Trẻ còn non nớt vụng về cần được chăm sóc cả về vật chấtlẫn tinh thần, trong giai đoạn trẻ 25 - 36 tháng trẻ đang tập nói giáo viên làngười quan trọng trong việc dạy và hướng dẫn trẻ, gi
Trang 12.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 4
2.3
Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn
Giải pháp1 : Xây dựng môi trường ngôn ngữ
theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung
tâm
5 - 7
Giải pháp 2: Giáo dục ngôn ngữ qua các
hoạt động chơi tập có chủ định 7 – 10
Giải pháp 3 : Giáo dục ngôn ngữ thông qua
Giải pháp 4: Giáo dục ngôn ngữ mọi lúc,
Giải pháp 5: Phối kết hợp với phụ huynh
trong việc giáo dục phát triển ngôn ngữ cho
trẻ
13 - 15
Giải pháp 6 : Ứng dụng phương pháp dạy
học tích cực trong lĩnh vực phát triển ngôn
Danh mục sáng kiến đã được đánh giá xếp
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
“Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất ởtrường mầm non Hoạt động này không những nhằm giúp trẻ hình thành và pháttriển năng lực ngôn ngữ như nghe, nói, tiền đọc và tiền viết, mà còn giúp trẻphát triển khả năng tư duy, nhận thức, tình cảm”.1 [1]
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng đối với con người đặc biệtđối với trẻ mầm non Trẻ còn non nớt vụng về cần được chăm sóc cả về vật chấtlẫn tinh thần, trong giai đoạn trẻ 25 - 36 tháng trẻ đang tập nói giáo viên làngười quan trọng trong việc dạy và hướng dẫn trẻ, giúp trẻ có những kiến thức
sơ đẳng bước vào cuộc sống, dạy trẻ biết nói đặc điểm, bộ phận trên bản thân,tên người thân trong gia đình, biết sử dụng ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh nhưvui buồn, biết cách sử lý tình huống trong giao tiếp
Ngôn ngữ giúp gắn kết tâm hồn trẻ thơ gắn bó với thế giới bên ngoài gầngũi hơn cả là trẻ nói lên nhu cầu của bản thân như ăn, ngủ, vệ sinh, một số bộphận trên cơ thể, những người thân trong gia đình Trẻ thể hiện tình cảm với mọingười bên ngoài như lễ phép chào hỏi, trò chuyện cùng người lớn
Người lớn và đặc biệt là giáo viên giúp trẻ nói những lời nói lịch sự, vănminh cách sử lý tình huống trong giao tiếp như làm sai điều gì phải xin lỗi khinhận được giúp đỡ phải biết cảm ơn hay muốn có đồ gì của bạn phải hỏi mượnbạn không tự ý lấy của bạn,
‘‘Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất đặc biệt là đối với trẻnhỏ đó là phương tiện để trẻ giao lưu cảm xúc với những người xung quanh vàphát triển tình cảm những giao lưu xúc cảm tích cực Tuy nhiên ngôn ngữ của trẻcòn gặp những khó khăn vốn từ của trẻ còn ít, trẻ còn phát âm chưa chuẩn cáchdiễn đạt câu của trẻ còn chưa lưu loát, chưa rõ ràng nhưng nhu cầu ngôn ngữ củatrẻ ngày càng cao vì đây là thời kỳ phát cảm ngôn ngữ của trẻ”[1]
Khi giao tiếp với người lớn trẻ nhận được những sắc thái tình cảm khácnhau qua giọng nói, nét mặt, nụ cười giúp trẻ có thể hiện hành vi đúng hay saicủa mình Bằng con đường đó Trong quá trình giao tiếp người lớn uốn nắn trẻhình thành những thói quen theo chiều hướng tốt dần thể hiện những cảm xúckhác nhau của mình và có cách ứng sử đúng đắn
“Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ có những đặc điểm khác nhau tùy thuộcvào từng giai đoạn tuổi của trẻ Việc nắm vững những đặc điểm này sẽ giúp chongười giáo viên có được những kiến thức và kỹ năng tốt nhất trong quá trình hỗtrợ trẻ phát triển ngôn ngữ, đặt ra những phương pháp phù hợp, linh hoạt để đạtđược những mục tiêu cho giai đoạn nền móng sau này”.[1]
Xuất phát từ tầm quan trọng trong lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhàtrẻ 25 - 36 tháng để trang bị hành trang cho trẻ vào cuộc sống giúp trẻ pháp triểnmột cách toàn diện Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp nhà trẻ tôi luôn mongmuốn làm thế nào để phát triển ngôn ngữ cho trẻ chính vì vậy tôi nghiên cứu sâu
vào đề tài “ Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 25 - 36 tháng tuổi Trường mầm non Hà Bắc”
Thông qua đề tài này tôi muốn trẻ phát triển ngôn ngữ một cách dễ dàng từ1
2
Ở mục 1.1: Đoạn “ phát triển… …tình cảm”;“Ngôn ngữ là… ngôn ngữ của trẻ”; “Sự phát
triển ……sau này” tác giả tham khảo nguyên văn từ TLTK số [1]
Trang 3đó phát triển nhận thức, phát triển đạo đức, phát triển khả năng tư duy, sáng tạophát triển giao lưu xúc cảm, phát triển thẩm mỹ cho trẻ.
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 25 - 36 tháng tuổi
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tôi đã sử dụng một sốphương pháp sau:
* Phương pháp tổng hợp lý thuyết
Nghiên cứu nhiều tài liệu tham khảo có liên quan đến phát triển ngôn ngữ
từ đó nắm bắt được tầm quan trọng của ngôn ngữ và có hiểu biết thêm về vấn đềngôn ngữ của trẻ kết hợp với kinh nghiệm của bản thân từ đó đưa ra những giảipháp phù hợp
1.4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
* Phương pháp điều tra
Bản thân đã tiến hành điều tra khảo sát kỹ năng nghe, kỹ năng nói và khảnăng làm quen với sách của trẻ nhà trẻ 25 - 36 tháng tuổi
* Phương pháp thực nghiệm
Thực nghiệm các giải pháp cho trẻ 25 - 36 tháng tuổi tại lớp mình
* Phương pháp trao đổi, trò chuyện.
Được thực hiện qua trò chuyện với trẻ, trao đổi với phụ huynh, trao đổivới bạn bè đồng nghiệp để thu thập thông tin
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN
2.1 Cơ sở lý luận:
‘‘Giai đoạn trẻ từ 0 - 3 tuổi là giai đoạn phát triển ngôn ngữ đặc biệt của trẻ Giai đoạn này có những đặc điểm rất riêng biệt, không bao giờ lặp lại ở bất cứmột giai đoạn nào khác và cũng có ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ sự phát triểnngôn ngữ lâu dài về sau Nắm chắc các đặc điểm ngôn ngữ của trẻ sẽ giúp cho
cô giáo chủ động và tự tin trong quá trình chăm sóc và giúp đỡ trẻ phát triểnngôn ngữ một cách bình thường, đặc biệt là những trẻ có khó khăn hay hơi chậmtrong lĩnh vực này”2.[1]
‘‘Dân gian ta có câu “trẻ lên ba cả nhà học nói” Hay “ Thỏ thẻ như trẻ lênba”, Như vậy từ xa xưa chúng ta đã biết ngôn ngữ của trẻ có sự phát triển mạnh
mẽ ở độ tuổi từ 2 - 3 tuổi “ Nhờ có sự hoàn thiện các trung thu ngôn ngữ ở vỏnão, tai nghe - cơ quan tiếp nhận ngôn ngữ và cơ quan phát âm đến thời kỳ hoànthiện” (Nguyễn Ánh Tuyết 1996) Nhiều trẻ nói rất rõ mạch lạc, Tròn vành rõtiếng các từ, kể cả từ khó Vốn từ của trẻ tăng nhanh, gấp 5 lần năm thứ hai tức
là khoảng 1000 từ theo ThS Nguyễn Thị Phương Nga các từ trẻ sử dụng có thể
Trang 4phân chia một cách ước lệ như sau: 60% là danh từ: 20 %là động từ: 10% danh
từ riêng, ngoài ra còn một số loại từ khác như đại từ,tính từ
Từ “tôi” xuất hiện, đánh dấu một bước phát triển mạnh của trẻ về cá nhân,
ý thức về bản thân và nhân cách Ngôn ngữ của trẻ có âm điệu trầm bổng dễthương, có nhấn trọng âm về biểu thị tình cảm của trẻ”.[1]
Như chúng ta đã biết phát triển ngôn ngữ là phát triển phương tiện giao tiếpgiúp trẻ cảm nhận và phản ánh lại thế giới xung quanh một cách tích cực
Tuổi mầm non đặc biệt là tuổi nhà trẻ là thời kỳ nhạy cảm với những từngữ và cảnh vật xung quanh, có thể coi đây là thời kỳ phát cảm của những cảmxúc thẩm mỹ, những cảm xúc tích cực, dễ nảy sinh khi trẻ tò mò muốn biết đó làgì? muốn tìm cách khám phá nó muốn nói ra những suy nghĩ của mình
Mỗi trẻ đều có một cảm nhận riêng, một cách diễn tả riêng không phải trẻnào cũng biết cách thể hiện cảm xúc của mình qua lời nói
Ở lứa tuổi trẻ nhà trẻ vốn từ của trẻ còn ít, có trẻ còn chậm nói, có trẻ cònnói ngọng, cũng có trẻ do ảnh hưởng gia đình còn nói trống không, nói hỗn…
Vì vậy để phát triển ngôn ngữ cho trẻ giáo viên cần tạo cho trẻ nhiều cơ hội
để trải nghiệm mọi lúc mọi nơi bằng thực tế, tranh ảnh, bằng những hình ảnhđộng, bằng những lời nói lịch sự, văn minh
Giáo viên và người lớn cần hướng dẫn trẻ giúp trẻ diễn tả mọi sự vật hiệntượng bằng lời nói, để vốn từ của trẻ tăng dần sự hiểu biết của trẻ dần được mởrộng, tai nghe, trí tưởng tượng và óc sáng tạo của trẻ dần phát triển
Thông qua ngôn ngữ cảm xúc, xúc cảm của trẻ ở lứa tuổi này nhằm pháttriển, phát triển tình cảm, đạo đức thẩm mỹ rèn luyện kỹ năng giao tiếp, mở rộnghiểu biết và phát triển thái độ đúng đắn đối với sự vật hiện tượng gần gũi
2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
2.2.1 Thực trạng chung.
Năm học 2018 - 2019 tôi được nhà trường phân công phụ trách nhóm trẻ
25 - 26 tháng tuổi Tổng số cháu 30 trong đó có 12 nữ
Qua nhiều năm là giáo viên chủ nhiệm nhóm trẻ tôi luôn nhận được sựquan tâm chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường trong việc thực hiện tốt kếhoạch chăm sóc giáo dục trẻ
Tổ chuyên môn thường xuyên tổ chức thao giảng góp ý rút kinh nghiệm đểnâng cao trình độ chuyên môn cũng như khả năng sư phạm của giáo viên Nhàtrường luôn quan tâm sát sao tới việc chỉ đạo thực hiện các chuyên đề trong nămhọc
Phụ huynh luôn quan tâm tạo mọi điều kiện cho cô và trẻ, thường xuyênđóng góp nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương cho cô làm đồ dùng đồ chơi phục
vụ cho các môn học và các hoạt động của trẻ
Thực tế môi trường trong cho trẻ phát triển ngôn ngữ đã được quan tâm
bổ xung qua hàng năm, Tuy nhiên để thực hiện có hiệu quả nội dung này theoquan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm còn nhiều hạn chế
Khi trực tiếp thực hiện bản thân cũng gặp không ít khó khăn Xã Hà Bắc dân
cư chủ yếu sống bằng nghề nông, kinh tế còn nhiều khó khăn, hơn nữa công việc củanhà nông bận rộn lôi kéo cha mẹ các cháu vào đồng áng, một phần bố mẹ đi làm xa,
4
2Ở mục 2.2: Đoạn “ Giai đoạn tình cảm của trẻ” tác giả tham khảo nguyên văn từ TLTK số [1]
Trang 5bố mẹ đi công ty cả ngày trẻ ở nhà với ông bà nên chưa quan tâm chăm sóc cũngnhư trò chuyện kích thích được sự tư duy của trẻ qua các tình huống.
2.2.2 Thực trạng đối với giáo viên.
Có trình độ đạt chuẩn, yêu nghề mến trẻ, luôn học hỏi đồng nghiệp, xem ti
vi, nghiên cứu tài liệu sách báo, các tập san của bậc học Mầm non, được dự giờtiếp thu và tích lũy kinh nghiệm, nắm bắt kịp thời các hình thức giáo dục mầmnon mới áp dụng vào dạy học
Làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho dạy và học đầy đủ, luôn quan tâm tớiviệc rèn luyện những kỹ năng trong cuộc sống cho trẻ
Tích cực tham gia các lớp chuyên đề do phòng giáo dục tổ chức
Để đáp ứng được yêu cầu của giáo dục và thực hiện quan điểm giáo dụclấy trẻ làm trung tâm còn nhiều hạn chế
2.2.3 Thực trạng đối với học sinh.
Trẻ ngoan có nề nếp thói quen tốt Trẻ rất tích cực tham gia vào các hoạtđộng Biết tham gia vào các hoạt động cùng cô và các bạn.Tuy nhiên trẻ đi họccòn giải rắc trong năm học chất lượng chưa đồng đều Một số trẻ mải chơi chưatập trung vào giờ học Một số trẻ nhút nhát khi thể hiện ý kiến của mình tronggiao tiếp
Một số phụ huynh vẫn chưa hiểu hết được tầm quan trọng, vị trí, vai tròcủa việc giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ trong giai đoạn này
1 Phát triển kỹ năng nghe 30 26 86,7 4 13,3
2 Phát triển kỹ năng nói 30 25 83,3 5 16,7
2.3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề.
Giải pháp1 : Xây dựng môi trường ngôn ngữ theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.
* Tạo môi trường giao lưu ngôn ngữ tích cực
Trang 6“Cô tạo cho trẻ môi trường tâm lý lành mạnh để trẻ thoải mái và cởi mởkhi giao tiếp với mọi người, dần trẻ cảm thấy tự tin và mạnh dạn trao đổi, biểuđạt ý kiến cá nhân”3 [2]
* Xây dựng môi trường vật chất: Trực quan với đồ vật
Các góc, kệ, đồ chơi, cây cối, đồ dùng xung quanh trẻ ta nên viết chữ chotrẻ dần làm quen với môi trường ngôn ngữ tiếng việt
Cô tạo môi trường cho trẻ bằng nhiều hình thức như môi trường trong lớp
có các góc mở, sắp xếp góc lớp gọn gàng khoa học kích thích được sự tìm tòikhám phá của trẻ, các góc lớp làm nổi bật lên chủ đề đặc biệt kích thích sự hoạtđộng trải nghiệm của trẻ
Đồ chơi đa dạng, phong phú để trẻ thực hành trải nghiệm, được chơi vớinhau, được thực hành các vai chơi với nhau bắt chước theo những hành độngcủa người lớn những câu nói của người lớn
Tạo cho trẻ nghe âm thanh từ các môi trường khác nhau, âm thanh từthiên nhiên, tiếng chim, tiếng gió, âm thanh tự tạo gõ phách, gõ sắc xô, trống,
âm thanh từ tiếng các con vật trong vi deo để trẻ chú ý lắng nghe, trẻ diễn đạt lạibằng cách bắt trước tiếng kêu hoạc diễn tả lại bằng lời nói
Xây dựng môi trường góc sách, ‘‘Thư viện’’ mi ni cô tổ chức cho trẻ thamgia các hoạt động như rở sách, xem tranh ảnh trong sách, từ những hình ảnh đókích thích trẻ phát âm, nói tên hình ảnh, nhân vật đây là nền tảng đầu tiên củavăn hóa làm quen với sách
Hình ảnh 1: Môi trường góc thư viện
* Xây dựng môi trường xã hội
‘‘Để phát triển khả năng nghe nói cho trẻ, không gì nhanh chóng và tíchcực bằng thường xuyên cho trẻ nghe - nói Người giáo viên cần thường xuyêntrò chuyện với trẻ và khích lệ trẻ nói Khi trẻ có khó khăn hay tâm lý ngậpngừng, nhút nhát cô cần khích lệ, hỗ trợ động viên để trẻ tích cực trò truyện
3
6
3 Đoạn “cô tạo… cá nhân” tác giả tham khảo tài liệu số [2]
4 Đoạn “ Để phát triển …… tự tin rất nhiều” tác giả tham khảo TLTK số [2]
Trang 7Giáo viên cần tạo kênh giao tiếp thường xuyên, được tiến hành giữa trẻ với trẻ,giữa trẻ với cô, giữa trẻ với mọi người xung quanh khi giao tiếp với trẻ, cô chú
ý đến giọng nói và thái độ, giọng nói dịu dàng tình cảm nồng ấm của cô sẽ giúptrẻ tự tin rất nhiều”4.[2]
Với trẻ nhà trẻ nhận thức của trẻ và phát âm của trẻ còn khó khăn bảnthân một số trẻ còn nói ngọng, nói chưa chuẩn, cô là người cung cấp từ mới
Việc giáo dục cá nhân có tác dụng tốt với trẻ đặc biệt trong hoạt động pháttriển ngôn ngữ, trong quá trình dạy trẻ phát triển ngôn ngữ tôi luôn tìm hiểu khảnăng đặc điểm tâm sinh lý của trẻ từ đó xây dựng biện pháp giáo dục phù hợp
Tạo mọi điều kiện tốt nhất để trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ nói, giúp trẻ cảmnhận được, hiểu được ý nghĩa của điều mình muốn nói, khơi dậy cho trẻ tính tò
mò sáng tạo cô sử dụng những câu hỏi mở để trẻ tư duy
- Con đoán xem chiều ai đón con về?
- Bố sẽ đón con về bằng phương tiện gì?
Với trẻ nhút nhát nói nhỏ, đọc nhỏ, tôi thường xuyên gần gũi, quan tâm đếntrẻ, khuyến khích trẻ mạnh dạn hơn trong quá trình giao tiếp, không ép trẻ nói
Cô tạo cho trẻ cảm giác thoải mái tự tin trong giao tiếp giáo viên cần nên cười, gật đầu hay nói những lời động viên khen ngợi kích thích trẻ Cô thấy bạn
An đọc thơ rất giỏi nhưng bạn An sẽ còn giỏi hơn nếu bạn đọc to hơn một chútnữa cho tất cả các bạn trong lớp cùng nghe và các bạn trong lớp sẽ đều khen bạn
An đấy Vì tâm lý thích được khen trẻ sẽ đọc hoặc trả lời theo hướng dẫn của
cô để được mọi người khen
Cô là người hướng dẫn Trong một số tình huống, có thể trẻ chưa nghĩ rađiều mình muốn nói, cô có thể gợi ý hoặc cô nói mẫu để trẻ biết được từ mới vàtrẻ nói lại câu cô hướng dẫn
Với một lớp đông trẻ sau khi hướng dẫn trẻ một giờ hoạt động chơi tập cóchủ định cô có thể đặt câu hỏi để cả lớp trả lời đồng thanh một lần sau đó cô mớihỏi cá nhân trẻ VD: Cô có quả gì đây?, đây là quả gì các con…
Với trẻ chậm trong phát âm tôi phát âm mẫu chậm từng câu cho trẻ phát âmtheo cô Cô chú ý đến trẻ mọi lúc mọi nơi, ngoài thời gian hướng dẫn chung cảlớp cô chủ động dành riêng thời gian để trò chuyện với trẻ, cô nói chậm, nói rõlời, cung cấp cho trẻ từ đơn giản đến phức tạp Cô cho cháu phát âm chậm ngồigần cháu phát âm tốt để trẻ bắt trước bạn trong ngôn ngữ Với trẻ khó khăn trongviệc chú ý đến lời nói cô sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, vật thật kết hợp với
lời nói, cô nói ngắn gọn và nhắc đi nhắc lại nhiều lần, khi chỉ dẫn giáo viên nhìnvào trẻ có cử chỉ gần gũi với trẻ
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ không phải riêng một môn học nào mà xuyênsuốt trong một ngày hoạt động, cô thường xuyên trò chuyện với trẻ cung cấpthông tin cho trẻ trong mọi tình huống để trẻ biết thêm từ mới và phát âm trả lờicâu hỏi một cách mạnh dạn
Với trẻ 25- 36 tháng đã biết tương đối về thế giới xung quanh ngôn ngữ củatrẻ cũng đang phát triển do đó khi quan sát giáo viên không nên nói mẫu mà hỏitrẻ những câu hỏi mở như: “Cái gì đây?, làm thế nào để trống kêu được? ” Đểtrẻ tư duy, cô có thể gợi ý cho trẻ nếu trẻ không nói được cô nói mẫu để trẻ nhắc
Trang 8lại, không nên dùng ngôn ngữ như ra lệnh cho trẻ, nội dung trò chuyện phải gầngũi với trẻ.
* Giải pháp 2: Giáo dục ngôn ngữ qua các hoạt động chơi tập có chủ định.
Hoạt động làm quen với các tác phẩm văn học:
Trẻ mầm non rất Tò mò chính vì vậy những câu chuyện, bài thơ luônđược trẻ chú ý Thông qua giờ dạy kể chuyện, giờ thơ để phát triển ngôn ngữcho trẻ Khi kể chuyện trẻ không chỉ nhớ lại nội dung chuyện và nhắc lại câu nóicủa các nhân vật trong chuyện Từ đó giúp trẻ nghe hiểu lời, hiểu ngôn ngữ củangười khác và diễn đạt ý nghĩ của mình bằng lời nói cá nhân, Cô giúp trẻ sửdụng và bổ sung vốn từ, rèn luyện câu nói, tập nói câu có biểu cảm, hấp dẫn,giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất
- Với mỗi câu chuyện cô thể hiện sắc thái, ngữ điệu nhân vật sẽ cuốn hútrất nhiều trẻ tham gia đặc biệt tôi động viên, khích lệ trẻ kịp thời những trẻ nhútnhát qua đó cũng mạnh dạn hơn Cho trẻ thể hiện ngữ điệu của các nhân vậttrong truyện VD: Chuyện “ Quả trứng”
Trong câu chuyện “Quả trứng” Đối với câu chuyện này trẻ phải nhớ và phát
âm được tên câu chuyện, hiểu nội dung câu chuyện, kể được tên các nhân vật trongchuyện và hành động của từng nhân vật Để giúp trẻ hiểu được điều này tôi cần phảiđưa ra các hệ thống câu hỏi kích thích trẻ tư duy và phát âm nhiều lần
+ Cô vừa kể câu chuyện gì? (Câu chuyện “Quả trứng”)
+ Trong chuyện có những nhân vật nào? (con gà trống, con lợn…)?
+ Gà trống đã nói gì khi thấy quả trứng? (Ò Ó O Quả trứng gì to to) + Lợn con đã nói gì khi thấy quả trứng, (Ụt à, ụt ịt trứng gà, trứng vịt)+ Đó là quả trứng gà hay trứng vịt?
+ Sao con biết là trứng vịt?
Cô cho cá nhân trẻ trả lời, cô cho cả lớp giả giọng của từng nhân vật Trongkhi trẻ trả lời cô sửa sai và rèn phát âm cho trẻ Với từ “Quả trứng” có trẻ trả lời
“Quả trứng” nhưng cũng có trẻ phát âm “Quả tứng” cô hỏi lại Quả gì con? Côphát âm lại cho trẻ phát âm theo “Quả trứng”, cô kiên trì rèn phát âm cho trẻ vìkhông phải trẻ nào cũng sửa sai mà nói đúng được luôn cũng cần có thời gianrèn luyện, cô trò chuyện và rèn phát âm mọi lúc mọi nơi
8
Trang 9Hình ảnh 2: Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
VD Cô kể câu chuyện “Cháu chào ông ạ” Cô kể chuyện cho trẻ nghe rèn tainghe cho trẻ, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ Cô đàm thoại cùng trẻ
+ Cô vừa kể câu chuyện gì?
+ Trong câu chuyện có những ai?
+ Gà con chào ông như thế nào?
+ Các con làm gà con chào ông nào?
+ Cho trẻ đóng vai vào từng nhân vật chào ông, Cô là người dẫn chuyện đểtrẻ kể chuyện cùng cô mỗi câu trả lời của trẻ cô hướng cho trẻ trả lời đủ câu.Trong một câu chuyện Không những trẻ thuộc truyện, có hành vi đạo đức tốt màngôn ngữ của trẻ phát triển rất nhiều, Trẻ biết lễ phép chào hỏi khi gặp ngườilớn, biết các quy tắc sống, khi làm sai phải biết xin lỗi, khi nhận được sự giúp đỡphải biết cảm ơn
Như vậy thông qua thơ, truyện không những phát triển nhận thức cho trẻ
mà còn phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách toàn diện.Trẻ nhớ nội dung câutruyện và biết sử dụng ngôn ngữ giọng điệu của nhân vật, biết và nhớ được từmới thông qua những câu chuyện, bài thơ Trẻ có vốn từ để giao tiếp và có thái
độ đạo đức tốt
Thông qua hoạt động nhận biết tập nói: Đây là môn học quan trọng nhất
trong việc phát triển ngôn ngữ cũng như cung cấp từ vựng cho trẻ
Trẻ ở lứa tuổi 25- 36 tháng đang bắt đầu học nói, bộ máy phát âm chưahoàn chỉnh, vì vậy trẻ thường nói không đủ từ, nói ngọng, nói lắp Cho nên tronggiờ nhận biết cô phải chuẩn bị đồ dùng trực quan đẹp, hấp dẫn để gây hứng thúcho trẻ Bên cạnh đó cô phải chuẩn bị một hệ thống câu hỏi rõ ràng ngắn gọntrong khi trẻ trả lời cô hướng dẫn trẻ nói đúng từ, đủ câu
Cô không cung cấp từ mới một lúc để trẻ dần dần làm quen cô cung cấp
từ mới đến cho trẻ từ đơn giản đến phức tạp VD: Nhận biết xe đạp, xe máy, ô tô
Trang 10Cô cho trẻ tham quan mô hình ngã tư đường phố có các loại xe, xe máy, xeđạp, xe ô tô và người đi bộ tham gia giao thông Cô cho trẻ quan sát và hỏi trẻ.
+ Con thấy trên đường có những phương tiện giao thông gì? (xe đạp, xemáy, ô tô)
Cô lần lượt đưa từng phương tiện cho trẻ quan sát Cô mở nhạc vi deo bài
“Bác đưa thư vui tính” cho trẻ quan sát lắng nghe Và đặt câu hỏi
+ Bác Đưa thư đi đưa thư bằng xe gì?
+ Chuông xe đạp kêu thế nào?
+ Các con giả làm tiếng chuông xe đạp kêu nào?(Kính coong, Kínhcoong) Cô cho trẻ quan sát xe đạp và cung cấp cho trẻ các từ chỉ bộ phận xe đạpnhư “ Yên xe, bánh xe…”
+ Ô tô, xe đạp, xe máy là phương tiện giao thông đường gì?
+ Xe đạp, xe máy, ô tô, xe nào chạy nhanh hơn?
+ Bố mẹ con đưa con đi học bằng xe gì?
+ Khi ngồi xe con phải ngồi như thế nào?
Thông qua giờ Nhận biết tập nói giúp rất nhiều trong việc phát triển ngônngữ cho trẻ cô cung cấp cho trẻ các từ mới, rèn phát âm cho trẻ Cô tạo sự hứngthú lôi cuốn trẻ tham gia
Thông qua hoạt động âm nhạc:
Đối với giờ âm nhạc trẻ được học những giai điệu vui tươi kết hợp với
các loại vận động theo bài hát một cách nhịp nhàng Để làm được như vậy đó là
nhờ sự hiểu biết, nhận thức vốn từ, nhất là sự giao tiếp bằng ngôn ngữ của trẻ được tích luỹ và lĩnh hội, phát triển tính nghệ thuật, giúp trẻ yêu âm nhạc
VD: Cô cùng trẻ hát múa bài “Đu quay” Với những trẻ chưa hát được nhiềunhưng cũng vận động theo nhạc và hát cùng cô một số từ, cô khen trẻ làm tăng
sự hứng thú của trẻ vào hoạt động Con vừa hát bài gì?, trẻ hứng thú trả lời bàihát “Đu quay” trẻ nói thạo trả lời trước những trẻ chậm nói cũng phát âm sau,trẻ dần phát âm được nhiều từ do sự hướng dẫn của cô và sự bắt trước của nhautrong quá trình giao tiếp Cô cho trẻ hát kết hợp với vận động theo nhạc hoặcmúa trẻ rất thích thú hát múa theo cô, bên cạnh đó trong mỗi bài hát cô đều mởnhạc bài hát tăng phần sôi động và kích thích sự hứng thú cho trẻ, ban đầu trẻhát theo cô sau đó trẻ xung phong lên biểu diễn
Qua những giờ học hát, vận động theo nhạc, trẻ đã biết sử dụng ngôn ngữ
có mục đích, biết dùng ngôn ngữ và động tác cơ bản để miêu tả những hình ảnh của bài hát trẻ được tiếp xúc nhiều đồ vật (Trống, lắc, phách tre, mõ, xắc xô
và nhiều chất liệu khác) làm tăng thêm sự hứng thú cho trẻ
*Giải pháp 3: Giáo dục ngôn ngữ thông qua các trò chơi, giờ chơi 5 [2]
‘‘Nhà văn hào vĩ đai người nga M.Gorki đã nói ‘‘ vui chơi là cuộc sống của trẻ’ thật vậy thông qua những trò chơi đam mê trẻ bị cuốn hút vào môi trường
đó và lĩnh hội kinh nghiệm sống thông qua các trò chơi ta không gò ép khi dạytrẻ, phải để trẻ tự nhiên Đặc biệt là thông qua các trò chơi, việc học của ngônngữ sẽ rất cao, có rất nhiều trò chơi ngôn ngữ và các trò chơi đóng vai, đọc thơ,
kể chuyện thông qua đó ta sẽ thấy rằng ngôn ngữ của trẻ phát triển rất nhanhchóng và linh hoạt”
10
Trang 11Ngôn ngữ của trẻ được sử dụng mọi lúc, mọi nơi, mọi tình huống, thông quacác giờ chơi mà ngôn ngữ của trẻ được diễn ra một cách tự nhiên không theo sự
gò bó hay trình tự nào Các giờ chơi, trò chơi có thể coi là một hình thức quantrọng, bởi giờ chơi có tác dụng rất lớn trong việc phát triển vốn từ, đặc biệt làtích cực hoá vốn từ cho trẻ Thời gian chơi của trẻ chiếm nhiều nhất trong thờigian trẻ ở nhà trẻ, Trong qúa trình trẻ chơi sử dụng các loại từ khác nhau, trẻ tựmình đưa ra các câu giao tiếp trong khi chơi phù hợp với nội dung chơi, trẻ biết
sử lý tình huống qua các vai chơi bằng ngôn ngữ nói
Hoạt động chơi tập theo ý thích[4]: Là hoạt động trẻ tự nguyện lựa chọn
góc chơi theo ý của mình ở giờ chơi này trẻ được thể hiện mình qua vai chơi, trẻgiao tiếp với nhau theo ý nghĩ của mình, đây là góc phát triển tính sáng tạo củatrẻ khả năng giải quyết tình huống bằng ngôn ngữ của trẻ
VD1: Góc Thao tác vai: “Chơi bế em” Trẻ được chơi với em búp bê và khi trẻ
chơi sẽ giao tiếp với các bạn bằng ngôn ngữ hàng ngày
Đối với trẻ nhà trẻ, được phát triển ngôn ngữ thông qua trò chơi là mộtbiện pháp rất tốt Trò chơi đã trở thành phương tiện để cung cấp, tích luỹ đượcnhiều vốn từ và trên cơ sở hiểu biết đầy đủ ý nghĩa của những từ đó trẻ biết sửdụng số vốn từ một cách thành thạo
Bản thân tôi đã tìm tòi, tham khảo, đọc những tài liệu sách và tôi thấy rằng tròchơi thực sự có hiệu quả làm tăng thêm vốn từ cho trẻ, từ đó ngôn ngữ của trẻ ngàycàng phong phú, khi trẻ chơi trò chơi trẻ sẽ hứng thú lôi cuốn trẻ vào các hoạt động
kế tiếp Như vậy trẻ sẽ tiếp thu bài một cách nhẹ nhàng và thoải mái
VD: Trò chơi 1: “Con bọ dừa”
- Mục đích: Phát triển ngôn ngữ, cảm xúc và vận động
- Cách chơi: Lời cô đọc khi chơi:
Bọ dừa mẹ đi trước
Bọ dừa con theo sau
Gió thổi ngã chỏng quèo
Bọ dừa kêu “ối ! ối ! ”
Cô làm “Bọ dừa mẹ” bò đi trước Trẻ làm bọ dừa con bò theo sau Bọ dừa mẹ,
bọ dừa con bò trên sàn, vừa đọc lời trò chơi Khi đọc đến câu thứ ba, cả cô và cháungã ra sàn nằm ngửa, hai chân đạp đạp vào không khí và kêu “ối ! ối ! ối ”
Trẻ vừa chơi vừa vừa đọc lời trò chơi một cách hứng thú, như vậy thỏa mãnnhu cầu chơi của trẻ đồng thời ngôn ngữ của trẻ phát triển một cách tự nhiên
5Tác giả tham khảo tài liệu số [2], Đoạn: “Hoạt động chơi tập theo ý thích” tham khảo tài
liệu số [4]
Trang 12VD: Trò chơi 2: “Gieo hạt” trẻ ôn lại quá trình phát triển của cây trẻ kết hợpđọc bài thơ
“Gieo hạt nảy mầm Mùi hương thơm ngát
Một cây hai cây Một quả hai quả
Một nụ hai nụ Gió thổi cây rung
Một hoa hai hoa Lá rụng nhiều lá”
Với hoạt động ngoài trời cô tạo sự hứng thú và giúp trẻ phát triển các tròchơi hoặc quan sát tham quan từ những nguyên vật liệu sẵn có như lá cây rụng
cô cho trẻ nhặt và cùng trẻ gấp thành những con trâu, cô cho trẻ gọi tên con trâu,đầu, sừng, mình, đuôi cho trẻ chơi cùng với những con trâu vừa gấp đọc câu:
“Trâu ơi ta bảo trâu nàyTrâu ăn no ruộng trâu cày với ta”
Trẻ hứng thú chơi và đọc theo cô, chơi cùng cô, Từ những trò chơi Cô tổchức cho trẻ chơi một số trò chơi kết hợp lời thơ hoặc đồng dao, ca dao khácnhau như: Trò chơi “Lộn cầu vồng” Trò chơi “bắt muỗi” trò chơi “nu na nunống”… từ đó trẻ hứng thú tham gia vào giờ chơi ngôn ngữ của trẻ phát triểnnhiều
Trò chơi là hoạt động mà trẻ chơi thấy thoải mái và tự nhiên là hoạt động đểtrẻ ôn lại kiến thức nhớ lại từ mới và phát âm rõ ràng Khi những từ trẻ phát âm chưa
rõ cô sửa sai và đọc nhiều lần, chơi nhiều lần luyện cho trẻ cách phát âm theo
Hình ảnh 3: Trẻ tích cực tham gia trò chơi cùng cô
*Giải pháp 4 : Giáo dục ngôn ngữ mọi lúc, mọi nơi.
Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ không phải một chiều, mà nó phải có thờigian để rèn luyện Đó là sự cung cấp từ mới một cách dần dần trẻ dần phát âmnhững câu từ dễ đến phức tạp không những vậy giáo viên còn rèn cho trẻ phát
âm chuẩn không bị ngọng
Rèn phát âm cho trẻ cần rèn tai nghe cho trẻ Với lứa tuổi trẻ 25 - 36 thánggiáo viên rèn cho trẻ 2 kỹ năng nghe, đoán âm thanh đồ vật con vật hoặc hiệntượng thiên nhiên và kỹ năng bắt trước âm thanh, nội dung này được tiến hànhtrong các giờ chơi tập có chủ địch, trò chuyện, vận động, trò chơi, khi hoạt độngvới đồ vật…
12
Trang 13Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một hoạt động rất dễ thực hiện mọi lúc mọinơi giáo viên tận dụng mọi thời điểm trong ngày để nói chuyện với trẻ Về buổichiều trò chuyện với trẻ về những hoạt động trong ngày, những gì trẻ làm đượctrong ngày “Hôm nay cô Thương dạy con những gì?, “Con chơi trò chơi gì?”…
Trong giờ đón trẻ: Cô trò chuyện giao tiếp nhiều với trẻ, cô đón trẻ một
cách âu yếm, niềm nở tạo sự gần gũi thân thiết Cô có thể chào trẻ trước để trẻchào cô.Với cách trò chuyện gần gũi tự nhiên giúp ngôn ngữ của trẻ phát triển nhiều
Với giờ trả trẻ: Cô cùng trẻ hát những bài có liên quan đến giáo dục lễ
giáo rèn ngôn ngữ cho trẻ lễ phép chào hỏi, dạy trẻ nói trọn câu
Với tâm lý thích được về trẻ nhanh chóng khoanh tay chào theo cô và được
cô khích lệ bằng lời khen, bằng câu nói khích lệ khiến trẻ càng thích thú trongcâu chào nói của mình
Dạo chơi ngoài trời: VD: quan sát “đu quay”
+ Đây là đồ chơi gì, đu quay có đặc điểm gì?
+ Trên đu quay có những con vật gì?
+Khi ngồi đu quay con phải ngồi như thế nào?
Với hoạt động ngoài trời cô cung cấp từ mới cho trẻ qua những buổi dạochơi như quan sát đồ chơi ngoài trời, quan sát thời tiết, quan sát quang cảnh,giới thiệu cho trẻ biết cây xanh, cây hoa ở vườn trường và hỏi trẻ:
+ Đây là cây hoa gì? Bông hoa này có màu gì? (Bông hoa màu đỏ)
+ Lá cây màu gì?(Lá cây màu xanh)
+ Muốn cây xanh tốt chúng mình phải làm gì? (Không ngắt lá bẻ cành)
Hình ảnh 4: Hoạt động dạo chơi ngoài trời
Qua những câu hỏi cô đặt ra sẽ giúp trẻ tích luỹ được những vốn từ mới,ngoài ra còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ chính xác, mạch lạc, rõ ràng hơn
Ở lứa tuổi này nhiều khi trẻ hỏi và trả lời trống không hoặc nói những câukhông có nghĩa Vì vậy bản thân tôi luôn chú ý lắng nghe và nhắc nhở trẻ, Cónhững câu cô nói mẫu cho trẻ nghe và yêu cầu trẻ nhắc lại
*Giải pháp 5: Phối kết hợp với phụ huynh trong việc giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ
‘‘Sự phối hợp giữa trường mầm non và gia đình là mối quan hệ hai chiềumật thiết, cùng chung một mục đích cũng có thể coi là con đường cơ bản chính