chỉ đạo hiệu quả sử dụng phương pháp bàn tay nặn bột trong quá trình dạy học phân môn khoa học tự nhiên

Làm thế nào để đa phơng pháp dạy học mới vào trờng tiểu học một cách sâu rộng, để có kết quả cao trong giảng dạy phân môn Khoa học là cả một vấn đề, mà giải quyết vấn đề này liên quan đế

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay ở nớc ta, vấn đề đổi mới phơng pháp dạy học diễn ra một cách sôi

động trên bình diện cả về lý luận cũng nh về thực tiễn Định hớng đổi mới phơng pháp dạy học đợc nghị quyết TW lần 2 Ban chấp hành Trung ơng khoá VIII

khẳng định : "Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp t duy sáng tạo của ngời học, từng bớc áp dụng phơng pháp tiên tiến, các phơng tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh" Thực hiện theo nghị quyết 29/NQ-TW ngày 4 thỏng 1 năm 2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện giỏo dục và đào tạo đỏp ứng yờu cầu cụng nghiệp húa, hiện đại húa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa và hội nhập Quốc tế” đó được

hội nghị Trung Ương 8 ( Khúa XI) thụng qua

Theo định hớng trên, việc hỡnh thành cho học sinh một thế giới quan khoa học và niềm say mờ khoa học, sỏng tạo là một mục tiờu quan trọng của giỏo dục hiện đại khi mà nền kinh tế tri thức đang dần dần chiếm ưu thế tại cỏc quốc gia trờn thế giới Như chỳng ta đó biết, khụng cú phương phỏp dạy học nào là vạn năng Việc tỡm kiếm và vận dụng cỏc phương phỏp tiờn tiến vào quỏ trỡnh dạy học cỏc mụn học ở Tiểu học núi chung và mụn Khoa học- Tự nhiờn xó hội núi riờng là vấn đề quan trọng nhằm hỡnh thành cho học sinh phương phỏp học tập độc lập, sỏng tạo, qua đú nõng cao chất lượng dạy học "Bàn tay nặn bột" là một phương phỏp dạy học tớch cực, thớch hợp cho việc giảng dạy cỏc kiến thức khoa học tự nhiờn, đặc biệt là đối với bậc Tiểu học nhiều phơng pháp dạy học tiên tiến, hiện tại trên thế giới nh "phơng pháp tự phát hiện tri thức", "phơng pháp dạy học tích cực", "phơng pháp cùng tham gia", "phơng pháp tơng tác" Những năm gần đõy Sở Giỏo dục & Đào tạo Hà Nội đó chỉ đạo ỏp dụng phương phỏp " Bàn tay nặn bột" ở một số mụn học, từng bớc đợc vận dụng vào quá trình dạy học ở Tiểu học - bậc học đợc coi là nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân.

Khoa học là phân môn chiếm vị trí quan trọng trong môn Tự nhiên - Xã hội Vì vậy, phân môn này có nhiều thuận lợi để vận dụng các phơng pháp dạy học tiên tiến, hiện đại vào quá trình dạy học để bớc đầu hình thành cho học sinh ph-

ơng pháp học tập mang tính chất tìm tòi nghiên cứu, rèn luyện nếp t duy sáng tạo cho học sinh.

Việc tìm kiếm vận dụng những phơng pháp tiên tiến vào quá trình dạy học

ở tiểu học nói chung phân môn Khoa học -Tự nhiờn xó hội nói riêng là vấn đề quan trọng để hình thành cho học sinh những phơng pháp học tập độc lập, sáng tạo, qua đó để nâng cao chất lợng dạy học Một trong những phơng pháp có nhiều u điểm, đáp ứng đợc mục tiêu trên và có thể vận dụng tốt vào quá trình dạy học phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội ở Tiểu học là phơng pháp "Bàn tay nặn bột" Trong những năm gần đây, phơng pháp "Bàn tay nặn bột" bớc đầu đợc

thử nghiệm vào quá trình dạy học phân môn Khoa học-Tự nhiờn xó hội ở trờng tụi Tuy nhiên, việc nghiên cứu chỉ ở mức độ hạn hẹp, mang tính chất thử nghiệm ở một số bài học trong chơng trình khoa học lớp 4, 5; mụn Tự nhiờn xó hội lớp 1,2,3 Việc nghiên cứu áp dụng phơng pháp này vào quá trình dạy học sao cho phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trờng Tiểu học là vấn đề hết sức cần thiết để góp phần đổi mới phơng pháp dạy học Có nh vậy mới hình thành đ-

ợc cho học sinh phơng pháp học tập đúng đắn, giúp họ thực sự trở thành "chủ thể" tìm kiếm tri thức Vì những lý do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu của mình

là: Chỉ đạo sử dụng hiệu quả phơng pháp "Bàn tay nặn bột" trong quá trình dạy học phân môn Khoa học - Môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học

2 Mục đích nghiên cứu :

Tôi chọn đề tài nghiên cứu này nhằm góp phần vào việc đổi mới phơng pháp dạy học, qua đó nhằm nâng cao chất lợng dạy học phân môn Khoa học-Tự nhiờn xó hội ở trờng Tiểu học

3 Đối tợng nghiên cứu :

- Tụi tiến hành nghiờn cứu, đề xuất cỏch sử dụng một phương phỏp

dạy học mới, phương phỏp “Bàn tay nặn bột” cú nhiều ưu điểm vào dạy mụn Khoa học- Tự nhiờn xó hội ở Tiểu học

4 Thành phần tham gia nghiờn cứu:

4.1 Phạm vi nghiên cứu :

Trên loại bày trình tài liệu mới, “Chỉ đạo sử dụng hiệu quả phơng pháp

"Bàn tay nặn bột" trong quá trình dạy học phân môn Khoa học - Môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học".

4.2: Đối tượng khảo sỏt, thực nghiệm:

Giỏo viờn và học sinh của trường Tiểu học tụi đang cụng tỏc.

5 Phơng pháp nghiên cứu :

Khi nghiên cứu đề tài này tôi sử dụng đồng bộ các phơng pháp sau:

5.1 Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết : Tổng kết các tài liệu liên quan

đến đề tài nghiên cứu.

5.2 Phơng pháp thực tiễn :

* Tổng kết kinh nghiệm dạy và học ở giáo viên và học sinh

* Phơng pháp quan sát việc dạy và học của giáo viên và học sinh ở trờng Tiểu học

* Phơng pháp điều tra trên các đối tợng của giáo viên và học sinh.

* Phơng pháp trò chuyện phỏng vấn giáo viên và học sinh.

* Phơng pháp thực nghiệm s phạm.

* Phơng pháp thống kê.

6 Kế hoạch nghiờn cứu:

Thời gian: 2 năm: Năm học 2013-2014 và năm học 2014-2015

THỰC HIỆN

9+ 10//2013 + Nghiên cứu văn bản chỉ đạo

của Bộ, Sở GD-ĐT về việc tổ chức giảng dạy theo phương pháp Bàn tay nặn bột - một nội dung bồi dưỡng bắt buộc trong

kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên 2013-2014.

Phiếu điều tra đối với GV và

HS trước khi thực hiện PP “ Bàn tay nặn bột”

Hiệu phó -Thông báo

HĐSP tháng 10/2013

11+12//2013 + Phó Hiệu trưởng lập kế hoạch

triển khai nội dung

* Chuẩn bị hệ thống các môn học, bài học có thể giảng dạy theo PPBTNB * chuyển tải ý nghĩa lịch sử của sự phát triển PPBTNB

* Tập huấn cho GV

PHT

- Nội dung sinh hoạt chuyên môn

4 lần/tháng

1+2//2014 Tổ chức hội thảo tại trường:

- Điều kiện cần và đủ -Các nguyên tắc

- Các bước tiến trình

BGH + GV trong

trường.

3/2014 * Phân công dạy chuyên đề:

Phân công các tổ thực hiện chuyên đề:

Khối 1: Tiết 22: Cây rau Khối 2: Tiết 27: Loài vật sống ở đâu

Khối 3: Tiết 43: Rễ cây

HP+TTCM

Khối 4: Tiết 20: Nước có những tính chất gì.

Khối 5 : Tiết 43: Sù sinh s¶n ë thùc vËt cã hoa

4+5/2014 + GV dạy thực hiện chuyên đề

thực hiện soạn giảng :

GV các tổ CM

HP +TCM

HP 9+10/2014 -Các khối lớp thực hiện chuyên

đề -Dự giờ, nhận xét, đánh giá.

-Tổ chức rút kinh nghiệm, nhân diện đại trà.

GV các khối lớp

-BGH và tổ trưởng chuyên môn

dự giờ, rút kinh nghiệm.

GVCN lớp

Hiệu phó & TTCM 1+2/2015 -Phiếu điều tra đối với GV và

HS sau khi thực hiện PP “ Bàn tay nặn bột”

Hiệu phó

3/2015 So sánh đối chứng kết quả thực

hiện PP “ Bàn tay nặn bột”

4+5/2015 Tiến hành viết SKKN Hiệu phó

Phương pháp BTNB là một phương pháp dạy học tích cực dựa trên thí nghiệm nghiên cứu, áp dụng cho việc giảng dạy môn khoa học -Tự nhiên Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là sự quy trình hóa một cách logic phương pháp dạy học, dẫn dắt học sinh đi từ chưa biết đến biết theo một phương pháp

mới mẻ là để học sinh tiếp xỳc với hiện tượng, sau đú giỳp cỏc em giải thớch bằng cỏch tự mỡnh tiến hành quan sỏt qua thực nghiệm Phương phỏp này giỳp cỏc em khụng chỉ nhớ lõu, mà cũn hiểu rừ cõu trả lời mỡnh tỡm được Qua đú học sinh sẽ hỡnh thành khả năng suy luận theo phương phỏp nghiờn cứu từ nhỏ và hỡnh thành tỏc phong, phương phỏp làm việc khi trưởng thành.

Thật vậy! Đối với phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội ở Tiểu học, các

ph-ơng pháp nh: Thí nghiệm, quan sát, thảo luận là những phph-ơng pháp chiếm u thế,

đợc sử dụng nhiều nhất Tuy đây là những phơng pháp dạy học tích cực, nhng trong quá trình sử dụng chỉ dừng lại ở mức độ giúp học sinh lĩnh hội kiến thức của từng bài Nhìn chung vẫn cha phát huy hết tính tích cực chủ động trong học tập của học sinh Việc hình thành cho học sinh phơng pháp học, lối t duy, lập luận khoa học cha đợc quan tâm Điều này cho chúng ta thấy giữa lý luận và thực tiễn áp dụng phơng pháp dạy học mới còn là một khoảng cách khá xa Làm thế nào để đa phơng pháp dạy học mới vào trờng tiểu học một cách sâu rộng, để

có kết quả cao trong giảng dạy phân môn Khoa học là cả một vấn đề, mà giải quyết vấn đề này liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó có việc nghiên cứu sử dụng các phơng pháp dạy học mới vào các môn học Vì vậy, tôi khẳng định rằng: Việc nghiên cứu vấn đề sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột" vào dạy học phân môn Khoa học – Tự nhiờn xó hội, sẽ góp phần nâng cao chất lợng dạy học phân môn này và góp phần tích cực vào quá trình đổi mới phơng pháp dạy học trong nhà trờng tiểu học.

2 Thực trạng :

2.1 Thuận lợi

Hiện nay, Bộ GD-ĐT đang thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện nền giỏo dục, trong đú đổi mới phương phỏp dạy học là một trong cỏc nhiệm vụ cấp bỏch Cựng với cỏc phương phỏp dạy học tớch cực khỏc đang tiếp tục thực hiện, thỏng 12/2011 Bộ GD-ĐT quyết định thực hiện đề ỏn "Triển khai phương phỏp Bàn tay nặn bột ở trường phổ thụng giai đoạn 2011-2015"

Được sự quan tõm lónh đạo, chỉ đạo sỏt sao của Huyện ủy, Hội đồng nhõn dõn, UBND, Phũng Giỏo dục huyện, Ban giỏm hiệu nhà trường và cỏc ban ngành đoàn thể đúng trờn địa bàn, nhất là việc ban hành cỏc chủ trương, chớnh sỏch đầu tư cho Giỏo dục và Đào tạo; cụng tỏc tham mưu, quản lý, chỉ đạo của ngành tiếp tục cú nhiều đổi đầu tư cơ sở vật chất đảm bảo đỏp ứng yờu cầu dạy

và học mới mang lại hiệu quả tớch cực, tạo niềm tin và động lực cho toàn trường giữ vững kỷ cương, trỏch nhiệm và uy tớn

Đội ngũ cỏn bộ quản lý giỏo dục và giỏo viờn ổn định, đảm bảo về số lượng và chất lượng, cú tinh thần học tập, bồi dưỡng nõng cao chuyờn mụn, nghiệp vụ sư phạm tạo được sự đồng thuận trong việc quyết tõm chấn chỉnh kỷ cương trong dạy học cú ý thức đổi mới phương phỏp và nõng cao hiệu quả giỏo dục, trong quản lý.

- Phương phỏp “ bàn tay nặn bột” là một phương phỏp mới

- Giỏo viờn đó quen với phương phỏp truyền thống

2.3 Khảo sỏt thực trạng:

Tôi tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng sử dụng phơng pháp dạy học của giáo viên trong quá trình dạy phân môn Khoa học -Tự nhiờn xó hội, và điều tra về kết quả học tập của học sinh ở trường tụi đang cụng tỏc.

2.3.1 Thực trạng sử dụng phơng pháp dạy học của giáo viên trong phân môn Khoa học – Tự nhiờn xó hội.

Bảng 1 : Các phơng pháp dạy học giáo viên sử dụng trong dạy học

phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội.

"Vì chúng tôi cha nắm vững về mặt lý luận của các phơng pháp dạy học mới,…" Nhng cũng không ít giáo viên nắm chắc về mặt lý luận các phơng pháp dạy học mới nhng lại cho rằng: "Chúng tôi ngại sử dụng, bởi vì sử dụng thì phải chuẩn bị nhiều thứ, mất thời gian Chúng tôi chỉ sử dụng chúng khi có ngời dự giờ đánh giá, còn nếu không thì cứ cho học sinh đọc sách giáo khoa rồi trình tự trả lời lần lợt các câu hỏi của mình là đợc" và cũng có ngời lại cho rằng : "Sở dĩ chúng tôi ít

sử dụng phơng pháp thí nghiệm là vì kiến thức khoa học, chân lý khoa học đã

đ-ợc các nhà khoa học tiến hành thí nghiệm, nghiên cứu và đã rút ra kết luận Chúng ta cứ cho học sinh đọc kết luận đó cho thuộc, không cần phải tiến hành thí nghiệm lại, làm mất thời gian và thêm phức tạp" Nh vậy, tuy hiểu đợc cơ sở

lý luận nhng việc vận dụng trên mỗi bài dạy cụ thể thì cha đợc bao nhiêu, cha sử dụng đúng phơng pháp đặc trng của phân môn Nếu sử dụng thì chỉ mang tính chất hình thức đối phó Nh vậy, các phơng pháp dạy học tích cực còn cha đợc chú ý, vấn đề đổi mới phơng pháp dạy học cha đợc họ chú tâm Vì vậy, cần phải xúc tiến sử dụng các phơng pháp dạy học mới vào giảng dạy, để nâng cao chất l- ợng dạy học phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội, tránh sự ảnh hởng, thiệt thòi

đến chất lợng của học sinh.

2.3.2 Thực trạng sử dụng đồ dùng dạy học hiện nay của giáo viên tiểu học.

Bảng 2 : Thực trạng sử dụng đồ dùng dạy học trong phân môn Khoa

đó phân môn này rất cần đến đồ dùng dạy học, và phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh Chủ yếu là theo lời thuyết trình, áp đặt, cha áp dụng một cách

có hiệu quả các phơng pháp dạy học mới để học sinh hứng thú làm việc với đồ dùng học tập, tự tìm ra tri thức của bài học.

2.3.3 Thực trạng sử dụng các hình thức tổ chức dạy học của giáo viên trong dạy học phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội.

Bảng 3 : Mức độ sử dụng các hình thức tổ chức dạy học của giáo viên trong

dạy học phân môn Khoa học

TT Các hình thức tổ chức dạy học

Mức độ Thờng

xuyên

Thỉnh thoảng

Không sử dụng

sử dụng hoặc không sử dụng

Việc vận dụng các hình thức dạy học tích cực vào việc giảng dạy phân môn Khoa học là một vấn đề cấp bách và cần thiết rất phù hợp với phân môn này Ngoài hình thức tổ chức dạy học cá nhân, theo nhóm Hình thức tổ chức dạy học ngoại khoá, hình thức tổ chức dạy học ngoài hiện trờng cũng rất cần thiết, bởi

đây là một phân môn mà kiến thức chuyển tải đến cho học sinh chủ yếu là từ môi trờng tự nhiên Đây là một phân môn có tên là khoa học, để giải quyết có một vấn đề khoa học có hiệu quả, chất lợng cao thì không chỉ bó hẹp trong 1 tiết

mà có khi kéo dài 2 - 3 tiết, trong khi đó chơng trình giảng dạy ở tiểu học là một chơng trình cứng, cho nên tổ chức theo hình thức hoạt động ngoại khoá cũng rất cần thiết cho phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội và đặc biệt là khi áp dụng ph-

ơng pháp "Bàn tay nặn bột" vào dạy học.

Nh vậy, từ sự phân tích ở bảng 3 cho chúng ta thấy : Hiện nay, vẫn cha nhiều giáo viên sử dụng phơng pháp dạy học mới Bởi các phơng pháp dạy học mới gắn bó mật thiết với việc sử dụng đồ dùng dạy học và các hình thức tổ chức dạy học trong mỗi tiết dạy khoa học - Tự nhiờn xó hội.

3 Phương phỏp tiến hành :

3.1 Biện phỏp 1: Tập huấn cho giỏo viờn :

3.1.1 Khái niệm phơng pháp "Bàn tay nặn bột"

Phơng pháp "Bàn tay nặn bột" là cách thức tổ chức cho học sinh tự nghiên cứu tìm ra cách lý giải thuyết phục cho những kiến thức trong chơng trình học, thông qua các hình thức thảo luận, đề xuất và thực hiện phơng án thí nghiệm.

Như vậy, phương phỏp Bàn tay nặn bột đề cao vai trũ chủ thể tớch cực, độc lập, sỏng tạo của HS, hỡnh thành cho cỏc em phương phỏp học tập đỳng đắn Cỏc em học tập nhờ hành động, cuốn hỳt mỡnh trong hành động Cỏc em sẽ tiến

bộ dần bằng cỏch tự nờu những thắc mắc, nghi vấn, hỏi đỏp với bạn, trỡnh bày quan điểm của mỡnh, đối lập với cỏc quan điểm của người khỏc, tranh luận, tạo

ra mụi trường học tập tớch cực Vì vậy, trong giờ học cần tạo những cơ hội để các

em đa ra tiên đoán và bộc lộ các lỗi của mình để sửa chữa Đó là sự vận động trí tuệ thờng xuyên cho phép trẻ đa ra các quan niệm từ kinh nghiệm hàng ngày.

3.1.2 Đặc điểm của phơng pháp "Bàn tay nặn bột".

* Phơng pháp "Bàn tay nặn bột" là một trong những con đờng nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh.

* Là phơng pháp hoàn toàn mới, có mục đích làm tăng cờng khả năng độc lập tự khám phá, tìm tòi, tự nghiên cứu trong quá trình lĩnh hội tri thức và đồng thời nâng cao khả năng tự học, phơng pháp học đúng đắn cho học sinh.

* Phơng pháp này phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động học và hoạt động dạy Thể hiện tính đúng đắn của lý luận về đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi học sinh tiểu học.

* Thể hiện sự hoạt động độc lập và hợp tác trong quá trình lĩnh hội tri thức của ngời học.

* Phơng pháp này góp phần tích cực vào việc đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay ở trờng tiểu học.

3.1.3 ý nghĩa của phơng pháp "Bàn tay nặn bột"

Phơng pháp "Bàn tay nặn bột" là phơng pháp có nhiều u điểm, đóng vai trò

to lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Mở ra nhiều triển vọng tốt đẹp nếu thực hiện lâu dài và có hệ thống đối với phơng pháp này.

Cụ thể :

a) Phát triển tri giác cho học sinh.

Đặc điểm tri giác của học sinh tiểu học là khi tri giác sự vật, hiện tợng ờng chỉ chú ý đến các đặc tính bên ngoài nh : kích thớc, hình dáng, màu sắc và quan tâm đến các chi tiết riêng lẻ, cha phát triển khả năng t duy tổng hợp Khi sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột" học sinh sẽ quan sát sự vật, hiện tợng một cách tỉ mỉ chính xác hơn, cùng lúc quan sát nhiều chi tiết và bắt đầu xuất hiện nhu cầu giải thích hiện tợng Qua sự độc lập, quan sát học sinh tự ghi chép những gì mình quan sát đợc Trình độ nhận thức của các em đợc nâng cao, các

th-em phát huy khả năng t duy sáng tạo trong học tập Mỗi thí nghiệm, mỗi vấn đề khoa học các em suy nghĩ ra nhiều phơng án mới, đồng thời có khả năng làm ra các dụng cụ thí nghiệm khác để chứng minh cho một chân lý.

b) Phát triển trí tởng tợng.

Trí tởng tợng có vai trò rất quan trọng của mỗi một con ngời Trong hoạt

động khoa học, trí tởng tợng lại càng quan trọng hơn Đối với các nhà khoa học trí tởng tợng góp phần to lớn trong việc khám phá, sáng chế phơng tiện, dụng cụ,

… phục vụ cho cuộc sống của con ngời.

Tởng tợng bắt nguồn từ hiện thực khách quan Trong dạy học giáo viên cần chú ý đến việc phát triển trí tởng tợng cho học sinh Dạy học theo phơng pháp

"Bàn tay nặn bột" đáp ứng đợc yêu cầu trên qua việc tập cho học sinh tởng tợng dựa trên sự mô tả của ngôn ngữ, xây dựng nên biểu tợng mà không cần phải có

sự vật thật đặt trớc mắt, nâng tởng tợng của học sinh từ chỗ dựa vào trực quan cụ thể lên tởng tợng dựa vào ngôn ngữ, thông qua ngôn ngữ.

Trong quá trình học sinh thao tác với dụng cụ thí nghiệm, hình ảnh sự vật hiện tợng đợc thể hiện có tính chất đầy đủ hơn và trọn vẹn hơn Sự sắp xếp các hiện tợng khá chặt chẽ, đồng thời các em có khả năng gọt dũa những biểu tợng

cũ và sử dụng chúng để tạo biểu tợng mới Trí tởng tợng dựa trên ngôn ngữ của học sinh đã đợc phát triển.

c) Rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thực hành, thói quen tự tìm tòi và phát triển ngôn ngữ khoa học cho học sinh :

ở bậc học tiểu học, việc rèn luyện tốt kỹ năng, kỹ xảo, sử dụng khéo léo những dụng cụ thí nghiệm đơn giản là một nhiệm vụ quan trọng Điều này cũng

có nghĩa, đi đôi với việc cung cấp kiến thức, cần phải hình thành cho học sinh phơng pháp học Chẳng hạn, việc sử dụng các dụng cụ thí nghiệm khéo léo chính xác, hiệu quả là điều không thể thiểu đợc trong việc học tập các môn khoa học thực nghiệm trong dạy học, để rèn luyện cho học sinh những kỹ năng này, tránh tình trạng đa các em vào thế bị động, máy móc cần phải để các em chủ động nhận thức thế giới xung quanh Sự tích cực sẽ làm cho t duy của các em phát triển nhanh hơn Khi học tập theo phơng pháp này, những thao tác vụng về, bỡ ngỡ, thiếu linh hoạt, cha có thói quen ghi các hiện tợng, các quá trình làm thí nghiệm vào vở của mình sẽ đợc học sinh nhanh chóng khắc phục bằng sự nhiệt tình tham gia công việc, thích thú sáng tạo và phát hiện ra các bài thí nghiệm mới

Học sinh tiểu học tiếp cận với các hiện tợng, sự kiện khoa học qua sự biến

đổi các đặc tính bên ngoài của sự vật, hiện tợng và ngay cả các hoạt động hằng ngày của các em nh : khi học, khi ăn, khi vui chơi giải trí, … Vì vậy, các em tiếp thu các hiện tợng khoa học theo cách nhìn đơn giản và giải thích các hiện t- ợng đó bằng ngôn ngữ đời thờng Chẳng hạn, khi các em quan sát, nghiên cứu một sự vật hay một hiện tợng, nếu phát hiện ra một điều mới lạ thì các em sẽ xuất hiện nhu cầu giải thích hiện tợng Để giải thích đợc hiện tợng đó cho ngời khác nghe, buộc các em phải sử dụng ngôn ngữ để biểu đạt, các em phải viết, phải có sự lập luận thuyết phục bằng ngôn ngữ khoa học, Đồng thời phải biết trao đổi và lắng nghe ý kiến của ngời khác và biết bảo vệ ý kiến của mình trớc tập thể, …

Học tập theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột", học sinh là ngời chủ động đề xuất các phơng án, tìm cách giải quyết các phơng án và giải thích kết quả đã thu

đợc Điều này có nghĩa là, học sinh phải tự tìm cách trình bày ý tởng, phơng án tiến hành thật rõ ràng, cụ thể để thuyết phục ngời nghe Trớc nhiệm vụ đó học sinh phải vận dụng ngôn ngữ và khả năng sử dụng sắp xếp từ ngữ để diễn đạt Những lúc "bí", các em biết nhờ sự giúp đỡ của bạn bè, thầy cô giáo Trớc khi nhờ giúp đỡ về một khái niệm hay một hiện tợng nào đó mà các em không

đủ vốn từ để diễn đạt, các em đã hiểu rất kỹ về sự vật, hiện tợng đó Vì vậy, khi tiếp nhận thuật ngữ, do ngời khác truyền đạt lại, các em đã có sẵn hình ảnh về sự vật, hiện tợng nên nhanh chóng xây dựng mối quan hệ sâu sắc giữa thuật ngữ khoa học và nội hàm của nó Thông qua những hoạt động do mình tiến hành, các

em nhận ra trớc đây nhiều khái niệm còn hiểu lơ mơ hay thậm chí hiểu sai.

Nh vậy : Qua phơng pháp "Bàn tay nặn bột" ngôn ngữ của học sinh đợc phát triển nhanh.

Cụ thể : Trong quá trình học tập bằng phơng pháp này đã khuyến khích học sinh trao đổi về ngôn ngữ nói về những quan sát, những giả thuyết, những thí nghiệm và những giải thích Một số trẻ khó khăn về ngôn ngữ trong một số lĩnh vực nào đó đã phát biểu ý kiến một cách tự giác hơn Các thao tác trong hoạt

động khoa học bắt buộc chúng phải làm việc tập thể mà phải đối mặt với các hiện tợng tự nhiên.

Việc học tập theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột" còn hình thành cho trẻ tính

độc lập, biết phê phán trớc những quan điểm phi khoa học Trẻ học cách bảo vệ quan điểm của mình, biết lắng nghe ngời khác, biết thừa nhận trên cơ sở của lý

lẽ, biết làm việc cho mục đích chung trong một khuôn khổ nhất định.

Trong quá trình học tập phơng pháp này, học sinh có một quyển vở thực hành, lối viết, cách trình bày của học sinh rõ ràng hơn, chính xác hơn khi ta sử dụng phơng pháp này Nhìn vào quyền vở thực hành ta sẽ thấy rõ sự tiến bộ của học sinh trong cách viết nh thế nào Ban đầu có một số em cha biết cách ghi chép những gì mình thấy, quan sát đợc Sau đó, khi đợc học vài ba buổi các em

đã biết cách ghi, lập luận rất có khoa học.

d) Việc giảng dạy mụn khoa học- Tự nhiờn xó hội bằng phơng pháp "Bàn tay nặn bột" sẽ hình thành cho học sinh phơng pháp học tập tích cực.

Nh chúng ta đã biết, tình trạng việc giảng dạy hiện nay ở nhà trờng tiểu học, ngời ta chỉ chờ đợi, chú ý đến việc nhồi nhét kiến thức cho học sinh Những kiến thức bùng nổ trong thế kỷ XX phải đợc nhồi nhét trong suốt ngần ấy năm

học Chẳng hạn, tôi chỉ đơn cử trong việc củng cố bài học cho học sinh, những câu hỏi củng cố thờng là những câu hỏi nhắc lại kiến thức, kiểm tra kiến thức, ít khi ngời ta chú ý đến việc hỏi các câu hỏi nh: Làm thế nào để em biết đợc điều

đó ? Làm cách nào để em biết đợc điều đó ?

e) Phơng pháp "Bàn tay nặn bột" sẽ hình thành cho học sinh thế giới quan khoa học đúng đắn.

Khi học tập theo phơng pháp, này học sinh có đợc vốn tri thức khoa học phong phú và đa dạng, giúp học sinh giải thích đợc các hiện tợng tự nhiên, có cái nhìn đúng đắn về hiện tợng tự nhiên Nghĩa là nhìn thế giới tự nhiên một cách duy vật biện chứng.

Ngoài ra, việc học tập theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột" sẽ rèn luyện cho học sinh đức tính tốt đẹp: cần cù, chịu khó, lòng kiên nhẫn, tính cẩn thận.

Nh vậy, qua phân tích trên, chúng ta thấy phơng pháp "Bàn tay nặn bột" có nhiều u điểm đối với việc dạy phân môn Khoa học - Tự nhiờn xó hội cho trẻ Khi

ở vai trò ngời chủ động thiết kế và thực hiện công việc, học sinh có điều kiện nâng cao tri giác, học đợc cách quan sát sự vật hiện tợng một cách hoàn thiện, phát triển trí tởng tợng, lối t duy sáng tạo, hình thành các kỹ năng, kỹ xảo, hoàn thiện ngôn ngữ cũng nh có cách nhìn đúng đắn về thế giới quan khoa học, khả năng lập luận và trình bày ý tởng, suy nghĩ của mình,

3.1.4 Các nguyên tắc của phơng pháp "Bàn tay nặn bột"

Thứ nhất: Học sinh quan sỏt sự vật, hiện tượng trong thực tế gần gũi với

cỏc em để cỏc em dễ cảm nhận, dễ thực nghiệm trờn chỳng.

Thứ hai: Trong quỏ trỡnh tự thực nghiệm, học sinh đưa ra ý kiến, nờu

thắc mắc, kết luận riờng và thảo luận trong tập thể (nhúm, cả lớp) từ đú rỳt ra kiến thức khoa học.

Thứ ba: Giỏo viờn chỉ thực hiện vai trũ đề xuất, tổ chức cỏc thực nghiệm

cho học sinh theo một tiến trỡnh sư phạm chặt chẽ Giỏo viờn khụng làm sẵn cho học sinh.

Thứ tư: Áp dụng phương phỏp này cần một thời lượng tối thiểu là 2

giờ/tuần trong nhiều tuần liền cho một đề tài Tớnh liờn tục của cỏc hoạt động

và những phương phỏp giỏo dục được bảo đảm suốt trong thời gian học tập.

Thứ năm: Mỗi học sinh cú quyển vở thực hành riờng do chớnh cỏc em ghi

chộp theo ngụn từ và cỏch thức của riờng mỡnh.

Thứ sỏu: Mục đớch chớnh của phương phỏp này là học sinh tiếp nhận

được cỏc khỏi niệm khoa học và kĩ thuật thực hành Song song đú là củng cố ngụn ngữ viết và núi của cỏc em.

Thứ bảy: Phụ huynh học sinh và tất cả mọi người xung quanh cần được

khuyến khớch hỗ trợ những điều mà học sinh, lớp học cần để thực nghiệm.

Thứ tỏm: Cỏc đối tỏc khoa học ở địa phương cần giỳp cỏc hoạt động của lớp

theo khả năng của mỡnh.

Thứ chớn: Ngành giỏo dục giỳp giỏo viờn cỏc kinh nghiệm và phương

phỏp giảng dạy.

Thứ mười: Giỏo viờn cần chủ động tự học, tự tỡm hiểu tài liệu, kiến thức

liờn quan; trao đổi với đồng nghiệp, cỏc nhà khoa học… để nõng cao kiến thức Giỏo viờn là người chịu trỏch nhiệm giỏo dục và đề xuất những hoạt động của lớp mỡnh phụ trỏch.

3.2 Biện phỏp 2: Tổ chức hội thảo về phương phỏp ô bàn tay nặn bột ằ trong nhà trường.

3.2.1 Vai trò của giáo viên và học sinh trong việc sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột".

a Vai trò của giáo viên

Ngời giáo viên ở đây không phải là truyền thụ những kiến thức dới dạng thuyết trình, trình bày mà là giúp học sinh xây dựng kiến thức bằng cách cùng hành động với họ.

Vì vậy, giáo viên có vai trò là ngời hớng dẫn, lãnh đạo, tổ chức cho học sinh hoạt động, làm việc để chiếm lĩnh tri thức khoa học Giáo viên phải đa ra những tình huống, các hoạt động, quyết định hành động đi liền với những chẩn

đoán về sự tiến bộ của học sinh, thu hẹp những cái có thể và chỉ ra các thông tin nếu thấy cần thiết Làm cho học sinh học tập một cách tích cực trong giờ học,… Giáo viên là ngời trung gian giữa khoa học và học sinh, là ngời đàm phán với học sinh những thay đổi nhận thức liên quan đến những câu hỏi đợc xử lý, với các thiết bị thực nghiệm thích đáng, với mô hình giải thích hợp lý, phải đảm bảo

sự đón trớc và giải quyết các xung đột nhận thức hành động với mỗi cá nhân học sinh cũng nh với mỗi nhóm học sinh và cả lớp Khi làm việc với học sinh, giáo viên có thể đặt câu hỏi, gợi ý nhng không đợc phép áp đặt học sinh làm theo, hiểu theo ý chủ quan của mình, câu hỏi phải là câu hỏi mở.

Tuy nhiên, thế giới tự nhiên muôn hình muôn vẻ, sự tò mò ham hiểu biết của học sinh, những thắc mắc, chúng sẽ đặt ra cho giáo viên những câu hỏi bất ngờ, khó giải thích nổi, thì ở một mức độ nào đó không phải yêu cầu giáo viên phải biết tất cả Họ có thể nói "Chúng ta hãy quan sát và cũng thử tìm xem".

b Vai trò của học sinh.

Phơng pháp dạy học này đặt học sinh vào vị trí của nhà nghiên cứu, tích cực, chủ động, tự khám phá, phát hiện ra tri thức, chân lý khoa học.

Học sinh sẽ học cách trả lời và tổ chức hành động của họ để có thể đa ra câu trả lời thích đáng Công việc này đòi hỏi học sinh phải mày mò việc nghiên cứu thông tin Nghiên cứu những phơng tiện có sẵn để trả lời, chính nó đã đề cập

cũng có thể do học sinh tự lựa chọn theo ý đồ của riêng mình, của nhóm Có thể chọn một vài thứ trong số đồ dùng thí nghiệm có sẵn trong phòng thí nghiệm, hoặc va li đồ dùng thí nghiệm nhng học sinh cũng có thể tự su tầm, tự tạo thiết bị thí nghiệm từ các nguyên vật liệu có sẵn trong đời sống Với cách này, không nhất thiết học sinh chỉ có một phơng án thống nhất mà có thể bằng phơng án để tìm ra kết luận.

Nh vậy, việc học tập theo phơng pháp này đã phát huy tối đa sự hoạt động

độc lập nhận thức của học sinh tiểu học.

3.2.2 Việc sử dụng đồ dùng dạy học ở phơng pháp "Bàn tay nặn bột".

Dạy học theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột" không đòi hỏi phải sử dụng đến những đồ dùng thí nghiệm phức tạp, hiện đại, đắt tiền mà đồ dùng ở đây không quá tốn kém, đa số là các vật dụng rẻ tiền, dễ kiếm, dễ sử dụng : vài loại hoa của cây cam, cây bởi, cây hồng … và một con dao mỏng, các em có thể xác định đợc các cơ quan sinh sản và sự thụ phấn của cây nh thế nào; một ngọn nến, một cốc thuỷ tinh và một chậu nớc các em xác định đợc các thành phần của không khí; một miếng đất trồng, một ống bơ, một tấm thuỷ tinh, một ngọn lửa các em có thể xác định đợc các thành phần của đất; một song nớc, một bếp lửa các em có thể hình dung vòng tuần hoàn của nớc trong thiên nhiên; một loài cây nào đó đợc đặt trong phòng kín có lỗ để ánh sáng lọt vào, quan sát các em có thể thấy đợc tính hớng dơng của thực vật, rồi que diêm, hạt vừng, con chuột, tấm ni lông, con ếch

… Miễn là giáo viên biết tận dụng và huy động mọi ngời cùng làm, cùng kiếm.

Đặc biệt là huy động học sinh tìm kiếm, tự làm đồ dùng thí nghiệm.

3.2.3 Đặc điểm của phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội và việc sử dụng

ph-ơng pháp "Bàn tay nặn bột" trong dạy học môn học này.

Từ năm học 1995 - 1996, môn Tự nhiên - Xã hội nói chung và phân môn Khoa học nói riêng đợc đa vào dạy đại trà ở các trờng tiểu học trong toàn quốc.

Đây là phân môn có vị trí quan trọng ở bậc tiểu học Mục tiêu của phân môn là cung cấp những kiến thức cơ bản, ban đầu về thế giới tự nhiên, gần gũi với đời sống hằng ngày của các em

Từ đú, tụi nhận thấy, đây là một phân môn mà giáo viên có cơ hội để đổi mới phơng pháp dạy học, đa phơng pháp dạy học mới, tích cực vào giảng dạy,

đặc biệt là phơng pháp "Bàn tay nặn bột" Việc vận dụng phơng pháp này vào quá trình dạy học phân môn Khoa học - Tự nhiờn xó hội ở nhà trờng tiểu học là hoàn toàn hợp lý, là một trong những phơng hớng đổi mới phù hợp Hớng đổi mới này không những phát huy đợc vốn sống, vốn kinh nghiệm, phát triển cá tính, trí thông minh, óc phê phán, tạo nên mối quan hệ với thế giới mà còn phù hợp với xu hớng đổi mới phơng pháp dạy học và yêu cầu đào tạo con ngời trong giai đoạn hiện nay Khi sử dụng phơng pháp dạy học này sẽ khắc phục đợc tình trạng giáo viên truyền thụ kiến thức một chiều, theo lối áp đặt, bắt buộc học sinh phải nhớ, phải thuộc; sử dụng phơng pháp dạy học này giáo viên trở thành ngời

tổ chức, lãnh đạo, định hớng, tạo điều kiện tốt ta cho các em tiếp cận với đối ợng học tập, đợc tham gia, trao đổi, bàn bạc, sửa chữa để rút ra tri thức; học sinh

t-đóng vai trò là một chủ thể nhận thức, các em tiếp nhận nhiệm vụ học tập thông qua việc tích cực hoạt động.

Tóm lại : Sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột" vào dạy học phân môn

Khoa học- Tự nhiờn xó hội thực chất là giáo viên chuyển nội dung kiến thức khoa học thành nhiệm vụ học tập cho học sinh, tổ chức cho các em vạch kế hoạch, tự tìm tòi khám phá huy động vốn kiến thức của bản thân, của tập thể để tìm kiếm tri thức bằng chính việc độc lập tiến hành các thí nghiệm, thực hành khoa học, qua đó để rút ra những kiến thức của bài học.

3.2.4 Các nguyên tắc xây dựng quy trình

Sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột" không chỉ đề cao tính tích cực, chủ

động trong học tập của học sinh mà còn đề cao đến vai trò tổ chức, lãnh đạo của giáo viên

Để sử dụng phơng pháp dạy học này một cách dễ dàng và có hiệu quả, tôi

đã đa ra một số nguyên tắc để xây dựng quy trình nh sau:

* Nguyên tắc đa dạng : Nghiên cứu thực hiện bởi học sinh có thể dựa trên

những phơng pháp khác nhau ngay trong cùng một giờ học : Thực nghiệm trực tiếp, thực hiện với các vật liệu (xây dựng trực tiếp nghiên cứu một giải pháp kỹ thuật), quan sát trực tiếp thông qua một thiết bị, nghiên cứu tài liệu, điều tra và tham quan Sự bổ sung giữa các phơng pháp này sẽ đi tới kiến thức cân bằng phụ thuộc vào đối tợng nghiên cứu Mỗi khi có thể về vật liệu và các phơng pháp, cần

u tiên cho học sinh có thể thực nghiệm và hành động trực tiếp trên đối tợng thực tế.

* Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính toàn vẹn và cụ thể : Quy trình

là trình tự phải tuân theo để tiến hành một hành động, vì vậy quy trình là sự tổ hợp các bớc, các khâu, các giai đoạn mà chủ thể phải hoạt động, phải tiến hành nhằm đạt mục đích đề ra Quy trình tổ chức cho học sinh học tập theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột" gồm một tổ hợp các bớc, các khâu tiến hành theo một trình tự nhất định hay nói cách khác phải đảm bảo tính hệ thống và toàn vẹn.

* Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, tính khả thi :

Quy trình đề xuất phải xuất phát từ thực tiễn dạy học phân môn Khoa học

và có thể áp dụng vào dạy học phân môn này để nâng cao chất lợng dạy học.

* Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả : Phải đảm bảo hiệu quả nhận thức,

phát huy đợc tính tích cực nhận thức của học sinh, học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức bằng hành động của chính mình, có nh vậy hiệu quả giờ dạy đợc nâng cao.

Chuẩn bị Chuẩn bị bài dạy

3.2.6 Quy trỡnh cụ thể

* Bớc 1 : Chuẩn bị.

- Giáo viên : Chuẩn bị một cách kỹ càng về bài dạy

+ Tìm hiểu, tham khảo tài liệu để khắc sâu kiến thức.

+ Xác định đợc nội dung kiến thức cần đạt đến cho học sinh.

+ Dự kiến đợc những vấn đề có thể xẩy ra trong tiến trình học tập của học sinh nh các câu hỏi tự phát, các phơng án giải quyết vấn đề, …

+ Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập.

+ Tiến hành làm thử thí nghiệm trớc khi lên lớp, một mặt là để nắm bắt đợc các bớc thí nghiệm một cách rõ ràng, mặt khác để kiểm tra mức độ đảm bảo của thí nghiệm, bởi vì nếu dụng cụ thí nghiệm không đảm bảo sẽ dẫn tới thí nghiệm không thành công và phản khoa học, điều này sẽ xẩy ra hiện tợng mất lòng tin ở học sinh.

- Học sinh : Chuẩn bị bài học, hoàn thành những nhiệm vụ đợc giao của giáo viên.

Thu thập, đối chiếu kết quả

Trao đổi để tìm ra kết quả đúng

Sửa chữa để diễn đạt biểu ợng mới và hoàn chỉnh Hoàn thành kiến thức bài học : đầy đủ, chính xác

t-Nhận thức rõ kiến thức, khả năng và sự tiến bộ của mình

Bớc 2 Khởi động tình huống

Bớc 3 Nêu giả thuyết và kiểm tra giả thuyết

Bớc 5 Báo cáo kết quả và tìm

ra kết quả chung

Bớc 6 Kết luận

Bớc 7

Đánh giá

Nêu lên tình huống

có vấn đề

Tổ chức cho học sinh đa

ra giả thuyết và kiểm tra

giả thuyết

Cho học sinh báo

cáo kết quả, thảo

+ Phù hợp với nội dung kiến thức bài học, nghĩa là phải đánh vào trọng tâm của bài, để trên cơ sở đó học sinh tiến hành tìm tòi nghiên cứu, thao tác để hiểu biết trong sự tò mò mà tình huống có vấn đề đặt ra trớc chúng, đồng thời quá trình học sinh đi tìm và tìm đợc cũng chính là nội dung trọng tâm của bài học đ-

ợc phơi bày.

Chính vì vậy, việc tạo ra tình huống có vấn đề trong khoa học là một việc làm rất quan trọng và đặc biệt trong giảng dạy khoa học cho học sinh tiểu học lại càng quan trọng hơn, là một trong những yếu tố góp phần không nhỏ vào sự thành công của bài dạy.

* Bớc 3 : Đa ra các giả thuyết và kiểm tra giả thuyết.

- Giáo viên : Khi học sinh hình thành đợc biểu tợng ban đầu, giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành đa ra các giả thuyết khoa học và cũng cơ sở để học sinh vạch kế hoạch thực nghiệm.

Nh vậy, việc đa ra các giả thuyết khoa học cũng là việc đa ra các nhận xét ban đầu, cùng một vấn đề khoa học nhng có thể có nhiều cách hiểu khác nhau, cùng một quan niệm nhng lại có nhiều phơng án giải quyết khác nhau Trên cơ

sở đó, giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành vạch kế hoạch, thực hiện làm thí nghiệm để chứng minh, để kiểm tra cho giả thuyết của mình đa ra.

* Bớc 4 : Tiến hành thực nghiệm.

Đây là một trong những bớc quan trọng của việc dạy học theo phơng pháp

"Bàn tay nặn bột" cho nên giáo viên phải biết tổ chức cho học sinh tiến hành làm thí nghiệm một cách sinh động có hiệu quả, có sức hấp dẫn và cuốn hút đa học sinh phát huy khả năng độc lập hoạt động để chiếm lĩnh tri thức khoa học Sau khi tổ chức cho học sinh hoạt động ở bớc 3 đồng thời với việc các em kiểm tra giả thiết là tiến hành thí nghiệm Tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm thờng tổ chức theo nhóm hoặc từng cá nhân học sinh Tiến hành thí nghiệm thờng trải qua các bớc sau : Vạch kế hoạch thí nghiệm (đa ra phơng án thí nghiệm, phân công công việc, chuẩn bị đồ dùng thí nghiệm), tiến hành thí nghiệm và ghi chép, và rút ra kết luận

* Bớc 5 : Báo cáo kết quả và tìm ra kết quả chung.

- Giáo viên : Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả.

- Học sinh :

+ Báo cáo kết quả : Có thể báo cáo kết quả bằng lời, mô hình, biểu diễn thí nghiệm.

+ So sánh đối chiếu kết quả thí nghiệm của ngời khác.

+ Thảo luận, nhận xét để tìm ra một giả thuyết đúng, kết quả đúng, thuyết phục Đồng thời chỉ ra những chỗ cha hợp lý, cha chặt chẽ của một số giả thuyết khác và một số kết quả khác.

+ Tiến hành sửa chữa để hoàn thành một khái niệm mới, đúng, chính xác và

đầy đủ.

* Bớc 6 : Kết luận.

- Chốt lại kiến thức trọng tâm của bài, khẳng định tính đúng đắn của chân

lý khoa học vừa đợc kiểm chứng.

- Cho học sinh trình bày lại kiến thức trọng tâm của bài.

* Bớc 7 : Đánh giá

- Giáo viên : Tổ chức cho học sinh đánh giá về các mặt : Kiến thức, kỹ năng, thái độ.

- Học sinh : Nhận thức rõ sự tiến bộ của bản thân mình.

Trong quá trình tổ chức thực hiện, vì đặc điểm học sinh tiểu học ham hiểu biết hay tò mò và hay thắc mắc cho nên các em có thể đặt ra nhiều câu hỏi tự phát mà giáo viên cần phải giải thích rõ ràng cho chúng

3.2.7 Điều kiện để thực hiện quy trình sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột" có hiệu quả

Phơng pháp "Bàn tay nặn bột" là một phơng pháp dạy học mới, có nhiều u

điểm Tuy nhiên, để tổ chức tốt cho học sinh học tập theo phơng pháp này trong phân môn Khoa học- Tự nhiờn xó hội, phát huy tối đa tính u việt của phơng pháp, cần phải lu ý một số vấn đề sau :

- Về phía giáo viên :

+ Giáo viên là ngời giữ vai trò quyết định trong việc nâng cao chất lợng và hiệu quả dạy học Vì vậy, mỗi giáo viên dạy học phân môn Khoa học phải luôn luôn nghiên cứu về các lĩnh vực khoa học có liên quan đến môn học Đồng thời cần nắm vững lý luận dạy học phân môn này, lý luận dạy học theo phơng pháp

"Bàn tay nặn bột", rèn luyện cho mình kỹ năng tổ chức hớng dẫn cho học sinh, nhất là kỹ năng tổ chức cho học sinh hoạt động để họ tự tìm tòi khám phá tri thức khoa học.

+ Phơng pháp vừa là kỹ thuật, đồng thời là nghệ thuật, đòi hỏi ở ngời giáo viên phải có năng lực s phạm nhất định Vì vậy, giáo viên phải biết vận dụng chúng một cách linh hoạt, sáng tạo Nh phải biết vận dụng tuỳ vào nội dung của từng bài, từng tình huống cụ thể, … Đồng thời khi sử dụng phơng pháp này trong một giờ dạy khoa học, nhiều tình huống bất ngờ do quá trình tìm tòi của học sinh sinh ra, vì vậy, giáo viên phải ứng xử tốt, khéo léo, vững vàng trớc học sinh + Trong bài học, nếu sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột", giáo viên phải chuẩn bị chu đáo kế hoạch dạy học, dự kiến các bớc tiến hành, những câu hỏi tự phát, các phơng án mà học sinh có thể đặt ra trong giờ học, chuẩn bị đồ dùng dạy học đầy đủ và đảm bảo Vì vậy, nếu thiếu những vấn đề trên thì dẫn đến giờ học không hiệu quả.

+ Trong quá trình dạy học, giáo viên phải luôn luôn lắng nghe học sinh, tạo

điều kiện cho các em nói ra những gì mình làm đợc, thấy đợc Khi tiến hành, giáo viên phải có nghệ thuật gây bất ngờ, phải biết tạo tình huống có vấn đề hợp

lý, đảm bảo kích thích học sinh để học sinh tò mò, dấn thân vào hoạt động, phải tạo đợc không khí trong giờ học diễn ra nhẹ nhàng, thoải mái, mỗi học sinh cảm thấy tự tin.

+ Nên chia mỗi nhóm học sinh từ 4 - 6 em.

+ Trong quá trình dạy học theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột", ngời giáo viên phải biết liên lạc phối hợp với phụ huynh, các phòng ban chức năng để tạo mối quan hệ liên lạc giữa nhà trờng với gia đình giúp đỡ các em học tập: Bố mẹ của các em sẽ tạo điều kiện cho các em làm vờn thí nghiệm của riêng mình, làm các dụng cụ học tập cho các em Đồng thời ngời giáo viên cũng phải học hỏi trao

đổi kinh nghiệm với các cơ quan chức năng nh : lãnh đạo cấp trên, phòng khoa học, xởng thí nghiệm, … về những vấn đề khoa học.

+ Sự cần cù, chịu khó, sự say sa với nghề cũng một trong những điều kiện không thể thiếu của ngời giáo viên khi sử dụng phơng pháp "Bàn tay nặn bột".

- Về phía học sinh.

+ Mỗi lớp học chỉ có khoảng 25 học sinh.

+ Mỗi học sinh phải có một quyển vở thí nghiệm.

Vở thí nghiệm là một công cụ quan trọng của phơng pháp "Bàn tay nặn bột" Nó là nơi hội tụ của việc giảng dạy các môn khoa học và nắm bắt ngôn ngữ Bởi vì, trên quyển vở trên ấy, các em ghi chép ngày này sang ngày khác, năm này sang năm khác những phát hiện, những kết quả và cách giải thích, có thể là công cụ của sự liên tục ấy ở đấy, các em bộc lộ bằng viết, bút vẽ, sơ đồ Các em có thể thấy đợc sự tiến bộ của mình (Sự tiến bộ trong nhận thức, trong

sử dụng ngôn ngữ, chất lợng của lý lẽ, lập luận khoa học) Quyển vở ấy cũng là một công cụ để liên lạc giữa giáo viên và gia đình.

- Về cách đánh giá : Để thực hiện theo cách dạy học này, cách đánh giá

chất lợng học sinh cũng phải thay đổi Năm học 2014-2015 đỏnh gia học sinh theo TT30/BGD phự hợp với cách học theo phơng pháp "Bàn tay nặn bột".

- Về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

+ Bàn ghế của học sinh phải đầy đủ, lý tởng nhất là bộ bàn ghế cá nhân gọn nhẹ, giúp học sinh dễ di chuyển, ngồi lại với nhau khi thảo luận nhóm, trao đổi, tranh luận khoa học.

+ Đồ dùng dạy học nh : các dụng cụ thí nghiệm, vật thật, mô hình, tranh

ảnh, dao, kéo, phòng thí nghiệm …

+ Tổng số học sinh lớp thích hợp là 25 em.

+ Tạo môi trờng tự nhiên thích hợp để học sinh trực tiếp quan sát, theo dõi, làm thí nghiệm nh : các loại cây cối, con vật, các hoạt động của con ngời, …

Nhà trường tổ chức Hội thảo về PP “bàn tay nặn bột”

3.3 Biện phỏp 3: Tổ chức chuyờn đề tại trường

3.3.1 Mục đớch của chuyờn đề.