Ở lớp 4,5 ngoài việc học hát các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời ca theo nhạc và được làm các bài
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC NỘI DUNG TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4&5 TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG, HUYỆN BÁ THƯỚC
Người thực hiện: Lê Thị Kim Oanh Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Hạ Trung SKKN thuộc môn: Âm nhạc
THANH HÓA NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM. 3
2 Thực trạng việc dạy tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Trường
TH Hạ Trung, huyện Bá Thước”
3
3 Các biện pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học dạy
tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Trường TH Hạ Trung,
huyện Bá Thước”
5
Biện pháp 1: Giúp học sinh nhận dạng các kí hiệu ghi nhạc và
nắm chắc nguyên tắc sắp xếp các nốt nhạc trên khuông
5
Biện pháp 2 : Thông qua các tiết học rèn luyện cho học sinh
các kỹ năng cơ bản
6
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh hoàn chỉnh và đọc tốt một
bài Tập đọc nhạc
8
Biện pháp 4: Giúp học sinh hoàn chỉnh bài tập đọc nhạc 9
Biện pháp 5 : Kiểm nghiệm tổ chức dạy thông qua việc đổi mới
xây dựng kế hoạch bài dạy và tổ chức thực hiện
10
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động nâng
cao chất lượng dạy tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Trường
TH Hạ Trung, huyện Bá Thước”
12
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 14
I MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Để đào tạo nguồn nhân lực phục vụ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước: Nghị quyết TW2 khoá VIII đã khẳng định: “Chiến lược phát triển giáo
Trang 3
dục là quốc sách hàng đầu, là nền tảng, là động lực của CNH, HĐH, phát triển kinh tế và trí thức từ nay đến năm 2020” Mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục chủ yếu là hình thành nên những con người phát triển toàn diện về các mặt: “đức -trí - thể - mỹ” Giáo dục là nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, là bậc học đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của con người, đặt nền tảng cho giáo dục phổ thông và hệ thống giáo dục quốc dân [1]
Môn Âm nhạc ở trường Tiểu học không nhằm đào tạo nên những nhạc sĩ,
ca sĩ hay nhạc công, bởi lẽ đối tượng ở đây là học sinh có năng khiếu hay không
có năng khiếu, yêu thích hay không yêu thích Âm nhạc điều quan trọng là thông qua việc học Âm nhạc làm một phương tiện tác động vào thế giới tinh thần của học sinh, tổ chức cho các em được hoạt động, vui chơi với Âm nhạc
Từ đó góp phần phát triển những năng lực tiềm ẩn, cùng với các môn học khác hình thành trình độ học vấn và nhân cách cho các em
Vậy, làm thế nào để nâng cao chất lượng giờ học Âm nhạc nhưng vẫn không làm các em quá sức mà vẫn lĩnh hội được kiến thức và tự tin vào năng lực học tập của mình để học tốt hơn môn Âm nhạc? Đó là điều mà tôi cũng như nhiều giáo viên Âm nhạc khác đã và đang có những cố gắng thực hiện dạy học theo phương pháp đổi mới của Bộ giáo dục và đào tạo, để đảm bảo nâng cao chất lượng các giờ dạy học
Kết quả học phân môn tập đọc nhạc của học sinh lớp 4,5 là chưa đạt mục tiêu bởi do PPDH đang còn áp dụng vào sách giáo khoa, chất lượng học sinh không đồng đều, cơ sở vật chất chưa đáp ứng được trong công tác dạy và học
Ở lớp 4,5 ngoài việc học hát các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời ca theo nhạc và được làm các bài tập nhạc, vì vậy việc học âm nhạc ở lớp 4,5 của học sinh Tiểu học đã bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới Các
em trực tiếp được tiếp xúc với các nốt nhạc trên khuông nhạc có khoá son đó là một phân môn mới, phân môn Tập đọc nhạc Bên cạnh đó việc rèn luyện khả năng nghe âm nhạc chuẩn xác, phát triển tai nghe góp phần vào việc giáo dục văn hóa âm nhạc cho các em là điều rất cần thiết
Bản thân tôi là một giáo viên được đào tạo chuyên nghành sư phạm Âm nhạc, được phân công về giảng dạy tại trường Tiểu học Hạ Trung, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, một trường thuộc xã miền núi đặc biệt khó khăn của huyện, các em học sinh đều là dân tộc Mường, đời sống kinh tế đang còn nhiều khó khăn Lâu nay nhà trường không có giáo viên chuyên biệt dạy môn Âm nhạc, mà chỉ được học môn Âm nhạc qua các giáo viên không chuyên nên kết quả của việc học môn Âm nhạc của các em chưa đạt theo yêu cầu Các em chỉ được giáo viên hướng dẫn và tập hát các bài hát, đối với khối 4,5 có thêm phân môn tập đọc nhạc nhưng vì giáo viên dạy không chuyên nên việc truyền tải kiến thức nhạc lý để áp dụng vào việc học tập đọc nhạc của các em chưa đạt yêu cầu
Vì vậy, để góp phần nâng cao chất lượng dạy- học môn Âm nhạc ngày càng có
Trang 4
hiệu quả, tôi chọn vă nghiín cứu đề tăi: “Một số biện phâp nđng cao chất
lượng dạy học nội dung tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Trường TH Hạ Trung, huyện Bâ Thước”.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÍN CỨU
Nđng cao chất lượng dạy học tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 trường TH
Hạ Trung, huyện Bâ Thước
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÍN CỨU
+ Chương trình SGK môn Đm nhạc lớp 4,5
+ Việc nghiín cứu câc tăi liệu để xđy dựng kế hoạch băi học còn nhiều hạn
chế, phương phâp để truyền đạt tốt một băi TĐN còn nhiều lúng túng, bởi theo như quan niệm từ trước đến nay có nhiều người cho rằng: Chỉ những học sinh có năng khiếu Đm nhạc mới học được nhạc…
+ Học sinh còn xem nhẹ việc học môn Đm nhạc, việc tiếp thu môn học còn
hạn chế, khi đọc nhạc còn ghi chĩp tín nốt nhạc vằ vị trí câc nốt nhạc trín khuông nhạc một câch thụ động, mây móc, không thuộc vị trí nốt nhạc trín khuông nhạc, giâo viín gọi đọc băi tập đọc nhạc còn thiếu tự tin văo khả năng của mình, lăm hạn chế tính phổ cập vă giâo dục của môn nghệ thuật nhđn văn năy
4 PHƯƠNG PHÂP NGHIÍN CỨU
Phương phâp nghiín cứu xđy dựng cơ sở lý thuyết: Nghiín cứu câc tăi liệu, câc văn bản có liín quan để đưa ra cơ sở lí luận phục vụ cho đề tăi
Phương phâp điều tra khảo sât thực tế, thu thập thông tin: Khảo sât việc tổ chức sinh hoạt chuyín môn của câc tổ, đưa ra câc kết luận thực tiễn, đề ra câc giải phâp xử lí
Phương phâp thống kí, xử lý số liệu: Thu thập số liệu theo phương phâp thống kí, phđn tích số liệu đê thu thập được, đối chiếu câc số liệu đê thống kí để
từ đó có phđn tích, đânh giâ, rút ra kết luận, đưa ra câc giả thuyết khoa học
II NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
Trang 5
Môn nghệ thuật âm nhạc nói chung và âm nhạc trong trường Tiểu học nói riêng nó giữ một vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Để dẫn dắt học sinh vào với thế giới âm nhạc là nhiệm vụ quan trọng của 3 cấp học: Đó chính là sự mở cửa cho những bước đi chập chững đầu tiên vào thế giới, các giá trị phong phú chứa đựng trong các tác phẩm âm nhạc đóng góp trong việc hình thành và phát triển tình cảm đạo đức cho học sinh Tuy nhiên để hình thành và phát triển ở học sinh khả năng nhận biết các hình nốt nhạc, ký hiệu, biết đọc các bài tập đọc nhạc trong chương trình Tiểu học và hiểu được nội dung của từng bài tập đọc nhạc là việc làm cần thiết Vì thế là một giáo viên dạy môn âm nhạc, tôi sẽ mang Âm nhạc đến gần với học sinh, để giúp học sinh gần gũi hơn với cuộc sống hàng ngày
Khả năng khám phá thế giới xung quanh của học sinh còn hạn chế, tư duy của học sinh là tư duy tưởng tượng đang trên đà phát triển và hoàn thiện Nên các em dễ tiếp thu các bài hát, các bài tập đọc nhạc thường có lời ca ngắn gọn,
rõ ràng, dễ hát, dễ nhớ và dễ thuộc và nội dung bài hát rất gần gũi với con người Điều cuốn hút các em chính là nội dung tập đọc có lời ca Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc ở trường Tiểu học và mang phần tập đọc nhạc đến gần hơn với học sinh lớp 4,5 mà vẫn không gây áp lực đối với học sinh, ngược lại học sinh vẫn lĩnh hội được kiến thức và tự tin vào năng khiếu của mình để học tốt hơn môn giáo dục âm nhạc Đó là điều mà tôi cũng như bao giáo viên khác đã và đang cố gắng thực hiện dạy và học theo phương pháp đổi mới của Bộ giáo dục và đào tạo, để đảm bảo nâng cao chất lượng các giờ học nói chung và giờ âm nhạc nói riêng [2]
2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4&5 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG HUYỆN BÁ THƯỚC.
Sau quá trình thực hiện dạy học Âm nhạc ở trường Tiểu học theo chương trình SGK cho học sinh lớp 4,5 Tôi nhận thấy thực trạng về những hạn chế trong dạy học Âm nhạc lớp 4,5 như:
* Đối với học sinh:
- Học sinh còn xem nhẹ môn Âm nhạc và chưa thực sự yêu thích môn học
- Hiểu và tiếp thu các kí hiệu ghi chép nhạc, nhận biết vị trí các nốt nhạc trên khuông còn hạn chế
- Khi đọc còn dập khuôn, máy móc theo kiểu học thuộc lòng
- Phần đa là học sinh không có năng khiếu cho nên khi đọc một bài TĐN nghe có nhiều giọng cao, thấp, chênh phô khác nhau; Ngân, nghỉ không đúng số phách, số nhịp
* Đối với giáo viên:
- Việc xây dựng kế hoạch bài học vẫn còn phụ thuộc nhiều vào SGV, chưa
có tính sáng tạo
Trang 6
- Phương pháp dạy học, hình thức tổ chức còn dập khuôn, máy móc, chưa thực sự phong phú
- Còn lúng túng khi dạy nội dung tập đọc nhạc
- Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học còn nhiều hạn chế
* Kết quả, hiệu quả của thực trạng
Kết quả điều tra việc học môn Âm nhạc nội dung tập đọc nhạc của học sinh khối lớp 4,5 ngay đầu năm học 2018- 2019 như sau:
Tổng số học sinh được khảo sát: 121 HS.
Tiêu chí
SL TL SL TL SL TL
HS nhận dạng đúng kí hiệu ghi nhạc 23 19,0 76 62,8 22 18,2
HS nhận dạng nhanh vị trí nốt nhạc trên
khuông
15 12,4 80 66,1 26 21,5
HS đọc đúng cao độ bài Tập đọc nhạc 23 19,0 74 61,2 24 19,8
HS đọc và vỗ tay đúng tiết tấu bài Tập
đọc nhạc
22 18,2 78 64,5 21 17,3
HS đọc tốt bài Tập đọc nhạc 15 12,4 79 65,3 27 22,3
Với kết quả trên cho thấy: Tỉ lệ học sinh nắm được các kí hiệu ghi nhạc và
vị trí các nốt nhạc trên khuông cũng như tỉ lệ học sinh đọc tốt cao độ, tiết tấu một bài tập đọc nhạc chưa nhiều Bên cạnh đó, tỉ lệ học sinh không nắm được các kí hiệu ghi nhạc và vị trí các nốt nhạc trên khuông …thì vẫn còn khá nhiều Qua quá trình điều tra và thực hiện để tìm hiểu về thực trạng học Âm nhạc lớp 4,5 trường TH Hạ Trung Tôi nhận thấy việc nhận dạng các kí hiệu ghi nhạc
và việc nắm bắt vị trí các nốt nhạc trên khuông của các em còn chậm, thậm chí
có nhiều em không nhớ, giọng đọc thì chưa có sự đồng đều, tiết tấu nắm chưa chắc, phần đa các em đọc còn chênh phô không đúng cao độ Từ những sự lệch lạc trên dẫn đến nhiều em rất rụt rè, ngại ngùng và không tự tin khi được giáo viên gọi đọc bài
Trang 7
Qua quá trình dạy học thực tế, qua việc học của học sinh và trao đổi với bạn bè đồng nghiệp, tôi đã tìm ra một số nguyên nhân dẫn đến học sinh học chưa tốt phân môn âm nhạc “ phần tập đọc nhạc” như sau:
+ Về giáo viên:
- Đa số giáo viên dạy phân môn âm nhạc, đều cảm thấy ngại dạy phần tập đọc nhạc Các tiết dạy chưa thể hiện phương pháp đổ mới
- Giáo viên chưa giúp học sinh nắm vững vị trí và các ký hiệu ghi chép nhạc trên khuông nhạc
- Giáo viên chưa có kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhất là phần tập đọc nhạc
- Giáo viên còn xem nhẹ việc kiểm tra bài cũ, việc chữa các lỗi sai khi đọc nhạc của học sinh
- Chưa khơi dậy cho học sinh lòng ham muốn và hăng say khi học âm nhạc
+ Về học sinh:
- Học sinh chưa nắm vững được vị trí, quy luật các nốt nhạc trên khuông nhạc
- Khi đứng trước các bài tập đọc nhạc thì học sinh đang còn lúng túng việc xác định tên nốt và giai điêu bài tập đọc nhạc
- Khả năng, năng khiếu của học sinh không đồng đều khi đọc nhạc còn chênh, phô, vốn kiến thức âm nhạc của học sinh còn hạn chế
- Một số em chỉ ham thích học toán, văn nên chưa chú trọng đến học âm nhạc
Tóm lại: Thực trạng công tác dạy phân môn âm nhạc có nhiều thuận lợi
nhưng cũng không ít khó khăn Tuy vậy khó khăn nào cũng có hướng giải quyết, thuận lợi nào đều có thể phát huy Xuất phát từ những thực trạng trên tôi đã nghiên cứu, tìm tòi và đưa ra được một số giải pháp áp dụng cho học sinh lớp 4,5 về phần tập đọc nhạc
3 CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TẬP ĐỌC NHẠC Ở LỚP 4&5 TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG, HUYỆN BÁ THƯỚC.
Biện pháp 1: Giúp học sinh nhận dạng các kí hiệu ghi nhạc và nắm chắc nguyên tắc sắp xếp các nốt nhạc trên khuông:
- Để học sinh nhận dạng và nắm chắc vị trí các nốt nhạc trên khuông một
Trang 8
cách chính xác, nhanh thì ngay bài học đầu tiên trong chương trình lớp 4,5 giáo viên cần cho các em ôn lại các ký hiệu và vị trí các nốt nhạc cơ bản, hay những bài tập đọc nhạc tiếp theo ở chương trình lớp 4,5, cần đặt câu hỏi gợi ý để học sinh nhớ lại các kí hiệu ghi nhạc đã học ở lớp 3
- Ở lớp 3 các em đã được làm quen với các kí hiệu ghi nhạc, nhận biết vị trí các nốt nhạc trên khuông Vì vậy, để học sinh nhận dạng và nắm chắc vị trí các nốt nhạc trên khuông một cách chính xác, nhanh thì ngay bài học đầu tiên trong chương trình lớp 4,5 tôi tiếp tục cho các em ôn lại một cách cơ bản, hay những bài Tập đọc nhạc tiếp theo trước khi cho các em đọc xướng âm, tôi thường đặt câu hỏi gợi ý để học sinh nhớ lại các kí hiệu ghi nhạc đã học, đồng thời dùng que chỉ để học sinh nhận dạng:
Ví dụ: Ngoài các nốt đó ra còn có những nốt nào khác?
Em hãy cho biết số chỉ nhịp của bài tập đọc nhạc?
Cho biết cao độ nốt thấp nhất và cao nhất trong bài?
Em hãy cho biết những hình nốt nhạc có trong bài?
Giáo viên chỉ thứ tự các nốt nhạc trên khuông và rèn kĩ năng nói, đọc tên nốt nhạc trên khuông có khoá son cho học sinh từ chậm đến nhanh
Để giúp học sinh nhớ tên nốt nhạc trên khuông một cách cơ bản, dễ hiểu
và luyện đọc kĩ năng viết nốt nhạc trên khuông nhạc có khoá son, giáo viên cho học sinh tập viết hình nốt nhạc lên trên khuông nhạc có khoá son hoặc cho học sinh nhận dạng các hình nốt nhạc trong các bài hát
Ví dụ: Em hãy viết lên khuông nhạc có khoá son các nốt nhạc sau:
+ La, với hình nốt trắng
+ Đổ, Rê, Pha, La với hình nốt đen
Biện pháp 2 : Thông qua các tiết học rèn luyện cho học sinh các kỹ năng cơ bản:
- Giáo viên phải nắm vững phương pháp đặc trưng để hướng dẫn học sinh thể hiện đúng tiết tấu (trường độ) của bài Tập đọc nhạc Có thể áp dụng theo các cách
+ Đọc tiết tấu bằng âm tiết tấu
+ Đọc tiết tấu bằng âm tượng thanh.
+ Đọc tiết tấu theo cách phát triển theo đàn Oóc gan
Trang 9
* Luyện đọc tiết tấu:
Trong tập đọc nhạc ngoài việc đọc đúng cao độ thì việc đọc chuẩn về tiết tấu tức là thể hiện độ dài ngắn của nốt nhạc (trường độ) là vấn đề cần thiết, gắn liền Vì vậy, khi đọc tiết tấu hoặc một bài Tập đọc nhạc yêu cầu bắt buộc học sinh phải gõ theo phách, nhịp hay theo tiết tấu của từng bài do giáo viên yêu cầu Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các cách gõ bằng cách vỗ tay hoặc
sử dụng các nhạc cụ gõ Có thể áp dụng theo hai cách sau:
a, Học sinh luyện đọc tiết tấu bằng âm tiết tấu:
- Với cách luyện đọc tiết tấu bằng âm tiết tấu sẽ giúp học sinh nhận dạng được hình nốt nhanh trong bài tập đọc nhạc
Ví dụ: Đọc tiết tấu: đen đen đen trắng đen đen đen trắng.
Vỗ Tay theo tiết tấu: x x x x x x x x
b, Học sinh luyện đọc tiết tấu theo cách phát triển:
- Với cách luyện đọc theo cách phát triển giúp học sinh trong một câu tiết tấu có thể vừa được luyện về tiết tấu, vừa được luyện về cao độ
Ví dụ: Đọc cao độ theo tiết tấu: s l s l l s
Vỗ tay theo nhịp: x x x x
Cũng có thể không đọc mà chỉ vỗ tay theo âm hình tiết tấu:
Ví dụ: Vỗ tay theo tiết tấu: x x x x x x
* Luyện tập cao độ:
Trong Tập đọc nhạc, để học tốt một bài Tập đọc nhạc, việc đầu tiên các
em phải thực hiện là: Luyện cao độ qua thang âm với các bậc ổn định nhằm giúp các em nắm chắc cao độ các nốt có trong bài Vì vậy, tôi đã áp dụng một trong hai cách sau:
Trang 10
a, Luyện cao độ trên khuông nhạc bàn tay:
Năm ngón tay tượng trưng cho 5 dòng kẻ của khuông nhạc Giáo viên có thể dùng ngón trỏ bàn tay phải hoặc dùng thước chỉ vào các ngón và kẽ tay cho học sinh luyện đọc cao độ:
Ví dụ: Giáo viên chỉ thước vào dưới ngón út, học sinh đọc nốt Rê
Giáo viên chỉ thước vào giữa ngón út, học sinh đọc nốt Mi
Giáo viên chỉ thước vào ngón áp út, học sinh đọc nốt Son
Giáo viên chỉ thước vào ngón giữa, học sinh đọc nốt Si
Giáo viên chỉ thước vào các kẽ tay là các nốt còn lại, học sinh đọc nốt Pha, La
Với cách luyện tập cao độ qua trò chơi này làm cho không khí sôi nổi, hào hứng và tiết kiệm được nhiều thời gian vì giáo viên không phải ghi chép bảng
b, Luyện cao độ trên khuông nhạc:
Bằng cách luyện cao độ trên khuông nhạc đòi hỏi các em cùng một lúc phải thực hiện hai kỹ năng: Vừa nhận biết các nốt nhạc trên khuông, vừa phải đọc xướng âm đúng cao độ Vì vậy, giáo viên phải chỉ chậm từng nốt dứt khoát,
rõ ràng Đặc biệt khi hướng dẫn học sinh luyện đọc giáo viên phải định hướng cho các em luyện đọc nhiều các chỗ khó trong bài như các quãng không ổn định Ngoài ra, khi các nhóm hoặc cá nhân đọc tôi thường cho các em nghe và tự nhận xét lẫn nhau để tìm ra chỗ sai để sửa
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh hoàn chỉnh và đọc tốt một bài Tập
đọc nhạc:
- Giáo viên phải nắm vững phương pháp hỗ trợ của bộ môn để hướng dẫn học sinh đọc đúng cao độ các nốt nhạc trên khuông theo giọng điệu đã xác định
Áp dụng một trong hai cách sau:
+ Học sinh luyện cao độ trên khuông nhạc bàn tay.
+ Học sinh luyện cao độ trên khuông nhạc.
+ Học sinh luyên cao độ theo đàn Óoc gan
Đây là phần trọng tâm của các tiết học có nội dung Tập đọc nhạc.Vậy, muốn giải quyết được một bài Tập đọc nhạc hoàn chỉnh học sinh cùng một lúc phải thể hiện các kỹ năng sau:
- Học sinh xác định và tập nói tên nốt nhạc, không đọc cao độ (VD: Nốt Son đen, nốt Mi trắng, nốt Đô trắng )