Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 2 thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Lí do chọn đề tài Bậc học tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở cho học sinh phát triển họctiếp các bậc học tiếp theo, vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh những vốnkiến thức kỹ n

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 2

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

1 Cơ sở lí luận sáng kiến kinh nghiệm 2

1.1 Khái niệm về Kĩ năng sống 2

1.2 Phân loại kĩ năng sống 3

1.3 Khái niệm “Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” 3

2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4

2.1 Thực trạng trung 4

2.2 Thực trạng riêng ở trường Tiểu học Ngọc Trạo 4

2.3 Kết quả của thực trạng trên 5

3 Giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề 5

3.1 Giáo viên cần nhận thức sâu sắc về việc dạy trẻ kĩ năng sống 5

3.2 Giáo viên cần xác định những kĩ năng sống cơ bản cần dạy cho học sinh 6

3.3 Xác định nội dung, nhiệm vụ cơ bản trong việc dạy học sinh kĩ năng sống 7

3.4 Giúp trẻ phát triển kĩ năng sống qua hoạt động ngoài giờ lên lớp 9

3.5 Giáo viên chủ nhiệm vận dụng linh hoạt các loại hình hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để thực hiện mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh 16

4 Hiệu quả của SKKN 18

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18

1 Kết luận 18

2 Kiến nghị 19

2.1 Đối với giáo viên 19

2.2 Đối với nhà trường 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

DANH MỤCCÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN……… 22

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Bậc học tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở cho học sinh phát triển họctiếp các bậc học tiếp theo, vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh những vốnkiến thức kỹ năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đến việcrèn kỹ năng sống cho học sinh, dạy học sinh cách “làm người”, để học sinh cóthêm vốn kinh nghiệm thích ứng với môi trường mới, yêu cầu mới Bởi trênthực tế cho thấy hiện nay kỹ năng sống của các em học sinh đang là vấn đề rấtđáng quan tâm nhiều trẻ còn thiếu kỹ năng làm việc nhà, kỹ năng tự phục vụ;hiện tượng trẻ em lúng túng khi phải xử lý những tình huống của cuộc sống,thiếu tự tin trong giao tiếp, thiếu bản lĩnh khi vượt qua khó khăn, thiếu sáng tạo

và dễ nản chí Vì vậy việc giáo dục kĩ năng sống cho trẻ là điều hết sức cần thiếtcho tương lai các em và cần được bắt đầu rèn luyện từ nhỏ, từng hành vi cá nhânđơn giản nhất, từ đó hình thành tính cách và nhân cách Do phần lớn thời giantrẻ ở trường học, nơi hàng ngày diễn ra cuộc sống thực của trẻ, thế nên bắt buộctrẻ phải được rèn luyện từ trong nhà trường, sau đó mới đến gia đình Nhưng rènluyện kỹ năng sống cho trẻ như thế nào cho hiệu quả, thu hút được trẻ và cácbậc phụ huynh luôn là vấn đề trăn trở của các nhà trường, của những người làmcông tác giáo dục và của toàn xã hội hiện nay

Là giáo viên phụ trách lớp, tôi đã tổ chức thực hiện nhiều hoạt động ngoàigiờ lên lớp để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Thấy được tầm quan trọngcủa việc rèn kĩ năng sống cho học sinh, tôi đi sâu tìm hiểu, học hỏi và tìm ranhững kinh nghiệm giúp học sinh trở thành những con người phát triển toàndiện, có ích cho đất nước Tôi muốn góp một phần nhỏ của mình để giúp giáoviên giáo dục kĩ năng sống cho học sinh một cách có hiệu quả Xuất phát từnhững quan điểm trên, bản thân lại là một giáo viên dạy học ở trường Tiểu học,đối tượng học sinh còn nhỏ, đang tuổi hiếu động, kĩ năng sống của các em còn

nhiều hạn chế Tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 2 thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” Với mong muốn góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục kĩ

năng sống, nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh lớp 2

2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp cho các em các mối quan hệ phong phú, đa dạng, một cách có mụcđích, có kế hoạch, có nội dung và phương pháp nhất định, gắn giáo dục với cộngđồng, tạo sự thân thiện trong mọi tình huống

- Giúp học sinh ý thức được giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội;giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thóiquen ứng xử có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật…

- Giúp học sinh có đủ khả năng tự thích ứng với môi trường xung quanh, tựchủ, độc lập, tự tin khi giải quyết công việc, đem lại cho các em vốn tự tin ban đầu

để trang bị cho các em những kĩ năng cần thiết làm hành trang bước vào đời

3 Đối tượng nghiên cứu

- Một số biểu hiện kĩ năng sống của học sinh lớp 2C Trường Tiểu học Ngọc Trạo

- Biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2C Trường Tiểu họcNgọc Trạo thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

4 Phương pháp nghiên cứu

1 Nghiên cứu lí luận: Tìm đọc tài liệu có liên quan đến việc rèn kĩ năngsống cho học sinh

2 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Khảo sát thực

tế học sinh: Qua hai đợt (đầu năm và cuối học kì 1)

4 Sử dụng phương pháp thực hành: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinhthông qua các hoạt động để học sinh tự cảm nhận, đánh giá, nhận xét qua cáchành vi và từ đó hình thành các kĩ năng; thực hiện sự phối hợp trong và ngoàinhà trường, làm tốt công tác xã hội hóa trong việc giáo dục kĩ năng sống

5 Phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm giáo dục: Phân tíchcác nguyên nhân dẫn đến học sinh thiếu kĩ năng sống Tổng hợp các biện phápgiáo dục của giáo viên

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận sáng kiến kinh nghiệm

1.1 Khái niệm về Kĩ năng sống

Kĩ năng sống là một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều trongthời đại ngày nay Có nhiều quan niệm về kĩ năng sống

- Theo Tổ chức Y tế thế giới, kĩ năng sống là những khả năng tâm lí - xãhội để tương tác với người khác và giải quyết những vấn đề, những tình huốngcủa cuộc sống hàng ngày một cách có hiệu quả

- Có quan niệm cho rằng kĩ năng sống là năng lực tâm lí - xã hội của mỗingười cho những hành vi thích hợp và tích cực, giúp cho bản thân giải quyết cóhiệu quả với những đòi hỏi và thử thách của cuộc sống

Như vậy, kĩ năng sống là tập hợp những kĩ năng giúp con người làm chủbản thân và ứng phó tích cực trước các tình huống trong cuộc sống Bản chấtcủa kĩ năng sống là kĩ năng tự quản lý bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cánhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Kĩ năng sống lànhững trải nghiệm có hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặc đáp ứng các nhu cầu

cụ thể trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của con người Là những kĩ nănggiúp cho cá nhân vững vàng trước cuộc sống có nhiều thách thức, nhưng cũngnhiều cơ hội trong thực tại

Hay nói ngắn gọn Kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiếtchúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn rahằng ngày trong cuộc sống Kĩ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơthể và tư duy trong não bộ của con người Nó có thể hình thành một cách tựnhiên, thông qua giáo dục hoặc rèn luyện của con người

1.2 Phân loại kĩ năng sống

Theo UNESCO, ta có thể phân loại kĩ năng sống như sau:

a Dựa vào môi trường sống: Gồm có các nhóm sau:

* Kĩ năng sống tại trường học;

* Kĩ năng sống tại gia đình;

* Kĩ năng sống ngoài xã hội

b Dựa vào các lĩnh vực tâm lý, sức khoẻ: Dựa vào các lĩnh vực tâm lý,sức khoẻ, ta có thể phânkỹ năng sống thành 3 nhóm:

* Kĩ năng nhận thức: Gồm có kĩ năng cơ bản và kĩ năng nâng cao

- Kĩ năng cơ bản gồm: Kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, múa, hát, đi, đứng,chạy, nhảy, v.v…

- Kĩ năng nâng cao là sự kế thừa và phát triển các kĩ năng cơ bản dướimột dạng thức lới hơn Nó bao gồm: Các kĩ năng tư duy logic, tư duy phê phán,giải quyết vấn đề, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh,nêu khái niệm, đặt câu hỏi, xác định giá trị, v.v…

* Kĩ năng đương đầu với cảm xúc: Bao gồm động cơ, ý thức trách nhiệm,cam kết, kiềm chế căng thẳng, kiểm soát được cảm xúc, tự quản lý, tự giám sát

và tự điều chỉnh

* Kĩ năng xã hội hay kĩ năng tương tác: Bao gồm kĩ năng giao tiếp; tínhquyết đoán, kĩ năng thương thuyết/từ chối, lắng nghe tích cực, hợp tác, sự thôngcảm, nhận biết sự thiện cảm của người khác.v.v

Ở Tiểu học, đối với các lớp đầu cấp (lớp 1, 2, 3), kĩ năng cơ bản được xemtrọng, còn các lớp cuối cấp (lớp 4, 5) nâng dần cho các em về kĩ năng nâng cao.Theo đó, chúng ta cần tập trung rèn luyện cho các em 2 nhóm kĩ năng sống sau đây:

+ Nhóm kĩ năng giao tiếp - hòa nhập cuộc sống

+ Nhóm kĩ năng trong học tập, lao động - vui chơi, giải trí

Như vậy, kĩ năng sống bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể, cần thiết chocuộc sống hàng ngày của con người Bản chất của kĩ năng sống là kĩ năng tựquản lý bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống,học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác, kĩ năng sống là khả năng làm chủbản thân của mỗi con người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác vàvới xã hội, khả năng ứng phó trước các tình huống của cuộc sống

1.3 Khái niệm “Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp”

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một hoạt động giáo dục đượcthực hiện một cách có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm góp phần thựcthi quá trình đào tạo học sinh, đáp ứng nhu cầu đa dạng của đời sống xã hội.Hoạt động này do nhà trường quản lý, tiến hành ngoài giờ dạy học trên lớp (theochương trình, kế hoạch dạy học) Nó được tiến hành xen kẽ hoặc nối tiếpchương trình dạy học trong phạm vi nhà trường hoặc trong đời sống xã hội,được diễn ra trong suốt năm học và cả thời gian nghỉ hè, khép kín quá trình giáodục, làm cho quá trình đó có thể được thực hiện mọi nơi, mọi lúc

Nội dung của giáo dục ngoài giờ lên lớp rất phong phú và đa dạng thểhiện qua các hoạt động xã hội, văn nghệ, thể dục thể thao, tham quan, lao động,nghiên cứu khoa học… Chủ yếu thể hiện thông qua 3 hình thức cơ bản như: Tiếtchào cờ đầu tuần, sinh hoạt 15 phút đầu giờ, sinh hoạt tập thể; dạy tích hợp trong

các môn học; hoạt động giáo dục theo chủ điểm, tham quan, du lịch Nhờ đó cáckiến thức tiếp thu ở trên lớp có cơ hội được bổ sung, áp dụng, mở rộng thêm trênthực tế, đồng thời có tác dụng nâng cao hứng thú học tập nội khóa

2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN

2.1 Thực trạng chung

Trong giai đoạn hiện nay, những mặt tốt của xã hội được phát triển mạnhsong những vấn đề mặt trái của xã hội cũng xuất hiện nhiều ảnh hưởng đến sựtồn tại, phát triển của mỗi tập thể, cá nhân trong đó có một bộ phận là trẻ em.Theo guồng quay của xã hội, một số gia đình bố mẹ chỉ quan tâm, mải lo đếnviệc làm kinh tế mà quên mất gia đình là chiếc nôi của trẻ, quên đi việc cần tạomột môi trường gia đình đầm ấm, người lớn gương mẫu, quan tâm dạy dỗ trẻ.Không những thế còn có những gia đình cha mẹ nghiện ngập, cờ bạc, rượu chè,

bố mẹ li hôn ảnh hưởng vô cùng lớn tới tâm hồn trẻ, tới sự phát triển nhân cáchcủa trẻ Một số gia đình thiếu quan tâm hoặc bố mẹ đi làm ăn xa hoàn toàn phómặc việc dạy dỗ trẻ cho nhà trường Cũng có những gia đình có điều kiện kinh

tế, do quá chiều chuộng con dẫn đến trẻ thiếu chủ động, luôn ỷ lại, phụ thuộcvào người lớn Mỗi khi gặp các tình huống trong cuộc sống lúng túng không biết

xử lý thế nào, hạn chế trong việc tự bảo vệ bản thân mình; hoặc có trẻ đượcchiều chỉ làm theo ý của mình chứ không nghe lời người khác Bên cạnh việchọc các môn văn hoá nếu trẻ được chú ý giáo dục đạo đức, được rèn kỹ năngsống biết phân biệt cái tốt, cái xấu, biết từ chối cám dỗ, biết ứng xử, biết tựquyết định đúng trong các tình huống thì chính trẻ sẽ là người tác động tốt đếngia đình, xã hội

2.2 Thực trạng riêng ở trường Tiểu học Ngọc Trạo

+ Về giáo viên:

Trong các nhà trường hiện nay việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiếtrèn kỹ năng sống cho học sinh ở một số giáo viên còn hạn chế Đa số giáo viênchỉ tập trung dạy kiến thức còn việc rèn kĩ năng sống chưa được chú trọng dẫnđến các em còn thiếu hụt những hiểu biết về môi trường xung quanh, ứng xử cầnthiết trong cuộc sống Bên cạnh đó thời lượng hạn hẹp nên việc lồng ghép giáodục kỹ năng sống trong các môn học chưa được trang bị đầy đầy đủ.Qua khảosát thực tế cho thấy một số giáo viên lúng túng cả về nội dung, biện pháp rèn kỹnăng sống cho học sinh Nhận thức của nhiều giáo viên còn mơ hồ, chưa rõ,chưa đầy đủ rèn kỹ năng sống cho học sinh là rèn những kỹ năng gì; vì nhậnthức chưa đủ, chưa rõ nên không thể tìm ra được biện pháp, hình thức tổ chứchữu hiệu để rèn kỹ năng sống cho học sinh

+ Về học sinh:

Trong những năm gần đây, sự phát triển chóng mặt của công nghệ thôngtin nên rất nhiềuem học sinh đã bị cuốn hút vào chiếc điện thoại thông minh,những bộ phim hoạt hình hấp dẫn,… Từ đó dẫn đến các em thường hay mơmàng thiếu tập trung, ngại tiếp xúc với bạn bè và mọi người xung quanh, thiếu

tự tin trong mọi hoạt động, không thích chia sẻ cảm xúc Biểu hiện rõ nhất ởtrường là các em thường rụt rè, nhút nhát trước lớp Khi phát biểu xây dựng bàicòn không dám giơ tay hoặc khi phát biểu nói còn nhỏ với tinh thần thần tráchnhiệm chưa cao hay khi xử lí tình huống các em còn lúng túng

+ Về phụ huynh

Một số gia đình học sinh có hoàn cảnh khó khăn nên cha mẹ ít quan tâmđến con cái hoặc quan tâm thì quan tâm chưa đúng cách Chẳng hạn: Khi con đihọc về, cha mẹ các em chỉ quan tâm hỏi về điểm số hoặc lời nhận xét của cônhưng không bao giờ hỏi xem hôm nay ở lớp con đã làm được việc gì? Cảm xúccủa con thế nào? Từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho các em phát triển kỹ năngsống, mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp

2.3 Kết quả của thực trạng trên

Năm học 2018 - 2019, tôi được phân công chủ nhiệm lớp 2C gồm 40 họcsinh Đa số học sinh lớp tôi học tập thụ động, chủ yếu chỉ nghe và làm theo thầy

cô giáo, ít sáng tạo, tính tự giác chưa cao, lười hoạt động Để khảo sát kỹ năngsống cho học sinh lớp 2 thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,lớptôi đã tổ chức các trò chơi dân gian nhân ngày 20/11 với kết quả như sau:

3 Giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề

3.1 Giáo viên cần nhận thức sâu sắc về việc dạy trẻ kĩ năng sống

Ngay từ đầu năm học, tôi đã học tập và nghiên cứu chuyên đề về: “Rèn kĩnăng sống cho học sinh Tiểu học” Đồng thời tôi nghiên cứu kĩ nội dung thựchành giáo dục kĩ năng sống dành cho học sinh lớp 2 do Bộ Giáo dục và Đào tạophát động Qua đó giúp tôi nhận thức một cách sâu sắc về khái niệm và tầmquan trọng về việc rèn kĩ năng sống cho học sinh.Từ đó cho thấy việc giáo dục

kĩ năng sống cho trẻ không đơn thuần là chỉ trong chương trình học chính khóalồng ghép với các môn học cho trẻ tiếp xúc từ từ các kiến thức văn hóa trongsuốt năm học mà còn cần phải cho trẻ tiếp cận nhiều trong thực tế Bởi kĩ năngsống không phải là cái có sẵn, con người không phải sinh ra đã có kĩ năng sống

Kĩ năng sống chỉ được hình thành và phát triển trong quá trình học tập, rènluyện, thực hành trải nghiệm trong cuộc sống hằng ngày ở trường, ở gia đình vàngoài xã hội Vì thế giáo viên giúp học sinh rèn kĩ năng sống cần thiết phù hợpvới lứa tuổi như: Kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng phòng tránh tainạn, thương tích Đó chính là giúp trẻ biết cách phát triển các kĩ năng nhậnthức, cảm xúc về cuộc sống qua hoạt động ngoài giờ lên lớp Cho nên ngay từđầu năm học, trường tôi lập kế hoạch hoạt động ngoại khóa rèn kĩ năng sống chocác khối lớp Qua việc chỉ đạo của chuyên môn nhà trường, các giáo viên đãthực hiện công tác chủ nhiệm và dạy các môn học Sau khi nhận lớp, để tạo sựgần gũi và gắn kết giữa học sinh và giáo viên chủ nhiệm, thì giáo viên cần sắpxếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về mình, động viên khuyếnkhích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng nhưmong muốn của các em

Ví dụ: Tôi tên là Tôi thích Sau này lớn lên, tôi ước mơ trở thành

Với cách này tôi đã giúp các em trở nên mạnh dạn, tự tin đứng trước tập thể.

3.2 Giáo viên cần xác định những kĩ năng sống cơ bản cần dạy cho học sinh

Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều kĩ năng quan trọng màtrẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá đặc biệt là trẻ em độ tuổi lớp

1 Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kĩ năng quan trọng nhấttrẻ phải học vào thời gian đầu của năm học chính là những kĩ năng sống như:

- Kĩ năng tự phục vụ;

- Kĩ năng hợp tác;

- Kĩ năng tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập;

- Khả năng thấu hiểu;

- Kĩ năng giao tiếp;

- Kĩ năng phòng tránh tai nạn, thương tích

Việc xác định được những kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúpgiáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy học sinh Nội dungcủa những kĩ năng cơ bản mà giáo viên cần dạy cho học sinh là:

+ Kĩ năng tự phục vụ: Là một yếu tố quan trọng, có thể giúp học sinh tăngcường tính độc lập và cảm giác về sự thành công Dạy cho học sinh kĩ năng tựphục vụ, các em sẽ có ý thức được sự cần thiết phục vụ bản thân, biết tự chămsóc bản thân, tăng cường tính độc lập, các em sẽ sống có tránh nhiệm hơn đốivới chính mình, rồi biết quan sát và làm theo hướng dẫn của người lớn trong cáccông việc hằng ngày ở trường cũng như ở nhà Việc tự làm những công việcchăm sóc bản thân không những giúp trẻ trở nên năng động hơn, tự lập hơn màcòn tạo tiền đề để trẻ phát triển theo hướng tích cực trong tương lai

Ví dụ: Học sinh biết tự rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, biết soạn đầy đủ đồdùng học trước khi đến lớp, ăn mặc sạch sẽ gọn gàng, biết tự lập thời gian biểutrong học tập

+ Kĩ năng sống tự tin: Một trong những kĩ năng đầu tiên mà giáo viên cầnchú tâm là phát triển sự tự tin, lòng tự trọng của trẻ, cần giúp trẻ cảm nhận đượcmình là ai trong mối quan hệ với những người khác Từ đó giúp trẻ tin tưởngvào bản thân mình, hứng thú tham gia các hoạt động

Ví dụ: Cho học sinh phát biểu thường xuyên hay đứng trước lớp nói, hát,giới thiệu về bản thân mình

+ Kĩ năng sống hợp tác: Bằng các trò chơi, câu truyện, bài hát giáo viêngiúp trẻ học bằng cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏđối với các em học sinh lứa tuổi này Khả năng hợp tác sẽ giúp các em biếtcảm thông, chia sẻ và cùng làm việc với các bạn Các em được thể hiện mình,

có thể tâm sự, bày tỏ những suy nghĩ, băn khoăn, lo sợ, nỗi buồn với ngườithân, bạn bè

Ví dụ: Tổ chức trò chơi “Kéo co” học sinh hiểu được không chỉ sử dụng

sức mạnh mà còn phải kết hợp ăn ý, khéo léo để chiến thắng

+ Kĩ năng ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Giáo viên cần dạy trẻ biết thểhiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảmnhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh nó Đây là mộttrong những kĩ năng quan trọng nhất cần có ở các em vào giai đoạn này là sựkhát khao học hỏi; được tìm hiểu, được khám phá thế giới xung quanh

Ví dụ: Trong giờ học, giáo viên đưa ra câu hỏi mở, câu hỏi gắn với thực

tế cuộc sống để tạo sự tò mò, khám phá kiến thức

+ Kĩ năng giao tiếp: Kỹ năng giao tiếp là một trong những kỹ năng mềmcực kỳ quan trọng của con người thời đại mới Đó là một tập hợp những qui tắc,nghệ thuật, cách ứng xử, đối đáp được đúc rút qua kinh nghiệm thực tế hằngngày giúp học sinh giao tiếp hiệu quả thuyết phục Có thể nói kỹ năng giao tiếpgiúp học sinh tiếp xúc với ông bà, cha mẹ, thầy cô và bạn bè Qua kĩ năng giaotiếp giúp học sinh kết hợp được kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thấu hiểu, kỹ năng

sử dụng ngôn ngữ cơ thể, kỹ năng sử dụng ngôn từ, âm điệu…

Ví dụ: Trong buổi sinh hoạt sao các em lắng nghe các anh chị Đội viên tổchức, hướng dẫn còn các em thảo luận đưa ra ý kiến thuyết phục để buổi sinhhoạt có hiệu quả

+ Kĩ năng phòng tránh tai nạn, thương tích: Là nhóm kỹ năng sống cực kỳquan trọng cần trang bị cấp thiết cho học sinh Giúp các em có kỹ năng phòngtránh và xử lý khi gặp những tai nạn, thương tích Bởi trẻ em luôn phải đối mặtvới nhiều nguy cơ, hiểm hoạ bao vây xung quanh như tai nạn đuối nước, hỏahoạn, xâm hại trẻ em Do vậy, trẻ cần một môi trường để thực hành nhiều hơncác kỹ năng mà mình học được Từ đó mới giúp trẻ bình tĩnh và biết cách xử lýkhi chẳng may gặp tai nạn, thương tích

Ví dụ: Học sinh chỉ tập bơi khi có người lớn đi kèm, học sinh đề phòng

khi gặp người lạ

Ngoài ra, giáo viên cần dạy cho học sinh nghi thức văn hóa trong ăn uống,

kĩ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập, biết sử dụng những đồ dùng, vậtdụng thông thường, biết giúp gia đình những công việc phù hợp, v.v…

3.3 Xác định nội dung, nhiệm vụ cơ bản trong việc dạy học sinh kĩ năng sống

Giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyếnkhích sự chuyên cần, tích cực của học sinh Thường xuyên tổ chức các hoạtđộng giáo dục chăm sóc các em một cách thích hợp như: Giúp các em phát triểnđồng đều các lĩnh vực thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm,… Phát huy tínhtích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá, tìm tòi, biết vậndụng vốn kiến thức, kĩ năng vào việc giải quyết các tình huống khác nhau Cầngiúp các em có được những mối liên kết cần thiết với những bạn khác trong lớp,các em biết chia sẻ chăm sóc lẫn nhau, biết lắng nghe, trình bày và diễn đạt được

ý của mình, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới.Giáo viên cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin thoải mái trong mọi trường hợp.Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm bắt tình hình của các em,trao đổi với phụ huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc, giáo dục các emtại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải Trong chương trìnhcác hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 3, ngoài việc cung cấpcho học sinh những kiến thức cơ bản về cuộc sống, chương trình còn giáo dục

kỹ năng sống cho học sinh rất bài bản, tỉ mỉ và cụ thể Vì vậy, là giáo viên trựctiếp dạy lớp 2, tôi đã nắm bắt được nội dung, hình thức và các kỹ năng sống cầndạy cho học sinh trong chương trình GDNGLL Cụ thể như sau:

RÈN KĨ NĂNG

- Tổ chức cuộc thi “An toàngiao thông”

- Kỹ năng lắng nghe tíchcực

- Kỹ năng thể hiện sự cảmthông

- Tổ chức câu lạc bộ: “Học

mà vui, vui mà học”

- Kể chuyện về tấm gươngbạn tốt

- Kỹ năng đảm nhận tráchnhiệm

- Kĩ năng hoạt động đội,nhóm

côgiáo

- Phát động phong trào Chàomừng ngày Nhà giáo ViệtNam

- Tập văn nghệ, biểu diễn vănnghệ

- Sinh hoạt tập thể kỉ niệmngày 20/11

- Tổ chức hội thi văn nghệ:

Tiếng hát mừng thầy cô

- Kỹ năng đảm nhận tráchnhiệm

- Kĩ năng hoạt động đội,nhóm

- Tìm hiểu về truyền thốngquân đội, nghe nói chuyện

về anh bộ đội Cụ Hồ

- Tập hát những bài hát vềanh bộ đội

- Kỹ năng lắng nghe tíchcực

- Tiểu phẩm “Lì xì”

- Kể chuyện món ăn ngày tếtquê em

- Kỹ năng lắng nghe tíchcực

- Kỹ năng quan tâm đếnngười khác

Tháng 2

EmyêuTổquốc

Việt

Nam

- Tổ chức cho học sinh tìmhiểu về truyền thống địaphương

- Sinh hoạt tập thể kỷ niệmngày 3/2, nghe nói chuyệnvềcác vị anh hùng dân tộc

- Kỹ năng lắngnghe tích cực

- Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng điều khiển cáchoạt động tập thể

- Thi kể chuyện về bà, mẹ,các vị nữ anh hùng dân tộc

- Giao lưu văn nghệ - trò chơidân gian

- Kĩ năng xác định giá trị

- Kỹ năng sáng tạo

- Kỹ năng giải quyết vấn đề

Tháng 4

Hòabìnhhữunghị

- Tổ chức cuộc thi sưu tầmtranh ảnh, tư liệu về cuộcsống của thiếu nhi các nướctrên thế giới

- Tổ chức hội thi: “Múa háttập thể”

- Kĩ năng xác định giá trị

- Kỹ năng thể hiện sự tựtin

Tháng 5

BácHồkínhyêu

- Sinh hoạt tập thể kỷ niệmngày sinh nhật Bác: Nghe kểchuyện về Bác Hồ Tìm hiểu

về Bác Hồ với thiếu nhi ViệtNam

- Tổ chức hội thi: “Chúng

em kể chuyện Bác Hồ”

- Kỹ năng lắng nghe tích cực

- Kỹ năng thể hiện sự tự tin

- Kỹ năng giao tiếp

3.4 Giúp trẻ phát triển kĩ năng sống qua hoạt động ngoài giờ lên lớp

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp học sinh bổ sung, củng cố vàhoàn thiện tri thức đã được học trên lớp; giúp các em có những hiểu biết mới.Những tri thức học sinh tiếp thu được trong giờ lên lớp là tri thức cơ bản nhất.Nếu không được củng cố, bổ sung thì những tri thức đó khó có thể duy trì đượclâu bền Vì vậy, hoạt động ngoài giờ lên lớp sẽ giúp cho học sinh việc củng cốtri thức đã học, đồng thời tăng cường cho học sinh sự hiểu biết thêm về tự nhiên,

xã hội, về con người Để thực hiện được những yêu cầu trên, dưới chỉ đạo của

Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT Thị xã Bỉm Sơn, Ban giám hiệu trường Tiểu họcNgọc Trạo, tôi đã làm cho học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việcgiáo dục kĩ năng sống trong nhà trường Giáo viên cần định hướng mục tiêu chocác em phấn đấu như: Đoàn kết; Thân thiện; Trung thực; Tích cực; Sáng tạo;Chia sẻ; Khát vọng vươn lên;…

Đây chính là những quy tắc sống và những kĩ năng sống cần thiết đối vớihọc sinh Qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp sẽ tăng cường giáo dục các em vềnhận thức, về thái độ, rèn luyện kĩ năng, hành vi

* Nhiệm vụ giáo dục về nhận thức

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tạo cơ hội cho học sinh được tiếpxúc, được làm quen với những hoạt động: khoa học - kỹ thuật, lao động sảnxuất, văn hoá - nghệ thuật, thể dục - thể thao, kinh doanh, xã hội, nhân đạo, giúpcác em có điều kiện vận dụng những tri thức đã học vào thực tiễn cuộc sống vàlàm phong phú vốn hiểu biết của các em Từ đó một số đội được thành lập tronglớp phù hợp với năng lực, sở thích của học sinh nhằm để phát triển khả nănggiáo dục kĩ năng cho hoc sinh như:

- Đội trật tự: Hàng ngày các em có trách nhiệm nhắc nhở các bạn tronglớp thực hiện hành vi ứng xử văn hóa, chấp hành an toàn giao thông, không làm

ùn tắc cổng trường…

- Đội sao đỏ: Theo dõi thi đua về các nề nếp trong lớp, trong nhà trường:

đi học đúng giờ, vệ sinh cá nhân, tập thể dục, tác phong, ăn mặc, cách ứng xửhàng ngày, tham gia phong trào thi đua… và hàng tuần đánh giá xếp loại cắm cờthi đua vào tiết sinh hoạt

- Đội tuyên truyền của lớp: Sáng thứ hai hàng tuần, hàng tháng các emtuyên truyền đến các bạn một số nội dung theo chủ đề, chủ điểm trong thángtheo chương trình hoạt động của nhà trường, của Liên đội

Từ những hoạt động trên, các em sẽ nhận thức được vai trò, nhiệm vụ củangười học sinh, người đội viên, nhi đồng, người con trong gia đình Từ đó các

em sẽ tích cực tham gia vào các hoạt động một cách tự giác, phát huy vai tròxung kích, làm việc có trách nhiệm

* Nhiệm vụ giáo dục về thái độ

Đây là nhiệm vụ khó khăn nhưng vô cùng quan trọng đối với học sinhTiểu học nói chung và học sinh lớp 2 nói riêng Bởi vì mọi thái độ, tình cảmđúng đắn với ông bà, cha mẹ, người thân đối với quê hương, đất nước,…phảiđược giáo dục từ lứa tuổi này, cho nên nhiệm vụ này đòi hỏi hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp phải tạo điều kiện tốt để bồi dưỡng thái độ tích cực của các

em đối với bản thân, bạn bè, với công việc và với cộng đồng Thế nên, tôi đãchủ động phối hợp cùng Tổng phụ trách Đội tổ chức nhiều hình thức hoạt độngphong phú như:

- Thường xuyên tổ chức cho học sinh quét dọn Đài tưởng niệm, cácdi tíchlịch sử Viếng vào các ngày lễ trọng đại như 2/9, 22/12, 30/4, 27/7, Qua đógiáo dục truyền thống yêu quê hương đất nước, lòng biết ơn các thương binh,liệt sĩ, các anh hùng có công với nước Giáo dục lòng tự hào dân tộc và rèn kinăng tự xác định giá trị, biết được những gì cho là quan trọng, ý nghĩa đối vớibản thân mình, có tác dụng định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống

Hình 1.1 Học sinh lớp 2C đang quét dọn đền Sòng Sơn

- Tặng sách, tặng quần áo, dụng cụ học tập, quyên góp tiền ủng hộ chođồng bào vùng lũ, bạn có hoàn cành khó khăn trong tổ, trong lớp, trong trường,

… Từ đó giáo dục cho các em lòng nhân ái, sự đồng cảm với khó khăn củangười khác, biết sẻ chia với các bạn trong lớp, trong trường, với Hội ngườikhuyết tật,…

Hình 1.2 Học sinh lớp 2C

hưởng ứng phong trào “Tết vì bạn

nghèo” năm 2019.

Hình 1.3 Học sinh trường Tiểu học Ngọc Trạo quyên góp tặng quà cho bạn nghèo nhân dịp Tết Nguyên

Đán 2019.

Với những hoạt động thiết thực như thế, học sinh sẽ ngày một yêu quýnhững người thân, thầy cô, bạn bè, mọi người xung quanh, biết thông cảm, sẻchia với những người có hoàn cảnh khó khăn, hoàn cảnh đặc biệt, Biết tôntrọng và bảo tồn các di tích văn hóa, di tích lịch sử,…

* Nhiệm vụ rèn luyện kĩ năng, hành vi

Thói quen hành vi và kĩ năng chỉ được hình thành thuận lợi khi các em cóđiều kiện tham gia các hoạt động Trong khi tham gia các hoạt động các em sẽgặp những tình huống cụ thể của cuộc sống buộc phải tự tìm cách giải quyếtbằng trí tuệ và sức lực của mình Từ đó giúp các em hiểu, biết cách làm và cách

tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực

Khi mới thực hiện yêu cầu này, tôi tổ chức cho các em tham gia xử lý cáctình huống cho trước và chọn cách xử lý tốt nhất, hay nhất để giới thiệu cho cảlớp tham khảo trong các giờ sinh hoạt Những tình huống tôi đưa ra là nhữngtình huống hết sức đời thường, diễn ra trong cuộc sống hàng ngày và đôi khi làmảnh hưởng đến trẻ nếu các em không được làm quen, không được trang bị

Ví dụ:

* Để rèn kĩ năng tránh bị xâm hại tôi đưa ra các tình huống sau:

- TH 1: Trên đường đi học về, ở đoạn đường vắng, Hoa thấy một bác đội

mũ cối, đi xe máy chặn Hoa lại để hỏi đường Nếu là Hoa em sẽ làm gì?

- TH 2: Trên đường đi học về, trời nắng nóng, bỗng có một người lạ rủ emvào quán uống nước Khi đó em sẽ trả lời như thế nào?

- TH 3: Một người quen lớn tuổi hơn, rủ cùng xem phim của “người lớn”trên điện thoại di động Em sẽ làm gì?

- TH 4: Em ở nhà một mình, có một người lạ đến nhà, nói là bạn của mẹ

và rủ em đi chơi Khi đó em sẽ làm gì?

- TH 5: Chủ chật, em cùng bạn đi chơi, không may gặp nguy hiểm (bị bắtcóc, ngã gãy tay, ) thì em sẽ làm gì?

- TH 6: Một hôm em và bạn đang trên đường đi học bỗng có một người đicùng chiều rủ em và bạn lên xe máy để đưa tới trường Bạn em liền nhảy lên xengười đó ngồi Trong tình huống đó em sẽ xử lí như thế nào?

* Để rèn kĩ năng xử lí tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống hàngngày, tôi có thể đưa ra các tình huống sau:

- TH 1: Trong giờ ra chơi, em đang ngồi đọc sách ở ghế đá, bạn Nam điqua giật lấy quyển sách của em, rồi chuyền quyển sách cho bạn khác Khi đó em

sẽ làm gì?

- TH 2: Trong khi xếp hàng tập thể dục, Hùng cứ giật đuôi áo của Hải.Hải liền quay lại kéo áo Hùng rồi quay lên xếp hàng Nếu em là Hải, em có làmnhư Hải không?

- TH 3: Ở nhà, cả ngày em giúp mẹ trông em bé, buổi tối em đang ngồihọc bài để chuẩn bị cho ngày hôm sau đi học, mẹ bảo em ra làm việc giúp mẹcho nhanh Khi đó em sẽ làm gì?

- TH 4: Cô giáo dặn về nhà sưu tầm côn trùng để làm đồ dùng học tập, em

ra ngoài ruộng bắt châu chấu, bắt dế Vậy mà em bị bố mắng bắt đi về nhà Khi

đó em sẽ làm thế nào?

- TH 5: Một người nhờ em chuyển một gói hàng đến tận tay ông A cách

đó khoảng 1 cây số và trả tiền công cho em đến hai trăm nghìn đồng Em cónghi ngờ gì về gói hàng đó không? Em sẽ làm gì?

- TH 6: Giờ ra chơi, Hưng cứ phá trò chơi nhảy dây chun của nhóm bạngái, thế là các bạn gái đuổi theo, mỗi người đánh cho Hưng một cái Trong thực

tế em có thấy tình huống này xảy ra không Em có nhận xét gì không?

- TH 7: Trong dịp tết, Liên được các bác mừng tuổi hơn hai trăm ngàn.Liên đưa cho mẹ cất đi một nửa, còn một nửa Liên giữ lại không cho mẹ biết

Em thử đoán xem Liên giữ tiền lại để làm gì Em có làm như Liên không?

Trong thực tế không ít lần các em đã gặp phải những tình huống tương tựnhư vậy, nhưng không biết xử lý thế nào, có em sẽ làm thinh bỏ đi, không quantâm, có em lại oà khóc, có em xông lên làm ầm ĩ, có bạn giữ kín trong lòng, âmthầm chịu đựng… đó là những biểu hiện của việc thiếu kĩ năng sống Nhưng quacuộc thi, không những rèn cho các em kĩ năng giao tiếp, sự tự tin trước đôngngười mà các em còn đưa ra nhiều cách xử lý, trong đó có những cách xử lý rấthay và sáng tạo Từ đó giúp các em có được các kĩ năng xử lí, giải quyết cáctình huống trong cuộc sống hàng ngày

+ Chúng ta cần nhắc nhở học sinh phải nhớ số điện thoại của bố mẹ,người thân và số điện thoại khẩn khi cần thiết (cứu thương - 115, cứu hỏa - 114,cảnh sát - 113, ) Vì trong thực tế, khi tôi hỏi học sinh trong lớp có rất nhiều emkhông nhớ số điện thoại của bố mẹ Để khắc phục nhược điểm này của các em,tôi tổ chức cho học sinh thi viết số điện thoại của người thân, số điện thoại khẩn.Việc nhớ số điện thoại rất cần thiết Nó giúp cho các em tìm được sự giúp đỡ kịpthời khi không may gặp nguy hiểm

+ Tổ chức ký cam kết chấp hành Luật Giao thông, không buôn bán, tàngtrữ, sử dụng pháo nổ để giáo dục việc chấp hành Pháp luật Đầu năm học, tôicho các em kí cam kết chấp hành và thực hiện nội quy của nhà trường, của lớp