Để dạy tốt phân môn Địa Lí, người giáo viên cần biết phối kết hợp cácphương pháp dạy học như: Phương pháp quan sát, phương pháp nhóm, phương pháp trò chơi học tập.... Trong đó phương phá
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGA SƠN -****** -
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG MỘT SỐ TRÒ CHƠI CÓ HIỆU QUẢ
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 5
Người thực hiện: Mai Thị Thủy
Trang 2Địa Lí là một môn học giúp học sinh có những hiểu biết về thiên nhiên, con người Việt Nam và trên các châu lục Học Địa Lí không chỉ biết mà phải hiểu, giúp họcsinh bước đầu giải thích được các hiện tượng địa lí xảy ra xung quanh Từ đó,hình thành ở các em vốn sống, vốn hiểu biết …để mở rộng tầm nhìn về thế giớixung quanh
Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD&ĐT đã đặt ra: “ Giáo dục chohọc sinh Tiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, mônphụ” Bởi vậy cùng với các môn học khác, phân môn Địa Lí đã góp phần khôngnhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diện cho học sinh
Để dạy tốt phân môn Địa Lí, người giáo viên cần biết phối kết hợp cácphương pháp dạy học như: Phương pháp quan sát, phương pháp nhóm, phương
pháp trò chơi học tập Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong
những phương pháp dạy học có hiệu quả, phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinhtiểu học, khuyến khích được sự tò mò, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thíchkhi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dungbài học
Nhưng một số ý kiến cho rằng, sử dụng phương pháp này sẽ gây ồn ào, mấttrật tự ảnh hưởng đến hoạt động khác Mặt khác, một số giáo viên khi sử dụngphương pháp Trò chơi học tập lại chưa biết lựa chọn nội dung bài dạy để vận dụngphương pháp trò chơi học tập cho hợp lý, hoặc trò chơi đưa ra không có tác dụngthiết thực phục vụ mục tiêu bài học nên việc tổ chức Trò chơi học tập chơi chưađạt hiệu quả cao
Riêng tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, khôngnhững giúp học sinh tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nó còn tạocho các em có sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạođiều kiện cho sự phát triển toàn diện ở học sinh Tiểu học
- Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy đa số học sinh rất muốn được tham gia
Trò chơi học tập nhưng vẫn còn không ít học sinh thụ động, tự ti, chưa mạnh
dạn tham gia vào các hoạt động này Mặt khác, trong phân môn Địa Lí lớp 5 có
rất nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện
kiến thức mới hoặc để củng cố kiến thức đã học
Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Sử dụng một số trò chơi có
hiệu quả trong dạy học Địa Lí lớp 5”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trang 31.Giúp học sinh bước đầu hiểu và giải thích được các hiện tượng địa lí xảy
ra xung quanh và vốn sống, vốn hiểu biết về thế giới qua một số trò chơi
2 Giúp học sinh có khả năng tự tin, giao tiếp tốt khi giải quyết công việc
3 Trang bị cho học sinh các kĩ năng cơ bản: Học để biết, Học để làm, Học
để tự khẳng định mình và Học để cùng chung sống
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
1 Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến môn Địa Lý và Sách tổ chức một sốtrò chơi cho học sinh Tiểu học
2 Nghiên cứu thực trạng việc học tập và vui chơi của học sinh trường Tiểuhọc Nga Vịnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa
3 Nghiên cứu, tham khảo trên mạng Internet
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
1.Phương pháp nghiên cứu lí luận:
1.1 Đọc các tài liệu có liên quan đến Môn Địa lý
1.2 Tập huấn theo các chuyên đề do PGD và Trường tổ chức
2.Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
2.1 Quan sát tình hình thực tế việc học tập và vui chơi tại nhà trường
2.2 Dự giờ đồng nghiệp
3.Phương pháp thực nghiệm:
3.1 Vận dụng những kinh nghiệm dạy tại lớp
3.2 Rút kinh nghiệm tại trường
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 41 Trò chơi là gì?: Trò chơi được hiểu là những hoạt động làm thỏa mãn những nhu cầu của con người, trước hết là vui chơi, giải trí.
Theo những quan điểm giáo dục, trò chơi vừa là phương tiện phát triển toàn diện nhân cách vừa là hình thái tổ chức cuộc sống Đối với trẻ em, trò chơi là hoạt động giúp trẻ tái tạo các hành động của người lớn và các quan hệ giữa họ, định hướng nhận thức đồ vật và nhận thức
xã hội Trong trò chơi, nhu cầu và các phẩm chất của trẻ về thể lực, trí tuệ, đạo đức và ý chí được hình thành, thỏa mãn, thể hiện và phát triển Trẻ em do được chơi nên phát triển Do vậy, chơi là hoạt động chủ đạo trong giáo dục trẻ em.
2 Trò chơi học tập là gì? :Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn
là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh Phương pháp
tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy vàtrò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có
óc tư duy, tưởng tượng của học sinh Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính làviệc giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành tốt phẩm chất của con người mới :Con người xã hội chủ nghĩa
* Nhà tâm lý học Kun Kel người Anh nói: “Trò chơi học tập là một phương
pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”
3 Vai trò của Trò chơi học tập: có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ,thân ái, thông cảm
+ Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn
+ Học sinh thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn
+ Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn
+ Học sinh được hệ thống và củng cố kiến thức
* Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp họctập có hiệu quả của học sinh Thông qua trò chơi, học sinh được tập luyện, làmviệc cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợptác Đó là những việc làm thuộc phương pháp học tập mới mà trường Tiểu họccần hình thành ở người học
4 Yêu cầu của việc tổ chức trò chơi học tập đối với học sinh lớp 5 trong môn địa lí
Để giáo viên tổ chức trò chơi học tập cho học sinh đạt kết qủa tốt thì giáoviên phải nghiên cứu, xây dựng đặt ra các yêu cụ thể phù hợp với từng lứa tuổihọc sinh và từng mục tiêu nội dung bài học Từ đó, qua công việc giảng dạy
Trang 5cũng như các hoạt động hàng ngày giáo viên phải theo dõi để phân định cácnhóm học sinh còn hạn chế Trên cơ sở đó giáo viên cần có hoạch cụ thể:
1.Họcsinh thuộc tên các trò chơi đã học ở các lớp dưới, biết cách chơi, luật chơi
2.HS biết tổ chức được các trò chơi đơn giản ở mọi nơi, mọi lúc.
3.Thông qua đó bước đầu HS biết vận dụng được một số điều đã học vào nề nếp sinh hoạt và học tập ở trường cũng như ở nhà.
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
a Về phía giáo viên.
Qua dự giờ phân môn Địa Lí của một số đồng chí giáo viên dạy khối 4 - 5trong nhà trường ở các năm học nhận thấy một số tồn tại sau:
- Giáo viên còn ảnh hưởng của phương pháp dạy học cũ: nặng nề về thuyết trìnhgiảng giải, chưa lựa chọn các phương pháp dạy học phù hợp để làm phong phútiết dạy mà cơ bản chỉ sử dung phương pháp: Kể chuyện, hỏi đáp, giảng giải …
mà chưa chú trọng đến việc tổ chức trò chơi cho học sinh
- Lớp 4,5 lượng kiến thức tương đối nhiều, có khi giáo viên không đủ thời gian
để truyền tải kiến thức nên các trò chơi thường bị bỏ qua dẫn đến tiết học nặng
- Một số giáo viên trong quá trình dạy học cũng đã tổ chức được các trò chơinhưng những trò chơi này thường không phù hợp, không hiệu quả hoặc chỉmang tính hình thức
b Về phía học sinh.
- Một số học hinh coi nhẹ môn học Vì vậy mà chất lượng chưa cao
- Học sinh có tính nhút nhát, chưa mạnh dạn trình bày trước tập thể
- Một số bộ phận phụ huynh chưa quan tâm , động viên tham gia vào các hoạtđộng học tập
c Đề khảo sát chất lượng đầu năm Phân môn Địa Lí:
Câu 1: Phần đất liền của Việt Nam tiếp giáp với các nước: (2điểm)
( Khoanh tròn vào chữ cái trước câu trả lời đúng)
A Lào, Cam-pu-chia, Thái Lan
B Trung Quốc, Cam-pu-chia, Thái Lan
Trang 6C Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia.
Câu 2: Đặc điểm của khí hậu nhiệt đới gió mùa ở nước ta: (2điểm)
( Khoanh tròn vào chữ cái trước câu trả lời đúng)
A Nhiệt độ thấp, gió và mưa thay đổi theo mùa
B Nhiệt độ cao, gió và mưa thay đổi theo mùa.
C Nhiệt độ cao, mưa thay đổi theo mùa
D Nhiệt độ thấp, gió thay đổi theo mùa
Câu 3: Vùng biển nước ta là một bộ phận của:(2điểm)
Qua bảng khảo sát trên cho thấy chất lượng phân môn Địa Lí số học sinh
chưa hoàn thành nhiều Vậy làm thế nào để tăng hứng thú cho HS và nâng caochất lượng học tâp, bản thân tôi đã trăn trở, lựa chọn một số trò chơi học tập sau
và đưa vào giảng dạy
2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
Đối với học sinh Tiểu học trò chơi có rất nhiều ý nghĩa và ứng dụng Nó "kíchthích sự hứng thú trong quá trình nhận thức" trò chơi trong học tập nếu được chuẩn bịmột cách chu đáo, sẽ có tác dụng mở rộng, đào sâu kiến thức trong mỗi bài, mỗichương của SGK Hơn thế nữa nếu được sử dụng một cách hệ thống phong phú vàdựa trên một nội dung khoa học, trò chơi trong bộ môn sẽ gây hứng thú cho học sinh,đưa tới việc ham muốn mở rộng hiểu biết, sưu tầm và đọc thêm nhiều nguồn tài liệukhác nhau
Đặc biệt đối với việc giảng dạy phân môn Địa Lí trong nhà trường có đốitượng và nội dung khá phong phú để có thể biên soạn và tổ chức trò chơi Tuyvậy việc sử dụng các trò chơi không đúng mục đích đôi khi còn có tác độngngược lại gây ồn và mất thời gian của giáo viên
Muốn tạo được sự chú ý và gây hứng thú học tập cho học sinh để không khívui tươi, nhẹ nhàng trong từng hoạt động cần sử dụng một số trò chơi có tácdụng tích cực đến việc học tập của các em
1 Hệ thống nội dung chương trình địa lí lớp 5.
- Chương trình Địa lí lớp 5 gồm 2 phần:
Trang 7+ Địa lí Việt Nam.
+ Địa lí thế giới
- Tất cả các bài học Địa lí Việt Nam và Địa lí thế giới chủ yếu học về: Vị trí địa
lí, địa hình, đặc điểm tự nhiên, dân cư , hoạt động kinh tế
1.1: Phần địa lí Việt Nam:
- Địa lí tự nhiên Việt Nam: Vị trí địa lí, giới hạn, hình dạng, diện tích,
- Các yếu tố tự nhiên: Địa hình, Khí hậu, Sông ngòi, Đất, Rừng,
- Dân cư và sự phân bố dân cư
- Hoạt động kinh tế: Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản, Công nghiệp, thươngmại, du lịch
- Các loại hình giao thông vận tải
3.1: Các đại dương trên thế giới
-Vị trí và một số đặc điểm nổi bật của các đại dương
2 Lựa chọn một số trò chơi phù hợp với kiểu bài,dạng bài:
2.1 Trò chơi: Tự xây dựng lược đồ Việt Nam:
a) Phạm vi:
- Đối với loại trò chơi này thường được sử dụng chủ yếu trong phần địa lí ViệtNam nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng sau phần hình thành kiến thứcmới, thường tổ chức vào cuối tiết học Cụ thể đó là:
+ Bài 1: Việt Nam- Đất nước chúng ta
+ Bài 2: Khoáng sản
+ Bài 4: Sông ngòi
+ Bài 13: Công nghiệp ( tiếp theo)
b) Ý nghĩa:
- Giúp học sinh có thể tự rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ ở các mức độ khác nhau
- Tạo không khí học tập, từ đó giúp học sinh có thêm tình yêu đối với môn học,với quê hương, đất nước
c) Chuẩn bị:
Trang 8- Đối với giáo viên: Việc chuẩn bị nội dung các trò chơi phải phù hợp với từngbài, bao gồm:
+ Các dụng cụ để vẽ, dán: Bút, phấn mầu, các ký hiệu chung về tự nhiên, côngnghiệp, nông- lâm- ngư nghiệp… Theo quy ước như SGK địa lí (có thể yêu cầuhọc sinh chuẩn bị trước)
+ Lược đồ trống Việt Nam
- Đối với học sinh: Chuẩn bị theo yêu cầu của giáo viên
d) Tổ chức trò chơi:
- Giáo viên nêu luật chơi và hướng dẫn cách chơi
- Hạn chế thời gian chơi (nếu cần)
- Giáo viên, HS đóng vai trò là trọng tài, có cho điểm đối với các sản phẩm
e) Ví dụ: Bài 2: Địa hình và khoáng sản Việt Nam – (SGK- T68)
1/ Mục đích:
- Dùng để củng cố bài sau khi giáo viên dạy xong kiến thức mới
2/ Thời gian chơi: 5 phút
+ Chia lớp 2 nhóm (mỗi nhóm 6 học sinh)
(Mỗi học sinh chuẩn bị một đến hai loại kí hiệu khoáng sản)
+ Treo 2 lược đồ trống lên bảng
+ Yêu cầu cùng một lúc cả 2 nhóm dùng kí hiệu đã chuẩn bị sẵn hình thành 2lược đồ khoáng sản trên bảng
+ Hai tổ HS còn lại vừa cổ vũ vừa làm trọng tài
- Học sinh:
+ Lần lượt lên gián các khoáng sản mình đã chuẩn bị (HS gián tiếp sức trong tổ)+ Sau khi hoàn thành, 2 tổ HS còn lại cùng với GV kiểm tra, nhận xét cách trìnhbày và độ chính xác của mỗi lược đồ
Trang 9- Giáo viên:
+ Chuẩn hóa, nhắc nhở các em phải xây dựng bảng chú giải cho lược đồ
+ Cho điểm từng lược đồ đối với mỗi nhóm
+ Tuyên dương nhóm thắng cuộc, Động viên nhóm thua lần sau cố gắng
5/ Kết quả:
- Các em khắc sâu vị trí của các loại khoáng sản nước ta cũng như tên của cácloại khoáng sản tiêu biểu Nhớ được địa danh có các loại khoáng sản đó
- Tạo không khí học tập sôi nổi và thi đua trong lớp
- Rèn luyện kỹ năng đọc và làm việc với lược đồ
- Quá trình chuẩn bị ở nhà giúp các em có thể tự tìm hiểu các kiến thức và nộidung bài mới một cách tích cực
2.2 Trò chơi " ô chữ kì diệu"
a) Phạm vi:
- Đối với trò chơi " ô chữ kì diệu" thường được sử dụng nhằm củng cố kiến
thức, luyện tập kĩ năng sau phần hình thành kiến thức mới hoặc củng cố lại cáckiến thức đã học trong các bài ôn tập như bài: Bài 7, bài 16, bài 22, bài 29
b) Ý nghĩa:
- Ô chữ tiện sử dụng, có ngay đáp án Trò chơi mang tính đồng đội cao Có âmthanh tạo niềm vui, sự phấn khởi và say mê trong việc nhớ lại các kiến thức đãhọc
- Hạn chế thời gian chơi (nếu cần)
- Giáo viên đóng vai trò là trọng tài, cho điểm sau mỗi một câu hỏi đúng
- Cộng tổng điểm sau khi kết thúc trò chơi, khen thưởng
e)Ví dụ: Bài 16: Ôn tập.( trang 101)
1- Mục đích: Củng cố kiến thức về Phần địa lí Việt Nam.
2- Thời gian chơi: 10 phút
3- Chuẩn bị: Các ô chữ, 2 quả chuông nhỏ, các câu hỏi và đáp án trên giáo án
điện tử ( màn hình)
- Nội dung ô chữ và gợi ý cho từng ô chữ:
Hàng ngang 1: (Có 9 chữ cái) Nước Việt Nam nằm trên bán đảo nào?
Trang 10Hàng ngang 2: (Có 10 chữ cái) Nơi đây hai lần được UNESSCO tôn vinh là Disản văn hóa Thế giới
Hàng ngang 3: (Có 5 chữ cái) Tên một loại đất chính của nước ta
Hàng ngang 4: (Có 6 chữ cái).Tỉnh này có ngành khai thác a-pa-tít lớn nhấtnước ta
Hàng ngang 5: (Có 9 chữ cái) Thành phố nào trở thành trung tâm công nghiệplớn nhất nước ta
Hàng ngang 6: (Có 7 chữ cái) Các dân tộc ít người sống chủ yếu ở đâu?
Hàng ngang 7:(Có 8 chữ cái).Ở Nga Sơn (Thanh Hóa nổi tiếng với nghề thủcông nào?
Hàng ngang 8: (Có 8 chữ cái) Việt Nam nằm trong đới khí hậu nào?
Hàng ngang 9: (Có 9 chữ cái) Cà phê được trồng nhiều ở đâu?
Hàng ngang 10: (Có 5 chữ cái) Đây là thành phố có sân bay quốc tế Nội Bài.Hàng ngang 11: (Có 2 chữ cái) Đây là đường quốc lộ dài nhất nước ta
Hàng ngang 12: (Có 4 chữ cái) Đây là tài nguyên của biển có màu trắng và vịmặn
4- Cách tiến hành: - Giáo viên có thể chia lớp thành 2 đội chơi, mỗi đội cử ra 6
học sinh trực tiếp chơi, các em còn lại làm nhiệm vụ cổ vũ, hỗ trợ
- 6 HS của 2 đội chơi ngồi trên 2 bàn đặt sẵn quả chuông để chuẩn bị trả lời
- Hai đội bắt thăm để giành quyền chọn ô trước
- Khi đội chơi bắt đầu, đội được quyền chọn ô số và người giáo viên sẽ đọc câugợi ý trả lời của ô chữ đó Tuy nhiên quyền đoán ô chữ sẽ dành cho đội nào giơtay sớm nhất Nếu người chơi của đội đó đoán đúng ô chữ thì được 10 điểm, nếunếu nói sai hoặc chậm thì đội thứ hai được trả lời, nếu đúng thì cũng được 10điểm, trong cả hai trường hợp trên thì đội thứ hai được quyền chọn ô tiếp theo
- Sau khi đoán được ô chữ hàng ngang các đội đưa ngay ra đáp án của ô chữhàng dọc Đội nào đoán được ô chữ hàng dọc sẽ được 50 điểm
- Trò chơi kết thúc khi tất cả các ô số đều được chọn Đội nào nhiều điểm hơnthì đội đó thắng cuộc
* Giáo viên đánh giá:
+ Nhận xét quá trình chơi, nhắc nhở các em phải nhớ, khắc sâu kiến thức
+ Tuyên dương, thưởng cho đội thắng cuộc, Động viên nhóm thua lần sau cốgắng
Trang 115- Kết quả:
- Học sinh củng cố lại kiến thức đã học ở học kì 1
- HS thi đua nhau trả lời, có sự ganh đua, nhớ được kiến thức, trả lời đúng,nhanh
- Qua các hình ảnh giúp học sinh khắc sâu kiến thức đã học
2.3 Trò chơi: Ai là người nhớ nhiều địa danh nhất:
a) Phạm vi:
- Trò chơi này được sử dụng nhiều trong phần: "Thiên nhiên và con người ở cácchâu lục" nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng sau bài hình thành kiếnthức mới.Cụ thể trong các bài:
+ Bài 15: Thương mại và du lịch
+ Bài 19: Các nước láng giềng của Việt Nam
N
V Đ Ị Ô N G D Ư Ơ H Ạ N N G G
A
S Ù