Tháng 01 năm 2017, do cần tiền để đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vợ chồng anh Linh, chị Lan đến gặp anh Kiên để vay tiền hoặc nhờ anh vay giúp khoản tiền 1 tỷ đồng thời hạn 6 tháng. Lợi dụng tình trạng của vợ chồng anh chị, anh Kiên nhận lời vay hộ tại Ngâ

Tháng 01 năm 2017, do cần tiền để đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vợ chồng anh Linh, chị Lan đến gặp anh Kiên để vay tiền hoặc nhờ anh vay giúp khoản tiền 1 tỷ đồng thời hạn 6 tháng. Lợi dụng tình trạng của vợ chồng anh chị, anh Kiên nhận lời vay hộ tại Ngân Hàng X nhưng yêu cầu anh, chị phải thế chấp tài sản của mình để bảo lãnh việc sẽ trả nợ ngân hàng khi đến hạn. Đồng ý yêu cầu của anh Kiên, vợ, chồng anh chị Linh không ngần ngại ký tất cả các loại giấy tờ khi anh Kiên đưa ra. Tháng 102017, vợ, chồng anh, chị nhận được tống đạt giấy tờ của Tòa án Quận Y về việc ngân hàng X khởi kiện do vi phạm hợp đồng bảo lãnh cho anh Kiên vay số tiền 3 tỷ đồng. Do đến nay anh Kiên đã đi biệt tích khỏi nơi cư trú nên ngân hàng yêu cầu anh, chị phải trả khoản tiền nói trên thay cho anh Kiên. Ngân hàng có xuất trình được toàn bộ giấy tờ minh chứng cho việc anh Linh, chị Lan, đã thế chấp toàn bộ nhà đất của mình để bảo lãnh cho khoản nợ của anh Kiên, đồng thời, đã thông báo việc phát sinh nghĩa vụ trả nợ này cho anh, chị trong một thời hạn nhất định nhưng anh, chị không đồng ý trả nợ. Câu hỏi:

TÌNH HUỐNG

Tháng 01 năm 2017, do cần tiền để đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vợ chồng anh Linh, chị Lan đến gặp anh Kiên để vay tiền hoặc nhờ anh vay giúp khoản tiền 1 tỷ đồng thời hạn 6 tháng Lợi dụng tình trạng của vợ chồng anh chị, anh Kiên nhận lời vay hộ tại Ngân Hàng X nhưng yêu cầu anh, chị phải thế chấp tài sản của mình

để bảo lãnh việc sẽ trả nợ ngân hàng khi đến hạn Đồng ý yêu cầu của anh Kiên,

vợ, chồng anh chị Linh không ngần ngại ký tất cả các loại giấy tờ khi anh Kiên đưa

ra Tháng 10/2017, vợ, chồng anh, chị nhận được tống đạt giấy tờ của Tòa án Quận

Y về việc ngân hàng X khởi kiện do vi phạm hợp đồng bảo lãnh cho anh Kiên vay

số tiền 3 tỷ đồng Do đến nay anh Kiên đã đi biệt tích khỏi nơi cư trú nên ngân hàng yêu cầu anh, chị phải trả khoản tiền nói trên thay cho anh Kiên Ngân hàng có xuất trình được toàn bộ giấy tờ minh chứng cho việc anh Linh, chị Lan, đã thế chấp toàn bộ nhà đất của mình để bảo lãnh cho khoản nợ của anh Kiên, đồng thời,

đã thông báo việc phát sinh nghĩa vụ trả nợ này cho anh, chị trong một thời hạn nhất định nhưng anh, chị không đồng ý trả nợ Câu hỏi:

1 Hãy cho biết có bao nhiêu hợp đồng được xác lập trong tình huống trên? Đặt tên gọi cho các hợp đồng đó, nêu căn cứ pháp lý điều chỉnh các hợp đồng đó?

2 Giải thích quy định của khoản 3 Điều 336 BLDS 2015 và liên hệ với tình huống trên?

3 Anh Linh, chị Lan có phải chịu trách nhiệm về khoản nợ 3 tỷ đồng mà anh Kiên đã vay khhông? Tại sao?

4 Giải quyết tình huống trên?

NỘI DUNG

Câu 1 Hãy cho biết có bao nhiêu hợp đồng được xác lập trong tình huống trên? Đặt tên gọi cho các hợp đồng đó, nêu căn cứ pháp lý điều chỉnh các hợp đồng đó?

Theo tình huống nêu trên để xác định được có bao nhiêu hợp đồng được xác lập Chúng ta phải xác định được chủ thể, đối tượng, phạm vi, nghĩa vụ bảo đảm của hợp đồng Có thể nói có 2 hợp đồng được xác lập trong tình huống nêu trên

1) Hợp đồng vay giữa anh Kiên và Ngân Hàng X theo Điều 463, BLDS

2015 quy định: “Hợp đồng vay tài sản là sự thoả thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định” Cụ thể tại tình huống này, anh Kiên đã

vay của Ngân Hàng X số tiền là 3.000.000.000 đồng (Ba tỷ đồng) Theo tình huống đưa ra thì anh chị Linh Lan chỉ có nhu cầu vay 1.000.000.000 đồng (Một tỷ đồng) Nhưng anh Kiên lại vay Ngân hàng 3.000.000.000 đồng (Ba tỷ đồng) Như vậy số tiền anh Kiên vay ngân hàng đã vượt quá số tiền mà anh chị Linh Lan yêu cầu Vậy chúng ta có thể hiểu rằng đây không phải là việc vay giùm nữa mà đã phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa ba bên liên quan Ta có thể tách bạch khoản vay 1.000.000.000 đồng (Một tỷ đồng) thành một hợp đồng vay riêng biệt là hợp đồng vay tài sản (vay tiền) giữa anh chị Linh Lan và anh Kiên Hợp đồng vay tài sản (tiền) giữa anh Linh chị Lan với anh Kiên là: 1.000.000.000 đồng (Một tỷ đồng) Theo tình huống đưa ra anh Linh chị Lan có nhu cầu vay 1.000.000.000 đồng (Một

tỷ đồng) trong thời hạn 6 tháng nên có đến gặp anh Kiên để vay tiền hoặc nhờ anh Kiên vay giúp Anh kiên có đồng ý vay giúp nhưng yêu cầu anh, chị phải thế chấp tài sản của mình để bảo lãnh việc sẽ trả nợ ngân hàng khi đến hạn Việc vay ngân hàng đã hoàn tất và đã quá 6 tháng nhưng tình huống không nói rõ anh Kiên có giao lại cho Linh Lan 1.000.000.000 đồng (Một tỷ đồng) như đã thỏa thuận hay

không Nếu trong trường hợp anh Kiên có giao lại số tiền 1.000.000.000 đồng (Một tỷ đồng) thì đây là một hợp đồng vay riêng biệt giữa hai bên là Linh Lan và anh Kiên

2) Hợp đồng bảo lãnh là hợp đồng được xác lập giữa ba bên (anh Linh, chị Lan với anh Kiên và ngân hàng X) Theo quy định tại khoản 1, điều 335, BLDS

2015 “Bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ”.

Theo tình huống trên tháng 10/2017 anh Linh, chị Lan nhận được tống đạt giấy tờ của Tòa án Quận Y về việc ngân hàng X khởi kiện do vi phạm hợp đồng bảo lãnh cho anh Kiên vay số tiền 3 tỷ đồng Do đến nay anh Kiên đã đi biệt tích khỏi nơi cư trú nên ngân hàng yêu cầu anh, chị phải trả khoản tiền nói trên thay cho anh Kiên Ngân hàng có xuất trình được toàn bộ giấy tờ minh chứng cho việc anh Linh, chị Lan, đã thế chấp toàn bộ nhà đất của mình để bảo lãnh cho khoản nợ của anh Kiên Như vậy, ngân hàng đã xác định anh Linh và chị Lan đã vi phạm Hợp đồng bảo lãnh điều đó khẳng định các bên đã giao kết hợp đồng bảo lãnh Theo đó Linh Lan phải trả nợ thay cho anh Kiên theo quy định về hợp đồng bảo lãnh

Tuy nhiên, theo tình huống đưa ra các bên đã có sự nhầm lần, không thống nhất giữa hợp đồng bảo lãnh với hợp đồng thế tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa

vụ của người khác

Trên thực tế quan hệ bảo lãnh và quan hệ thế chấp để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khác (bên thế chấp và bên vay là 2 chủ thể độc lập) hiện còn thiếu thống nhất Vì thế cũng có thể xem đây là hợp đồng thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khác theo quy định tại khoản 1, điều 317, BLDS

2015 “Thế chấp tài sản là việc một bờn (sau đõy gọi là bờn thế chấp) dựng tài sản thuộc sở hữu của mỡnh để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và khụng giao tài sản cho bờn kia (sau đõy gọi là bờn nhận thế chấp)”

Câu2 Giải thích quy định của khoản 3, điều 336 Bộ luật dân sự 2015 và liên hệ với

tình huống trên

- Khoản 3, điều 336, Bộ luật dân sự 2015 quy định “cỏc bờn cú thể thỏa thuận sử dụng biện phỏp bảo đảm bằng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh”.

Ta có thể khẳng định đây là một quy định dễ gây nhầm lẫn, không rõ ràng và thiếu logic dẫn tới có nhiều cách hiểu khác nhau

Quy định này có thể hiểu là các bên có thể thoả thuận sử dụng biện pháp bảo

đảm khác nhau có thể thoả thuận sử dụng biện pháp bảo đảm bằng tài sản để thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh và có thể là hỡnh thức thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khỏc

Trong quan hệ thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh tồn tại song song hai quan hệ cú tớnh chất phụ thuộc, đú là quan hệ bảo lónh và quan hệ thế chấp Trong đú, thế chấp là quan hệ phỏi sinh từ quan hệ bảo lónh với vai trũ tăng cường mức độ bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh và trỏch nhiệm của bờn bảo lónh Tuy nhiờn, trong quan hệ thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khỏc, thỡ khụng nhất thiết phải tồn tại đồng thời quan hệ bảo lónh và quan hệ thế chấp Bởi lẽ, ở hỡnh thức thế chấp này, bờn thế chấp khụng phải là bờn bảo lónh và bờn thế chấp cũng khụng cú nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ thay cho bờn

cú nghĩa vụ trong trường hợp bờn cú nghĩa vụ khụng thực hiện nghĩa vụ khi đó đến hạn như đó giao kết với bờn cú quyền (tức bờn nhận thế chấp), nếu cỏc bờn khụng

cú thỏa thuận

Với cách quy định của Bộ Luật dân sự 2015 khó có thể phân định rõ ràng khi nào thì thực hiện thẳng biện pháp thể chấp để bảo đảm nghĩa vụ cho ngời khác khi nào phải thực hiện biên pháp thế chấp thông qua biện pháp bảo lãnh Vì vậy khi áp

dụng để giải quyết thực tế thì phải thực hiện “lồng ghép” đồng thời hai biện pháp này cho nghĩa vụ của ngời khác

Nói tóm lại theo quy định của khoản 3, Điều 336, Bộ luật Dõn sự năm 2015,

để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh (của bờn bảo lónh), cỏc bờn cú thể thỏa thuận sử dụng biện phỏp bảo đảm bằng tài sản, bao gồm cả thế chấp tài sản Tuy nhiờn, cần giải thích thêm, việc bổ sung hỡnh thức thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh khụng đồng nghĩa với việc Bộ luật Dõn sự năm 2015 khụng thừa nhận hỡnh thức thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khỏc Bởi lẽ, hai hỡnh thức thế chấp tài sản này cú sự khỏc nhau

Thứ nhất: Về thời điểm bờn nhận thế chấp được quyền xử lý tài sản bảo

đảm: Trường hợp thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khỏc

là thời điểm bờn cú nghĩa vụ khụng thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm Trong khi

đú, ở hỡnh thức thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh, thời điểm này được tớnh từ khi bờn thế chấp (đồng thời là bờn bảo lónh) khụng thực hiện nghĩa vụ bảo lónh, tức là bên bảo lãnh khụng thực hiện nghĩa vụ thay cho bờn

Th ứ hai: Về nghĩa vụ được bảo đảm: Trường hợp thế chấp tài sản để bảo

đảm thực hiện nghĩa vụ của người khỏc, nghĩa vụ được bảo đảm khụng phải của bờn thế chấp Trong khi đú, ở hỡnh thức thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh, thỡ nghĩa vụ được bảo đảm là nghĩa vụ của chớnh bờn thế chấp (mà cụ thể, đú

chớnh là nghĩa vụ bảo lónh)

Theo đú, tựy thuộc vào nội dung thỏa thuận về quyền và nghĩa vụ của cỏc bờn để nhận diện đú là quan hệ bảo lónh hay thế chấp tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người khỏc Trường hợp chỉ cam kết thực hiện nghĩa vụ thay thỡ phải xỏc định đú là quan hệ bảo lónh, cũn trường hợp cỏc bờn thỏa thuận bờn

thế chấp dựng tài sản thuộc sở hữu của mỡnh để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (cú thể của chớnh bờn thế chấp hoặc của người khỏc) thỡ phải xỏc định đú là quan hệ thế chấp

- áp dụng quy định tại khoản 3, điều 336, BLDS 2015 nêu trên vào tình huống này thì ta có thể giải thích như sau:

Theo tình huống ban đầu sự thoả thuận giữa Linh Lan và anh Kiên là quan

hệ thế chấp tài sản để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của mình chứ không phải là quan hệ bảo lãnh (tức là không có sự thoả thuận là thực hiện nghĩa vụ thay cho anh Kiên) vì với cách hiểu thông thường là thế chấp tài sản của mình để bảo

đảm cho khoản vay của mình, anh Kiên chỉ là người vay hộ Tuy nhiên khi giao kết hợp đồng giữa Linh Lan, anh Kiên và Ngân hàng X thì Ngân hàng X đưa ra bằng chứng là hợp đồng bảo lãnh Theo đó anh chị Linh Lan phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh theo quy định pháp luật

Theo quy định về bảo lónh thỡ cỏc bờn cú thể thỏa thuận sử dụng biện phỏp bảo đảm bằng chớnh tài sản thế chấp hoặc thực hiện nghĩa vụ bảo lónh khụng bằng tài sản thế chấp trước đú

Câu 3 Anh Linh, chị Lan có phải chịu trách nhiệm về khoản nợ 3 tỷ đồng

mà anh Kiên vay không? Tại sao?

Trường hợp thứ nhất: Anh chị Linh Lan không phải chịu trách nhiệm về

khoản nợ 3 tỷ đồng anh Kiên vay

Để không phải chịu trách nhiệm chi trả 3tỷ đồng anh chị Linh Lan phải chứng minh được giao dịch dân sự vô hiệu tức là việc giao kết hợp đồng bảo lãnh vô hiệu do bị lừa dối dẫn tới đã giao kết hợp đồng theo quy định tại Điều 127BLDS

2015 “Khi một bờn tham gia giao dịch dõn sự do bị lừa dối hoặc bị đe dọa, cưỡng

ộp thỡ cú quyền yờu cầu Tũa ỏn tuyờn bố giao dịch dõn sự đú là vụ hiệu Lừa dối trong giao dịch dõn sự là hành vi cố ý của một bờn hoặc của người thứ ba nhằm

làm cho bờn kia hiểu sai lệch về chủ thể, tớnh chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch dõn sự nờn đó xỏc lập giao dịch đú”.

Hành vi cố ý của anh Kiên là đã lợi dụng tình trạng của anh chị Linh Lan

đang cần tiền để đầu t kinh doanh nên đồng ý vay hộ và yêu cầu anh chị thế chấp tài sản của mình để bảo lãnh việc trả nợ ngân hàng khi đến hạn Theo nh thoả thuận

là chỉ có nhu cầu vay 01tỷ trong vòng 6 thỏng và anh chị Linh Lan đã không ngần ngại ký tất cả giấy tờ mà kiên đa ra Có thể hiểu là tin tưởng vào giấy tờ ký tên là chỉ vay 01tỷ thôi Lợi dụng sự tin tưởng và nhu cầu đang cần tiền của anh chị Linh Lan nên Kiên đã giao kết hợp đồng vay (hợp đồng tín dụng), hợp đồng bảo lãnh với ngân hàng X là vay 3tỷ đồng chứ không phải là 01tỷ đồng như thoả thuận với Linh Lan Như vậy hành vi cố ý của Kiên nhằm làm cho Linh Lan hiểu sai lệch về về chủ thể, tớnh chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch dõn sự nờn đó xỏc lập giao dịch đú

Theo sự hiểu biết của cá nhân tôi, khi ký hợp đồng thế chấp tài sản để vay tiền ngân hàng hoặc bảo lãnh cho người khác vay tiền thì việc giao kết hợp đồng,

ký các giấy tờ phải thực hiện tại ngân hàng và cơ quan nhà nước có thẩm quyền như UBND xã, phường hoặc các tổ chức hành nghề công chứng và được giải thích

rõ ràng hậu quả của việc giao kết hợp đồng này Tuy nhiên trong tình huống trên, các giấy tờ mà anh chị Linh Lan ký đều do anh Kiên đưa ra Như vậy, việc ký kết các giấy tờ thế chấp tài sản để bảo lãnh của anh Linh chị Lan không có sự minh bạch, công khai, không phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành

Từ những căn cứ phân tích trên anh chị Linh Lan có thể yêu cầu Toà án tuyên bố giao dịch dân sự trên là vô hiệu Trường hợp Toà án tuyên bố giao dịch vô hiệu thì áp dụng điều 131, BLDS 2015 để xử lý và anh Linh, chị Lan khụng phải chịu trỏch nhiệm về khoản nợ trờn Tuy nhiên, trong trường hợp đã phân tích cõu

1 nếu khoản vay 01tỷ giữa vợ chồng Linh Lan và Kiên đã được xác lập thì Linh Lan phải trả cho Kiên theo như đó thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật

Trường hợp thứ hai: Anh chị Linh Lan phải chịu trách nhiệm về khoản nợ

3 tỷ đồng anh Kiên vay trong trường hợp ngõn hàng X xuất trỡnh được đầy đủ bằng chứng về việc giao kết hợp đồng bảo lónh giữa cỏc bờn là hợp phỏp

Tuy nhiờn, vấn đề là việc thực hiện nghĩa vụ của anh chị Linh Lan là trả nợ thay anh Kiờn toàn bộ số tiền 3 tỷ đồng hay chỉ thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi

đó thỏa thuận theo hợp đồng bảo lónh hay chỉ thực hiện nghĩa vụ 1 tỷ đồng Đõy là

vấn đề cần giải quyết Theo quy định tại khoản 1, điều 336, BLDS 2015 “Bờn bảo lónh cú thể cam kết bảo lónh một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ cho bờn được bảo lónh” Theo tỡnh huống trờn Ngõn hàng đưa ra căn cứ là anh Linh chị Lan đó thế

chấp toàn bộ nhà đất để bảo lónh cho khoản nợ của anh Kiờn Như vậy, nếu việc giao kết hợp đồng bảo lónh là hoàn toàn tự nguyện khụng bị lừa dối Anh Linh chị Lan biết việc anh Kiờn đưa cỏc giấy tờ ký để bảo lónh cho anh Kiờn vay số tiền 3

tỷ mà vẫn ký thỡ phải chịu trỏch nhiệm thực hiện nghĩa vụ theo quy định về bảo lónh cỏc bờn cú thể ỏp dụng quy định tại khoản 3, điều 336, Bộ luật dân sự 2015

quy định “cỏc bờn cú thể thỏa thuận sử dụng biện phỏp bảo đảm bằng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lónh”.

Như vậy, anh chị Linh Lan cú thể thực hiện nghĩa vụ đối với toàn bộ khoản vay hay một phần khoản vay tựy thuộc vào sự thỏa thuận cỏc bờn Bờn bảo lónh cú quyền yờu cầu bờn được bảo lónh thực hiện nghĩa vụ đối với mỡnh trong phạm vi nghĩa vụ bảo lónh đó thực hiện

Cõu 4 Giải quyết tỡnh huống trờn?