Kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN VIẾT NHẬT KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ T

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN VIẾT NHẬT

KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

MÃ SỐ: 8 34 03 01

Đà Nẵng - Năm 2019

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN CÔNG PHƯƠNG

Phản biện 1: TS Nguyễn Hữu Cường

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Hữu Ánh

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà

Nẵng vào ngày 10 tháng 08 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tránh thuế thông qua hoạt động chuyển giá trong các doanh nghiệp liên kết đang là vấn đề thách thức lớn của ngành thuế; bởi hoạt động của nó ngày càng gia tăng mở rộng, hành vi phức tạp, làm xói mòn cơ sở tính thuế, gây khó khăn cho cơ quan thuế, thất thoát ngân sách quốc gia Đặc biệt, trong bối cảnh của quá trình toàn cầu hóa, những thách thức từ sự phát triển của nền kinh tế số, các hoạt động tái

cơ cấu, mua bán, sáp nhập của các doanh nghiệp ngày càng gia tăng; cùng với mong muốn tăng khả năng cạnh tranh, thu hút vốn đầu tư, Nhà nước đã thực hiện điều chỉnh giảm tỉ lệ động viên về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) thông qua chính sách ưu đãi thuế để thu hút nguồn vốn đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế, dẫn đến ngày càng có nhiều các tập đoàn trong nước và tập đoàn đa quốc gia thành lập và hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam, trong đó Đà Nẵng là một trong những địa phương có tốc độ tăng số lượng doanh nghiệp cao so với cả nước

Với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, ngoài việc nỗ lực nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp, tập đoàn thường tìm cách tối thiểu hóa chi phí thuế Để thực hiện điều này, xuất phát từ quyền tự do định đoạt trong kinh doanh, các doanh nghiệp, tập đoàn hoàn toàn có quyền quyết định giá cả của một giao dịch Vì vậy, phương pháp thường được các doanh nghiệp, tập đoàn sử dụng là điều chỉnh giá của các giao dịch nội bộ giữa các doanh nghiệp liên kết, các doanh nghiệp trong cùng tập đoàn hoặc sắp đặt tạo lập các giao dịch không có thực, dịch vụ không phải thanh toán nhằm giảm thiểu đến mức có thể số thuế phải nộp, từ đó tổng lợi ích cuối cùng của cả tập đoàn, nhóm doanh nghiệp liên kết sẽ được gia tăng

Tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng trong thời gian qua, thông qua công tác kiểm soát hoạt động chuyển giá, chống thất thu thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết đã phát hiện, xử lý truy thu thuế hàng chục tỷ đồng, giảm lỗ hàng trăm tỷ đồng Tuy nhiên, vẫn chưa kiểm soát hết được tình trạng chuyển giá, khai lỗ thường xuyên, ảnh hưởng đến nguồn thu của ngân sách địa phương Nguyên nhân chính là

sự bất cập về cơ chế chính sách trong quản lý doanh nghiệp có giao dịch liên kết, chưa có được nguồn thông tin dữ liệu phục vụ cho công tác kiểm soát thuế TNDN, công tác nhận diện, đánh giá rủi ro trong kiểm soát thuế chưa được chú trọng, tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực chưa đáp ứng được cho yêu cầu, mục đích của công tác kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết

Xuất phát từ những vấn đề mang tính thực tiễn, cấp thiết nêu trên,

để kiểm soát có hiệu quả nguồn thu thuế TNDN đối với doanh nghiệp

có giao dịch liên kết, chống xói mòn cơ sở tính thuế, chuyển lợi nhuận,

tôi chọn đề tài: “Kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng”

cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Chỉ ra những kết quả đạt được và hạn chế về thực trạng kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng; đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết trong thời gian tới

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu công tác kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng

Sử dụng các dữ liệu cho nghiên cứu từ năm 2016 đến năm 2018

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng chủ yếu các phương pháp nghiên cứu định tính sau: Thu thập tài liệu, chọn lọc những vấn đề quan trọng; Tham khảo các ý kiến của những công chức làm công tác chuyên môn và nghiên cứu trực tiếp trên hồ sơ lưu trữ tại cơ quan thuế trong giai đoạn 2016-

2018

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần đưa ra một cái nhìn, đánh giá tổng quan về thực trạng kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng hiện nay, đồng thời

đề xuất một số giải pháp về kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp

có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng nói riêng và ngành thuế nói chung

7 Tổng quan tài liệu

Trong những năm gần đây đã có khá nhiều luận văn nghiên cứu

về kiểm soát thuế TNDN cũng như nghiên cứu về kiểm soát hoạt động chuyển giá Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung nghiên cứu chung về công tác kiểm soát thuế TNDN cũng như tập trung nghiên cứu về công tác kiểm soát hoạt động chuyển giá đối với

các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; chưa có công trình nào nghiên cứu một cách trực tiếp về kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết Vì vậy, trên cơ sở nghiên cứu lý luận, các văn bản pháp luật và kế thừa các nghiên cứu trước đây một cách có chọn lọc, tác giả có những cơ sở để đánh giá thực trạng công tác kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng và từ đó đề xuất các giải pháp chống chuyển giá mang tính thực tiễn nhằm giúp hoàn thiện hơn nữa công tác kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới

1.2.1 Thuế thu nhập doanh nghiệp

a Khái niệm và đặc điểm của thuế thu nhập doanh nghiệp

Theo Luật thuế TNDN (Quốc hội, 2008), “Thuế TNDN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của doanh nghiệp sau khi đã trừ đi những chi phí để tạo ra thu nhập trong mỗi kỳ tính thuế”

Ngoài mục tiêu tạo nguồn thu cho NSNN, thuế TNDN còn có mục tiêu phát triển và điều tiết nền kinh tế, điều hoà thu nhập xã hội nên thường gắn liền với các chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước

b Tính thuế thu nhập doanh nghiệp

c Chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp

1.2.2 Chuyển giá và rủi ro thất thu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết

a Đặc điểm hoạt động chuyển giá

 Khái niệm về chuyển giá

Có nhiều quan điểm khác nhau về chuyển giá, song, tựu chung lại

có thể hiểu chuyển giá là một hoạt động được định trước bởi các doanh nghiệp có mối quan hệ liên kết nhằm thay đổi mức giá trong giao dịch mua, bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ, vốn, tài sản, có sự khác biệt so với giá thị trường

 Phạm vi chuyển giá

Hoạt động chuyển giá có thể xảy ra đối với các giao dịch liên kết

quốc tế (chuyển giá giữa các doanh nghiệp hoạt động ở các quốc gia khác nhau) và giao dịch liên kết giữa các doanh nghiệp cùng hoạt động trong lãnh thổ của một quốc gia

b Rủi ro thất thu thuế từ hoạt động chuyển giá

1.3 CƠ SỞ CỦA KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT

1.3.1 Kiểm soát nội bộ và vận dụng kiểm soát nội bộ trong kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp

a Kiểm soát nội bộ

Theo INTOSAI GOV 9100 (INTOSAI, 2004), “Kiểm soát nội bộ

là một quá trình xử lý toàn bộ được thực hiện bởi nhà quản lý và các cá nhân trong tổ chức, quá trình này được thiết kế để phát hiện các rủi ro

và cung cấp một sự đảm bảo hợp lý để đạt được nhiệm vụ của tổ chức”

Hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm năm yếu tố: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và trao đổi thông tin, Hoạt động giám sát

b Vận dụng khuôn khổ kiểm soát nội bộ trong kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp

1.3.2 Quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết

a Quy định về kê khai, xác định giá giao dịch liên kết

b Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế

c Trách nhiệm và quyền hạn của cơ quan thuế

1.4 KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT

1.4.1 Xây dựng cơ sở dữ liệu, thông tin phục vụ kiểm soát 1.4.2 Tổ chức bộ máy về kiểm soát hoạt động chuyển giá 1.4.3 Triển khai hoạt động kiểm soát chuyển giá

a Kiểm soát khâu nộp hồ sơ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết

b Kiểm soát hồ sơ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết tại cơ quan thuế

c Kiểm soát hồ sơ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết tại trụ

sở doanh nghiệp

1.4.4 Hoạt động giám sát

a Hoạt động giám sát thường xuyên

b Hoạt động đánh giá chuyên biệt

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Vận dụng lý thuyết kiểm soát nội bộ theo khuôn khổ INTOSAI trong kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết chính là kiểm soát hoạt động chuyển giá từ nơi có thuế suất cao qua nơi

có thuế suất thấp, hoặc không thu thuế Đề tài tập trung nghiên cứu phương pháp nhận diện, đánh giá rủi ro, từ đó thiết lập các hoạt động kiểm soát nhằm hạn chế rủi ro chống thất thu thuế và các hoạt động giám sát trong kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết Việc kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp phải tuân thủ theo quy định Luật quản lý thuế, và đuợc thực hiện theo các quy trình quản

lý thuế tại các bộ phận chức năng kê khai thuế, nghiệp vụ, pháp chế, kiểm tra thuế, thanh tra thuế Đây sẽ là căn cứ để đánh giá thực trạng hoạt động kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết tại Cục thuế thành phố Đà nẵng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.1 GIỚI THIỆU VỀ CỤC THUẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 2.1.1 Chức năng, nhiệm vụ Cục thuế thành phố Đà Nẵng 2.1.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy Cục thuế thành phố Đà Nẵng 2.2 TÌNH HÌNH KÊ KHAI QUYẾT TOÁN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP CỦA DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.2.1 Tình hình kê khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp

Theo số liệu quản lý thuế của Cục thuế thành phố Đà Nẵng, đến 31/12/2018 có 20.552 doanh nghiệp đang hoạt động thực hiện kê khai quyết toán thuế TNDN tại Cục thuế thành phố Đà Nẵng Trong đó, đến hết thời hạn nộp hồ sơ khai quyết toán thuế TNDN năm 2018 có 239 doanh nghiệp có kê khai phát sinh giao dịch liên kết

2.2.2 Đánh giá tình hình kê khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp

Hoạt động kiểm soát thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết chuyển từ các biện pháp chống chuyển giá sang biện pháp xác định giá thị trường trong giao dịch liên kết Trong giai đoạn đầu, hầu hết các doanh nghiệp có giao dịch liên kết không thực hiện kê khai thông tin giao dịch liên kết với cơ quan thuế do cơ quan thuế chưa thực sự quan tâm đến chuyển giá, và các doanh nghiệp cũng chưa nhận thức được nghĩa vụ kê khai xác định giá giao dịch liên kết Do đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thanh tra, đến nay, các doanh nghiệp đã dần nhận thức được nghĩa vụ của mình và đã có những thay đổi trong việc kê khai, lập

hồ sơ chứng minh xác định theo giá giao dịch độc lập đối với các giao dịch liên kết

2.3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ GIAO DỊCH LIÊN KẾT TẠI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.3.1 Xây dựng cơ sở dữ liệu, thông tin phục vụ kiểm soát

Hiện nay, ngành thuế nói chung và Cục thuế thành phố Đà Nẵng nói riêng chưa có một hệ thống cơ sở dữ liệu, thông tin riêng, hoàn chỉnh để phục vụ công tác kiểm soát thuế TNDN đối với doanh nghiệp

có giao dịch liên kết

2.3.2 Kiểm soát khâu nộp hồ sơ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết

a Nhận diện và đánh giá rủi ro

Tại khâu nộp hồ sơ kê khai xác định giá giao dịch liên kết, các rủi

ro ở khâu này là doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết nộp hồ sơ không đúng thời hạn, không nộp đầy đủ các biểu mẫu theo quy định hoặc không kê khai, lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết nộp cơ quan thuế theo quy định

b Hoạt động kiểm soát

Để quản lý, kiểm soát các doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết trong kỳ khai quyết toán thuế TNDN, nhưng không kê khai xác định giá giao dịch liên kết theo quy định; Cục thuế thành phố Đà Nẵng đang triển khai thực hiện các thủ tục sau:

Bộ phận kê khai và kế toán thuế tiếp nhận hồ sơ khai quyết toán thuế TNDN của các doanh nghiệp có giao dịch liên kết thông qua ứng dụng nộp hồ sơ khai thuế (iHTKK);

Bộ phận thanh tra, kiểm tra thuế rà soát thủ công bằng cách xem xét thông tin để lập danh sách doanh nghiệp có dấu hiệu phát sinh giao dịch liên kết, nhưng không thực hiện kê khai xác định giá giao dịch liên

kết theo quy định Ban hành thông báo gửi tới tất cả doanh nghiệp có dấu hiệu phát sinh giao dịch liên kết, yêu cầu doanh nghiệp phải kê khai xác định giá giao dịch liên kết theo quy định nếu có phát sinh giao dịch với các bên có quan hệ liên kết

Đến thời điểm 31/12/2018, Cục thuế thành phố Đà Nẵng quản lý thu thuế TNDN đối với 20.552 doanh nghiệp; trong đó, đến hết thời hạn nộp hồ sơ quyết toán thuế TNDN năm 2018, chỉ có 239 doanh nghiệp

kê khai có phát sinh giao dịch liên kết, số doanh nghiệp thường xuyên

kê khai lỗ có dấu hiệu chuyển giá, nhưng không kê khai xác định giá giao dịch liên kết là 12 doanh nghiệp, qua rà soát, bộ phận thanh tra, kiểm tra đã phát thông báo yêu cầu người nộp thuế kê khai, lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo quy định

2.3.3 Kiểm soát hồ sơ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết tại cơ quan thuế

a Nhận diện và đánh giá rủi ro

Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết thường có các rủi ro:

- Không thuộc trường hợp miễn xác định giá giao dịch liên kết, nhưng kê khai thuộc diện miễn xác định giá giao dịch liên kết;

- Kê khai thuộc diện miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, nhưng không thuộc diện miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết;

- Kê khai xác định giá giao dịch liên kết, nhưng không có hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo quy định;

- Kê khai xác định giá giao dịch liên kết bằng với giá giao dịch độc lập; hoặc không điều chỉnh giá giao dịch liên kết theo giá giao dịch độc lập với các lý do khách quan (khác biệt trọng yếu);

- Kê khai xác định giá giao dịch liên kết theo phương pháp so sánh lợi nhuận với tỷ suất bình quân ngành thấp