc cung cấp kiến thức Tuy nhiên, kênh hình vẫnđóng vai trò quan trọng Nó không chỉ là sự minh hoạ cho kênh chữ mà còn lànguồn cung cấp kiến thức và rèn luyện kỹ năng tìm thông tin cho học sinh

* Ba yêu cầu hoạt động chung.

- Các hoạt động cơ bản của một bài học thường bao gồm:

+ Hoạt động trải nghiệm hoặc liên hệ với những kiến thức học sinh đãbiết liên quan đến kiến thức mới;

+ Hoạt động tự xây dựng kiến thức, kĩ năng cho học sinh là hoạt độngtrọng tâm, bao gồm một số dạng hoạt động nhơ: quan sát đối tượng học tập(tranh ảnh, hình vẽ, lược đồ, bản đồ, ); khai thác thông tin từ kênh hình hoặckênh chữ (đoạn hội thoại, đoạn văn, bảng thông tin, sơ đồ thông tin, ) của Tàiliệu; giải quyết các tình huống có vấn đề;

+ Hoạt động củng cố kiến thức, Hoạt động này thường tiến hành thôngqua bài đọc để củng cố những kiến thức học sinh đã tự xây dựng và trau dồithái độ và giá trị liên quan đến nội dung học tập;

- Hoạt động thực hành thường có các hoạt động như: Làm bài tập, liên hệthực tế địa phương, tham gia chơi trò chơi hoặc làm hướng dẫn viên du lịch,

- Hoạt động ứng dụng: Vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã học để timghiểu một chủ đề cụ thể có liên quan đến bài học và tạo ra một sản phẩm; thựchiện các hoạt động học tập ứng dụng trong môi trường địa phương

2 Nghiên cứu, nắm vững mục tiêu môn Địa lí

Một trong những yếu tố để giúp cho tiết dạy Địa lí thành công, đạt chất

lượng cao thì trước tiên giáo viên phải nghiên cứu nắm vững mục tiêu chươngtrình Địa lí lớp 4 Đây là việc làm hết sức quan trọng Vì thế khi nghiên cứubài giảng, giáo viên cần phải nắm chắc những nội dung cơ bản của bài vànhững hướng dẫn cụ thể về mục tiêu cần đạt để việc thiết kế bài dạy sao chothật sáng tạo, chất lượng, phù hợp với từng bài dạy, từng đối tượng học sinh.Nếu làm được như vậy sẽ gây hứng thú cho học sinh học Địa lí

3 Một số biện pháp đã thực hiện giúp học sinh học tốt môn Địa lí

Những kiến thức về môn Địa lí Việt Nam bao gồm phần Tự nhiên vàphần Kinh tế - Xã hội Hai phần kiến thức này rất quan trọng và hết sức cầnthiết đối với các em Phần Địa lí Tự nhiên và phần Địa lí Kinh tế - Xã hội sẽcung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về điều kiện tự nhiên, về sự khaithác thiên nhiên và các hoạt động kinh tế, nếp sống, sinh hoạt của con người ởcác vùng chính trên đất nước Việt Nam Đây cũng là tiêu đề cho việc học Địa

lí ở các lớp sau Vậy muốn dạy cho học sinh một tiết Địa lí hấp dẫn, sinhđộng, đạt hiệu quả cao để các em có hứng thú ham học mỗi giờ Địa lí Trướctiên, tôi phải tìm hiểu những kiến thức, những thông tin về lĩnh vực Địa lí củatừng miền, từng vùng trên đài truyền hình, sách, báo, … nhằm cung cấp thêmnhững kiến thức cho các em để giáo dục các em biết yêu thiên nhiên và vănhoá gần gũi với các em Mà để đạt được điều này tôi hướng dẫn học sinh thựchiện bằng các bước cụ thể sau:

Biện pháp 3.1 Rèn kỹ năng đọc và chỉ bản đồ, lược đồ, bảng số liệu

Trong mỗi tiết học của môn Địa lí các em đều phải sử dụng bản đồ, lược

đồ Vì bản đồ, lược đồ là nguồn cung cấp kiến thức, là đối tượng để học sinhchủ động, tự lực khai thác kiến thức địa lí, học sinh phải biết đọc các ký hiệutrên bản đồ, lược đồ, hiểu được ý nghĩa màu sắc được biểu thị trên bản đồ,lược đồ, xác định được các yếu tố địa lí trên bản đồ

Ví dụ: Khi dạy bài: Môn Lịch sử và Địa lí

Tôi yêu cầu học sinh phải nêu được ba bước sử dụng bản đồ Hướng dẫnhọc sinh tỉ mỉ cách sử dụng bản đồ, một số đối tượng lịch sử và địa lí trên bản

đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam (các hướng, đường biên giới quốc gia, sông,thành phố )

Khi dạy bài: Tây Nguyên

Khi hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động 3 (phần hoạt động cơ bản SHDH tập 1) cách chỉ vị trí, giới hạn và mô tả về Tây Nguyên trên bản đồ thìphải khoanh kín theo ranh giới của khu vực

Kế đến, tôi cho các nhóm thảo luận HĐ4 bằng phiếu bài tập sau để cácnhóm trao đổi, thảo luận và làm việc với bản đồ:

1 Quan sát “Lược đồ các cao nguyên ở Tây Nguyên”

Đánh dấu X vào ô ý đúng.

Tây Nguyên nằm ở phía nào của dãy núi Trường Sơn Nam?

 Phía Bắc  Phía Đông

 Phía Nam  Phía Tây

2 Điền tên các cao nguyên vào bảng theo thứ tự từ thấp đến cao

Khi dạy bài: Đồng bằng Bắc Bộ

Muốn cho học sinh chỉ được đồng bằng Bắc Bộ trên bản đồ Địa lí ViệtNam và mô tả Đồng bằng Bắc Bộ (HĐ2- HĐ thực hành, SHDH tập 1), tôi yêucầu học sinh phải dựa vào màu sắc biểu thị trên bản đồ Ví dụ như: Đồng bằngđược biểu thị bằng màu xanh lá cây Đồi núi được biểu thị bằng màu vàng Màuvàng càng đậm thì độ cao của địa hình nơi đó càng cao Muốn hướng dẫn họcsinh xác định vị trí của con sông Cầu, sông Đuống, sông Thái Bình… trên

“Lược đồ đồng bằng Bắc Bộ” ta phải xác định từ đầu nguồn xuống cuối nguồn

của một dòng sông Muốn xác định được địa điểm của thủ đô Hà Nội, tôi yêucầu học sinh chỉ vào kí hiệu chứ không chỉ vào chữ ghi bên cạnh Muốn họcsinh thấy được sự khác biệt giữ đường biên giới đất liền được biểu hiện bằngnhững nét đứt Muốn hướng dẫn xác định hướng gió, hướng núi chính trên bản

đồ Đầu tiên tôi hướng dẫn học sinh nắm được phương hướng của bản đồ là:

 Đầu phía trên bản đồ là hướng Bắc

 Đầu phía dưới bản đồ là phía Nam

 Bên phải bản đồ là hướng Đông

 Bên trái bản đồ là hướng Tây

Khi dạy bài: Đồng bằng Nam Bộ

Để xác định được vị trí, giới hạn của đồng bằng Nam Bộ (HĐ1 của phần

HĐ cơ bản, SHDH tập 2) Tôi hướng các em dựa vào phương hướng của bản

đồ để chỉ khu vực Đồng baèng Nam Bộ (Nằm ở hướng Nam của bản đồ)

Ngoài ra, đối với bài này học sinh còn phải dựa vào màu sắc của “Lược đồ tự

nhiên Đồng bằng Nam Bộ” để so sánh diện tích đất, hệ thống sông ngòi, kênh

rạch… với đồng bằng Bắc Bộ để rút ra kết luận: Đồng bằng Nam Bộ có diện tíchlớn gấp hơn ba lần Đồng bằng Bắc Bộ, hệ thống sông ngòi, kêng rạch chằng chịt,

có nhiều đất phèn, đất bị ngập mặn Ngoài bản đồ, lược đồ ra, khi học Địa lí các

em còn phải chú ý đến các bảng số liệu Đối với các bảng số liệu, học sinh khôngphải học thuộc mà quan trọng nhất ở đây là các em biết và hiểu được ý nghĩa củachúng để có thể tự luận, so sánh, đối chiếu, phân tích các số liệu

Ví dụ: Khi dạy bài: Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Cần Thơ

Tôi cho học sinh quan sát: “Bảng số liệu về diện tích và dân số của mộtthành phố lớn.” (HĐ1- phần HĐ thực hành, SHDH tập 2) Qua bảng số liệunày, tôi yêu cầu học sinh nắm diện tích và dân số của Thành phố Hồ Chí Minh

với các thành phố khác như: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ Để họcsinh nắm được các yêu cầu trên tôi đề ra một số gợi ý cho các nhóm thảo luậnnhư sau:

+ Đọc tên các cột, hàng trên bảng số liệu

+ Các số liệu trong bảng được ghi vào thời gian nào? Được biểu thị theođơn vị nào?

+ Năm 2011 Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Cần Thơ có diện tích vàdân số là bao nhiêu?

+ Diên tích và dân số Thành phố Hồ Chí minh đứng thứ mấy trong cácthành phố có trong bảng ?

+ Diện tích và dân số Thành phố Cần Thơ đứng thứ mấy trong các thànhphố có trong bảng ?

+ Nêu nhận xét về dân số, diện tích đất ở Thành phố Hồ Chí Minh và thànhphố Cần Thơ

Qua bảng số liệu về diện tích và dân số ở Thành phố Hồ Chí Minh vàthành phố Cần Thơ, học sinh sẽ tự rút ra nhận xét: Thành phố Hồ Chí Minh códiện tích lớn thứ hai trong các thành phố trong bảng và số dân lớn nhất trongcác thành phố có trong bảng Còn thành phố Cần Thơ có diện tích và số dânđứng thứ tư trong các thành phố có trong bảng

Khi dạy bài: Hoạt động sản xuất của người dân Tây Nguyên

Qua bảng số liệu về diện tích trồng cây công nghiệp ở Tây Nguyên(HĐ2a- HĐ thực hành, SHDH tập 1) Học sinh sẽ biết so sánh và rút ra nhậnxét: Tây Nguyên là nơi trồng cà phê nhiều nhất ở nước ta Đây còn là vùngchuyên trồng những loại cây công nghiệp lâu năm như cao su, điều…có giá trịxuất khẩu cao, tương tự để học sinh so sánh, nhận xét phần gia súc ở Tây

Nguyên Qua bảng số liệu về nhiệt độ trung bình tháng ở Hà Nội (Bài: Hoạt

động sản xuất của người dân ở đồng bằng Bắc Bộ - HĐ2C phần HĐ cơ bản, SHDH tập 1) Học sinh sẽ nắm được nhiệt độ của từng tháng trong măm ở

Hà Nội Bên cạnh đó các em còn biết: Vào các tháng mùa đông, nhiệt độ hạthấp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng các cây rau xứ lạnh như: bắp cải,hoa lơ, xà lách… Mang lại giá trị cao cho người dân ở đây

Biện pháp 3.2: Hình thành biểu tượng Địa lí

Đây là bước rất quan trọng Vì vậy phương pháp hình thành biểu tượngĐịa lí tốt nhất là giáo viên phải biết lựa chọn đối tượng quan sát phù hợp vớitrình độ học sinh và điều kiện của lớp, của địa phương để cho các em quan sáttrực tiếp các đối tượng tại thực địa hoặc qua tranh ảnh, băng hình……

Ví dụ : Khi dạy bài: Hoạt động sản xuất của người dân Tây Nguyên

Phần HĐ5- HĐ cơ bản, SHDH tập 1: Tìm hiểu về rừng, hình thành biểutượng rừng rụng là trong mùa khô (rừng khộp) Tôi cho học sinh quan sát tranh

và thảo luận cặp đôi các tranh sách HDH và tranh mà tôi sưu tầm được Sau đótôi hướng dẫn các em xác định mục đích quan sát về đặc điểm của rừng rụng lámùa khô mà các em quan sát từ tranh ảnh là:

+ Rừng thưa

+ Chỉ có một vài cây

+ Lá rụng vào mùa khô

Từ đây các em chọn và xếp các ý vào bảng cho phù hợp.

Tiếp đến tôi đề một số phiếu bài tập, câu hở để hướng dẫn các em quansát và phân tích tranh (Theo HĐ cặp đôi) như sau:

Câu 1 : Đánh dấu X vào những ý mà em cho là đúng

Rừng rậm

Câu 3: Rừng khộp có đặc điểm gì khác với rừng rậm nhiệt đới?

Với những câu hỏi, bài tập trên học sinh sẽ rút ra được kết luận: Rừngkhộp là loại rừng thưa, hầu như chỉ có một loài cây (rừng thuần nhất) Cảnhrừng khộp vào mùa khô trông rất xơ xác vì lá rụng gần hết

Biện pháp 3.3 Hình thành khái niệm Địa lí.

Hình thành khái niệm Địa lí là một trong những mục đích của việc dạy

Địa lí Vì thế bước này rất quan trọng Vậy muốn hình thành khái niệm Địa lícho học sinh, tôi yêu cầu các em phải nắm được các dấu hiệu của đối tượng Địa

lí mà các em quan sát được từ thực tế, từ băng hình, tranh ảnh để các em tìm ranhững dấu hiệu, bản chất của đối tượng Địa lí nhằm đưa ra khái niệm đúng vềđối tượng

Ví dụ: Khi dạy bài: Trung du Bắc Bộ

Sau khi các nhóm đọc đoạn hội thoại (HĐ2- HĐ cơ bản) chuyển sang HĐ

cả lớp điều đầu tiên tôi cho học sinh xác định các tỉnh ở vùng trung du trên bản

đồ Địa lí Việt Nam (tỉnh: Bắc Giang, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên) Sau

đó tôi cho học sinh quan sát vùng Trung du qua tranh ảnh và băng hình, rồi tôikhai thác kinh nghiệm sống của các em bằng những câu hỏi sau :

 Trong lớp ta, em nào đã nhìn thấy vùng Trung du chưa ? Khi nào ? Ở đâu ?

 Em hãy mô tả hoặc vẽ lại vùng Trung du mà em đã thấy

Tiếp đến tôi yêu cầu học sinh tiếp tục thực hiện hoạt động 3: Làm bài tập

cá nhân vào vở: Viết câu trả lời đúng vào vở

- Vùng đồi với các đỉnh nhọn, sườn thoải xếp cạnh nhau như bát úp

- Vùng núi với các đỉnh tròn, sườn thoải xếp cạnh nhau như bát úp

- Vùng đồi với các đỉnh tròn, sườn thoải xếp cạnh nhau như bát úp

- Vùng núi với các đỉnh nhọn, sườn thoải xếp cạnh nhau như bát úp

Qua bài tập này các em sẽ phát hiện ra dấu hiệu chung và bản chất củavùng Trung du (vùng đồi) là: Nằm giữa vùng núi và đồng bằng là một vùngđồi với các đỉnh tròn, sườn thoải, xếp cạnh nhau như bát úp, nơi đó được gọi

là vùng Trung du

Sau khi hình thành khái niệm Địa lí chung cho học sinh, tôi dựa vàotrình độ của lớp để soạn ra một hệ thống câu hỏi, bài tập nhằm hướng dẫn các

em phát hiện ra dấu hiệu riêng của đối tượng địa lí

Ví dụ : Khi dạy bài: Dãy núi Hoàng Liên Sơn

Khi học bài này học sinh đã hiểu sơ lược thế nào là dãy núi ở lớp 3, nênkhái niệm về dãy núi Hoàng Liên Sơn có thể hoàn thành bằng cách bổ sungthêm những đặc điểm riêng như sau:

 Quan sát “Lược đồ các dãy núi chính ở Bắc Bộ” trang 62-SHDH tập 1, tìm

vị trí dãy núi Hoàng Liên Sơn

+ Dãy núi Hoàng Liên Sơn nằm giữa sông Hồng và sông Đà Các nhómcặp đôi dựa vào bản đồ tự nhiên Việt Nam để nhận xét về chiều dài, độ cao củadãy núi, tìm vị trí và nêu đỉnh cao nhất ở dãy núi Hoàng Liên Sơn, đồng thời sosánh với độ cao của các dãy núi khác ở nước ta trên bản đồ

+ Dãy Hoàng Liên Sơn cao đồ sộ, có đỉnh Phan-xi-păng là đỉnh caonhất nước ta (3143m)

Quan sát dãy núi Hoàng Liên Sơn qua tranh, nêu các đặc điểm của đỉnh,sườn, thung lũng.( HĐ4 trang 65)

+ Đỉnh núi nhọn như răng cưa

+ Sườn rất dốc

+ Thung lũng hẹp và sâu

Từ kết quả trên, tôi yêu cầu học sinh đưa ra khái niệm về dãy núi

Hoàng Liên Sơn: “Dãy núi Hoàng Liên Sơn là dãy núi nằm giữa sông Hồng

và sông Đà, cao, đồ sộ, có nhiều đỉnh nhọn, sườn dốc, thung lũng hẹp, sâu Đỉnh Phan – xi – păng cao nhất nước ta” Sau khi hình thành khái niệm Địa lí

cho học sinh, tôi yêu cầu các em tìm tòi, phát hiện và nêu những thắc mắc ratrước lớp để cùng thảo luận và tìm ra câu trả lời hoàn thiện:

Ví dụ: Khi dạy bài: Tây Nguyên.

Qua thảo luận trao đổi nhóm ở phần HĐ cơ bản 1,2,3 SHDH tập 1 họcsinh nêu được khái nịêm về cao nguyên là: Những vùng đất cao, có bề mặttương đối bằng phẳng

Hoặc: Khi dạy bài: Biển, đảo và quần đảo.

Qua thảo luận nhóm và liên hệ thực tế , đọc thông tin (HĐ2- HĐ cơ bảnSHDH tập 2) học sinh tự nêu, giải thích và đưa ra được khái niệm về đảo vàquần đảo

+ Đảo: Là bộ phận đất nổi, nhỏ hơn lục địa xung quanh, có nước biển

và đại dương bao bọc

+ Quần đảo: Là nơi tập trung nhiều đảo

Biện pháp 3.4 Giải thích hiện tượng Địa lí

Trong quá trình dạy Địa lí, tôi không để học sinh tiếp nhận suông cáchiện tượng địa lí mà tôi tập cho các em phải biết quan sát sự vật, hiện tượng,tìm kiếm, thu thập tư liệu về địa lí từ các nguồn khác nhau để tự mình giảithích được các hiện tượng địa lí gần gũi, đơn giản bằng vốn hiểu biết của các

em Trong quá trình quan sát sự vật, hiện tượng, tìm kiếm, thu thập tư liệu, tôitạo điều kiện cho các em nêu thắc mắc, đặt câu hỏi để các em giải thích, nhậnbiết đúng các hiện tượng địa lí Sau đó tôi tổ chức cho các em trình bày kết