Vậy là những giáo viên chăm sóc giáo dục trẻ, chúng ta cần phải làm gì để tạo hứng thú cho trẻ ở lớp khi tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ nhằm khắc phục những tồn
Trang 1I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
“Văn học nghệ thuật, đặc biệt các tác phẩm văn học có vai trò to lớn không gì có thể thay thế được trong việc hình thành phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ Việc cho trẻ em lứa tuổi mầm non làm quen với các tác phẩm văn học từ lâu đã được đặt ra như một nội dung, một phương tiện vô cùng quan trọng trong chương trình giáo dục trẻ Là nghệ thuật ngôn từ, văn học có khả năng đi vào lòng người một cách tự nhiên và sâu sắc Có thể nói, đó là một trong những phương tiện hữu hiệu nhất để hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ em một cách toàn diện” [1].
Nhà văn M.Gorki cũng đã từng nói: “Văn học giúp con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở ở con người khát vọng hướng tới chân lý”[2].
Có thể nói văn học là bộ môn học rất quan trọng đối với trẻ mầm non đặc
biệt là với lứa tuổi trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi bởi giai đoạn trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
nó là giai đoạn cuối cùng của trẻ mẫu giáo với những đặc trưng riêng về tâm – sinh lý lứa tuổi và với những yêu cầu cần phải đạt được để chuẩn bị tâm thế trước khi bước vào lớp một Thông qua các tác phẩm văn học mà trẻ có thể cảm nhận được những vẻ đẹp trong mối quan hệ giữa người với người, vẻ đẹp trong các hành động cao thượng của các nhân vật trong tác phẩm qua đó còn giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành, biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị em, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ Thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chúng ta còn mở rộng nhận thức cho trẻ về thế giới xung quanh, bồi dưỡng cho trẻ những tình cảm lành mạnh, những ước mơ cao đẹp, giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong tự nhiên, trong quan hệ xã hội và vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học Thông qua dạy trẻ các tác phẩm văn học còn rèn luyện cho trẻ kỹ năng đọc, kể diễn cảm, thể hiện tác phẩm dưới các hình thức khác nhau Văn học còn giúp trẻ làm giàu vốn từ, phát triển khả năng diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, sử dụng ngôn ngữ giọng điệu phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp
Như vậy việc dạy trẻ làm quen với các tác phẩm văn học sẽ góp phần rất lớn trong việc giáo dục thẩm mĩ, nhận thức, đạo đức đặc biệt là phát triển ngôn ngữ cho trẻ vì vậy việc dạy trẻ làm quen với các tác phẩm văn học là rất quan trọng và cần thiết đối với trẻ
Trong thực tế hiện nay, việc tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ mầm non nói chung và đặc biệt là trẻ 5 – 6 tuổi nói riêng đã được gia đình, nhà trường và xã hội rất quan tâm Mặt khác, ở trường mầm non dạy trẻ làm quen với các tác phẩm văn học còn là một trong những môn học chính của trẻ Tuy nhiên, hiệu quả việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học còn thấp, chưa đáp ứng được các mục tiêu đặt ra bởi việc tổ chức hoạt động chưa thu hút được trẻ tham gia vì giáo viên chưa chịu khó tìm tòi thay đổi hình thức; chưa sử dụng các phương pháp một cách linh hoạt, khéo léo; chưa tích cực sưu tầm, làm đồ dùng minh họa, cũng như chuẩn bị đầy đủ các học liệu
để thu hút, lôi cuốn trẻ vào hoạt động Mặt khác, một tình trạng cũng còn rất phổ biến đó là việc sử dụng đồ dùng dạy học khi tổ chức cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học còn nghèo nàn, sơ sài, thiếu thẩm mĩ Bên cạnh đó giáo viên
Trang 2còn lựa chọn một số tác phẩm để dạy trẻ chưa phù hợp với lứa tuổi đẫn đến khả năng cảm thụ văn học của trẻ bị hạn chế, chưa phát huy hết được hiệu quả của phương tiện này để giúp trẻ phát triển tốt về mọi mặt
Vậy là những giáo viên chăm sóc giáo dục trẻ, chúng ta cần phải làm gì
để tạo hứng thú cho trẻ ở lớp khi tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ nhằm khắc phục những tồn tại trên, làm thế nào để trẻ thực sự hiểu
về các tác phẩm văn học, thể hiện được nội dung của tác phẩm và giáo viên cần làm gì để đưa văn học vào đời sống thực tế của trẻ, giúp trẻ lĩnh hội được cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học và qua đó mà phát triển trí tuệ, đạo đức, thẩm
mĩ, ngôn ngữ cho trẻ Chính những lý do trên là một giáo viên chủ nhiệm lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi, tôi xin mạnh dạn trao đổi cùng các bạn đồng nghiệp một số
kinh nghiệm mà tôi cho là tâm đắc nhất với đề tài “Một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Sông Âm”
2 Mục đích nghiên cứu.
Tìm ra một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ, thu hút trẻ tham gia vào
hoạt động làm quen với tác phẩm văn học nhằm phát triển cho trẻ trí tuệ, đạo
đức, thẩm mĩ, ngôn ngữ, góp phần cùng các môn học khác để giúp cho trẻ phát triển toàn diện về nhân cách, giúp trẻ chuẩn bị tốt về mọi mặt trước khi trẻ bước vào lớp một
3 Đối tượng nghiên cứu.
Một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Sông Âm
4 Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý thuyết: Đọc, phân tích tổng hợp lý thuyết để xác định cơ sở lý luận của đề tài cũng như nắm bắt được các yêu cầu nội dung và cách hướng dẫn trẻ làm quen với các tác phẩm văn học, từ
đó làm căn cứ đưa ra hệ thống các biện pháp tác động đến trẻ
Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Khảo sát tình hình thực tế trên trẻ, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân, từ đó lựa chọn các biện pháp hữu hiệu nhất phù hợp với đặc điểm của trẻ ở lớp để tạo hứng thú giúp trẻ học tốt môn làm quen với tác phẩm văn học
Phương pháp thống kê, thực nghiệm, xử lý số liệu: Thống kê, thực nghiệm trên trẻ, đánh giá kết quả đạt được, so sánh kết quả trước và sau khi áp dụng biện pháp
Trang 3II NỘI DUNG.
1 Cơ sở lý luận.
Theo nhà tâm lý học Nguyễn Ánh Tuyết [3]: Đặc điểm tư duy, ngôn ngữ, tình cảm, hành vi, động cơ xã hội của trẻ 5-6 tuổi có sự phát triển vượt bậc Ở giai đoạn trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi nó là giai đoạn cuối cùng của trẻ mẫu giáo, giai đoạn chuẩn bị cho bước ngoặt 6 tuổi Ở giai đoạn này những cấu tạo tâm lý đặc trưng của con người đã được hình thành ở các giai đoạn trước đây vẫn tiếp tục phát triển mạnh Cụ thể:
-Về tư duy: Sự hình thành và phát triển các hình thức tư duy phong phú ở trẻ 5-6 tuổi có liên quan chặt chẽ với việc lĩnh hội kiến thức của trẻ
- Về ngôn ngữ: Ở những trẻ 5-6 tuổi có vốn từ vựng phong phú thì thường biểu hiện hành vi rõ ràng hơn những đứa trẻ khác
- Tình cảm của trẻ được thể hiện khá rõ nét
- Hành vi ngày càng có ý thức hơn Trẻ 5-6 tuổi mong muốn tìm hiểu chính bản thân mình và người khác như là khám phá xã hội, dần dần trẻ nhận thức được mối quan hệ ràng buộc với các hành vi xã hội và quan hệ con người
- Động cơ xã hội rõ nét và tương đối ổn định
Như vậy, với những đặc điểm trên của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi thì thông qua những lời đọc kể của cô, kể chuyện cùng cô giáo, trẻ sẽ có thể cảm nhận được giá trị nghệ thuật, nội dung phong phú trong các tác phẩm văn học, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, trẻ có ấn tượng về những cái hay, cái đẹp của tác phẩm qua các hoạt động mang tính chất nghệ thuật như: Đọc thơ, kể chuyện, chơi trò chơi đóng kịch…cao hơn nữa là sáng tạo ra những vần thơ, câu chuyện theo trí tưởng tượng của mình Chính vì vậy giáo viên cần đổi mới hình thức tổ chức, sử dụng phương pháp tổ chức linh hoạt để tạo hứng thú, thu hút trẻ vào hoạt động thì mới nâng cao được chất lượng dạy cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học đạt kết quả tốt nhất
Mặt khác, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng trẻ mầm non có khả năng cảm nhận văn học nghệ thuật trong thể hoàn chỉnh thống nhất giữa nội dung và hình thức tác phẩm bằng cách nghe người lớn đọc kể các tác phẩm
Theo Thạc sĩ Phan Xuân Phồn – Giảng viên trường đại học Vinh thì “Trẻ mầm non không thể cảm nhận được nội dung nghệ thuật của bài thơ, câu chuyện khi thiếu sự tác động của người lớn xung quanh bởi trẻ chưa biết đọc mà phải nhờ vào sự tổ chức hướng dẫn của cô giáo cũng như của người lớn thông qua giọng đọc, kể của cô làm cho tác phẩm văn học đến với trẻ và nó trở thành nhân tố giúp trẻ phát triển tư duy, trí tưởng tượng, ngôn ngữ, thẩm mĩ, hình thành nhân cách và giáo dục đạo đức cho trẻ”[4] Cho nên để có thể tạo hứng thú, thu hút
được trẻ vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học thì cô giáo cần phải có kiến thức văn học, say mê văn học, tích lũy kiến thức hiểu biết về văn học nói chung và cụ thể là các bài thơ, câu chuyện,các bài ca dao, đồng dao trong chương trình phù hợp với từng độ tuổi Hơn nữa giáo viên còn phải linh hoạt, hướng dẫn và rèn luyện cho trẻ nghe, đọc, kể một cách diễn cảm, hình thành ở trẻ trí nhớ có chủ định, tính bạo dạn và không ngừng làm giàu thêm vốn từ cho trẻ để giúp trẻ vận dụng vốn từ ấy vào cuộc sống Bên cạnh đó, để tạo hứng thú cho trẻ, giúp trẻ học tốt hơn môn học thì tôi còn lồng ghép các tác phẩm văn học
Trang 4vào trong các hoạt động khác cũng như các môn học khác để củng cố thêm cho trẻ, khơi gợi thêm hứng thú của trẻ về các tác phẩm văn học
Ngoài ra, cũng theo nhà tâm lý học Nguyễn Ánh Tuyết thì “Ở trẻ 5 – 6 tuổi phát triển cả 3 loại tư duy song tư duy hành động trực quan vẫn chiếm ưu thế”[3] Chính vì vậy trẻ chỉ tập trung chú ý, ghi nhớ những gì mà trẻ cảm thấy
thích thú cho nên xuất phát trong quá trình tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thì những hình ảnh minh họa, đồ dùng trực quan để giúp trẻ hứng thú, thu hút trẻ vào hoạt động cũng là vấn đề mà tôi rất quan tâm
2 Thực trạng của việc tổ chức cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Sông Âm trước khi áp dụng sáng kiến.
Năm học 2018 - 2019, tôi được nhà trường phân công trực tiếp dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi, với tổng số cháu là 25 cháu, trong đó có 10 cháu nữ, 15 cháu nam Ngay từ đầu năm học tôi đã đưa ra các chỉ tiêu phấn đấu làm thế nào
để chất lượng chăm sóc và giáo dục của lớp tôi đạt kết quả cao nhất, và một trong những vấn đề tồn tại của lớp mà tôi quan tâm nhất đó là làm sao để có thể tạo hứng thú cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học để giúp trẻ học tốt môn học
Để thực hiện được điều đó tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng của lớp và tôi thấy có một số thuận lợi cũng như khó khăn sau:
2.1 Thuận lợi:
Được sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường, của tổ chuyên môn thường xuyên quan tâm bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên Tổ chức các chuyên đề, thảo luận, trao đổi, về việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Được tham dự các giờ dạy mẫu của giáo viên giỏi cũng như là các giờ dạy mẫu của cụm chuyên môn để cùng trao đổi kinh nghiệm giảng dạy
Lớp học do tôi chủ nhiệm trẻ đến lớp rất chuyên cần, học tập tốt, ngoan, nghe lời cô giáo, sạch sẽ có ý thức kỷ luật tốt
Bản thân tôi có lòng nhiệt huyết yêu nghề mến trẻ và không ngừng học hỏi trau dồi kiến thức từ chị em đồng nghiệp, chịu khó tham khảo các sách báo tài liệu để nâng cao kiến thức cho bản thân mình trong công tác giảng dạy
2.2 Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi nói trên thì tôi cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học như:
Kiến thức hiểu sâu về các tác phẩm văn học của bản thân vẫn còn hạn chế dẫn đến việc lựa chọn một số câu chuyện, bài thơ để dạy trẻ đôi lúc còn chưa phù hợp với độ tuổi của trẻ
Đồ dùng phục vụ khi tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ còn thiếu thốn, chưa được phong phú, đa dạng; chưa sinh động, chưa hấp dẫn trẻ và chưa sáng tạo để có thể tạo hứng thú, lôi cuốn trẻ vào hoạt động Bên cạnh đó môi trường cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học còn nghèo nàn, chưa thu hút trẻ Góc sách – thư viện của bé chưa sưu tầm được nhiều thể loại tranh truyện, thơ ca, hò vè để trẻ được tham khảo thêm
Việc tổ chức tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học còn khô khan, chưa phát huy được tính tích cực của trẻ khi hoạt động
Giáo viên chưa chú ý lồng ghép các tác phẩm văn học vào trong các hoạt
Trang 5động khác cũng như các môn học khác để củng cố thêm kiến thức cho trẻ cũng như khơi gợi ở trẻ sự say mê, hứng thú về các tác phẩm văn học
Phần lớn phụ huynh chưa nhận thức được đầy đủ về tầm quan trọng của giáo dục mầm non, phụ huynh còn nặng quan tâm xem đến lớp con có chịu ăn, chịu ngủ hay không, con có tăng cân không Một số phụ huynh cũng có quan tâm đến con có thuộc bài thơ, câu chuyện nào không nhưng phụ huynh lại chưa quan tâm đến việc trẻ tuy thuộc nhưng trẻ có cảm nhận hết được ý nghĩa của tác phẩm văn học đó không và phụ huynh chưa biết cách giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học được hiệu quả…Vì vậy chưa tạo điều kiện để trẻ được phát huy hết khả năng
2.3 Kết quả thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến
Từ những nguyên nhân trên tôi bắt đầu khảo sát chất lượng trên trẻ để nắm rõ tình hình ngay từ đầu năm học
Với tổng số trẻ ở lớp là 25 trẻ và chất lượng khảo sát mới chỉ đạt được như sau:
Nội dung đánh giá
Số trẻ khảo sát
Kết quả trước khi áp dụng
sáng kiến
Số trẻ % Số trẻ %
Trẻ hứng thú tham gia hoạt động làm
Trẻ nghe, hiểu và cảm nhận được tác
Trẻ nhớ được tên tác giả, tác phẩm,
Trẻ đọc thuộc thơ, ca dao, đồng dao
Trẻ biết đọc thơ, ca dao, đồng dao, kể
chuyện diễn cảm, mạch lạc, rõ ràng… 25 13 52 12 48 Trẻ có khả năng sáng tạo thơ, truyện
đơn giản theo trí tưởng tượng 25 13 52 12 48 Trẻ hứng thú với trò chơi đóng kịch
và biết diễn xuất theo tính cách các
Thực tế vào đầu năm học qua tổ chức một số hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học kết quả trên trẻ còn nhiều hạn chế:
Còn nhiều trẻ chưa hứng thú tham gia vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học; trẻ nghe, hiểu và cảm nhận tác phẩm rất hạn chế Nhiều trẻ chưa nhớ được tên tác giả, tác phẩm và hiểu nội dung tác phẩm ít trẻ có khả năng sáng tác thơ truyện theo trí tưởng tượng, ít trẻ biết chơi đóng kịch… Chính vì vậy mà tôi rất băn khoăn lo lắng và suy nghĩ để tìm ra một số biện pháp tối ưu nào đó để lôi cuốn trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động làm quen với tác phẩm văn học để nâng cao hiệu quả của môn học
Trang 63 Một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Sông Âm
Đứng trước thực trạng của lớp như vậy, tôi bắt đầu nghiên cứu và đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học để nâng cao chất lượng môn học làm quen với các tác phẩm văn học của lớp tôi như sau:
3.1 Tự học tập, bồi dưỡng để nâng cao kiến thức về văn học và lựa chọn các tác phẩm văn học phù hợp với trẻ.
Để có thể tạo hứng thú cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học và thực hiện tốt các mục tiêu đề ra thì trước tiên tôi nghĩ mỗi giáo viên cần phải nắm rõ kiến thức về môn học, có một hệ thống kiến thức phong phú chính xác về văn học, lựa chọn được các tác phẩm văn học phù hợp với trẻ Có như vậy thì cô mới có thể tạo hứng thú cho trẻ tham gia vào hoạt động và quá trình tổ chức cho trẻ mới có hiệu quả cao
Hiểu rõ điều đó nên hàng ngày tôi tranh thủ giờ trực trưa hay các ngày nghỉ trong tuần dành 1 đến 2 tiếng để đọc tài liệu dành cho giáo viên mầm non
Cụ thể: Sách “Hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục mầm non mẫu giáo lớn 5-6 tuổi” của Tiến sĩ Lê Thu Hương và Phó giáo sư – tiến sĩ Lê Thị Ánh Tuyết đồng chủ biên; “Phương pháp cho trẻ mầm non làm quen với tác phẩm văn học của Phó giáo sư – Tiến sĩ Lã Thị Bắc Lý và Phó giáo sư – Tiến sĩ Lê Thị Ánh Tuyết đồng chủ biên”; Các tập san dành cho giáo dục mầm non hay xem các bài soạn mẫu gợi ý, sưu tầm sách truyện, thơ dành cho trẻ 5 – 6 tuổi phù hợp với trẻ
Sau khi tìm hiểu các tài liệu thì tôi đã nắm rất rõ những kiến thức xoay quanh việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Ví dụ: Đối với thơ: Để giúp trẻ cảm thụ tốt ngôn ngữ của thơ, điều quan
trọng nhất là phải đọc diễn cảm, thể hiện nhịp điệu, âm điệu và sắc thái của bài thơ Giáo viên cần tập đọc diễn cảm và học thuộc bài thơ cho trẻ nghe Để trẻ cảm thụ tốt bài thơ, cô nên trò chuyện với trẻ về nội dung bài thơ, giải thích nghĩa của một số từ, ý của các câu thơ, vẻ đẹp mà các câu thơ mô tả, kết hợp với xem tranh minh họa hoặc làm các động tác minh họa Cho trẻ nghe nhiều lần, đọc thơ theo cá nhân, theo nhóm, luyện tập cách đọc diễn cảm Cho trẻ biết tên bài thơ, tác giả của bài thơ Hay đối với các bài đồng dao, ca dao, tục ngữ thì lời các bài đồng dao thường ít có ý nghĩa, nhưng lại có tính nhịp điệu rất cao, giáo viên không cần giảng nội dung mà chủ yếu luyện cho trẻ học thuộc và thể hiện được nhịp điệu, nhận ra tiếng lặp lại tạo nên nhịp điệu của bài đồng dao, ca dao; nhận biết lối nói ngược trong đồng dao, ca dao Trước khi đọc các bài đồng dao,
ca dao, tục ngữ giáo viên gợi cho trẻ nhớ lại mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống theo đúng lôgic của nó, sau đó đọc cho trẻ nghe, truyền đạt đến trẻ sắc thái hóm hỉnh của nó
Ngoài ra để lựa chọn được các tác phẩm văn học phù hợp với trẻ tôi nhận thấy: Đối với trẻ ở lớp mà có khả năng sử dụng được ngôn ngữ mạch lạc để kể lại chuyện thì các câu chuyện dùng để kể cho trẻ giáo viên nên lựa chọn những câu chuyện không nên quá dài, cần phải lưu ý tới đặc điểm về trí nhớ, sự chú ý của trẻ Các câu chuyện cần phải phù hợp với trẻ về nội dung, phát triển ở trẻ
Trang 7những đặc tính cần thiết của nhân cách Chủ đề của câu chuyện cần phải rõ ràng, các sự kiện trong chuyện diễn ra theo một trình tự nhất định Từ ngữ cần phải dễ hiểu, chính xác, kết cấu ngữ pháp không phức tạp, hành văn phải sáng sủa giàu hình ảnh Sau khi nghe, và hiểu nội dung truyện thì trẻ có thể kể lại và thể hiện được thái độ của mình đối với các sự kiện trong chuyện Khi kể lại trẻ có thể bỏ sót một vài khía cạnh, một vài tình tiết nhưng không làm mất tính lôgic của các
sự kiện trong chuyện Trẻ có thể thay các từ của tác giả bằng từ tương tự nhưng phải đạt Một số tác phẩm dùng để dạy trẻ kể lại chuyện cho trẻ 5 - 6 tuổi mà tôi
đã lựa chọn để dạy trẻ kể lại như: Ví dụ: Với chủ đề “Gia đình”, các câu chuyện
nên lựa chọn đó là: “Ba cô gái”, “Ai đáng khen nhiều hơn”, “Hai anh em”…Với chủ đề thế giới thực vật: “Quả bầu tiên” Với chủ đề thế giới động vật: “Chú dê đen”, “chàng Rùa”…
Hay những tác phẩm đó phải phản ánh được các hiện thực của cuộc sống thông qua những hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng ngôn ngữ có sự thống nhất giữa nội dung và hình thức và một điều lưu ý mà tôi không thể bỏ qua đó là tác phẩm phải mang tính vừa sức với trẻ, số lượng từ trong một tác phẩm phải phù hợp với lứa tuổi, nội dung phản ánh quen thuộc, gần gũi với trẻ, không sử dụng biện pháp tu từ ẩn ý cao siêu mà làm cho trẻ không hiểu được Ngôn ngữ phải trong sáng, nhân vật được xây dựng một cách hồn nhiên, ngộ nghĩnh Đặc biệt là tác phẩm đó phải mang ý nghĩa giáo dục về đạo đức cho trẻ, thông qua tác phẩm trẻ rút ra được cho mình hành động đúng
Ví dụ: Với chủ đề thực vật tôi đã chọn câu chuyện “ Quả bầu tiên”, qua
tác phẩm đó trẻ sẽ hiểu được cái thiện cái ác, và người lương thiện sẽ gặp may mắn, được đền đáp công ơn còn người ác thì sẽ phải trả giá Ở chủ đề động vật tôi chọn bài thơ “ Mèo đi câu cá”, qua hình tượng hai anh em nhà mèo giúp trẻ nhận thấy sự chăm chỉ, chịu khó làm việc , không nên lười nhác chờ đợi người khác đem đến cho mình Ở chủ đề gia đình tôi cho trẻ làm quen với câu chuyện
“Hai anh em” Trong câu chuyện mang tính chất gần gũi với trẻ, anh em phải biết yêu thương, nhường nhịn và quan tâm đến nhau Ngoài ra trẻ còn nhận biết thêm được một điều nữa đó là phải siêng năng, chăm chỉ , giúp đỡ mọi người mới được đón nhận tình yêu thương của người khác đối với mình và có kết quả tốt trong cuộc sống
Đối với thơ thì với lứa tuổi 5 – 6 tuổi giáo viên nên lựa chọn các bài thơ
có sắc thái khác nhau: êm dịu, nhẹ nhàng, vui vẻ, hóm hỉnh,…nhằm giúp trẻ cảm nhận cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ tiếng việt và trong cuộc sống, giúp trẻ phát triển đời sống tình cảm
Ví dụ: Một số tác phẩm thơ để dạy cho trẻ 5 - 6 tuổi mà tôi đã lựa chọn để
dạy như: Với chủ đề “Gia đình” các bài thơ nên lựa chọn đó là: “Làm anh”,
“Em yêu nhà em”, Với chủ đề thế giới động vật: “Mèo đi câu cá”, “Gà mẹ đếm con”…
Hay đối với những trẻ có khả năng diễn xuất đóng kịch như một số trẻ ở lớp thì khi lựa chọn các tác phẩm để chuyển thể sang kịch bản tôi luôn chú ý: Các tác phẩm đó nội dung phải mạch lạc, dễ hiểu, các nhân vật thì giàu màu sắc thẩm mỹ về tính cách, hành động, ngôn ngữ; Lời thoại của nhân vật rõ ràng dễ hiểu, hành động kịch đa dạng, kịch tính để trẻ có thể diễn xuất theo tính cách
Trang 8của nhân vật Một số tác phẩm mà tôi lựa chọn để chuyển thể thành kịch bản cho trẻ chơi đóng kịch đó là: Truyện “Chú dê đen”, “Ba cô gái”, “Ba chú lợn con”…
Có thể nói việc tự học tập, bồi dưỡng để nâng cao kiến thức về văn học
cho bản thân và lựa chọn các tác phẩm văn học phù hợp với trẻ ngay từ đầu năm học đã tạo cơ sở vững chắc và tạo tiền đề bước đầu cho việc tạo hứng thú cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học để nâng cao chất lượng giúp trẻ học tốt môn làm quen với tác phẩm văn học
3.2 Chuẩn bị đồ dùng minh họa, học liệu đa dạng hấp dẫn để lôi cuốn trẻ vào hoạt động và tạo môi trường văn học xung quanh trẻ.
Nếu việc trang bị cho bản thân một hệ thống kiến thức vững vàng xoay quanh việc tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học và lựa chọn các tác phẩm thơ và truyện phù hợp với trẻ được xem như là cơ sở vững chắc và tiền đề bước đầu cho việc tạo hứng thú nâng cao chất lượng giúp trẻ học tốt môn làm quen với tác phẩm văn học thì việc chuẩn bị đồ dùng minh họa, học liệu đa dạng hấp dẫn cũng như tạo môi trường văn học xung quanh trẻ sẽ giúp trẻ phát triển tư duy, trí tưởng tượng đặc biệt sẽ lôi cuốn trẻ vào hoạt động và kích thích sự hứng thú, sáng tạo của trẻ
Mặc dù trẻ 5 - 6 tuổi tư duy trìu tượng bắt đầu phát triển nhưng tư duy trực quan hành động vẫn chiếm ưu thế Chính vì vậy trẻ chỉ tập trung chú ý, ghi nhớ những gì mà trẻ cảm thấy thích thú cho nên giáo viên cần chuẩn bị đồ dùng dạy và học gồm những hình ảnh sống động, những mô hình đa dạng, phong phú
và sinh động phù hợp với từng bài dạy
Có thể nói một công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc chuẩn tranh minh họa, học liệu đa dạng hấp dẫn để lôi cuốn trẻ vào hoạt động trong việc cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học đó là thiết kế các bài giảng điện tử trên
powerpoint Chỉ cần kích chuột thì hình ảnh, bức tranh xuất hiện, các hiệu ứng
âm thanh tiếng động gây được sự chú ý của trẻ, trẻ vô cùng thích thú với các hình ảnh động giống như một thước phim mà trẻ muốn khám phá đến cuối cùng Với việc sử dụng màn hình trình chiếu thì những nhân vật trong chuyện sẽ trở nên thật hơn,sống động hơn mà giáo viên cũng không phải mất quá nhiều thời gian cho việc chuẩn bị đồ dùng giảng dạy
Ví dụ: Tôi đã thiết kế các slide của câu chuyện “Chú Dê đen” bằng việc
vẽ sói, chú dê đen, chú dê trắng và các cảnh theo nội dung của câu chuyện và bằng các công cụ chức năng hỗ trợ trên máy tính tôi làm cho các nhân vật cử động như thật theo từng nét, đặc điểm của các nhân vật Khi các hình ảnh cử động được giống như thật sau mỗi lần kích chuột thì sẽ giúp trẻ cảm nhận được các nhân vật rõ nét hơn và trẻ cảm nhận được nội dung của truyện tốt hơn
Có thể nói từ những hình ảnh sinh động, những nhân vật ngộ nghĩnh, những bông hoa biết cử động đủ màu sắc hiện ngay ra với hiệu ứng của âm thanh sống động sẽ tạo hứng thú mạnh mẽ, giúp trẻ cảm thụ bài thơ, câu chuyện được tốt hơn từ đó hiểu được nội dung, có thể thuộc và thể hiện tình cảm khi đọc bài thơ, hay kể những nhân vật trong chuyện
Như vậy với việc sử dụng những hình ảnh minh họa sống động về những bài thơ và câu chuyện trên màn hình thì tôi thấy trẻ rất hứng thú và nó làm trẻ dễ cảm nhận tác phẩm hơn Tuy nhiên để có được những câu chuyện, bài thơ có
Trang 9hình ảnh minh họa đẹp thì khả năng sử dụng thành thạo máy tính và khả năng cắt dán, ghép các hình ảnh trên máy tính cũng là một vấn đề mà giáo viên cần phải nghiên cứu, tìm tòi và học hỏi mới làm được
Bên cạnh thế mạnh từ việc chuẩn bị sử dụng các đồ dùng dạy học trực quan bằng những hình ảnh sống động trên màn hình thì việc sử dụng các mô hình bằng rối, các sa bàn từ những đồ dùng đồ chơi thiết kế từ những nguyên vật liệu tự tạo cũng gây hứng thú cho trẻ không kém và nó còn giúp cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học được sinh động hơn, trẻ cảm nhận được tác phẩm sâu sắc hơn, đa chiều hơn Chính vì tầm quan trọng đó mà ngoài việc thiết kế chuẩn bị các hình ảnh sinh động trên powerpoint tôi còn thu thập các nguyên vật liệu, phế liệu khác nhau để làm các mô hình, sa bàn, sân khấu hóa theo nội dung của các bài thơ, câu chuyện
Ví dụ: Từ những nguyên liệu rất dễ kiếm tìm: Phế liệu chai, lọ các loại, quả bóng,… keo dán, sơn, cọ…Sau khi vệ sinh sạch sẽ, tôi chọn từ các phế liệu
trên có hình phù hợp với từng con vật, côn trùng cần làm (gà con, cá, bọ dừa, cánh cam…) cắt tạo thành cánh, đính mắt, mỏ, mào, chân…và sơn màu, vẽ các chi tiết vào tạo thành những con vật đáng yêu Tôi sử dụng các con vật vào mô hình các bài thơ, câu chuyện có liên quan tới các con vật
Hình ảnh một số con vật làm từ phế liệu để sử dụng trong các mô hình
Ngoài việc sử dụng phế liệu để làm các con vật phù hợp với các bài thơ, câu chuyện thì tôi còn chú trọng sử dụng các phế liệu khác và các nguyên vật liệu khác để tạo thành nhiều mô hình, hay sa bàn thật sinh động hấp dẫn để minh họa phù hợp với từng tác phẩm văn học
Ví dụ: Câu chuyện “Cây rau của thỏ út” Tôi làm một mô hình sa bàn từ
các miếng phộp thừa xin từ cửa hàng làm nhôm kính Sau đấy đóng thành cái sa bàn có thể xoay được Các hình ảnh, nhân vật thì được vẽ rồi sơn màu hoặc làm
từ giấy đề can, giấy xốp, đất nặn, sau đấy dán lên các bìa cát tông cứng và làm
đế đứng cho các nhân vật
Trang 10
Hình ảnh hai cảnh trong sa bàn tròn chuyện “Cây rau của thỏ út”
Tùy theo từng bài thơ, câu chuyện mà tôi chuẩn bị và làm các hình ảnh minh họa đa dạng, phong phú theo nhiều kiểu, nhiều cách khác nhau
Ví dụ: Câu chuyện “Ai đáng khen nhiều hơn” tôi muốn kể với rối tay nên
tôi đã thiết kế một sân khấu rối có minh hoạ cảnh vật câu chuyện được làm từ xốp cứng, giấy màu Lấy giấy xốp làm đầu của con vật, trang trí các hoạ tiết bằng đề can, thân được may bằng vải hoặc xốp hình váy, áo để che cánh tay khi điều khiển
Hình ảnh sân khấu rối tay câu chuyện: Ai đáng khen nhiều hơn
Hay câu chuyện Dê đen và Dê trắng, tôi muốn kể theo cách kể kết hợp với rối bóng nên tôi lại chuẩn bị sân khấu, chuẩn bị míc nói, bóng đèn cao áp và các con rối để kể cho trẻ trong một căn phòng đóng hết cửa cho tối lại Với sự chuẩn bị khung cảnh mờ mờ ảo ảo của hình thức kể này thì trẻ rất tò mò, hứng thú lắng nghe cô kể