Từ đó giúpcác em học tốt các môn học khác.Ở lớp 4 - 5 ngoài việc học hát các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạcvới các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, đượ
Trang 24 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Mục đích của chúng ta hiện nay là đào tạo những con người phát triển toàndiện, những con người có đủ năng lực cần thiết, đáp ứng sự đòi hỏi của cuộc sốnghiện đại Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ có đạođức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiến thức khoa học và xã hội, có sứckhỏe tốt, biết lao động và sẵn sàng lao động mà còn phải giáo dục cho họ biết nhìnnhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp, biết làm đẹp cho cuộc sống nói chung, vàcuộc sống của mình nói riêng Vì vậy có thể nói rằng giáo dục thẩm mỹ cho conngười là rất cần thiết
Mà một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất làgiáo dục thông qua các môn học nghệ thuật Trong đó âm nhạc có vị trí rất quantrọng Đặc biệt trong những năm gần đây, để đáp ứng những đòi hỏi về sự pháttriển của xã hội, trong hệ thống giáo dục bộ môn âm nhạc đã được xem là môn họcbắt buộc không thể thiếu trong chương trình giáo dục tiểu học, bởi âm nhạc làphương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ cho học sinh trong nhà trườngphổ thông, đặc biệt là ở bậc tiểu học
Âm nhạc trong nhà trường tiểu học còn là nhu cầu trong đời sống tinh thầncủa trẻ, mang tính chất thực hành về thẩm mỹ, nghệ thuật Trẻ được ca hát và đượchoạt động để nhận thức thế giới xung quanh và bản thân mình, cũng thông qua hoạtđộng âm nhạc giáo dục các em có những phẩm chất tốt đẹp, tình cảm đạo đức trongsáng, lành mạnh, phát triển năng lực trí tuệ Qua đó hình thành cho các em nhữngkiến thức về âm nhạc, kiến thức ban đầu về ca hát, các em có thói quen hát tập thểđồng đều, hòa giọng, hát đúng giai điệu những bài hát phù hợp với lứa tuổi.Đặc biệt qua các bài học các em được nghe hát, nghe nhạc được tập hát, được biếtmột số kiến thức phổ thông về âm nhạc Tất cả những cái đó đã tạo nên một trình
độ văn hóa âm nhạc tối thiểu, giúp các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn,
Trang 4phát triển toàn diện hơn, làm cân bằng, hài hòa các hoạt động của trẻ Từ đó giúpcác em học tốt các môn học khác.
Ở lớp 4 - 5 ngoài việc học hát các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạcvới các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt trắng, nốt đen, móc đơn, được ghép lời catheo nhạc và được tập chép các bài tập nhạc, vì vậy việc học âm nhạc ở lớp 4 củahọc sinh Tiểu học đã bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới Các em trực tiếpđược tiếp xúc với các nốt nhạc trên khuông nhạc có khoá son đó là một phân mônmới, phân môn Tập đọc nhạc Bên cạnh đó việc rèn luyện khả năng nghe âm nhạcchuẩn xác, phát triển tai nghe góp phần vào việc giáo dục văn hóa âm nhạc cho các
em là điều rất cần thiết
Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây, tôi nhận thấy rằng trước mộtbài tập đọc nhạc, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầucủa bài, người giáo viên cần phải say mê âm nhạc, yêu nghề mến trẻ, có những kiếnthức âm nhạc cần thiết và một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơngiản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức
bài học Từ đó, tôi đưa ra "Một số phương pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh khối 4 – 5"ở bậc Tiểu học cũng là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong
những năm giảng dạy tại trường tiểu học Thiệu Khánh
2 Mục đích nghiên cứu
- Giúp giáo viên có thể tham khảo thêm một số phương pháp dạy tốt Tập đọc
nhạc và giúp học sinh học tốt phân môn này đồng thời qua đó phát triển khả năngthị tấu, tai nghe và cảm thụ âm nhạc của học sinh mang lại hiệu quả giảng dạy bộ
3 Đối tượng nghiên cứu
- Häc sinh khèi 4, 5 trường tiểu học Thiệu Khánh, Thành phố ThanhHóa
4 Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
- Phương pháp điều tra
Trang 5- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp vấn đáp
- Phương pháp thực hành
- Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm giáo dục - giảng dạy
II NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận.
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học.Vấn đề học và kết quả học tập của các em là rất quan trọng, điều đó không chỉ phụthuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mang tính vừa sức mà còn phụ thuộcvào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức họctập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn
xã hội
Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nókhác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cáchtuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sựđam mê hay một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nàocũng có được Học âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoảimái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu nhạc, những lời ca, Âm nhạcgiúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúccủa các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc, từng câu nhạc
Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được cao độ, trường độ, tiết tấu củamột bài tập đọc nhạc ? Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức cơ bản về Âmnhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hìnhnốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanhcao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau Để các em cóhứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải
Trang 6mái, hứng thú khi học âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quantrọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc
Là một giáo viên chuyên trách về bộ môn âm nhạc tiểu học, trong quá trìnhtrực tiếp giảng dạy bộ môn với lòng yêu nghề mến trẻ và sự nổ lực học hỏi củamình, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm trong công tác, tôinhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học, đặc biệt làkiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều em còn rất lúng túng
Trước những hạn chế thực tại đó, tôi mạnh dạn đưa ra “Một số phương pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh khối 4 - 5” khá hiệu quả mà tôi đã thực hiện tại trường
tiểu học Thiệu khánh trong năm học vừa qua
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
* Đối với giáo viên:
Bản thân là giáo viên được đào tạo cơ bản về chuyên môn, bồi dưỡng vềchuyên nghành âm nhạc và được trực tiếp tham gia giảng dạy môn âm nhạc tạiTrường tiểu học Thiệu Khánh
* Đối với học sinh:
Trong những năm vừa qua việc giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc ở trườngTiểu học Thiệu khánh vẫn diễn ra bình thường và khá ổn, phần lớn học sinh học cóchất lượng và ứng dụng được những kiến thức mình đã học lên lớp trên Song vẫncòn nhiều học sinh còn chưa đọc được bài tập đọc nhạc vì nhiều lí do khác nhaunhư: Việc đầu tư trang thiết bị, công nghệ thông tin còn hạn chế, do đó việc truyềnđạt và giúp các em tiếp thu kiến thức âm nhạc là hết sức khó khăn, không tạo được
sự thu hút, ít gây hứng thú học tập, phát triển khả năng tư duy của các em
Các em lần đầu tiên làm quen với cao độ, tiết tấu, vì ở lớp 3 các em chỉ mới làmquen với tên nốt, hình nốt mà chưa giải quyết đến phần đọc cao độ Chính vì thếkhi lên lớp 4, 5 việc đọc nhạc của các em còn gặp rất nhiều khó khăn và hạn chế
Khi được tiếp cận với phân môn Tập đọc nhạc các em thường không tích cựcchủ động chiếm lĩnh kiến thức bằng cách tự đọc và thị tấu nốt nhạc mà ngược lại
Trang 7các em hay chờ đợi giáo viên vỡ bài và đọc theo Có những trường hợp đặc biệt họcsinh khi nghe đọc xong thì dùng bút ghi tên nốt nhạc trực tiếp vào sách để đọc, đó
là điều hết sức cấm kị đối với việc dạy Tập đọc nhạc Học sinh thường đọc nhạcbằng cách thuộc lòng, đó cũng là điều không nên
- Kết quả kiểm tra chất lượng đầu năm 2015 - 2016, qua việc đọc bài tập đọcnhạc của học sinh khối lớp 4, 5
Hiện nay đối với trường Tiểu học Thiệu Khánh đã được trang bị khá tốt vềphương tiện và dụng cụ hỗ trợ giảng dạy, chất lượng giảng dạy phân môn Tập đọc
nhạc cũng từ đó ngày càng hiệu quả hơn Chính vì thế tôi đã xây dựng “Một số phương pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh khối 4 - 5” nhằm tháo gỡ những
vướng mắc gặp phải và chia sẻ với các bạn đồng nghiệp cùng chuyên ngành
Trang 8
3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên ngườigiáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể như xác
viên cần xác định và nắm vững nội dung chương trình, mối liên hệ kiến thức giữacác khối lớp như ở lớp 3, các em đã được làm quen với các kí hiệu Âm nhạc như:Tên nốt, hình nốt, khuông nhạc, khóa son, ở lớp 4 các em được học 8 bài tập đọcnhạc, sang lớp 5 các kỹ thuật đó được duy trì và nâng cao hơn một bước Vì vậy,giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyềnthụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã cócủa các em một cách tốt nhất, và để thực hiện tốt điều đó cho học sinh ta cần giảiquyết các vấn đề sau:
a Xây dựng phương pháp tập đọc nhạc:
Ở lớp 3, học sinh mới làm quen với các kí hiệu ghi nhạc: Tên nốt, khuôngnhạc, khóa son, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc … đặcbiệt vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định cho việc đọcnhạc của học sinh ở các lớp trên, vì vậy để cho dễ nhớ vị trí 7 tên nốt tôi đã cho họcsinh ghi nhớ bằng các câu như sau:
Trang 9lặng đơn… Có thể ôn tập với nhiều hình thức thông qua trò chơi nhận biết các nốtnhạc và tên nốt nhạc như (Đô, rê, mi, pha, son, la, si) hoặc cho học sinh thườngxuyên ôn tập củng cố ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc bằng cách chohọc sinh chơi trò chơi khuông nhạc bàn tay đã học ở lớp 3.
Cho học sinh lên bảng đính tên nốt nhạc theo yêu cầu của giáo viên ví dụ: Giáoviên nói son đen, la trắng, mi móc đơn… học sinh đính nốt nhạc bằng bảng namchâm, đính nốt nhạc vào khuông nhạc đúng vị trí, từ đó để khắc sâu kiến thức chohọc sinh
Đối với mỗi bài Tập đọc nhạc, trong quá trình dạy giáo viên cho học sinh tìmhiểu và chiếm lĩnh kiến thức về lý thuyết âm nhạc cơ bản như: số chỉ nhịp, tên nốt,hình nốt, các kí hiệu âm nhạc có trong bài Đối với các bài có lý thuyết giống nhaugiáo viên thường xuyên kiểm tra lại kiến thức cũ để học sinh nắm chắc hơn
* Rèn kỹ năng đọc đúng cao độ và trường độ.
Học sinh tiểu học chưa có kiến thức về nhạc lý nhiều nên việc dạy bài Tập đọcnhạc tránh nhồi nhét cho học sinh những kiến thức trừu tượng mà phải chú ý đếnthực hành Thông thường người ta tách ra 2 yếu tố cao độ, trường độ của âm thanh
để luyện riêng khi thuần thục mới ghép lại
Về cao độ, ở lớp 4 do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn Tập đọc
nhạc đặt ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản Ở giai đoạn đầu tiếp cận vớiphân môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, người giáo viên phảigiúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trênkhuông trong phạm vi 1 quãng 8 Sau đó, các em được tiếp cận với thang 5 âm:
Đô - Rê - Mi – Son – La
Và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi – Pha – Son La – Si
Trang 10Lên lớp 5, phân môn tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã học ởlớp 4 nhưng nâng cao hơn Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc đều viết ở
nhịp ; dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son, La hoặc thang 7 âm:
Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si
Về tiết tấu, các em tiếp tục được củng cố lại trường độ với các hình móc đơn,nốt đen, nốt trắng, lặng đen và chấm dôi… Giáo viên ghi tiết tấu của bài Tập đọcnhạc vào bảng phụ cho học sinh luyện tập tiết tấu của bài Có thể cho học sinh vỗtay hoặc dùng nhạc cụ như: Thanh phách, trống con để gõ Cách dạy thực hànhcác hình nốt có thể thực hiện gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằngtên gọi các hình nốt: đơn, đen, trắng Đôi khi để đỡ nhàm chán ta có thể thay bằngtiếng trống: Tùng, rinh
Cũng như luyện cao độ, đối với tiết tấu của mỗi bài Tập đọc nhạc mới, giáo viênnên khuyến khích các em tìm hiểu ở nhà và xung phong thực hành ở lớp, từ đó giáoviên đưa ra nhận xét tuyên dương những cá nhân tích cực và lời khuyên đối với cánhân chưa đạt yêu cầu
Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài tập đọc nhạc muốn thu được kết quả cũngphải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định Sau khi giới thiệubài tập đọc nhạc, nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì ở tập đọc nhạc
sẽ phải là luyện tập cao độ Cho các em đọc lại cao độ của các nốt nhạc không chỉgiúp các em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốt trên khuôngnhạc và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau Muốn các em thực hiện tốt bàitập, giáo viên phải đưa ra yêu cầu để các em tìm hiểu, nhận xét bài nhạc, bài
Trang 11tập đọc nhạc gồm những nốt nhạc nào, hoặc có tên những nốt nhạc nào? Rút rathang âm cho học sinh đọc, có thể thay đổi vị trí các nốt nhạc để học sinh tìmtòi ở mức độ cao hơn nhằm kiểm tra tai nghe của các em Về trường độ gồmnhững hình nốt gì? Rút ra hình tiết tấu chung của bài tập cho học sinh đọc tiếttấu Trong bài có sử dụng các ký hiệu ghi nhạc nào? mục tiêu của giai đoạn này
là làm thế nào để các em nắm và thể hiện được hình ti ết tấu chủ đạo của bài.Việc thể hiện tiết tấu phải được kết hợp theo nhiều hình thức, có thể là vừa đọcvừa vỗ tay, hoặc đọc kết hợp gõ đệm nhạc cụ theo tiết tấu Hình thức thể hiệncũng có thể là cả lớp, tổ, nhóm, cá nhân
Khi các em đã thực hiện tốt tiết tấu của bài, giáo viên đàn để các em nghe vàcảm nhận giai điệu theo tiết tấu, Đây là lúc bắt đầu tập đọc bài nhạc, giáo viênđàn từng chuỗi âm thanh ngắn khoảng 2 đến 3 lần, học sinh lắng nghe và nhẩmtheo Khi giáo viên bắt nhịp thì học sinh hòa giọng vào với đàn Với cách làm nhưvậy giáo viên không phải đọc mẫu mà tự học sinh lắng nghe âm thanh và đọc bàitheo những gì các em cảm nhận được Các em sẽ rất thích thú vì tự mình khám phágiai điệu của bài Tập đọc nhạc, tự ghép được lời ca và sẽ thích thú hơn nữa khi các
em được nghe trọn vẹn bài hát có đoạn trích là bài Tập đọc nhạc mà các em vừahọc, giáo viên nghe và nhận xét sửa sai nếu học sinh đọc chưa đúng yêu cầu
Giáo viên đàn giai điệu cả bài Tập đọc nhạc để học sinh tự đọc nhạc hòa vớitiếng đàn, vừa đọc kết hợp gõ đệm theo tiết tấu Luyện tập củng cố theo nhóm, tổhoặc cá nhân Khi các em đọc đúng cao độ, trường độ của bài, mới chuyển sangghép lời ca Để các em có cảm nhận tốt hơn trong việc ghép lời ca với nhạc,giáo viên nên cho các em tự ghép lời, sau đó, giáo viên đàn giai điệu và hátmẫu lời ca để các em nghe, so sánh Giáo viên bắt nhịp, học sinh đọc lại nhạc
và ghép lời ca Giáo viên đàn lại từng câu, sửa lỗi cho các em Giai đoạn nàyđòi hỏi sự kết hợp luyện tập nhịp nhàng giữa đọc nhạc, hát lời và gõ đệm nhạc
cụ Cuối cùng là việc đánh giá, đây là giai đoạn động viên khích lệ các em họctập Phải thường xuyên động viên học sinh, việc động viên học sinh bằng lời
Trang 12nói là rất cần thiết, nó giúp cho các em chưa thể hiện bài tập đọc nhạc tốt sẽ cốgắng học tập hơn.
b Tăng cường luyện đọc nhạc ở trên lớp:
Ở trên lớp, trong thời gian cho phép giáo viên có thể tăng cường kiểm tra,giúp học sinh rèn đọc nhạc Ví dụ có thể tiến hành bài dạy theo các bước sau:
a Củng cố kiến thức:
Bên cạnh việc kiểm tra yêu cầu luyện tập giáo viên cần coi trọng việc đọc bàitập đọc nhạc đã học ở giờ trước Những học sinh đọc chưa đúng cao độ, trường độ,của bài cần được sửa chữa để đọc cho đúng GV không nên đánh giá cao những emđọc chưa đúng theo những yêu cầu trên
b Bài mới: Ví dụ: Bài tập đọc nhạc số 2:
Bước 1: Giới thiệu bài TĐN
- Giáo viên cho học sinh quan sát bảng phụ bài TĐN số 2
Bước 2: Tập nói tên nốt nhạc
- Giáo viên hướng dẫn học sinh nói tên nốt
- Giáo viên chỉ vào từng nốt cho học sinh đọc đồng thanh theo thứ tự trong bàiTĐN từ đầu đến hết bài và so sánh cao độ của 2 câu nhạc (gần giống nhau chỉ khác
ở 2 ô nhịp cuối)
Câu 1 : Đô - Son - Mi - Đô - Rê - Son - Mi