Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 1 ở trường tiểu học nga lĩnh

Rèn kỹ năng sống cho họcsinh giúp các em thích ứng được với môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống như vấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xãhội,

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Bậc Tiểu học là bậc học nền tảng Mục tiêu và yêu cầu về nội dung,

phương pháp giáo dục được chỉ rõ trong điều 2, Luật Giáo dục năm 2005: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [1] Vì vậy, bên cạnh việc trang bị cho học sinh vốn kiến thức, kỹ năng cơ

bản trong học tập, lao động thì còn cần phải chú ý đến việc rèn kỹ năng sốngcho học sinh, dạy học sinh cách “làm người”, để học sinh có thêm vốn kinhnghiệm thích ứng với môi trường mới, yêu cầu mới Rèn kỹ năng sống cho họcsinh giúp các em thích ứng được với môi trường xã hội, tự giải quyết được một

số vấn đề thiết thực trong cuộc sống như vấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xãhội, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người; sống tíchcực, an toàn, hài hoà và lành mạnh, để các em có thể tự tin, chủ động không bịquá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự đem lại lợi íchchính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện, học tập phấn đấuvươn lên.Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết phù hợp vớimục tiêu giáo dục, nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt

“đức, trí, thể, mỹ” để học sinh được phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầumới của xã hội

Trong thực tế hiện nay việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trong nhàtrường đã được chú ý đến, song nhiều trường nhất là các trường tiểu học cònlúng túng trong việc tổ chức, thực hiện các chương trình hoạt động rèn kỹ năngsống cho học sinh, đặc biệt là học sinh các lớp nhỏ Chính vì thế học sinh thiếu

kỹ năng sống không ít, thể hiện: khi có người khách đến lớp các em không chàohoặc chào rất nhỏ, thiếu tự nhiên; ít khi dùng lời nói “Cảm ơn”, “Xin lỗi”…Nhiều học sinh khi tham gia thảo luận ngại nói ra những khó khăn của bản thân,một số không biết giao tiếp theo những quy tắc tối thiểu trong gia đình và ngoài

xã hội; nhiều học sinh thiếu kỹ năng tự phục vụ cho bản thân kể cả vệ sinh cánhân, kỹ năng làm một số việc đơn giản như dọn dẹp, sắp xếp đồ dùng học tập,phòng học, nhà cửa…Đặc biệt một số em không biết xử lý một số tình huốngtrong cuộc sống, rất rụt rè, thiếu tự tin trong giao tiếp, thiếu bản lĩnh khi gặp khókhăn

Đối với học sinh tiểu học, việc hình thành các kỹ năng sống cơ bản tronghọc tập và sinh hoạt là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình hình thành

và phát triển nhân cách sau này Là một giáo viên chủ nhiệm lớp 1, là khối lớpnhỏ nhất trong trường, tôi luôn trăn trở làm thế nào để việc rèn kỹ năng sống chohọc sinh đạt hiệu quả cao Từ lý do đó tôi mạnh dạn chọn nghiên cứu và đưa ra

"Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 1 ở Trường Tiểu

học Nga Lĩnh, Nga Sơn" nhằm góp phần vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục

trong nhà trường và góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục con người pháttriển toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ

2 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu, cơ sở lí luận, thực trạng đề xuất một số biện phápgiáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 1 đạt hiệu quả

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Học sinh lớp 1 trường Tiểu học Nga Lĩnh - Nga Sơn - Thanh Hóa

- Các phương pháp cách thức để giúp học sinh lớp 1 rèn kỹ năng sống

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc và nghiên cứu một số tài liệu vềrèn kỹ năng sống cho học sinh

- Phương pháp khảo sát thực tế: Điều tra các tình huống xem kĩ năng sốngcủa các em trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và sau khi áp dụng sángkiến kinh nghiệm

- Phương pháp điều tra, quan sát: Quan sát các kĩ năng trong mọi sinhhoạt trên trường

- Phương pháp thực hành: Cho các em được tiếp xúc với các tình huốngtrong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày để các em được va chạm với những tìnhhuống trong cuộc sống và biết cách xử lí các tình huống

- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm một số biện pháp rèn kỹ năngsống cho học sinh thông qua các hoạt động để đúc rút kinh nghiệm

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận:

Kỹ năng là năng lực hay khả năng chuyên biệt của một cá nhân về mộthoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng để giải quyết tình huống hay côngviệc nào đó phát sinh trong cuộc sống

Kỹ năng sống là những trải nghiệm có hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặcđáp ứng các nhu cầu cụ thể, trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của conngười Kỹ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duy trongnão bộ của con người Kỹ năng sống có thể hình thành một cách tự nhiên, thôngqua giáo dục hoặc rèn luyện của con người

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh còn có thể quan niệm là việc tổ chứccác hoạt động giáo dục đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham giamột cách tích cực chủ động vào các quá trình hoạt động, qua đó hình thành hoặcthay đổi hành vi của trẻ theo hướng tích cực nhằm góp phần phát triển nhân cáchtoàn diện; giúp học sinh có thể sống an toàn, khỏe mạnh và tích cực, chủ độngtrong cuộc sống hằng ngày Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là giáo dục chocác em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng hoặc thay đổi ởcác em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với mục tiêu phát triển toàndiện nhân cách người học trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và

kỹ năng phù hợp

Như chúng ta đã biết mục tiêu của giáo dục là giúp học sinh phát triển toàndiện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triểnnăng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo hình thành nhân cách con ngườiViệt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bịcho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Chính vì vậy kỹ năng sống rất cần thiết với mỗi cá nhân nhất

là hình thành từ lứa tuổi tiểu học

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

* Về phía giáo viên:

- Một bộ phận giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kỹ năngsống cho học sinh mà chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa; nếu

có dạy cũng chỉ là dạy qua loa, cho có

- Giáo viên đã tổ chức được một số hoạt động nhằm rèn luyện kỹ năngsống cho học sinh nhưng còn chung chung, chưa đi sâu, chưa có biện pháp cụthể thuyết phục, chưa thể hiện thường xuyên rõ nét

- Giáo viên còn lúng túng cả về nội dung và biện pháp giáo dục; nhậnthức còn mơ hồ, chưa rõ, chưa đầy đủ là rèn kỹ năng sống cho học sinh là rènnhững gì?

- Giáo viên chưa chịu khó tìm tòi các hình thức và phương pháp tổ chứccho các hoạt động một cách phong phú và đa dạng nên chưa gây được sự hứngthú của học sinh

* Về phía học sinh:

- Khó khăn lớn nhất của trẻ khi chuyển từ mẫu giáo lên lớp 1 là sự thayđổi môi trường hoạt động một cách triệt để Một bên là vừa học vừa chơi, hoạtđộng đa dạng; tính tự do, tùy hứng thú cá nhân còn nặng hơn tính chỉ đạo của côgiáo Bước sang lớp 1, hoạt động chủ đạo của học sinh là hoạt động học Họcsinh phải tập trung học tập theo sự hướng dẫn của giáo viên Mặt khác, giáo viênlại thường xuyên đánh giá các hoạt động của trẻ Chính vì vậy, đứng trước giáoviên và các bạn, trẻ thường rụt rè, ngượng nghịu và đôi lúc mất bình tĩnh

- Học sinh chỉ biết học kiến thức qua sách vở, khả năng ứng phó với cáctình huống trong cuộc sống kém, tính tự tin ít, tự ti nhiều

- Kỹ năng giao tiếp hạn chế, còn e dè sợ sệt chưa mạnh dạn tham gia cáchoạt động tập thể một cách tích cực

- Phụ huynh hiện nay có xu hướng bao bọc con quá mức, lo sợ quá mứcnên hầu như không cho con tham gia vào các hoạt động thực nghiệm, kể cảnhững công việc đơn giản tự phục vụ bản thân

Từ thực tế trên cho thấy: đa số học sinh Tiểu học nói chung và học sinhlớp 1 nói riêng đều thiếu kĩ năng sống dù là những kĩ năng đơn giản nhất như kĩnăng làm việc nhà, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp… Nhiều em không thể

tự dọn dẹp phòng ở của chính mình, không giúp đỡ bố mẹ bất kì việc gì ngoàiviệc học Suốt ngày chỉ lo học Nhiều em còn không biết giao tiếp theo nhữngquy tắc tối thiểu nhất trong gia đình cũng như ngoài xã hội Hiện tượng trẻ emngu ngơ khi phải xử lí những tình huống của cuộc sống thực, thiếu tự tin tronggiao tiếp, thiếu kĩ năng từ chối trước những dụ dỗ của bạn bè, kẻ xấu, …

Để nắm rõ hơn về kĩ năng sống của học sinh, ngay từ đầu năm học 2018

-2019 khi nhận lớp 1A trường Tiểu học Nga Lĩnh tôi đã tiến hành quan sát trựctiếp học sinh lớp mình tham gia hoạt động học tập, vui chơi, giao tiếp hằngngày,… kết quả khảo sát 30 học sinh trong lớp vào tháng 9/2018 thu được nhưsau:

Kỹ năng sống

Mức độ đạt được Tốt Khá Đạt yêu cầu Chưa đạt

yêu cầu

Kĩ năng quan tâm, chia sẻ 5 16,6 5 16,6 10 33,4 10 33,4

Kĩ năng nói lời cảm ơn, xin lỗi 5 16,6 2 6,6 10 33,4 13 43,4

Kĩ năng nói lời yêu cầu, đề nghị 6 20 4 13,2 10 33,4 10 33,4

lao động: dao, kéo, chổi, liềm… 8 26,6 5 16,6 7 23,4 10 33,4

Qua thống kê khảo sát cho thấy: số học sinh có kỹ năng sống được đánhgiá là tốt, khá còn chiếm tỷ lệ thấp, mà số học sinh kỹ năng sống cơ bản cònchưa đạt yêu cầu chiếm tỷ lệ cao

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

Để nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 1, tôi xin

đề xuất một số giải pháp sau:

3.1 Biện pháp 1: Xác định và lựa chọn các kĩ năng sống cần thiết, phù hợp đối với học sinh lớp 1.

Muốn làm tốt việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trườngtrước hết giáo viên phải xác định rõ các kỹ năng cần giáo dục cho học sinh Từ

đó lựa chọn được những kĩ năng phù hợp với lứa tuổi các em để giáo dục

Như chúng ta đã biết kĩ năng sống cần thiết cho mọi người, mọi lứa tuổi

và phải được hình thành dần Đối với mỗi lứa tuổi khác nhau cần hình thànhnhững kĩ năng tương ứng, thích ứng với từng giai đoạn Chính vì vậy, để giáodục được kĩ năng sống cho học sinh, giáo viên phải lựa chọn, xác định rõ vànắm vững những kĩ năng sống cần giáo dục cho trẻ Theo cuốn “Cẩm nang giáo

dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học” thì đối với trẻ 6 - 7 tuổi (tương ứng với

HS lớp 1) cần giáo dục cho các em một số kĩ năng sống sau:

- Kĩ năng tự phục vụ: tự ăn, tự mặc quần áo, tự vệ sinh thân thể, tự sắp đồdùng học tập, tự giác học bài

- Kĩ năng thuyết trình trước đám đông, kĩ năng giao tiếp (nói lời yêu cầu,

đề nghị; cảm ơn, xin lỗi) trong gia đình và ở nhà trường: giao tiếp với ông bà,cha mẹ, với anh chị em, với khách, với thầy cô, bạn bè…

- Kĩ năng sử dụng các vật dụng thông thường trong gia đình (chổi quétnhà, khăn lau, dao, kéo, nồi cơm điện, ti vi, điện thoại,…)

- Kĩ năng giữ gìn quần áo, đồ dùng, đồ chơi của mình và chia sẻ với bạn

- Kĩ năng yêu mến, chăm sóc con vật nuôi trong nhà, cây cối ở gia đình,nhà trường, công viên

3.2 Biện pháp 2: Xây dựng mối quan hệ thân thiện, gần gũi giữa giáo viên và học sinh, giữa các em học sinh với nhau.

Học sinh lớp 1 vừa bước chân vào trường Tiểu học, các em còn rất bỡ ngỡvới môi trường mới, thầy cô mới và có thêm những bạn bè mới Bên cạnh đónhiều em còn rất nhút nhát, rụt rè Một trong những trở ngại của học sinh lớp 1

là việc kết bạn Nhiều khi các em bối rối trong môi trường mới nên không thểngay một lúc làm quen được với những bạn khác Chính vì vậy để giúp các emnhanh chóng hòa nhập, thấy thoải mái, tự nhiên tôi đã thực hiện một số việc sau:

- Cho học sinh tự do lựa chọn vị trí ngồi của mình để tạo điều kiện kết bạncho trẻ, qua đó phần nào nắm được đặc điểm tính cách của các em: mạnh dạnhay nhút nhát, thụ động, thích thể hiện hay lãng mạn Và tiếp tục qua nhữngtuần học sau, tôi chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập, những cửchỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em chọn để bắt đầu có điều chỉnh phù hợp

- Tạo sự gần gũi và gắn kết giữa các học sinh với nhau bằng cách: sắp xếpthời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân trước lớp, động viên khuyếnkhích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng nhưmong muốn của các em Không phải tất cả các học sinh đều có thể tự nhiên giớithiệu được trước lớp, thế nên đầu tiên hãy cho những trẻ mạnh dạn, xung phongthực hiện trước Giáo viên động viên, khuyến khích các em, rồi lần lượt đến các

em khác Như vậy các em sẽ thấy đây là một hoạt động rất tự nhiên, nhưng thực

tế đây chính là bài học đầu tiên về kĩ năng giao tiếp trước đám đông của trẻ lớp

1 Sau này các em sẽ tự nhiên hơn khi giao tiếp trước cô giáo, trước các bạn

- Luôn để học sinh được nói lên ý kiến của mình, đặc biệt là với những trẻnhút nhát rụt rè Đó có thể là những suy nghĩ hết sức ngây ngô thậm chí có phầnkhó hiểu tuy nhiên lại là cơ hội để trẻ thể hiện bản thân và giáo viên có thể chỉbảo uốn nắn Nhờ đó kỹ năng giao tiếp của trẻ sẽ được cải thiện đáng kể làmnâng cao kỹ năng sống cho trẻ

- Tạo sự gần gũi và gắn kết giữa học sinh và giáo viên chủ nhiệm bằngcách: dành thời gian quan tâm, chuyện trò, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, độngviên các em Khuyến khích các em cùng chia sẻ những cảm nhận, những suynghĩ, những quan sát của mình với cô, với bạn một cách thoải mái, tự nhiên Cóthể giờ ra chơi giáo viên cùng các em xem một quyển truyện tranh, hướng dẫncác em chơi những trò chơi dân gian, giúp các em chải, buộc lại bím tóc… Đây

là hoạt động giúp giáo viên và học sinh hiểu nhau, đồng thời tạo một môi trườnghọc tập thân thiện - Nơi trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các

em, các thầy cô giáo là những người thân trong gia đình Đây cũng là một điềukiện rất quan trọng để phát triển kĩ năng giao tiếp của học sinh Bởi học sinhkhông thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn gò bó và ápđặt

Bằng những cách trên, tôi đã giúp các em cảm thấy rất tự tin, thoải máikhi giao tiếp cùng giáo viên, bạn bè Qua đó giáo viên cũng có những điềuchỉnh, uốn nắn kịp thời khi các em sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp, thái độgiao tiếp… phù hợp với từng hoàn cảnh, đối tượng giao tiếp

Như vậy, việc xây dựng được mối quan hệ thân thiện giữa giáo viên vàhọc sinh, giữa học sinh và học sinh sẽ giúp các em cởi mở hơn trong giao tiếp,bộc lộ cử chỉ và cảm xúc của mình một cách tự nhiên hơn Từ đó giáo viên cóthể năm bắt được cụ thể những kỹ năng nào học sinh đã thực hiện tốt và những

kỹ năng nào cần phải bổ sung và rèn luyện

3.3 Biện pháp 3: Tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua các môn học.

Trong kế hoạch chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ năm học Ban giám hiệu luônđặt ra yêu cầu: chú trọng giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.Tuy nhiên giáo dục kĩ năng sống không phải là một môn học Chính vì vậy, mộttrong những con đường giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học nói chung

và học sinh lớp 1 nói riêng là thông qua các môn học, nhất là các môn: TiếngViệt, Đạo đức, Tự nhiên và xã hội, Thủ công, An toàn giao thông

Trong chương trình lớp một, ở môn Tiếng Việt, tất cả các bài đều có phầnluyện nói theo chủ đề như: Bé tự giới thiệu; Bé và bạn bè; Mai sau khôn lớn;Vâng lời cha mẹ; Giúp đỡ cha mẹ; Nghề nghiệp của cha mẹ; Những người bạntốt; Nói lời xin lỗi; Sức khỏe là vốn quý nhất…Đây chính là cơ hội để cho họcsinh bộc lộ kĩ năng giao tiếp và cũng là thời điểm để giáo viên rèn kĩ năng giaotiếp cho các em Thông thường, ở mỗi phần luyện nói tôi chỉ gợi mở sau đó chocác em tự nói một cách tự nhiên hoàn toàn không gò bó áp đặt Như khi dạy

Tiếng Việt chủ đề luyện nói: "Bé tự giới thiệu" (Bài 41- Sách giáo khoa TiếngViệt 1- Tập 1) tôi đưa ra nội dung: “Em hãy giới thiệu về bản thân em và làmquen với mọi người” Sau khi cho các em thực hiện trong nhóm 2, tôi tổ chứccho các em đứng thành vòng tròn trước lớp, tự giới thiệu về tên và sở thích củatừng em và làm quen với các bạn xung quanh Lúc đầu các em rất e dè, không tựtin khi nói về mình nhưng tôi đã khuyến khích, động viên, giúp đỡ, lưu ý cáchxưng hô phù hợp, những điều cần chú ý trong khi giao tiếp, cộng thêm một môitrường hoà đồng thân thiện thì các em đã thực hiện rất tốt Nhiều em đã mạnhdạn, tự tin đứng giới thiệu trước lớp.

Bên cạnh việc rèn kĩ năng giao tiếp, qua mỗi chủ đề luyện nói giáo viêncòn có thể lồng ghép giáo dục thêm một số kĩ năng sống khác liên quan cụ thểđến chủ đề đó như: kĩ năng nói lời cảm ơn, xin lỗi (chủ đề “Nói lời xin lỗi” ); kĩnăng tự phục vụ (chủ đề “Giúp đỡ cha mẹ”); kĩ năng sử dụng một số vật dụngđơn giản: chổi, dao, kéo…(chủ đề: “Giúp đỡ cha mẹ”)…

Học sinh lớp 1A thực hành luyện nói chủ đề: “Bé tự giới thiệu”

Tóm lại, trong môn Tiếng Việt 1 nội dung luyện nói trong các tiết là mộtphần không thể xem nhẹ Giáo viên cần tổ chức bằng những hình thức phongphú để phát huy tính tích cực của học sinh, qua đó rèn luyện học sinh kĩ nănggiao tiếp phù hợp với từng đối tượng, hoàn cảnh giao tiếp, tạo điều kiện cho các

em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơn

Bên cạnh môn Tiếng Việt, có lẽ Đạo đức là môn học gắn liền nhất vớiviệc giáo dục các kĩ năng sống cho học sinh lớp 1 Cụ thể, thông qua môn Đạo

đức giáo viên giáo dục, rèn cho học sinh kỹ năng giao tiếp ứng xử như: Biếtnhận lỗi và sửa lỗi; biết nói lời yêu cầu, đề nghị; lịch sự khi nhận và gọi điệnthoại; lịch sự khi đến nhà người khác; kỹ năng làm việc nhà; kĩ năng sắp xếp các

đồ dùng gọn gàng ngăn nắp; kĩ năng trung thực (trả lại của rơi), kĩ năng tôntrọng, quan tâm đến bản thân và người khác (Giúp đỡ người khuyết tật); kỹ nănggiữ gìn vệ sinh cá nhân, giữ gìn vệ sinh môi trường (giữ trật tự, vệ sinh nơi côngcộng)

Ví dụ: Khi dạy Đạo đức bài 12: “Cảm ơn và xin lỗi” tôi đã tiến hành kết

hợp giáo dục cho học sinh kĩ năng giao tiếp, ứng xử với mọi người, đó là: biếtcảm ơn và xin lỗi phù hợp trong từng huống cụ thể qua trò chơi “Ghép hoa” nhưsau:

- Giáo viên chia nhóm, phát cho mỗi nhóm 2 nhị hoa (một nhị ghi từ

“Cảm ơn”, một nhị ghi từ “Xin lỗi”) và các cánh hoa (trên mỗi cánh hoa là mộttình huống cần cảm ơn hoặc xin lỗi)

- Giáo viên yêu cầu ghép hoa

- Học sinh làm việc theo nhóm: lựa chọn những cánh hoa có ghi tìnhhuống cần nói cảm ơn và ghép với nhị hoa có từ “Cảm ơn” đề làm thành “Bônghoa cảm ơn” Đồng thời cũng tương tự như vậy làm thành “Bông hoa xin lỗi”

Để rèn kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả tôi thường vận dụng thôngqua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gần gũi với cuộc sốnghằng ngày của các em Như trong môn Tự nhiên và xã hội: Ở bài: "Ăn uốnghằng ngày" tôi cho học sinh thảo luận nhóm và lên thực đơn cho các bữa ăntrong một ngày: Sáng, trưa, tối dưới sự trợ giúp của giáo viên Sau khi học sinhnhận xét thực đơn của nhau, học sinh sẽ khắc sâu kiến thức về một bữa ăn đầy

đủ cần đảm bảo các chất Sau đó học sinh sẽ được chơi trò “Đi siêu thị” các

em sẽ tự mình mua sắm đồ ăn, thức uống một bữa ăn cho gia đình

Việc rèn luyện kĩ năng sống thông qua các môn học đã tạo ra được thóiquen tốt cho bản thân mỗi em, các em tham gia một cách chủ động tích cực vàoquá trình học tập, tạo điều kiện cho các em chia sẻ những kinh nghiệm, ý kiếnhay để giải quyết một vấn đề nào đó Các em làm việc tích cực, vui vẻ.Vì mỗi

em nói được tiếng nói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tinmạnh dạn Hiệu quả giáo dục kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con

số chính xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể: luôn hoà đồng

với bạn bè; tự tin khi nói năng Việc sinh hoạt theo nhóm tạo môi trường làmviệc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp thông qua các hoạt độngtrao đổi diễn ra thường xuyên Các em trở nên thân thiện, từ đó giúp bầu khôngkhí học tập, lao động trở nên sôi nổi hơn Tham gia sinh hoạt theo nhóm giúpcác em học sinh hưng phấn hơn trong học tập và tạo nên cách ứng xử hợp lýtrong mọi tình huống Khi sinh hoạt nhóm, tôi luôn đưa ra nhiều tình huống tạo

sự phát triển tư duy cho các em Đó cũng là cách tạo sự gần gũi giữa các em vớinhau

Ngoài ra tôi chú ý rèn luyện sức khoẻ và ý thức bảo vệ sức khoẻ, kĩ năngphòng chống tai nạn giao thông và các thương tích khác qua các môn học Aicũng biết rằng sức khỏe là tài sản vô cùng quí báu của mỗi con người Học tậptốt, đạo đức tốt là những điều học sinh phải đạt được thì rèn luyện sức khỏe tốtcho học sinh là điều phải được đặc biệt quan tâm Tuy nhiên có được một sứckhỏe tốt và bảo vệ được nó thì thật không dễ Dù vậy không có nghĩa là khônglàm được, nhiều khi sức khỏe của các em phụ thuộc vào những điều rất giản dị:

Đó chính là giáo dục một lối sống khoa học Tôi rèn luyện sức khoẻ cho các emqua các tiết: Ở môn Tự nhiên và xã hội: Các bài: “Vệ sinh thân thể; Hoạt động

và nghỉ ngơi; Ôn tập con người và sức khoẻ; Trời nắng, trời mưa ” giáo dụccác em hiểu rằng thân thể sạch sẽ giúp cho chúng ta khoẻ mạnh, biết những việcnên làm và không nên làm để cơ thể luôn sạch sẽ, có ý thức tự giác làm vệ sinh

cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống vệ sinh, khắc phục những hành vi

có hại cho sức khoẻ Biết tham gia các hoạt động và nghỉ ngơi một cách hợp lí

để có sức khoẻ tốt Có ý thức bảo vệ sức khoẻ khi đi dưới trời nắng, trời mưa.Ngoài ra để các em có kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông, đuối nước và cácthương tích khác tôi đã giáo dục các em qua các bài học An toàn giao thông vớinhững tình huống thường gặp Chẳng hạn:

- Khi đi qua ngã tư có đèn tín hiệu gặp đèn đỏ người và xe phải như thếnào?

- Khi đi qua ngã tư có đèn tín hiệu, khi nào thì người và xe được phép đi?

- Khi đi bộ trên đường phố muốn qua đường em phải đi ở đâu?

- Nếu đường không có vỉa hè chúng ta nên đi bộ ở đâu?

- Nếu chơi gần đường ray xe lửa sẽ nguy hiểm như thế nào?

- Khi ngồi trên xe máy em phải như thế nào? Em hãy nêu cách đội mũ bảohiểm? Nêu sự cần thiết phải đội mũ bảo hiểm?

- Theo các em vì sao tai nạn xảy ra?

Qua các tình huống, câu hỏi…tôi hướng dẫn cho các em tránh các tai nạntrên đường như: chấp hành tín hiệu đèn giao thông; đi bộ trên vỉa hè, nếu không

có vỉa hè cần đi sát mép đường bên phải; không được chạy lao ra đường, khôngđược bám bên ngoài ô tô, không được thò tay, chân, đầu ra ngoài khi đi trên tàu,

xe, Như vậy, các em có thể tự lập, xử lí được những vấn đề đơn giản khi gặpphải

Hoạt động chủ đạo của học sinh lớp 1 là hoạt động học Vì vậy việc lồngghép giáo dục kĩ năng sống qua các môn học là rất cần thiết Tuy nhiên cần lồngghép khéo léo, phù hợp Tuỳ từng bài, tuỳ từng nội dung kiến thức, giáo viên cóthể lồng ghép rèn kỹ năng sống cho học sinh một cách hợp lý, hiệu quả. Nói tómlại việc giáo dục kĩ năng sống trong các môn học là vô cùng quan trọng Yêu cầumọi giáo viên phải tuân thủ và thục hiện tốt theo quy định của chương trình đã

Nội dung các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được tiến hành trongcác tiết sinh hoạt lớp (1 tiết/tuần), tiết Hoạt động ngoài giờ lên lớp (1 tiết/tuần)

và một số hoạt động do Đội tổ chức

Thông thường, một tiết sinh hoạt lớp sẽ được tiến hành theo các bước sau:

- Giáo viên sơ kết các hoạt động trong tuần

- Giáo viên nhận xét những ưu, khuyết điểm trong tuần

- Động viên, khuyến khích những học sinh thực hiện tốt việc rèn luyện,học tập; Nhắc nhở những tồn tại (nếu có)

- Phổ biến kế hoạch tuần tới

Với quy trình trên học sinh sẽ cảm thấy rất nhàm chán, một số em còncảm thấy nặng nề (nếu bản thân trong tuần mắc lỗi) Đế khắc phục tình trạng đótôi đã đổi mới hình thức của tiết sinh hoạt bằng cách: đưa một số trò chơi vàotiết này Mục đích là biến giờ sinh hoạt lớp thành một buổi vui chơi với nhiều trò chơi khác nhau mà nội dung được giáo viên chủ nhiệm chuẩn bị trước Các trò chơi này phải được lựa chọn và có chủ đích nhằm giáo dục kỹ năngsống tương ứng cho học sinh Có thể kể ra một số hoạt động, trò chơi được ápdụng trong tiết sinh hoạt như:

* Trò chơi : Xếp hình.

Cách chơi: Trước buổi sinh hoạt, giáo viên chọn ra một số các hình khácnhau, số hình này tương đương với 1/2 số học sinh Cắt những hình này ra làmđôi Trong giờ sinh hoạt, phân phát một nửa của hình đó cho mỗi học sinh một cách ngẫu nhiên Cho các học sinh đi lại quanh phòng và ghép lại với người

có nửa hình còn lại phù hợp Khi mà một học sinh đã tìm ra được người có nửahình còn lại ghép phù hợp với mình thì học sinh sẽ phỏng vấn nhanh người đótheo chủ đề của từng tuần

Ví dụ:

- Bạn hãy kể một số việc tốt bạn đã làm trong tuần qua

- Hãy kể một số công việc mà bạn đã giúp đỡ ông bà, cha mẹ

- Bạn đã làm gì để giữ gìn trường lớp luôn xanh, sạch, đẹp?

- Bạn hãy kể một số cảnh đẹp của đất nước Bạn thích cảnh đẹp nào nhất?

* Trò chơi: Miêu tả

Cách chơi: Giáo viên chuẩn bị một bức tranh, cho học sinh chơi theonhóm 3 - 4 em Nhìn bức tranh về phong cảnh, con người hoặc đồ vật sau đó cấttranh, học sinh kể lại những gì các em nhớ Ai nhớ nhiều chi tiết hơn sẽ là ngườichiến thắng

*Trò chơi: Tìm báu vật.

Đây là một ý tưởng hiệu quả để dạy học sinh nhận biết những vật dụngthiết yếu từ môi trường xung quanh Qua trò chơi này học sinh có cơ hội để họctập kĩ năng sinh tồn

Cách chơi:

- GV chuẩn bị sẵn một số vật dụng, đồ ăn…

- Trong khoảng 1 phút, học sinh phải chọn được 5 đồ vật mà em cho làthiết yếu nhất

- Học sinh nào chọn đúng, nhanh sẽ chiến thắng

- Giáo viên đánh giá, giải thích về các sự lựa chọn của học sinh, qua đógiáo dục cho các em đâu là những vật dụng thiết yếu

Việc đưa giáo dục kỹ năng sống vào giờ sinh hoạt lớp làm cho tiết học đỡnhàm chán, nặng nề đồng thời giúp học sinh rèn kĩ năng sống và phát huy đượctính tích cực, khả năng của từng cá nhân

Đa dạng hóa các loại hình hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt độngngoài giờ lên lớp là yếu tố quan trọng thu hút học sinh tích cực tham gia Sự mới

lạ bao giờ cũng có sức hấp dẫn đối với học sinh, khiến các em say mê khám phá.Qua đó các em có dịp bộc lộ hết khả năng của mình cũng như hình thành và rènluyện các kĩ năng sống cần thiết Vì vậy trong mỗi tiết Hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp của từng tuần tôi luôn vận dụng những hình thức tổ chức phong phú,

đa dạng để kết hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

Để giúp học sinh được trải nghiệm, tôi tổ chức cho học sinh một sốchuyên đề phù hợp với lứa tuổi như:

*Chuyên đề giáo dục kĩ năng văn nghệ, vui chơi:

- Hát đơn ca, đọc thơ

- Bày đĩa hoa quả

*Chuyên đề giáo dục kĩ năng bảo vệ môi trường.

- Vệ sinh trường, lớp xanh, sạch, đẹp

- Trồng cây đầu xuân.

- Trồng và chăm vườn thuốc nam, bồn hoa

Học sinh lớp 1A thực hành bày đĩa hoa quả, mâm cỗ trung thu

Qua những buổi thực hành các chuyên đề, các em rất hứng thú và biết sửdụng thành thạo một số vật dụng đơn giản trong cuộc sống hằng ngày Đồngthời cũng rèn được các kĩ năng hợp tác nhóm, kĩ năng thuyết trình,…

Bên cạnh đó mỗi tháng học sinh sẽ có một buổi hoạt động tập thể Nếuvận dụng tốt thì đây chính là cơ hội cho học sinh được thể hiện mình đồng thờicũng là cơ hội cho các em rèn những kĩ năng sống như kĩ năng hợp tác nhóm, kĩnăng quan tâm, chia sẻ, kĩ năng thuyết trình,…Vì thế tôi thường tổ chức một sốhoạt động khác như: Rung chuông vàng, hái hoa kiến thức, biểu diễn văn nghệ,biểu diễn thời trang, thi cây cọ nhí, thi trang trí góc học tập… (Có thể kết hợptrong khối)

Học sinh khối 1 tham gia thi Rung chuông vàng

Ví dụ về mô hình một buổi hoạt động ngoại khóa rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1:

- Thời gian: 1 buổi

- Địa điểm: Sân trường hoặc lớp học

- Hình thức: Chia lớp thành 3, 4 đội

- Mời Ban cố vấn, đánh giá, ghi điểm

Chuẩn bị:

- Chuẩn bị cho HS một số tình huống đóng vai

- Cây hoa để hái hoa dân chủ; đồ dùng phần thi năng khiếu và phầnthưởng (Nếu thi vẽ tranh thì chuẩn bị giấy vẽ, màu, vị trí cho nhóm vẽ, Nếuthi xếp mâm hoa quả thì cần chuẩn bị mâm, một số hoa quả, vị trí đặt mâm chonhóm thi thể hiện, )

Nội dung chương trình:

* Hái hoa dân chủ:

- Mỗi đội có 3 - 4 đại diện bắt thăm trả lời, mỗi em 1 câu hỏi

+ Tự giới thiệu về mình (họ và tên, lớp, sở thích, )

+ Hái hoa, thực hiện theo nội dung yêu cầu

Hệ thống câu hỏi:

- Câu 1: Thứ bảy, được nghỉ học, em ở nhà một mình, lỡ tay làm rơi, vỡ

bình hoa của mẹ Khi mẹ về em sẽ nói như thế nào?

- Câu 2: Trong lớp, em ngồi bàn thứ 4, em nhìn lên bảng không được rõ

chữ lắm, em sẽ làm gì?

- Câu 3: Em lỡ tay làm rách sách của bạn, em sẽ làm gì?

- Câu 4: Cô giáo dặn về nhà sưu tầm côn trùng để làm đồ dùng học tập,

em ra ngoài ruộng bắt châu chấu, bắt dế; vậy mà em bị bố mắng bắt đi về nhà.Khi đó em sẽ làm thế nào?

- Câu 5:Ăn cơm xong, mẹ nhắc em quét nhà trong khi em muốn xemphim hoạt hình, em sẽ giải quyết thế nào?

- Câu 6: Em đang học bài, bạn đến rủ đi chơi, em sẽ xử lí như thế nào?

- Câu 7: Trong giờ học vẽ, bạn ngồi cạnh em quên mang hộp màu mà emlại có, em sẽ làm gì?

- Câu 8: Chiều thứ bảy, nhà trường tổ chức trồng vườn thuốc nam mà bố

em lại hứa cho em đi chơi công viên, em sẽ làm gì?

- Câu 9: Trên đường đi học về, qua quán điện tử, Hoà rủ Quân vào xem,Quân chần chừ chưa vào, Hoà bảo chỉ vào xem thôi như mình xem ti vi ở nhàchứ mình có chơi đâu có nhiều trò hay lắm Nếu em là Quân em sẽ làm gì?

- Câu 10: Ở cạnh nhà Hà có một quán làm tóc, chị Uyên làm thuê ở đó.Thỉnh thoảng chị cho Hà kẹo, lúc rỗi rãi thường rủ Hà sang chơi Một hôm nhà

Hà không có ai ở nhà, chị Uyên rủ Hà đi xuống thành phố chơi với chị Nếu em

là Hà em có đi chơi cùng chị Uyên không ? Vì sao?

- Câu 11: Anh Sinh rủ An đi chơi bi-a, anh nói anh sẽ trả tiền cho Anchơi cùng Nếu em là An em có đi chơi cùng anh Sinh không? Vì sao?

* Đóng vai xử lý tình huống: Nhóm HS đóng vai (có chuẩn bị trước) xử

lý tình huống có liên quan đến rèn kỹ năng sống

- Tình huống 1: Trong giờ ra chơi Minh và Khánh chơi trò chơi đuổi bắt,Minh đang chạy không may va phải Tuấn, có xảy cãi nhau, (HS tự diễn tiếp vàgiải quyết tình huống)

- Tình huống 2: Em gọi điện thoại đến nhà bạn để hỏi thăm khi bạn ốmnhưng mẹ bạn là người cầm máy Em ứng xử như thế nào?

- Tình huống 3: Em đi chợ huyện cùng mẹ và bị lạc, em xử lí như thếnào?