Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca trong chương trình chính khóa và hoạt động tập thể cho học sinh tiểu học

Các bài hát dân ca còn có khả năng tác động mạnh mẽ vàotâm tư, tình cảm của học sinh giúp các em phát triển các phẩm chất tư duy, trítuệ, thể chất, những tình cảm đạo đức tốt đẹp và quan

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HÁT DÂN CA TRONG CHƯƠNG

TRÌNH CHÍNH KHÓA VÀ HOẠT ĐỘNG TẬP THỂ

CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

LĨNH VỰC: ÂM NHẠC CẤP TIỂU HỌC

Năm học 2016 - 2017

Mã SKKN

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ 2

1 Lý do chọn đề tài: 2

2 Thời gian 4

3 Đối tượng nghiên cứu 4

4 Phạm vi nghiên cứu: 4

5 Ứng dụng: Dạy Âm nhạc và hoạt động tập thể trong trường Tiểu học 4

PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 5

1 Cơ sở lý luận của vấn đề: 5

2 Thực trạng của vấn đề 5

3 Các biện pháp tiến hành: 8

3.1 Đối với tiết dạy bài hát dân ca 9

3.2 Đối với tiết ôn tập bài hát dân ca 16

3.3 Đối với tiết học có nội dung nghe nhạc 19

4 Các hoạt động ngoài giờ lên lớp 19

5 Kết quả: Kết quả khảo nghiệm học sinh trong năm học 2016 -2017 24

PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 26

1 Kết luận 2 Khuyến nghị * TÀI LIỆU THAM KHẢO : 27

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài:

Âm nhạc là ngôn ngữ nghệ thuật âm thanh, mang đặc trưng của nghệthuật biểu hiện, là ngôn ngữ biểu cảm, tình cảm Do đó, âm nhạc cũng là mộttrong những môn học quan trọng giúp cho học sinh hình thành nhân cách, có lốisống lành mạnh, tư tưởng đạo đức đúng đắn, có lý tưởng hoài bão cao xa, tudưỡng phẩm chất lành mạnh, tư tưởng tình cảm tốt đẹp…Giảng dạy âm nhạc nóichung và dân ca nói riêng cho học sinh Tiểu học, dưới bất kỳ hình thức giáodục tư tưởng nào cũng cần đến cơ sở là tình cảm, nếu chỉ thuyết giảng suônghoặc truyền thụ lý luận cứng nhắc thì sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn

Trong kho tàng âm nhạc dân gian của nước ta, dân ca được xem là di sảnvăn hóa của dân tộc Ngoài nội dung biểu cảm phong phú, chuyển tải tâm tư tìnhcảm, có tác động mãnh liệt và sâu sắc đối với nhận thức của con người, giúp chohọc sinh thông qua học tập phần nào hiểu rõ hơn về dân ca, nắm được kỹ năng

âm nhạc nhất định Các bài hát dân ca còn có khả năng tác động mạnh mẽ vàotâm tư, tình cảm của học sinh giúp các em phát triển các phẩm chất tư duy, trítuệ, thể chất, những tình cảm đạo đức tốt đẹp và quan trọng hơn là hình thành ởhọc sinh ý thức dân tộc và tình yêu với âm nhạc truyền thống Từ đó học sinh sẽ

có ý thức giữ gìn và trân trọng bản sắc văn hóa dân tộc mình Dạy hát dân cacho học sinh là nhằm giáo dục cho học sinh những tình cảm tốt đẹp với vănhóa truyền thống Khi các em được nghe, học hát các bài dân ca đã dần dầnhình thành trong học sinh tình cảm yêu thích Đó cũng là con đường ngắn nhấtnhằm bồi dưỡng thị hiếu và tình cảm đạo đức đúng đắn cho học sinh

Là quốc gia của một cộng đồng với 54 dân tộc anh em chung sống, mỗidân tộc đều có đặc điểm địa lý, khí hậu, điều kiện, hoàn cảnh sống khác nhau.Điều đó đã sản sinh ra những bài dân ca mang hương sắc riêng, tô điểm thêmcho kho tàng dân ca Việt Nam Cái hay, cái đẹp, cái tinh túy của dân ca đã đượcnhân dân ta chắt lọc, gọt giũa, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Dân ca

đã gắn bó với cuộc sống con người, đi vào đời sống tinh thần, tham gia vào cácsinh hoạt văn hóa, lao động hàng ngày của mỗi người dân lao động

Ngay từ thuở ấu thơ, mỗi trẻ em trong cộng đồng dân tộc Việt đã đượctắm mình trong những âm điệu ngọt ngào, thiết tha của những câu hát ru Nhữnglàn điệu dân ca tiêu biểu, đặc sắc của từng vùng miền đã làm rung động tâm hồnmỗi người dân Việt Cho đến ngày nay, những di sản nghệ thuật quý báu ấy vẫn

là những nguồn sữa dinh dưỡng để bồi bổ, nuôi dưỡng tâm hồn cho mỗi con

người, nhất là trong bối cảnh của thời kì hội nhập và toàn cầu hóa, khi mà sựgiao thoa và tiếp biến các giá trị văn hóa nói chung và văn hóa dân gian nóiriêng đã tạo nên những trào lưu mới trong xã hội, và cũng tạo nên những ảnhhưởng không ít tới sự hình thành và phát triển những nét tâm lý, tính cáchcủa thế hệ trẻ.

Hát dân ca là một trong những tinh hoa văn hóa của dân tộc Việt Nam, đã

và đang được gìn giữ, phát triển Đối với giáo dục, các bài hát dân ca đã đượcđưa vào trong chương trình học của các bậc học Tuy nhiên, trong chương trìnhmôn Âm nhạc của bậc Tiểu học thì các bài hát dân ca còn chưa nhiều Do vậy sựhiểu biết của các em học sinh Tiểu học về dân ca chưa thật sự sâu rộng Mặtkhác sự xâm nhập nhanh chóng của những dòng nhạc hiện đại, nhạc giải trí đãkhiến cho các em, tuy còn nhưng cũng theo thị hiếu bắt nhập vàít nhiều bị thuhút theo dòng nhạc hiện đại này

Trong những năm qua, cùng với phong trào thi đua “Xây dựng Trườnghọc thân thiện - Học sinh tích cực”, trường tôi đã kết hợp với phòng giáo dục vàđào tạo Quận đã tổ chức nhiều Hội diễn văn nghệ các cấp, thi tự thiết kế và biểudiễn thời trang các dân tộc, thi biểu diễn văn nghệ giữa các chi đội chào mừngcác ngày lễ do nhà trường tổ chức như ngày 20/11, 8/3, 26/3, hội chợ xuân Qua đấy lồng ghép các bài hát dân ca những điệu múa dân tộc như múa sạp,múa ô được dàn dựng công phu, đặc sắc, mang những nét đặc trưng của từngvùng miền, cũng thông qua hội diễn nhằm phát triển phong trào ca hát nói chung

và yêu thích dân ca nói riêng trong các trường Tiểu học Tuy nhiên , để phongtrào đó mãi được duy trì như mục tiêu đã định thì đòi hỏi nhà trường và giáoviên cần phải có những hoạt động thường xuyên hơn, tích cực hơn Vì vậy, làmột giáo viên Âm nhạc, tôi luôn trăn trở và đặt cho mình câu hỏi: Phải làm gì,

và làm như thế nào để duy trì và phát triển được phong trào hát dân ca trongtrường Tiểu học, học sinh đam mê tìm hiểu, yêu thích học hát các bài dân ca?

Từ thực tế học tập của học sinh và qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy, trao đổivới đồng nghiệp cũng như nghiên cứu trên các tài liệu, phương tiện thông tin đạichúng, tôi mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm trao đổi với mong muốn nângcao định hướng thị hiếu thưởng thức âm nhạc cho học sinh, đồng thời góp phầnlưu giữ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, giúp cho học sinh Tiểu học yêuthích học hát, hát hay, hát đúng các bài dân ca, góp phần bảo tồn và phát huyđược những giá trị văn hóa to lớn của dân tộc, thông qua đề tài :

“Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca trong chương trình chính khóa và hoạt động tập thể cho học sinh Tiểu học”

2 Thời gian: Từ tháng 9/2016 đến tháng 3/2017

3 Đối tượng: Học sinh Tiểu học

4 Phạm vi nghiên cứu: Một số kinh nghiệm dạy hát dân ca trong chương trình chính khóa và hoạt động tập thể cho học sinh Tiểu học

5 Ứng dụng: Dạy Âm nhạc và hoạt động tập thể trong trường Tiểu học

PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận:

Học sinh Tiểu học ở lứa tuổi từ 6 đến 11, đây là lứa tuổi rất nhạy cảm với

Âm nhạc Với nhận thức của học sinh Tiểu học thì hát dân ca chiếm vị trí quantrọng trong nghệ thuật âm nhạc Âm nhạc dân gian giúp các em hướng tới cái

“Chân - Thiện - Mỹ” Việc đưa dân ca vào trường học không chỉ đơn thuần làdạy dân ca, hát dân ca mà quan trọng là giúp học sinh nhận ra được những giá trị

to lớn của dân ca, từ đó các em biết trân trọng, yêu quý, biết lưu giữ điệu hồndân tộc, góp phần giáo dục các em trở thành những người phát triển toàn diện.Ngoài ra, còn giúp các em có tâm hồn phong phú và bớt mệt mỏi sau những giờhọc căng thẳng

Trong chương trình Âm nhạc ở Tiểu học, học hát là nội dung trọng tâm,được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 5, đây cũng là phân môn học sinh yêu thíchnhất Phân môn Học hát có ba dạng bài là: Bài hát thiếu nhi Việt Nam, dân ca vàcác bài hát nước ngoài Việc dạy hát dân ca cho học sinh Tiểu học là rất khó sovới dạy các bài hát thiếu nhi trong chương trình sách giáo khoa Bởi mỗi bài dân

ca trong chương trình đều gắn liền với đời sống sinh hoạt, những truyềnthống văn hóa tốt đẹp của một vùng, hoặc của đặc thù riêng một dân tộc, có cáchnói, cách diễn đạt khác nhau giữa vùng này với vùng khác, hơn nữa đặc điểmriêng biệt của dân ca là sử dụng tiếng hát có luyến, láy rất nhiều Từ thực tiễn

đó đã trở thành động cơ để tôi tìm tòi khám phá, thử nghiệm bằng kinh nghiệm

và năng lực nghiệp vụ của mình để tìm ra kinh nghiệm sư phạm, những phươngpháp dạy học phù hợp với đặc thù của dạy hát dân ca, giúp các em nhanh tiếpcận với văn hóa âm nhạc dân gian, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn

* Khó khăn:

Theo cấu trúc chương trình bộ môn âm nhạc ở cấp Tiểu học mỗi lớp có 12bài hát chính khóa và 6 bài hát học thêm tự chọn Với thời lượng khiêm tốn đó,rất khó để giúp học sinh tìm hiểu được sâu về loại hình văn hóa nghệ thuật này.Hơn nữa cơ sở vật chất phục vụ cho giảng dạy dân ca còn chưa được phong phú,phòng dạy môn Âm nhạc còn nhỏ, các trang thiết bị tranh ảnh, tư liệu, các nhạc

cụ dân tộc…còn hạn chế, chưa sử dụng phương pháp diễn xướng dân ca

Tham gia các cuộc Hội diễn văn nghệ và biểu diễn thời trang dân tộc mộtcách hào hứng

* Hạn chế

- Khả năng tiếp thu và ý thức học tập của một số em còn hạn chế

- Một số em chưa tự tin, chưa mạnh dạn khi học hát

- Một số bậc cha mẹ học sinh chưa quan tâm nhắc nhở con em mìnhhọc tập, cũng như chuẩn bị chưa đầy đủ về sách giáo khoa, đồ dùng học tậpmôn Âm nhạc

c Mặt mạnh – mặt yếu

* Mặt mạnh

Những nốt nhạc luyến láy, những giai điệu du dương của dân ca tạo nên

âm thanh lôi cuốn dễ đi vào lòng người, nên học sinh rất thích nghe, thích hát vàthuộc rất nhanh các bài hát dân ca

* Mặt yếu

Các bài hát dân ca còn mang tính chất vùng miền, khi dạy hát học sinhchưa hiểu hết về tập quán sinh hoạt khi sáng tác bài dân ca của từng vùng khácnhau trên mọi miền đất nước

Vốn kiến thức sơ đẳng về dân ca Việt Nam nói chung của các em rấthạn chế

d Các nguyên nhân, yếu tố tác động

* Nguyên nhân của thành công

- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo và ban giám hiệu nhà trường đãtạo điều kiện tương đối đầy đủ về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học môn Âmnhạc như đàn Organ, một số nhạc cụ gõ đệm.

- Đa số học sinh ngoan, yêu thích học môn Âm nhạc

- Có sự giúp đỡ nhiệt tình của các đồng nghiệp trong việc góp ý vềphương pháp, hình thức tổ chức dạy học giúp học sinh tiến bộ

- Bản thân luôn nghiên cứu tham khảo tài liệu, tìm tòi sáng tạo và học hỏikinh nghiệm để lựa chọn, đưa ra những phương pháp giảng dạy phù hợp vớitừng đối tượng học sinh nhằm nâng cao kiến thức về dân ca cũng như phươngpháp dạy hát dân ca

* Nguyên nhân của hạn chế

Cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ những yêu cầu cần thiết để dạy dân

ca như: Thiếu các nhạc cụ dân tộc, tranh ảnh minh họa… Hơn nữa không gian

để biểu diễn các bài hát dân ca trong các tiết học cũng chưa được đáp ứng

Tài liệu, tư liệu về dạy hát dân ca ở trường Tiểu học còn hạn chế (chủyếu là giáo viên tự sưu tầm và chọn lọc trong quá trình giảng dạy)

Biểu hiện về năng lực âm nhạc của học sinh cũng khác biệt, mỗi lớpthường có cả những em có năng khiếu và không có năng khiếu Âm nhạc Cũng

có những học sinh có năng khiếu ở mặt này nhưng lại yếu ở mặt khác, ví dụ: hátđúng về cao độ thì lại chưa vững về trường độ, có khả năng gõ đệm tốt nhưng lạiyếu về vận động theo nhạc… Đa số học sinh có khả năng hát kết hợp các hoạtđộng khác như: vận động theo nhạc, gõ đệm, tham gia trò chơi… Hứng thú, sởthích âm nhạc của học sinh không hoàn toàn giống nhau, cảm nhận thẩm mĩ Âmnhạc của các em cũng khác biệt

Thực tế hiện nay, trong giảng dạy bộ môn âm nhạc của Tiểu học, chươngtrình học dân ca còn ở mức “khiêm tốn”: khối lớp 1,2,3 mỗi lớp có 12 bài chínhkhóa và 6 bài học thêm tự chọn, khối 4,5 mỗi lớp có 10 bài chính khóa và 6 bàihọc thêm tự chọn Với thời lượng khiêm tốn đó, dù học sinh thực sự yêu Âmnhạc dân tộc mong muốn biết nhiều bài hát dân ca khó thành hiện thực, mặtkhác do số tiết âm nhạc không nhiều và thời lượng cho một tiết học cũng hạnchế (35 – 40 phút /1 tiết/1 tuần), nên việc giáo dục dân ca cho học sinh khó cóthể đi vào chiều sâu

Về sách giáo khoa hiện hành, học sinh Tiểu học được học 55 bài hát,trong đó có 11 bài dân ca, đó là:

- Quê hương tươi đẹp (dân ca Nùng)

- Lícây xanh (dân ca Nam Bộ)

- Xoè hoa (dân ca Thái)

- Bắc kim thang (dân ca Nam Bộ)

- Gà gáy (dân ca Cống)

- Ngày mùa vui (dân ca Thái)

- Bạn ơi lắng nghe (dân ca Ba na)

- Cò lả (dân ca đồng bằng Bắc Bộ)

- Chim sáo (dân ca Khmer)

- Màu xanh quê hương (dân ca Khmer)

- Hát mừng (dân ca Hrê)

Để việc dạy và học dân ca trong trường phổ thông phát huy hiệu quả, cầndiễn xướng như một phương pháp dạy Tuy nhiên hiện nay, việc dạy chay vẫn làhiện tượng phổ biến tại các trường học: Lên lớp tập thể, học thuộc lời, hát đúnggiai điệu là xong, ít giáo viên sử dụng phương pháp diễn xướng (vì không cóthời gian cho các hoạt động này) Phần lớn giáo viên dạy theo sách giáo khoa,kết quả dừng lại ở việc thuộc lòng lời bài hát, làn điệu, tiết học nhạc khô cứng.Mặt khác, dân ca liên quan đến môi trường diễn xướng như: cây đa, bến nước,sân đình, đời sống sinh hoạt xã hội thường ngày của đồng bào các dân tộc, cácvùng miền…các trang phục cho việc biểu diễn các bài hát dân ca chưa đượcthực hiện thường xuyên

Để thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học Âm nhạc Nhữngnăm gần đây phòng giáo dục và đào tạo Quận đã tổ chức những buổi chuyên đề,tập huấn và đưa vào giảng dạy các bài hát dân ca vào những tiết học dành chođịa phương tự chọn với số lượng một tiết trên một học kì Tuy số lượng còn ítnhưng cũng đã góp phần làm phong phú nguồn tư liệu về dân ca địa phương,nâng cao chất lượng giáo dục Âm nhạc và giáo dục văn hóa trong trường học

3 Các biện pháp tiến hành:

Những giải pháp, biện pháp được nêu trong đề tài nhằm tổng kết cácphương pháp, kĩ năng thu được từ thực tiễn giảng dạy Mặt khác nhằm trao đổivới các giáo viên dạy Âm nhạc về việc vận dụng các phương pháp vào tronggiảng dạy giúp học sinh nhận ra được những giá trị to lớn của dân ca, từ đó các

em biết trân trọng, yêu quý, biết lưu giữ những nét văn hóa của dân tộc, đồngthời giúp học sinh biết được những phong tục tập quán trên mọi miền đất nướcqua đó các em có thể học tốt các môn học khác

Quy trình dạy hát một bài hát dân ca cũng giống với việc dạy hát các bàihát thiếu nhi và các bài hát nước ngoài (gồm 2 tiết: Tiết dạy bài hát mới và tiết

ôn tập), nhưng kĩ thuật dạy hát dân ca có nhiều khác biệt Sự khác biệt này mới

tạo nên những phong cách, màu sắc riêng của dân ca Sau đây là một số kinhnghiệm mà tôi đã vận dụng trong thực tế giảng dạy của mình:

3.1 Đối với tiết dạy bài hát dân ca

Bước 1: Giới thiệu bài hát (các đề mục trong các phần 3.1; 3.2 in đậm tất)

Bước giới thiệu bài hát, tôi thường dùng bản đồ để giới thiệu vị trí địa línơi mà bài hát dân ca được ra đời, dùng tranh ảnh, clip, những đoạn phim ngắngiới thiệu về địa danh, trang phục, những phong tục, hình ảnh sinh hoạt văn hoá,sinh hoạt cộng đồng, về phong cảnh các vùng miền, xuất xứ và nét đặc trưng củabài dân ca sắp học (như loa máy, máy tính, máy chiếu, các từ đệm, trang phục,các động tác múa…) sao cho phù hợp với sự tiếp thu của học sinh, ngoài ra tôicòn giới thiệu sơ lược về một số nhạc cụ dân tộc của vùng miền đó, sau đó tôigọi 1 – 2 học sinh lên chỉ vị trí trên bản đồ để nhận biết Bước này rất hấp dẫnhọc sinh và mang lại cho các em nhiều kiến thức bổ ích, giúp học sinh hiểu sâuhơn về xuất xứ bài hát, là dân ca của vùng miền nào, vùng miền đó ở vị trí nàotrên bản đồ đất nước Việt Nam Trên cơ sở đó các em tuy không được đi thămquan nhưng cũng có thể hiểu biết sơ lược về vùng đất đó thông qua những đoạnphim ngắn tôi trình chiếu , giới thiệu cho các em Mỗi dân tộc có một nền vănhoá riêng, các vùng dân ca nằm khắp đất nước nhưng mỗi một bài dân ca cónhững nét đẹp riêng Việc sử dụng bản đồ , đoạn phim ngắn đó nhằm thu hút sựchú ý tò mò ham hiểu biết của học sinh không những thế nó còn tạo cho giờ dạythêm phong phú và sử dụng đồ dùng đạt hiệu quả

Ví dụ: Dạy tiết 19 (Lớp 5) - Học hát: Bài “Hát mừng” dân ca Hrê(Tây Nguyên)

Trong phần giới thiệu bài hát, tôi đưa ra bản đồ địa lí Việt Nam , yêucầu học sinh lên chỉ vùng Tây Nguyên và nêu những hiểu biết của mình vềdân tộc Hrê và những nét đặc trưng riêng của vùng đất này (nếu biết) Sau

đó tôi cung cấp một số kiến thức về Tây Nguyên như: Có nhiều lễ hội củađồng bào các dân tộc (như Lễ hội mừng lúa mới, cúng bến nước…khi làm lễthường sử dụng các nhạc cụ như cồng, chiêng…và giới thiệu trang phục củadân tộc Hrê qua hình ảnh)

Hay khi giới thiệu bài hát Bắc kim thang?

Bắc kim thang – Dân ca Nam Bộ

Bước 2: Nghe hát mẫu

Đối với học sinh Tiểu học thì việc nghe hát mẫu kết hợp động tác minhhọa kèm theo, sẽ làm cho học sinh cảm nhận đầy đủ, trọn vẹn được tình cảm củabài dân ca đó mang lại và học sinh sẽ thấy thích thú hơn, mong muốn được họchát hơn Vì vậy khi cho học sinh nghe bài hát mẫu, tôi thường sưu tầm nhữngbăng đĩa có hình ảnh để học sinh vừa được nghe giai điệu bài dân ca, vừa đượcxem những động tác biểu diễn, giúp các em hiểu kĩ hơn về trang phục và độngtác múa hát đặc trưng của từng vùng miền Qua đó, khi dạy các em trình bày bàihát kết hợp vận động, các em đã phần nào nắm được những động tác múa hátđặc trưng của bài dân ca mình trình bày Tuy nhiên, để thay đổi không khí chocác tiết học, khi hát mẫu - tôi cũng thường tự trình bày bài hát dân ca kết hợpvới một số động tác biểu diễn đơn giản hoặc sử dụng nhạc cụ gõ đệm của dântộc như: Song loan, thanh phách… tôi quan sát thấy học sinh rất chăm chú khinghe bài hát

Ví dụ: Dạy tiết 12 (Lớp 4) - Học hát: Bài “Cò lả” dân ca Đồng bằngBắc Bộ

Khi hát mẫu bài hát: Lần 1, tôi kết hợp dùng thanh phách gõ đệm theonhịp của bài hát, lần 2, tôi kết hợp với một số động tác phụ họa đơn giản phùhợp với nội dung bài Cò lả.

Bước 3: Đọc lời ca

Để học sinh hiểu được nội dung ý nghĩa của bài dân ca, của từng câu từ,lời ca dân gian của một dân tộc, một vùng miền là việc làm rất quan trọng, vì khihọc sinh hiểu được ý nghĩa nội dung bài dân ca, các em sẽ cảm thấy gần gũi vớibài hát hơn

Trong bước đọc lời ca, sau khi đọc, tôi thường cho học sinh giải nghĩa củamột số ca từ (nếu các em biết) Với những từ học sinh chưa hiểu, tôi giải nghĩa

và phân tích kĩ để học sinh năm được những từ khó trong bài hát

Ví dụ: Từ Xoè hoa trong bài cùng tên có nghĩa là “Múa hoa” Bài Gà gáy,

từ “té le” là một cách cảm nhận của đồng bào Cống về tiếng gáy te te của chú gà trống choai Bài Bắc kim thang, từ “kèo” là thanh gỗ hoặc tre nằm trên cột nhà, làm khung đỡ trần nhà; “té” nghĩa là ngã; “làm chi” nghĩa là làm gì; “le le” nghĩa là con vịt trời; “bìm bịp” là một loài chim Hoặc bài Cò lả, từ “phủ” là chỉ

đơn vị hành chính ngày xưa, tương đương với “quận,huyện” ngày nay Hay bài

Lí cây xanh, từ “lí cây xanh” nghĩa là khúc hát ngắn về cây xanh …

Bước 4: Khởi động giọng

Khi dạy các bài hát thiếu nhi hoặc các bài hát nước ngoài, trong bướckhởi động giọng, tôi thường sử dụng gam trưởng hoặc gam thứ của Âm nhạcphương Tây cho HS khởi động giọng, ví dụ:

Nhưng khi dạy hát dân ca Do sắc thái riêng của từng vùng miền, nên mỗibài lại có một màu sắc riêng, và thường viết bằng thang âm ngũ cung, như Pha

Son La Đô Rê (Trong bài hát Quê hương tươi đẹp), Đô Rê Mi Son La (Trong bài hát Lí cây xanh)…, vì thế việc sử dụng gam trưởng, thứ của phương Tây là

không phù hợp Do đó tôi thường sử dụng chính thang âm của từng bài làm mẫu

âm khởi động Thậm chí có bài tôi đã dùng giai điệu của bài hát làm mẫu để họcsinh khởi động giọng

Ví dụ: Dạy tiết 23 (Lớp 4) - Học hát: Bài “Chim sáo” dân ca Khơ meNam Bộ

Tôi đã sử dụng câu hát cuối là mẫu âm dùng để khởi động giọng:

Việc sử dụng mẫu âm này vừa giúp học sinh bước đầu được nghe âmhưởng của bài hát dân ca, ngoài ra còn giúp các em được tiếp xúc với giai điệu

để khi học bài hát dễ dàng hơn, nhanh hơn

Bước 5: Chia câu hát

Khi dạy bài hát dân ca, việc chia các câu hát trong bài dân ca phải hết sứclinh hoạt: có thể có câu hát dài, có câu hát ngắn vì bài dân ca thường được xây

dựng từ thơ lục bát, lời ca đệm thêm bằng những hư từ như “ơi, à, í a….” nên

cấu trúc không cân đối

Ví dụ: Dạy tiết 4 (Lớp 2) - Học hát: Bài “Xòe hoa” dân ca Thái

Tôi chia bài hát thành 4 câu hát với độ dài ngắn không đều nhau:

Câu hát 1: Bùng bong bính boong ngân nga tiếng cồng vang vang.

Câu hát 2: Nghe tiếng chiêng reo vui rộn ràng.

Câu hát 3: Nghe tiếng khèn tiếng sáo vang lừng.

Câu hát 4: Tay nắm tay ta cùng xoè hoa.

Bước 6: Tập hát từng câu

Đặc điểm riêng biệt của dân ca là sử dụng tiếng hát có luyến, láy rấtnhiều Nên khi dạy học sinh hát dân ca, bước tập hát từng câu là bước trọng tâmnhất của việc dạy hát Vì vậy, tôi giải thích cho học sinh hiểu: luyến là tiếng hát

có 2 hoặc nhiều nốt nhạc khác cao độ được liên kết với nhau và có hình vòngcung phía dưới, nếu nốt nhạc sau cao hơn nốt trước thì là luyến lên và ngược lại

Để học sinh hát đúng những tiếng hát có dấu luyến, láy cũng như thể hiện đượcsắc thái của bài bát, tôi thường tăng cường hát mẫu và hướng dẫn học sinh vừanghe hát mẫu, vừa nhìn lời ca, vừa nhìn nốt nhạc, tôi đặt một số câu hỏi để họcsinh nắm chắc kiến thức khi học những bài dân ca có nhiều tiếng hát luyếnláy Học sinh trả lời đúng câu hỏi của tôi, có nghĩa là đã nắm được 50% giaiđiệu của câu hát