Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy buổi hai ở tiểu học

Thực hiện dạy học 2 buổi / ngày khụng những cỏc em cú năng khiếu mụn Toỏn, Tiếng Việt, Nghệ thuật được phỏt triển mà cỏc em cũn được tiếp xỳc với cỏc mụn tự chọn Ngoại ngữ, Tin học.Ưu đ

MỤC LỤC

Nội dung Trang

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng, mục tiêu giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng

cơ bản để học sinh tiếp tục học tốt bậc học Trung học cơ sở Để thực hiện mục tiêu và nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình, đồng thời với việc thay sách giáo khoa, Bộ GD&ĐT đã chủ trương chuyển Tiểu học sang học

2 buổi/ngày Dạy học buổi 2 nhằm tăng thời lượng học tập cho học sinh trờn một đơn vị kiến thức Điều đú đồng nghĩa với việc giảm ỏp lực về việc học tập cho học sinh Thực hiện dạy học 2 buổi / ngày khụng những cỏc em cú năng khiếu mụn Toỏn, Tiếng Việt, Nghệ thuật được phỏt triển

mà cỏc em cũn được tiếp xỳc với cỏc mụn tự chọn ( Ngoại ngữ, Tin học).Ưu điểm nổi bật của dạy 2 buổi / ngày là giỏo viờn cú rộng thời gian nờn sõu sỏt và nắm được điểm mạnh, điểm yếu của từng học sinh hơn và

là cơ hội tốt nhất để thực hiện việc dạy học sinh theo nhúm đối tượng, cú thời gian bự đắp lỗ hổng kiến thức cho học sinh chưa hoàn thành, cú điều kiện tốt nhất để phỏt triển năng lực tư duy cho học sinh cú năng khiếu và

là sõn chơi thật bổ ớch cho việc phỏt triển toàn diện nhõn cỏch học sinh Hiện nay việc đổi mới phương phỏp dạy học nhằm nõng cao chất lượng giỏo dục được đặt lờn hàng đầu và cũng đó phần nào thấm nhuần trong mỗi giỏo viờn nhưng phần lớn cũng chỉ mới được quan tõm và dừng lại ở những tiết học buổi 1 - buổi học mà cỏc tiết được cơ cấu cú sẵn trong chương trỡnh Cũn vấn đề dạy học buổi 2 như thế nào thỡ chưa được nhiều giỏo viờn quan tõm, khụng ớt giỏo viờn cũn xem nhẹ hỡnh thức dạy học buổi 2

Như vậy để thực hiện tốt việc dạy học 2 buổi / ngày thỡ việc dạy học buổi thứ 2 như thế nào cho hiệu quả mà khụng sai lệch định hướng mà Bộ

GD đó đề ra là một vấn đề khụng dễ Qua thực tế ở trường tụi và một số trường bạn, tụi thấy việc giỏo viờn chọn nội dung kiến thức trong cỏc tiết học buổi 2 đang cũn mơ hồ, chưa được coi trọng, chưa thật sự quan tõm xem học sinh cần rốn kiến thức, kỹ năng gỡ? Học sinh cần phỏt huy những gỡ? Vỡ thế mà chất lượng dạy học buổi 2 chưa được như mong muốn Xuất phỏt từ thực tế đú mà tụi đó tỡm hiểu ở một số giỏo viờn dạy học buổi 2 và khảo sỏt chất lượng một số lớp ở cỏc trường (trường tụi cũng như một số trường bạn) tại cỏc thời điểm khỏc nhau và rỳt ra được kinh

nghiệm cho mỡnh về: Một số giải phỏp nhằm nõng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở tiểu học.

2 Mục đớch nghiờn cứu

-Tìm hiểu mục đích yêu cầu cần thiết khi học 2 buổi / ngày của học sinh Tiểu học

- Tìm hiểu hệ thống nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học

- Nõng cao chất lượng dạy và học hiện nay.

3 Đối tượng nghiờn cứu

- Nội dung, chương trỡnh buổi 2 ở tiểu học.

- Cỏc giải phỏp để nõng cao chất lượng buổi 2

- Lớp 3A,4A,5C trường tiểu học Hải Lộc - Hậu Lộc - Thanh Hoỏ

4 Phương phỏp nghiờn cứu

1- Phương pháp nghiên cứu tài liệu 2- Phương pháp quan sát

3- Phương pháp điều tra 4- Phương pháp thực nghiệm

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1.Cơ sở lớ luận

- Vì cho rằng một số môn học khô khan, không gây

được hứng thú với học sinh Bên cạnh đó sự tập trung của học sinh lại chưa bền vững, khả năng tập trung chưa cao, hay nóng vội, khả năng ngôn ngữ còn thấp cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng môn học

- Mặc dù học sinh có đủ sách vở học tập nhưng nhiều

em không chịu học mà phụ thuộc hoàn toàn vào sách có

đáp án được in, bán sẵn

- Cha mẹ học sinh không kịp thời khuyến khích,

động viên con em học tập

- Bên cạnh đó còn một bộ phận học sinh do bị hổng kiến thức từ lớp dưới, do khả năng tiếp thu bài hạn chế, nên không thể hoàn thành hệ thống bài tập trên lớp

Từ những tồn tại nêu trên tôi đã rất băn khoăn và trăn trở, luôn suy nghĩ để tìm ra nguyên nhân của chất lượng học Mặc dù trong giảng dạy 2 buổi có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn Song khó khăn nào cũng có hướng giải quyết, thuận lợi nào đều có thể phát huy được những khó khăn đó Vì vậy tôi đã tìm tòi, nghiên cứu, tôi mạnh

dạn đề ra một số biện phỏp nhằm nõng cao chất lượng dạy học

buổi 2 ở tiểu học

2.Thực trạng

Chương trình dạy học 2 buổi/ ngày ở tiểu học là tổ chức cho học sinh

học tập và vui chơi ngay ở trường Buổi thứ nhất thực hiện chương trình chính khóa, buổi thứ 2 là dành thời gian để bổ sung chương trình và tổ chức ôn luyện kiến thức đã học, tăng cường nội dung môn Nghệ thuật, Thể dục nhằm phát triển năng khiếu cho học sinh, tổ chức dạy các môn tự chọn và các hoạt động tập thể Định hướng là như vậy nhưng thực tế việc dạy buổi 2 ở các trường học đang còn là một vấn đề nan giải

Với thời lượng dạy học 2 buổi / ngày thì học sinh không được học quá 7 tiết/ ngày ( Sáng 4 tiết chính khóa, chiều 3 tiết trong đó có 1 tiết chính khóa được chuyển từ buổi sáng lên và 2 tiết bổ trợ khác) Ngoài những tiết chính khóa, tiết học tự chọn như Ngoại ngữ, Tin học thì những tiết bổ trợ như: luyện Toán, luyện Tiếng Việt, nghệ thuật thì giáo viên cần dạy gì? Học sinh được học những gì? Qua thực tế qua dự giờ và hỏi một

số giáo viên về dạy buổi thứ 2 cùng với khảo sát chất lượng của học sinh

ở các lớp đó tôi thấy:

- Giáo viên còn ngại khi lên lớp buổi 2

- Giáo viên chưa tự tin với việc lựa chọn nội dung, hình thức, phương pháp dạy nên rất sợ khi có người vào dự giờ buổi 2

- Không biết thiết kế một tiết học buổi 2 như thế nào cho phù hợp

- Hình thức dạy buổi 2 nghèo nàn, chưa phong phú, chưa hấp dẫn, chưa tạo cho học sinh thích thú và hăng say trong học tập

- Một số tiết chưa dạy theo nhu cầu của học sinh, nhiều giáo viên xem buổi 2 như là giờ làm bài tập của học sinh và học sinh giải quyết hết các bài tập đó là hết nhiệm vụ của tiết học Còn trong tiết đó, bao nhiêu học sinh cần rèn kiến thức, kỹ năng gì? Cần rèn đến đâu? Các em có hứng thú học không? Có nhu cầu học hay không thì giáo viên ít chú ý đến vì thế chưa giúp được học sinh chưa hoàn thành rèn kiến thức, kỹ năng cũng như chưa phát triển được năng khiếu cho những học sinh có năng khiếu, từ đó tạo cho không khí lớp học bị trầm xuống không sôi nổi, học sinh chán học, hiệu quả không cao

Với cách làm này của giáo viên vô hình dung đã làm tăng thêm áp lực học tập cho học sinh, tạo cho học sinh một tâm trạng nặng nề, chán học, đặc biệt là không phụ đạo được học sinh chưa hoàn thành và bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh

Qua thực tế khảo sát cho thấy:

* Đối với giáo viên trong trường tôi trực tiếp lấy ý kiến và được biết:

Năm học Xác định đúng ý nghĩa dạy học

buổi 2

Tự tin trong dạy học

2013-2014 18/23 16/23

2014-2015 17/24 15/24

* Đối với học sinh mà tôi đã khảo sát ở một số lớp

Với thực trạng như thế này thì đây là một vấn đề nóng bỏng trong việc dạy học buổi 2 Chính vì vậy mà tôi đã tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học buổi 2 ở Tiểu học

* Nguyên nhân của thực trạng:

Việc dạy học buổi 2 có những khó khăn nhất định:

- Giáo viên còn cứng nhắc trong việc dạy buổi 2 cứ nghĩ rằng sáng học kiến thức gì thì chiều ôn nội dung kiến thức đó và giáo viên tập trung dạy sao cho hết kiến thức, bài tập ở SGK, còn việc đưa nội dung cho phù hợp với từng đối tượng là rất ít

- Giáo viên chưa nắm vững tinh thần chỉ đạo của công văn “ 7291/BGDĐT- GDTr Hướng dẫn dạy học 2 buổi/ngày”

- Nội dung kiến thức buổi 2 không có sẵn nên giáo viên chưa thực sự đầu tư

- Thời gian dành cho việc soạn bài, nghiên cứu bài của giáo viên Tiểu học còn hạn chế

- Chưa chú trọng đến hiệu quả của buổi 2 nên vân dụng phương pháp, hình thức dạy học còn hời hợt thiếu đầu tư, dẫn đến sự nhàm chán cho học sinh trong khi học

- Việc tiếp cận thông tin mới, nghiên cứu các tài liệu, soạn giáo án buổi

2 còn bị xem nhẹ

- Trong lớp có nhiều đối tượng học sinh như ( hoàn thành tốt, học sinh nắm vững kiến thức, học sinh chưa hoàn thành, khuyết tật, cá biệt) nên giáo viên rất lúng túng khi dạy học theo đối tượng

Lớp

Học sinh chưa

hoàn thành

Học sinh hoàn thành

Học sinh hoàn thành tốt

SL TL SL TL SL TL

4A 4/30 13,3% 26/30 87,3% 7/30 23,3%

- Điều kiện về cơ sở vật chất, tài liệu phục vụ cho dạy học theo pháp mới còn thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu (thiếu các phương tiện nghe nhìn, )

Với những nguyên nhân đó mà tôi đã tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học buổi 2.

III.CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên

- Mỗi giáo viên phải nắm bắt, hiểu thấu đáo nội dung và tinh thần chỉ đạo của công văn hướng dẫn học 2 buổi / ngày và ý thực được trách nhiệm của mình khi thực hiện công văn đó

- Giáo viên phải hiểu rõ về mục tiêu, ý nghĩa của dạy học buổi 2 để từ

đó định hướng nội dung cho những bài học cụ thể phù hợp với đặc điểm của lớp mình giảng dạy

- Xem chương trình dạy học buổi 2 là phần mềm nên có thể sử dụng một cách linh hoạt, không máy móc, cứng nhắc Chính vì vậy, bản thân luôn nhận thức và xác định rõ vai trò, trách nhiệm của một giáo viên đứng lớp nghiên cứu, nắm bắt đặc điểm, trình độ của mỗi học sinh để có biện pháp, hình thức tổ chức, lựa chọn kiến thức dạy học phù hợp

2 Dạy học theo đối tượng

Mỗi lớp học đều có nhiều đối tượng học sinh Việc dạy đến từng đối tượng học sinh, dạy theo nhu cầu người học một cách hợp lý không phải

là dễ Vì thế muốn đạt được mục tiêu này giáo viên cần phải:

2.1.Tìm hiểu, nắm bắt, phân loại đối tượng học sinh.

- Kết hợp với kết quả năm học trước và kết quả khảo sát đầu năm từ đó giáo viên phân loại học sinh theo từng đối tượng: chưa hoàn thành, hoàn thành, hoàn thành tốt

- Tìm hiểu năng lực sở trường qua giao tiếp của học sinh với bạn bè và giáo viên

2.2 Chọn nội dung kiến thức cho phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh.

Để nâng cao chất lượng dạy học thì giáo viên phải quan tâm đến khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh xem ở buổi 1 các em đã tiếp thu kiến thức đến mức độ nào? Những gì đã đạt được so với chuẩn và những

gì cần bồi dưỡng thêm? Nắm bắt được những vấn đề đó thì giáo viên sẽ biết mình cần làm gì trong tiết học buổi 2 Cụ thể: Học sinh Hoàn thành,

chưa hoàn thành cần gì trong buổi 2? Em nào chưa nắm được chuẩn? Em nào hổng kiến thức, em nào cần luyện kỹ năng ? Nguyên nhân do đâu? Cần đưa nội dung kiến thức nào vào dạy và với lượng bài bao nhiêu? Còn học sinh khá giỏi cần mở rộng, khắc sâu hoặc nâng cao đến đâu? Nên đưa dạng bài nào vào dạy ở phần nào là hợp lý là tạo được điều kiện tốt nhất cho các em được cọ xát, phát triển năng khiếu Với suy nghĩ như vậy và thực trạng của các đối tượng học sinh là:

* Đối với học sinh chưa hoàn thành:

Đây là đối tượng học sinh chưa nắm vững kiến thức cơ bản hay nói cách khác là các em chưa nắm được chuẩn kiến thức cần đạt Với đối tượng này thì giáo viên cần chú ý hơn và hướng dẫn các em bằng những lời động viên, hệ thống bài tập, câu hỏi gợi mở để các em nắm được chuẩn kiến thức cần đạt Giáo viên không ra thêm kiến thức mới cho các em

* Đối với học sinh nắm được kiến thức (hoàn thành):

Với học sinh ở mức độ hoàn thành thì qua tiết học chính khóa các

em cơ bản đã nắm được nội dung kiến thức và biết vận dụng để làm các bài tập song các em cũng chỉ mới dừng lại ở tính rập khuôn, máy móc chứ chưa thành thục và có kỹ năng làm bài Cho nên đối với học sinh này thì giáo viên cần chú ý đưa ra những nội dung kiến thức mang tính củng cố

để hình thành kỹ năng vận dụng để làm bài tốt

* Đối với học sinh có năng khiếu (Học sinh hoàn thành tốt):

Đây là những học sinh có khả năng tiếp thu bài nhanh, sau tiết học chính khóa các em đã có kỹ năng vân dụng tốt kiến thức vào làm các bài tập Chính vì thế ở tiết học buổi 2 ngoài việc rèn kỹ năng vận dụng kiến thức để làm bài tập thì cần tạo điều kiện để các em được phát triển năng khiếu của mình Để phát triển năng khiếu cho học sinh thì giáo viên chú ý khi đưa ra nội dung kiến thức phải dựa vào kiến thức cơ bản và nâng dần lên tùy vào mức độ nhận thức, tư duy của học sinh Tránh quá khó gây sự chán nản của học sinh trong khi làm bài

Việc chọn nội dung kiến thức cho từng tiết học buổi 2 là một công việc hết sức quan trọng và có ý nghĩa nhằm giúp cho giáo viên có định hướng trong quá trình giảng dạy (Tùy vào điều kiện và trình độ của học sinh lớp mình mà giáo viên cần linh hoạt vận dụng và đưa nội dung kiến thức vào trong từng tiết học cho phù hợp) Đối với các tiết học buổi 2 là chương trình thuộc phần mềm nên giáo viên có thể tham khảo và xây dựng cho mình kế hoạch bài giảng theo quy trình sau:

* Mục tiêu: ( Cần nêu rõ cho từng đối tượng)

*Đồ dùng dạy học

*Các hoạt động dạy học

- Hoạt động 1: Củng cố kiến thức( Ôn kiến thức cần luyện) ( 5 -7 phút)

- Hoạt động 2: Luyện kỹ năng (Thực hành luyện tập) ( 23-27 phút) ( Hệ thống bài tập đưa ra phải theo từng đối tượng và trình độ nhận thức của các em)

- Hoạt động 3: Củng cố dặn dò ( 3 phút)

Sau đây là một số ví dụ minh họa các tiết học buổi 2 ( dạy theo đối tượng học sinh)

Ví dụ 1: LUYỆN TIẾNG VIỆT: ( Lớp5 – Tuần 23)

Luyện tập về nối các vế câu ghép bằng quan hệ từ

Chuẩn kiến thức và kỹ năng cần đạt của tiết dạy chính khoá bài này là:

- Hiểu được câu ghép thể hiện quan hệ tăng tiến

- Tìm câu ghép chỉ quan hệ tăng tiến trong truyện Người lái xe đãng trí (

Bài tập 1 mục III); tìm được quan hệ từ thích hợp để tạo ra các câu ghép

Giảm tải: Không dạy phần nhận xét và ghi nhớ chỉ làm bài tập ở phần

luyện tập

Vậy việc dạy buổi 2 bài này ta có thể lên kế hoạch như sau:

I Mục tiêu:

* Đối với học sinh chưa hoàn thành:

- Hiểu được câu ghép thể hiện quan hệ tăng tiến

- Tìm được câu ghép chỉ quan hệ tăng tiến

* Đối với học sinh hoàn thành:

- Hiểu và tìm được câu ghép chỉ quan hệ tăng tiến

- Luyện kỹ năng làm bài

* Đối với học sinh hoàn thành tốt :

Ngoài những mục tiêu như học sinh hoàn thành còn yêu cầu cao hơn đó là: Vận dụng kiến thức về câu ghép chỉ quan hệ tăng tiến thêm một

vế câu để tạo thành câu ghép chỉ quan hệ tăng tiến

II Chuẩn bị:

* Giáo viên: - Bảng phụ

III Các hoạt động dạy học:

1 Hoạt động 1: Củng cố kiến thức (Ôn kiến thức cần luyện)

? Hãy nêu những cặp từ chỉ quan hệ tăng tiến? ( 3- 5 HS nêu)

? Quan hệ tăng tiến có ý nghĩa như thế nào trong câu ghép?

? Hãy đặt câu có sử dụng từ chỉ quan hệ tăng tiến?

2 Hoạt động 2: Luyện kỹ năng ( Thực hành luyện tập)

Chia lớp thành các nhóm đối tượng: Học sinh chưa nắm kiến thức, nắm kiến thức, phát triển năng khiếu

* Đối với học sinh chưa nắm kiến thức : Củng cố lại kiến thức cơ bản

ở tiết học chính khóa

Bài 1: Cho câu ghép:

Mai không chỉ là người bạn tốt mà Mai còn là học sinh xuất sắc của lớp em a) Hãy xác định cặp từ chỉ quan hệ trong câu trên

b) Cặp từ đó chỉ quan hệ như thế nào trong câu ghép?

+ Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm cùng nhau trao đổi về những yêu

cầu của bài tập (Một bạn nêu câu hỏi, một bạn trả lời)

+ Nhóm trình bày kết quả.

+ Giáo viên chốt lại cặp quan hệ từ : không chỉ mà thể hiện quan hệ tăng tiến

giữa các vế câu ghép và nhấn mạnh cho học sinh hiểu về ý nghĩa của việc sử dụng

cặp từ đó ( vế sau chỉ mức độ cao hơn vế trước)

Bài 2: Đặt một câu ghép có sử dụng cặp từ chỉ quan hệ tăng tiến

+ Tổ chức cho học sinh trình bày miệng

+ Học sinh đánh giá, nhận xét lẫn nhau

+ Giáo viên nhận xét, đánh giá

* Đối với học sinh nắm kiến thức : Luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào làm

bài tập

Bài 1: Câu nào dưới đây là câu ghép có quan hệ tăng tiến:

a) Tiếng cười chẳng những đem lại niềm vui cho mọi người mà nó còn là một liều thuốc trường sinh

b) Người này ngoa ngoắt, độc miệng làm xóm giềng điếc tai đã hai ngày, không thể không trị tội

c) Kẻ kia run như cầy sấy, đành cúi đầu nhận có bắt trộm gà

+ Tổ chức cho học sinh hoạt động theo hình thức cá nhân, sau khi học sinh hoàn

thành bài tập thì chuyển sang hình thức nhóm để trao đổi thông tin hai chiều

+ Giáo viên chốt lại cách xác định câu ghép thể hiện mối quan hệ tăng tiến.

Bài 2: Thêm quan hệ từ thích hợp điền vào chỗ trống để tạo ra câu ghép chỉ quan

hệ tăng tiến

Mưa …….làm cho khí hậu mát mẻ, dễ chịu……… làm cho cây cối tốt tươi + Tổ chức hoạt động cả lớp - trình bày miệng

+ Giáo viên đánh giá, nhận xét, chốt : Để thể hiện quan hệ tăng tiến giữa các vế câu ghép, ta có thể nối chúng bằng một trong các cặp quan hệ từ : không những mà ; chẳng những mà; không chỉ mà

* Lưu ý: Đối với những dạng bài mang tính củng cố kiến thức giáo viên nên gọi

những học sinh chưa hoàn thành và học sinh hoàn thành trình bày tránh chỉ dạy học sinh hoàn thành tốt

* Đối với học sinh hoàn thành tốt : Ngoài việc luyện kỹ năng thì giúp học sinh

phát triển năng khiếu

Ngoài các bài tập như học sinh hoàn thành thì giáo viên đưa thêm một bài tập sau: Bài 3: Thêm vào chổ trống một vế câu thích hợp để tạo thành câu ghép chỉ quan

hệ tăng tiến

Hoa Nhài không chỉ dùng trong trang trí……… + Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm, các em tự tranh luận để đưa ra ý hay

và đúng nhất

+ Giáo viên tổng kết đánh giá

3 Hoạt động 3: Củng cố dặn dò :

Tổ chức cho HS chơi trò chơi Ai nhanh – Ai đúng

GV: Ai nhanh nhất, nói được nhiều nhất từ chỉ quan hệ tăng tiến?

- Đại diện 3 tổ, 3 em nói nhanh (sau 1phút) Nhận xét , động viên học sinh

- Nhận xét đánh giá tiết học

Ví dụ 2: LUYỆN TOÁN ( Lớp 4)

Luyện tập về dấu hiệu chia hết cho 2 và 5.

I Mục đích yêu cầu:

* Đối với học sinh chưa hoàn thành:

- Biết dấu hiệu chia hết cho 2, cho 5

- Biết kết hợp dấu hiệu chia hết cho 2 và 5

* Đối với học sinh hoàn thành:

- Biết dấu hiệu chia hết cho 2, cho 5

- Biết kết hợp dấu hiệu chia hết cho 2 và 5

- Luyện kỹ năng làm bài

* Đối với học sinh hoàn thành tốt:

Ngoài những mục tiêu như học sinh hoàn thành còn yêu cầu cao hơn đó là: Vận dụng kiến thức về dấu hiệu chia hết cho 2 và 5 để làm dạng toán tìm một số khi chia cho 2 và 5 có dư

II Chuẩn bị:

- Học sinh: Bảng con, phấn, dẻ lau