Hơn nữa có một số phụ huynh còn chưa quan tâm tới việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động đọc thơ, hoặc do công việc quá bận rộn không có thời gian chăm sóc con cái, nên trẻ
Trang 1MỤC LỤC
Nội dung Trang
1 Đặt vấn đề 02
2 Giải quyết vấn đề 03
2.1 Cơ sở lý luận 03
2.2 Thực trạng của vấn đề 05
2.3 Các biện pháp đã tiến hành 06
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14
3 Kết luận 16
4 Tài liệu tham khảo 19
5 Nhận xét, đánh giá của hội đồng khoa học các cấp 20
Trang 2
1 Đặt vấn đề
"Trẻ thơ như búp trên cành, Như măng mới mọc,
Như mặt trời bình minh ”.
Những hình ảnh ví von ấy đã thể hiện sâu sắc tình cảm và niềm tin của người đời đối với trẻ thơ, của phụ huynh đối với con em mình thật dạt dào, nồng ấm Với chúng ta, trẻ em là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình,
là tương lai của đất nước Vì thế, trong giai đoạn hiện nay việc chăm sóc giáo dục phát triển toàn diện ngay từ tuổi mầm non là vô cùng quan trọng
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một hoạt động có vai trò rất quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ, nó góp phần hình thành đạo đức, nhân cách cho trẻ, đặc biệt là đối với trẻ ở nhà trẻ 25 -36 tháng tuổi Trẻ độ tuổi này khả năng ngôn ngữ còn nhiều hạn chế, vốn từ của trẻ chưa nhiều, đa số trẻ vẫn học nói theo người khác chứ chưa có vốn từ chủ động của bản thân Hơn nữa
có một số phụ huynh còn chưa quan tâm tới việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động đọc thơ, hoặc do công việc quá bận rộn không có thời gian chăm sóc con cái, nên trẻ rất ít khi được nghe những bài thơ, câu chuyện của bố mẹ mình
Chính vì lẽ đó khi dạy trẻ phát triển ngôn ngữ cô giáo cần tìm những hình thức dạy phong phú, mềm dẻo, hấp dẫn để trẻ có thể học nói và phát triển ngôn ngữ một cách dễ dàng Và một trong những hình thức dạy ngôn ngữ cho trẻ thuận tiện nhất là dạy trẻ đọc thơ
Là người giáo viên mầm non, người mẹ hiền thứ hai của trẻ, ngoài việc dạy trẻ đầy đủ các hoạt động, còn phải trang bị cho trẻ đầy đủ về mặt ngôn ngữ và vốn từ, để giúp trẻ biết sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp Ngay từ thuở lọt lòng trẻ được nghe tiếng hát ru của mẹ, đó cũng là lần đầu tiên trẻ được tiếp xúc với giọng nói của con người Lúc này, trẻ chưa hiểu được nội
Trang 3dung lời thơ, câu hát mẹ ru, nhưng trẻ lại dễ dàng tiếp nhận nhạc điệu, vần điệu của lời thơ, câu hát đó Lời hay ý đẹp của thơ ca sẽ giúp trẻ nói đúng, nói hay, vươn tới cái đẹp của tâm hồn, và hình thành khả năng ngôn ngữ cho trẻ Thơ ca là tinh hoa của ngôn ngữ, nó là chìa khóa để mở mang vốn từ cho trẻ Việc dạy trẻ nói đúng, nói hay, phát âm chuẩn xác ở lứa tuổi 25 – 36 tháng là một việc rất khó
Đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ từ 24 tháng tuổi đến 36 tháng tuổi nói riêng, chúng ta cần phải giúp trẻ phát triển mở rộng các từ loại trong các
từ, biết sử dụng nhiều loại câu, bằng cách thường xuyên trò chuyện với trẻ về những sự vật, sự việc trẻ nhìn thấy trong sinh hoạt hàng ngày, nói cho trẻ biết các từ biểu thị về các đặc điểm, tính chất, công dụng của chúng Cho trẻ xem tranh, đọc cho trẻ nghe các bài thơ ngắn gọn, dễ hiểu qua tranh và lời đọc
Để đạt được mục tiêu trên, giáo viên cần có sự linh hoạt trong cách tổ chức và tạo môi trường tốt nhất cho trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua việc dạy trẻ đọc thơ Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề nên tôi đã chọn đề
tài nghiên cứu: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động
dạy thơ cho trẻ 25-36 tháng tuổi”.
2 Giải quyết vấn đề
2.1 Cơ sở lý luận.
Ngôn ngữ còn là phương tiện phát triển tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ Ngôn ngữ là phương tiện để giao tiếp quan trọng nhất đặc biệt là đối với trẻ nhỏ, đó là phương tiện giúp trẻ giao lưu cảm xúc với những người xung quanh hình thành những cảm xúc tích cực Ngôn ngữ là công cụ giúp trẻ hoà nhập với cộng đồng và trở thành một thành viên của cộng đồng Nhờ có những lời chỉ dẫn của người lớn mà trẻ dần dần hiểu được những quy định chung của cộng đồng mà mọi thành viên trong cộng đồng phải thực hiện, mặt khác trẻ cũng có thể dùng ngôn ngữ để bày tỏ những nhu cầu mong muốn của mình với các thành viên trong cộng đồng điều đó giúp trẻ hoà nhập với mọi
Trang 4người Đất nước ta đang trên đường đổi mới và phát triển, Đảng và nhà nước luôn đề cao sự nghiệp giáo dục nước nhà, vì vậy nhiệm vụ quan trọng mà
Đảng đã nêu “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” chúng
ta cần chăm sóc giáo dục ngay từ thuở ấu thơ Với nhiệm vụ này người giáo viên cần nâng cao vai trò trách nhiệm của mình, nhất là giáo viên Mầm non
Trước tiên chúng ta cần hiểu được đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ nhà trẻ: Ở lứa tuổi này, trẻ có nhu cầu giao tiếp với mọi người, trẻ thích tìm hiểu những điều mới lạ trong cuộc sống xung quanh Những từ trẻ được sử dụng hầu hết là những từ chỉ tên gọi , những gì gần gũi xung quanh mà hàng ngày trẻ tiếp xúc Ngoài ra, trẻ cũng nói được một số từ chỉ hành động, chỉ những công việc của bản thân và mọi người xung quanh, hoặc hành động của những con vật mà trẻ biết: Ví dụ: máy bay, tàu hoả, con cá; bố, mẹ, bà, máy bay bay, tàu hoả chạy, con cá bơi
Như chúng ta đã biết, trẻ học một cách vô thức từ cách nói năng, cách
sử dụng ngôn ngữ, sắc thái biểu cảm trong ngôn ngữ của người lớn, trẻ rất
thích bắt chước, làm theo Dân gian ta có câu " Trẻ lên ba cả nhà học nói", hay "
Thỏ thẻ như trẻ lên ba" để khẳng định ảnh hưởng đặc biệt quan trọng của việc
giáo dục trong quá trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ Là người giáo viên phải ý thức được điều này để định hướng, giúp đỡ trẻ Giáo viên cần nói những câu đơn giản, rõ ràng để cho trẻ nói theo Giao tiếp với trẻ bằng ngôn ngữ dịu dàng, tình cảm, yêu thương thì trẻ cũng sẽ có được ngôn ngữ như vậy
Các tác phẩm thơ, ca là kết tinh vẻ đẹp của tiếng mẹ đẻ Biết bao điều trong cuộc sống được diễn đạt trong thơ ca một cách uyển chuyển, giàu nhạc điệu, giàu hình ảnh, làm nảy sinh trong lòng người những tình cảm thiết tha với cuộc sống, những ước mơ trong sáng về tương lai Những vần thơ hay không chỉ gieo vào tâm hồn đứa trẻ vẻ đẹp, tiếng nói của dân tộc mà còn ánh lên vẻ đẹp của tâm hồn, của thiên nhiên Việt Nam Vì vậy, việc sử dụng hình
Trang 5thức dạy trẻ đọc thơ để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 25-36 tháng sẽ góp phần tạo lập cho trẻ vốn ngôn ngữ cần thiết trong quá trình phát triển của trẻ
2.2 Thực trạng của vấn đề
Năm học 2015-2016 tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công dạy lớp nhà trẻ 25 -36 tháng tuổi D1, lớp tôi có 35 học sinh, trong quá trình dạy trẻ phát triển ngôn tôi gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:
2.2.1 Thuận lợi.
- Được sự quan tâm, giúp đỡ tạo điều kiện về cơ sở vật chất và đầu tư
về chuyên môn kỹ lưỡng của Ban giám hiệu nhà trường
- Bản thân là một giáo viên có chuyên môn lâu năm, yêu nghề mến trẻ, nhiệt tình trong công việc chịu khó tìm tòi qua đồng nghiệp, sách báo và công nghệ thông tin.qua dự giờ và học chuyên đề của phòng và sở giáo dục
- Nắm được định hướng đổi mới trong phương pháp giảng dạy
- Có nhiều đồ dùng đồ chơi sẵn có ở địa phương vật thật dễ kiếm ở xung quang trẻ giúp cho việc dạy học đạt hiệu quả cao nhất
- Bản thân tự trang bị cho mình mọi phương tiện dạy học tốt: Máy tính vật thật đầu đĩa màm hình và mô hình Có ý thức sưu tầm được nhiều bài thơ hay và ý nghĩa trong quá trình dạy trẻ
2.2.2 Khó khăn.
- Nhóm trẻ 25- 36 tháng tuổi hầu hết vẫn còn nhút nhát, khả năng ngôn ngữ còn nhiều hạn chế, nhiều trẻ nói chưa rõ, ngọng, chưa biết sử dụng vốn từ chủ động, tích cực của mình
- Phương tiện dậy học của cô chưa phong phú, chưa đa dạng về chủng loại và mầu sắc chưa đẹp mắt
- Nhiều phụ huynh còn chưa quan tâm đến việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Trang 6Qua việc khảo sát trẻ đầu năm học 2015-2016, tôi thấy khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ còn chưa đồng đều và có nhiều hạn chế, cụ thể như sau:
ngữ điệu của lời nói
2.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
2.3.1 Xây dựng môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Việc sắp xếp môi trường lớp học hợp lý sẽ làm tăng thêm hiệu quả của
hoạt động đọc thơ Nhờ việc sắp xếp đồ dùng, đồ chơi hợp lý tạo cho trẻ không gian hoạt động tích cực vì vậy sẽ giúp trẻ khắc sâu hơn về tác phẩm
cho trẻ có điều kiện quan sát, nhận xét tranh ảnh, từ đó trẻ có thể rút ra những
từ ngữ để tích lũy về ngôn ngữ cho bản thân
Đối với trẻ nhà trẻ, môi trường phát triển ngôn ngữ là một vấn đề hết
sức quan trọng nhằm kích thích cho trẻ hứng thú vào hoạt động phát triển ngôn ngữ vì thế tôi luôn trang trí lớp học theo từng chủ đề cụ thể một cách phù hợp Tôi luôn lựa chọn những hình ảnh có màu sắc rõ ràng, có nội dung mang tính giáo dục tốt, có thể khơi gợi ở trẻ những tưởng tượng về ngôn ngữ
* Nội dung và cách thức thực hiện:
Trang 7- Tôi luôn chú ý bố trí sắp xếp đồ dùng, đồ chơi hợp lý để tạo môi trường học tốt và thoải mái cho trẻ
- Khi thực hiện các hoạt động làm quen văn học thể loại đọc thơ thì tôi luôn trưng bày các đồ dùng kể chuyện, như khung sân khấu, sắp đặt tranh và các con rối dẹt sao cho trẻ dễ sử dụng, kích thích trẻ hoạt động tích cực hơn
- Đặc biệt hơn, tại lớp mình tôi thiết kế một góc riêng chuyên trưng bày các bức tranh minh họa về nội dung những bài thơ gần gũi với trẻ Việc làm này tạo điều kiện cho trẻ được quan sát, ngắm nhìn, nhận xét về các bức tranh, từ đó trẻ có thể đọc thơ theo nội dung tranh, giúp trẻ thuộc nhanh và dễ dàng ghi nhớ nội dung các bài thơ đã học Qua đó giúp trẻ ghi nhớ ngôn từ đẹp trong các bài thơ, nhịp điệu, vần điệu của các bài thơ Và đây là cơ hội
tốt cho ngôn ngữ của trẻ phát triển một cách tự nhiên, hiệu quả
2.3.2 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động dạy trẻ đọc thơ:
Dạy thơ cho trẻ không chỉ đơn thuần là dạy trẻ đọc thơ, mà còn phải dạy trẻ đọc như thế nào? có hứng thú đọc hay không? Trong khi dạy cần tránh hiện tượng tẻ nhạt, gò bó làm cho trẻ mệt mỏi Tôi luôn luôn thay đổi hình thức dạy trẻ nhằm khắc sâu nhận thức của trẻ về nội dung, tình cảm của bài thơ Từ đó giúp trẻ nhận ra được những từ ngữ đẹp, câu thơ hay để trẻ có thể ghi nhớ, học theo và vận dụng trong quá trình giao tiếp của mình
Tôi luôn trú trọng phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc dạy trẻ đọc thơ trong mọi hoạt động Cụ thể như:
* Dạy trẻ đọc thơ nhằm phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động học:
Khi cho trẻ quan sát, đàm thoại tranh minh họa thơ, tôi cho trẻ ngồi quanh cô một cách tự nhiên, thoải mái, trẻ có thể sờ, chỉ vào tranh Nhưng trong quá trình dạy trẻ đọc thơ, tôi luôn linh hoạt thay đổi tư thế, hình thức
Trang 8khác nhau nhằm tạo cho trẻ trạng thái, tâm thế thoải mái, hứng thú khi đọc thơ và cảm nhận ngôn ngữ qua thơ
Ví dụ: Khi dạy bài thơ “Con tàu” sau khi cho trẻ xem tranh con tàu, tôi
cho trẻ ngồi xung quanh nghe cô đọc, sau đó tôi tổ chức thành trò chơi đoàn tàu vừa đi, vừa đọc thơ vòng quanh phòng học Đồ dùng trong giờ dạy được thay đổi các hình thức: tranh, đồ chơi, vật thật, mô hình luôn được tôi sử dụng khai thác triệt để phục vụ giúp trẻ học thơ Vì trẻ ở lứa tuổi này nhận thức trực quan cụ thể, đồ dùng trực quan là phương tiện hữu hiệu trong quá trình nhận thức của trẻ Đồ dùng đẹp sẽ kích thích trẻ hứng thú đọc thơ, trẻ nhanh thuộc thơ và dễ ghi nhớ các câu thơ hay, từ ngưc đẹp Từ đó giúp trẻ phát triển được ngôn ngữ thông qua hoạt động đọc thơ
Tôi đã chú ý khả năng hứng thú của trẻ, tôi tổ chức hoạt động cho trẻ đọc thơ Nhằm giúp trẻ cảm thụ được vẻ đẹp của ngôn từ trong thơ và biết vận dụng ngôn từ đó và quá trình sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp của trẻ
Để dạy trẻ đọc thơ có hiệu quả cần chú ý một số việc sau:
- Trước hết phải chọn bài thơ hay, ngắn, phù hợp với độ tuổi, cách nghĩ của trẻ, giúp trẻ đọc diễn cảm một cách tự nhiên, nhấn mạnh các hình tượng trong bài thơ Từ đó giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ trong bài thơ đó để trẻ dễ dàng vận dụng vào quá trình giao tiếp và tích lũy vốn từ của mình
- Tùy thuộc và nội dung bài thơ mà tôi lựa chọn các cách gây hứng thú cho trẻ một cách linh hoạt nhẹ nhàng Tôi có thể dùng rối, tranh, ảnh, bài hát, câu đố, mô hình…
- Khi cho trẻ đọc thơ, cô khuyến khích trẻ đọc hay, đọc đúng, thể hiện
cử chỉ, nét mặt, nhất là giọng điệu phù hợp để giúp trẻ biết cách giao tiếp hồn nhiên, vô tư
Trang 9(Phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động dạy thơ trên tiết học)
* Dạy trẻ đọc thơ nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các hoạt động trong ngày
- Qua hoạt động vui chơi:
Chương trình dạy trẻ được phân bố theo chủ đề, được sắp xếp hợp lý, logic, có tính hỗ trợ cho nhau, việc lồng các bài thơ cho trẻ đọc trong các hoạt động có tác dụng lớn giúp trẻ thuộc và đọc đúng bài thơ, thể hiện tình cảm, thái độ tình cảm của mình qua bài thơ Thông qua đó, giúp trẻ phát triển vốn
từ, biết cách sử dụng câu, hồn nhiên trong giao tiếp
Trong khi cho trẻ chơi tôi luôn cố gắng đưa các bài thơ vào quá trình chơi của trẻ nhằm củng cố cho trẻ kiến thức về các bài thơ đã học, đồng thời qua đó giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên Ví dụ, khi cho trẻ chơi phân vai, ở góc chơi "mẹ con" tôi cho trẻ đọc bài thơ “Yêu mẹ” để đưa vào vai chơi mẹ con trong góc phân vai Cho trẻ đọc bài thơ “Hoa đào” để đưa vào buổi dạo chơi ngoài trời quan sát hoa mùa xuân trong chủ điểm “Hoa, quả, rau”
Trang 10- Dạy trẻ đọc thơ ở mọi lúc, mọi nơi:
Ngoài tiết học chính và các hoạt động trong thời khóa biểu tôi còn tận dụng những giờ chơi tự do, giờ đón, giờ trả, giờ vệ sinh… để trò chuyện với
cá nhân trẻ, khuyến khích trẻ đọc thơ nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ
+ Giờ đón trẻ: Sau khi nhắc nhở trẻ chào mẹ, chào cô, cô trò chuyện
cùng với trẻ về gia đình, về cô, về mẹ, về các bạn Cô đặt một số câu hỏi cho trẻ trả lời, giáo dục trẻ đi học ngoan, yêu trường lớp, yêu cô, yêu mẹ Và có thể cho trẻ đọc một số bài thơ để củng cố khả năng ngôn ngữ cho trẻ như bài
thơ: Cô và mẹ; Yêu mẹ; Đồ chơi của lớp
+ Trong giờ ăn: Giờ ăn là thời điểm tôi có thể tích hợp cho trẻ đọc thơ
nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ và giáo dục trẻ các nề nếp, thói quen vệ sinh khi ăn
(Tích hợp cho trẻ đọc thơ trong giờ ăn)
Giờ ăn cô đã dạy rồi
Khi ăn chớ để cơm rơi ra bàn
Trang 11Không được nói chuyện riêng
Ăn ngoan cuối tuần cô cho cắm cờ
Trước giờ ăn trẻ rửa tay, trong khi rửa tay trẻ phát triển ngôn ngữ qua
bài thơ “Miếng xà phòng nho nhỏ”
Làm được như vậy tôi thấy trẻ trong lớp mình học được nhiều hơn về ngôn ngữ, tích lũy được nhiều từ ngữ có ý nghĩa, biết thể hiện cảm xúc khi giao tiếp, hồn nhiên khi giao lưu với người khác Điều này chứng tỏ việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua dạy thơ cho trẻ là một việc làm cần thiết và
có ý nghĩa lớn lao
2.3.3 Làm đồ dùng đồ chơi phục vụ hoạt động dạy thơ để phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi thì việc sưu tầm, làm
thêm một số đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động đọc thơ là không thể thiếu Chính vì vậy, tôi đã không ngừng sưu tầm, sáng tạo làm một số đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động dạy trẻ đọc thơ
Ngoài những đồ dùng minh họa cho các bài thơ trong chương trình được nhà trường cung cấp cho quá trình dậy trẻ, thì bản thân tôi luôn cố gắng làm mới, bổ xung nhiều đồ dùng đồ chơi trong lớp của mình, đặc biệt là những đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động dạy thơ cho trẻ nhằm phát
triển ngôn ngữ ở trẻ
Với những bức tranh minh họa, tôi luôn sử dụng các nguyên vật liệu khác
nhau đẻ vẽ, xé dán, xếp, gắn tạo ra những bức tranh sinh động, hấp dẫn, màu sắc, để thu hút sự chú ý của trẻ Tôi cò làm ra những bức tranh động để tạo sự hứng thú, tò mò ở trẻ Từ đó giúp trẻ tập trung vào hoạt động, trẻ có thể thuộc thơ nhanh hơn, trẻ có thể đưa ra những nhận xét về bức tranh, trò
chuyện cùng bạn về nội dung tranh Qua đó vốn từ của trẻ được nâng lên,
giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp