Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn học trung đại trong chương trình ngữ văn 11

Là nền văn học cổ, có vị trí hết sức quan trọng trong tiến trình vận động của văn học nước nhà, vì vậy nhiệm vụ của người giáo viên là làm thế nào để học sinh có thể tiếp cận và hiểu đượ

SỞ GIÁO DỤC-ĐÀO TẠO QUẢNG NAM

TRƯỜNG THPT BẮC TRÀ MY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

*******************

ĐỀ TÀI:

PHƯƠNG PHÁP DẠY ĐỌC HIỂU TÁC PHẨM VĂN HỌC TRUNG ĐẠI TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11

GV: NGUYỄN THỊ BÉ

TỔ: NGỮ VĂN

Bắc Trà My, Tháng 5 năm 2018

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tầm quan trọng của vấn đề

Văn học là một loại hình sáng tác, tái hiện những vấn đề của đời sống xã hội con người Có thể nói nhiệm vụ chủ yếu của văn học là sự phản ánh hiện thực, vinh dự lớn lao nhất của nhà văn là sự phản ánh cho được đời sống chiến đấu và sản xuất của nhân dân

Nhìn vào tiến trình phát triển của văn học Việt Nam ta thấy, trước thế kỉ X (thời

kì Bắc thuộc), nền văn học nước ta chưa có văn học viết, chỉ có văn học dân gian Đến thế kỉ thứ X (thời kì độc lập tự chủ), dòng văn học viết hay còn gọi là văn học trung đại với tư cách là một dòng văn học viết mới có điều kiện xuất hiện Những tác phẩm văn học viết ra đời đáp ứng nhu cầu của thời đại trong buổi đầu của nền tự chủ nước nhà Có thể nói sự ra đời của văn học trung đại là bước nhảy vọt của tiến trình lịch sử

dân tộc Khác với văn học dân gian, văn học trung đại hình thành đã “mở ra một thời

kì lịch sử mới oanh liệt, rực rỡ” (Đặng Thai Mai) cho nền văn học nước nhà Là một

thời kì lớn của văn học nước nhà (từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX), ra đời và phát triển dưới các triều đại phong kiến Việt Nam, vì vậy theo quy luật phản ánh của văn học nói chung, văn học là tấm gương phản chiếu xã hội Phong Kiến Việt Nam Vì thế nền văn học trung đại là một mảng lớn trong cấu trúc chương trình ngữ văn Trung học Phổ thông và được phân phối giảng dạy chủ yếu ở lớp 10 và 11 Là nền văn học cổ, có vị trí hết sức quan trọng trong tiến trình vận động của văn học nước nhà, vì vậy nhiệm vụ của người giáo viên là làm thế nào để học sinh có thể tiếp cận và hiểu được vai trò, vị trí, giá trị của nền văn học trung đại nước nhà

2 Thực trạng chung

Trên thực tế, việc giảng dạy các tác phẩm văn học trung đại Việt Nam ở trường THPT lại gặp không ít khó khăn, phần lớn giáo viên rất ngại giảng dạy giai đoạn văn học này bởi đa số giáo viên ngữ văn hiện nay thuộc thế hệ 7X, 8X, 9X, vốn kiến thức, hiểu biết về văn hóa, văn học thời trung đại có phần hạn chế Do đó, dẫn đến tình trạng không ít giáo viên đã hiện đại hóa tác phẩm, giảng dạy văn học trung đại cũng như giảng dạy văn học hiện đại, lí giải tác phẩm một cách chung chung rồi qui vào các giá trị yêu nước, nhân đạo mà không giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp của tác phẩm, không hiểu được cái độc đáo của nhà văn Một số giáo viên lại nặng về giảng giải nội dung, phân tích các sự kiện lịch sử, giảng dạy văn học trung đại như các hiện tượng lịch sử, nên không khai thác hết các giá trị thẩm mỹ của văn chương cổ Về phía học sinh, có một hiện tượng phổ biến là học sinh không có hứng thú khi học văn học

Việt Nam trung đại Cái hay mỗi thời mỗi khác, có những cái mà quan niệm xưa cho

là hay là đẹp thì nay đã trở nên xa lạ, nếu không có vốn tri thức nhất định về văn hóa, văn học thì không thể hiểu được

Là một giáo viên dạy văn, tôi luôn mong muốn học sinh mình có khả năng cảm thụ, say mê các tác phẩm văn học trung đại nói riêng, với bộ môn văn học nói chung

để có thái độ trân trọng đối với di sản văn hóa dân tộc

3 Lí do chọn đề tài:

Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đã luôn khẳng định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là những chính sách trọng tâm, có vai trò chính yếu của Nhà nước, được ưu tiên trước nhất, thậm chí đi trước một bước so với các chính sách phát triển kinh tế - xã hội khác Trong những năm gần đây, việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo được cả xã hội quan tâm Theo tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo thì phương pháp dạy học văn cũng cần phải thay đổi để kịp với yêu cầu thực tiễn Hơn nữa sự cách biệt giữa hai thời đại: trung đại và hiện đại khiến cho cả người dạy (giáo viên) lẫn người học (học sinh) đều có cái nhìn có phần hạn hẹp về văn hóa, văn học thời trung đại

Bên cạnh đó, trong giai đoạn như hiện nay, với sự phát triển hối hả của thời buổi kinh tế thị trường, của công nghệ số, việc tiếp cận và tìm hiểu tác phẩm văn học

cổ, văn học trung đại không tạo nên mấy hứng thú với các em học sinh phổ thông

Nhìn lại thực tế dạy học tác phẩm văn học trung đại lớp 11 thì thấy rằng cả giáo viên lẫn học sinh đều chưa chủ động trong việc tiếp cận, tìm hiểu tác phẩm văn học trung đại, những tác phẩm có khoảng cách khá xa với chúng ta về thời gian lịch sử

Với tư cách là một giáo viên nhiều năm giảng dạy môn ngữ văn lớp 11, tôi luôn trăn trở làm thế nào để có thể giảng dạy các tác phẩm văn học trung đại Việt Nam đạt hiệu quả? Xuất phát từ những thực tế trên, tôi đã thực hiện đề tài: “Phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn học trung đại trong chương trình ngữ văn 11”

4 Phạm vi nghiên cứu:

Trong khuôn khổ đề tài này, tôi xin nêu ra các phương pháp dạy đọc hiểu tác phẩm văn học trung đại trong chương trình ngữ văn 11 mà tôi đã áp dụng trong hai năm học 2017 – 2018 Tuy những phương pháp này còn nhiều hạn chế nhưng đã góp

phần đem lại hiệu quả, nâng cao chất lượng bộ môn ngữ văn ở những lớp tôi đã giảng dạy và áp dụng

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận: dựa vào mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ của bộ môn ngữ văn trong trường THPT

- Nghiên cứu thực tiễn: khảo sát, tổng kết kinh nghiệm

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận:

Bác Hồ đã từng nói: “Người có tài mà không có đức là kẻ bỏ đi, người có đức

mà không có tài làm việc gì cũng khó” Từ xưa đến nay, vấn đề đạo đức, lối sống luôn

được dân tộc ta đề cao, xem trọng và răn dạy con cháu sau này Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, bộ môn ngữ văn giữ vai trò rèn luyện tâm hồn trong sáng, sống lành mạnh, có ích cho những em học sinh Hơn nữa văn học tái hiện những vấn đề đời sống

xã hội, con người Do đó môn ngữ văn được xem là cây cầu nối văn hóa, lịch sử giữa các thời đại với người đọc, trong đó có văn học trung đại, nền văn học kéo dài suốt mười thế kỉ của dân tộc

1.1 Đặc điểm nội dung của văn học trung đại.

Văn học trung đại là thời kì văn học lớn của dân tộc (từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX), được gọi bằng những cái tên khác nhau như văn học phong kiến, văn học bác học, văn học thành văn, văn học cổ điển Bởi từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX, văn học trung đại phát triển trong một môi trường xã hội phong kiến với ý thức hệ nho giáo, lực lượng sáng tác chủ yếu là tầng lớp trí thức Văn học trung đại tồn tại và phát triển trong suốt mười thế kỉ nhưng không bao giờ tách khỏi chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân đạo và cảm hứng thế sự

- Chủ nghĩa yêu nước:

Chủ nghĩa yêu nước là nội dung lớn, xuyên suốt quá trình tồn tại và phát triển của văn học trung đại Việt Nam Chủ nghĩa yêu nước gắn liền với tư tưởng “trung quân ái quốc” Nó được thể hiện rất phong phú, đa dạng, có khi là âm điệu hào hùng khi đất nước chống giặc ngoại xâm, có khi là âm điệu bi tráng lúc nước mất nhà tan,

có khi là giọng điệu thiết tha khi đất nước trong cảnh thái bình

- Chủ nghĩa nhân đạo:

Chủ nghĩa nhân đạo cũng là nội dung lớn, xuyên suốt quá trình phát triển của văn học trung đại Việt Nam Khi vận mệnh cá nhân con người, quyền sống, quyền hạnh phúc của con người bị đe dọa thì chủ nghĩa nhân đạo lại thăng hoa rực rỡ Văn học trung đại Việt Nam luôn gắn bó với số phận con người Chủ nghĩa nhân đạo có hàm chứa chủ nghĩa yêu nước bởi có những bài ca yêu nước thể hiện nỗi băn khoăn, day dứt trước số phận con người, qua việc ca ngợi vẻ đẹp con người, đồng cảm với bi kịch con người, đồng tình với ước mơ, khát vọng con người, lên án các thế lực tàn bạo

- Cảm hứng thế sự:

Cảm hứng thế sự biểu hiện khá rõ nét từ văn học cuối đời Trần, văn học hướng tới phản ánh hiện thực xã hội, phản ánh cuộc sống đau khổ của nhân dân Cảm hứng thế sự trong văn học trung đại đã góp phần tạo tiền đề cho sự ra đời của văn học hiện thực trong thời kì sau

1.2 Đặc điểm nghệ thuật của văn học trung đại.

Do tồn tại dưới ý thức hệ nho giáo, lực lượng sáng tác chủ yếu là tầng lớp trí thức nho giáo, do đó văn học trung đại mang nét đặc trưng riêng về nghệ thuật đó là tính quy phạm và sự phá vỡ tính quy phạm, tính trang nhã và khuynh hướng bình dị, tiếp thu và dân tộc hóa tinh hoa văn học nước ngoài

- Tính quy phạm và sự phá vỡ tính quy phạm.

+ Tính quy phạm là đặc điểm nổi bật của văn học trung đại Việt Nam, là sự quy định chặt chẽ theo khuôn mẫu mà người sáng tác văn học phải tuân theo trong sáng tác của mình Tính quy phạm thể hiện ở: quan điểm văn học, ở tư duy nghệ thuật, ở thể loại văn học và ở cách sử dụng thi liệu

+ Sự phá vỡ tính quy phạm là do các tác giả phát huy cá tính sáng tạo trong cả nội dung và hình thức biểu hiện của tác phẩm như khai thác ngôn ngữ dân gian, sáng tạo ra các thể thơ mới Các tác giả văn học trung đại, đặc biệt là những tác giả tài năng một mặt vừa tuân thủ tính quy phạm, mặt khác vừa phá vỡ tính quy phạm, phát huy cá tính sáng tạo cả trong nội dung cảm xúc lẫn hình thức biểu hiện

- Tính trang nhã và khuynh hướng bình dị.

+ Văn học trung đại có đề tài hướng đến cái cao cả, trang trọng, hình tượng nghệ thuật hướng tới vẻ tao nhã, mĩ lệ với ngôn ngữ cao quý, diễn đạt trao chuốt, hoa mĩ

+ Tuy nhiên trong quá trình phát triển văn học trung đại có xu hướng ngày càng gắn bó với hiện thực đã đưa văn học gắn với đời sống hiện thực, tự nhiên và bình dị

- Tiếp thu và dân tộc hóa tinh hoa văn học nước ngoài.

Văn học trung đại Việt Nam phát triển theo qui luật vừa tiếp thu vừa dân tộc hóa văn học nước ngoài, chủ yếu là văn học Trung Quốc về ngôn ngữ, về thể loại, về thi liệu Văn học trung đại đã sáng tạo ra chữ Nôm, biểu đạt nghĩa tiếng Việt dùng chữ Nôm trong sáng tác, sử dụng lời ăn tiếng nói, cách diễn đạt của nhân dân trong sáng tác

1.3 Kết luận.

Với nội dung và đặc điểm như thế, có thể nói lâu nay văn học trung đại vẫn là một mảng khó tiếp cận đối với số đông người học, bởi rào cản về ngôn ngữ, văn tự, khoảng cách về văn hóa giữa quá khứ và hiện tại dẫn đến việc dạy và học phần văn học trung đại gặp nhiều khó khăn

2 Cơ sở thực tiễn:

Văn học trung đại là một thời kì lớn của nền văn học dân tộc, là nền tảng hình thành nên nền văn học hiện đại của nước nhà Đây là thời kì văn học phát triển trong thời gian dài, phong phú, đạt được nhiều thành tựu với những đỉnh cao như Nguyễn

Du, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Trãi, Hồ Xuân Hương

Nhìn lại chương trình ngữ văn 11, những tác phẩm văn học trung đại chiếm số lượng không nhỏ, việc dạy cho hay, hiểu cho đúng những tác phẩm này vẫn là thách thức và mục tiêu phấn đấu của mỗi giáo viên, học sinh Bởi lẽ trong quá trình tiếp nhận cả giáo viên và học sinh đều gặp phải những khó khăn cơ bản như:

- Thứ nhất: văn học trung đại viết theo hệ thống thi pháp cũ, dùng nhiều điển

tích, điển cố, thủ pháp ước lệ tượng trưng, có nhiều từ cổ mà hiện nay ít sử dụng, khó thuộc, khó nhớ

- Thứ hai: vấn đề ngôn ngữ Cả giáo viên lẫn học sinh hầu như chỉ tiếp nhận tác

phẩm thông qua các bản dịch nghĩa và dịch thơ Do đó việc hiểu sai hoặc chưa đầy đủ các lớp nội dung, ý nghĩa cũng như vẻ đẹp nghệ thuật của các tác phẩm rất hay xảy ra

- Thứ ba: rất nhiều tác phẩm văn học trung đại là những văn bản hành chính,

được sáng tác theo các thể loại mang tính chức năng như chiếu, hịch, cáo nên ít gây hứng thú với học sinh ngày nay

- Thứ tư: Những tác phẩm văn học thời kì này đã trở nên cũ kĩ và xa lạ với tâm

lí tiếp nhận của học sinh ngày nay bởi đời sống được phản ánh trong văn học trung đại

là bối cảnh xã hội từ thế kỉ trước Ngoài việc vận dụng về sự phát triển của lịch sử xã hội góp phần vào việc lí giải các tác phẩm văn học thời kì này cũng gặp rất nhiều khó khăn, nhất là các sự kiện lịch sử cụ thể liên quan đến sự ra đời của các tác phẩm văn học

- Thứ năm: giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh chưa rõ ràng, cụ thể mà còn

chung chung, đại khái Vấn đề được giao chưa hấp dẫn học sinh tìm tòi Trong khi đó, khả năng tự lập để phát hiện vấn đề của học sinh còn hạn chế, mang tính chất ỷ lại cho giáo viên khi đi tìm hiểu, khám phá kiến thức mới Đặc biệt đối với học sinh miền núi, vùng sâu, vùng xa

Từ những thực tiễn trên, đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp dạy đọc

hiểu tác phẩm văn học trung đại trong chương trình ngữ văn 11” góp phần khắc phục,

hạn chế những khó khăn trên, kéo các tác phẩm thời kì trung đại lại gần với thời đại các em sống

3 Nội dung, biệp pháp thực hiện.

Văn học trung đại là một thời kì văn học dài, chiếm thời lượng lớn trong chương trình phổ thông trong đó có chương trình 11 Đồng thời đây là thời kì văn học khó tiếp nhận, khó giảng dạy vì những lí do đã nêu ở trên Cho nên làm thế nào để giảng dạy tác phẩm văn học trung đại Việt Nam đạt hiệu quả đòi hỏi phải có sự chuẩn bị kĩ ở cả người dạy lẫn người học Căn cứ vào tình hình thực tế ở trường phổ thông và nhu vầu học tập của bộ môn, tôi xin đề ra một số giải pháp để dạy đọc hiểu tác phẩm văn học trung đại nhằm giúp học sinh có một số định hướng chung làm nền tảng để tiếp cận và phân tích các tác phẩm văn học tốt hơn

3.1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà.

- Muốn bài dạy đạt hiệu quả cao, trước hết người giáo viên cần chú trọng và thực hiện nghiêm túc các khâu chuẩn bị trước khi lên lớp Đồng thời bằng các nghiệp

vụ sư phạm có tính giáo dục cao, giáo viên rèn cho học sinh một cách nề nếp ý thức chuẩn bị bài ở nhà, tinh thần, thái độ học tập trên lớp

- Việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà là một khâu quan trọng vì vừa củng cố lại kiến thức cũ (học lại bài cũ), đồng thời bước đầu tự tìm hiểu, khám phá kiến thức mới (soạn bài mới) Nhưng bước này có thu được hiệu quả hay không không chỉ tùy thuộc vào học sinh và còn tùy thuộc vào cả giáo viên vì nếu giáo viên không tổ chức hướng dẫn công việc cụ thể cho học sinh thì học sinh sẽ rất lúng túng Do vậy yêu cầu quan trọng là giáo viên phải giao việc cụ thể cho học sinh chuẩn bị ở nhà

+ Nhằm tạo hứng thú thu hút học sinh chuẩn bị bài ở nhà giáo viên cần dành khoảng 2 phút để tóm tắt (thật ngắn gọn) hoặc đọc diễn cảm một đoạn thơ (đoạn văn) của văn bản sắp học hoặc kể lại một điển tích, điển cố được nói đến trong văn bản Tùy vào từng bài cụ thể để chọn hình thức cho hấp dẫn Có nhiều cách, nhưng dù là cách nào thì cũng phải làm cho học sinh có ấn tượng về văn bản sắp học

+ Căn cứ vào đặc trưng của thể loại, dung lượng kiến thức của từng bài cụ thể, giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài chi tiết từ nội dung như: tìm hiểu bối cảnh lịch sử, hoàn cảnh sáng tác, chủ đề, điển cố của văn bản; cho đến cách thức và phương pháp chuẩn bị: đọc phần mục tiêu bài học, đọc nhiều lần phần văn bản, tìm hiểu phần chú thích và trả lời các câu hỏi hướng dẫn chuẩn bị bài trong sách giáo khoa Nếu có điều kiện tìm hiểu thêm các tài liệu liên quan đến tác phẩm

- Ví dụ :

Để chuẩn bị tiết sau học bài “Bài ca ngất ngưỡng” của Nguyễn Công Trứ, giáo

viên dành khoảng thời gian thích hợp (khoảng 2-3 phút) từ tiết học trước tạo tâm thế

và hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà

+ Đầu tiên để thu hút học sinh, giáo viên có thể kể lại giai thoại cụ Nguyễn

Công Trứ với “tấm mo che miệng thế gian”: khi cụ Nguyễn Công Trứ được vua Tự

Đức cho về trí sĩ, cụ thường ngồi ngất ngưỡng trên một chiếc xe bò cái, cổ bò lại đeo nhạc ngựa, long nhong đến từng nhà giã từ những người quen Khi đến nhà Hà Tôn Quyền, vị đại thần trước kia đã từng dèm pha gây cho ông nhiều bước thăng trầm lận đận Nguyễn Công Trứ lấy cái mo cau, chép vào đó bài thơ, buộc sau đuôi bò, che lại Thiên hạ xúm lại xem, rúc rích cười khiến Hà Tôn Quyền thêm tò mò Nguyễn Công Trứ gạt mọi người và úp xấp mo cau lại Hà Tôn Quyền đòi coi cho kì được, sấn lại, lật ngửa mo cau lên Hóa ra trên mo cau có bài thơ:

Xuống ngựa lên xe lọ tưởng nhàn Lợm mùi giáng chức với thăng quan

Điền viên dạo chiếc xe bò cái Sẵn tấm mo che miệng thế gian.

Hà Tôn Quyền đỏ ngay mặt, hiểu ra là Nguyễn Công Trứ chơi xỏ mình, “miệng thế gian” hay dèm pha có khác chi miệng họ Hà

Khi đã về hưu, cụ Nguyễn Công Trứ mặc kệ thế gian bảo mình là ngạo thế, cụ chỉ ngất ngưỡng, nghêu ngao thơ, bất tận chơi mà chẳng bận lòng Và bài thơ “Bài ca ngất ngưỡng” đã thể hiện phong cách sống ngất ngưỡng, khác người, khác đời của cụ

+ Sau đó hướng dẫn học sinh về nhà chuẩn bị bài theo gợi ý:

• Tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác bài thơ, bối cảnh xã hội lúc bấy giờ

• Hiểu khái niệm “ngất ngưỡng” nghĩa là gì?

• Các điển tích, điển cố trong bài thơ

• Những đóng góp của Nguyễ Công Trứ đối với đất nước

• Cuộc đời đầy thăng trầm “lên voi xuống chó” của Nguyễn Công Trứ

+ Sau đó trả lời các câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài trong sách giáo khoa + Cuối cùng yêu cầu học sinh phải có cách hiểu của mình về phong cách sống

“ngất ngưỡng” của Nguyễn Công Trứ Từ đó học sinh đưa ra phong cách sống của bản thân mình hiện nay

3.2 Cách tiếp cận tác phẩm văn học trung đại.

Mỗi tác phẩm văn chương luôn ra đời trong bối cảnh văn hóa, lịch sử nhất định

Vì vậy nếu không đặt trong môi trường hình thành tác phẩm thì không thể có cơ sở để khẳng định hay ngợi ca về những giá trị hiện thực, nhân đạo mà nó thể hiện Do đó khi giảng dạy tác phẩm văn học trung đại, giáo viên phải dựng lại được không khí văn hóa, lịch sử của thời đại, phải tạo được sự đồng cảm về văn hóa, văn học

- Giáo viên phải giúp cho học sinh tái hiện cách cảm, cách nghĩ của người xưa Đặc biệt tác phẩm phải được đặt trong hoàn cảnh lịch sử ra đời của nó, bởi lẽ sáng tạo văn học thường bắt nguồn từ một yếu tố có thực nào đó trong lịch sử ở một thời kì , một giai đoạn, một biến cố nào đó Do đó việc tiếp nhận văn học trung đại Việt Nam nói riêng và văn học Việt Nam nói chung phải gắn với hoàn cảnh lịch sử của sự ra đời,

bởi bất kì một sáng tác nào cũng đều có nguồn gốc sâu xa từ bối cảnh văn hóa, lịch sử của thời đại

- Việc dạy và học văn học trung đại phải dựa trên thi pháp văn chương trung đại Đây sẽ là điều kiện tốt nhất để giúp giáo viên và học sinh có thể tiếp cận, hiểu và phân tích tác phẩm văn chương một cách thấu đáo nhất

- Đối với học sinh giỏi, việc đặt tác phẩm trung đại trong bối cảnh xã hội hôm nay càng có ý nghĩa quan trọng để các em có thể chủ động tiếp cận nhiều tác phẩm cùng loại, cùng một chủ đề, cùng một phạm trù văn học Từ đó các em có thể so sánh, đối chiếu với tác giả, tác phẩm trong văn học hiện đại làm phong phú kiến thức văn học cho riêng mình

- Ví dụ:

Dạy bài “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn đình Chiểu, đây là tác phẩm

tương đối khó, thể hiện sâu sắc nội dung cơ bản của văn học trung đại là chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân đạo Vì vậy giáo viên phải dành thời gian để hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà

+ Đầu tiên giới thiệu sơ qua bối cảnh xã hội Việt Nam lúc bấy giờ: ngày 1/9/1858, thực dân Pháp nổ tiếng súng đầu tiên xâm lược Việt Nam tại cảng Sơn Trà,

Đà Nẵng nhưng thất bại Sau đó đầu năm 1859, lấy cớ triều đình Huế cấm đạo thiên chúa, thực dân Pháp đem quân vào can thiệp Việt Nam, chúng tấn công lần lượt ba tỉnh miền đông Nam kì rồi ba tỉnh miền tây Nam kì Đến năm 1867, lục tỉnh Nam kì

đã rơi vào tay Pháp, triều đình nhà Nguyễn nhu nhược đã từng bước can tâm bán nước

ta cho thực dân Pháp Trong khi đó, đối lập với sự hèn nhát của triều đình nhà Nguyễn, nhân dân khắp nơi trên cả nước đã tổ chức chống Pháp Vào đêm ngày 16/12/1861, những con người vốn chỉ là nông dân, vì quá căm phẫn kẻ ngoại xâm, đã tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc, tiêu diệt được một số quân Pháp và viên quan người Việt làm việc cho Pháp Họ làm chủ đồn giặc được hai ngày thì bị phản công, hơn hai mươi nghĩa quân đã hy sinh Trận đánh tuy thất bại nhưng đã gây tiếng vang lớn không chỉ trong lục tỉnh Nam kì, mà còn cổ vũ tinh thần yêu nước, chống giặc ngoại xâm của nhân dân cả nước Để tỏ lòng tôn kính các nghĩa quân và cổ vũ nhân dân cả nước, tuần Phủ Gia Định Đỗ Quang yêu cầu Nguyễn Đình Chiểu viết bài văn tế để đọc

lễ truy điệu các nghĩa sĩ Sau khi bài văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ra đời, vua Tự Đức đã cho phổ biến bài văn tế trong cả nước để ca ngợi những người nông dân – nghĩa sĩ sống anh dũng, chết vẻ vang trong sự nghiệp cứu nước của dân tộc