Sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử việt nam (1946 – 1954) ở trường trung học phổ thông

Vì vậy, phương pháp và hình thức dạy học môn lịch sử rất phong phú đa dạng, bao gồm cả các phương pháp hiện đại và các phương pháp truyền thống, trong đó phương pháp sử dụng đồ dùng trực

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

(BỘ MÔN LỊCH SỬ)

Mã số : 8 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Thanh Tú

HÀ NỘI – 2017

i

LỜI CẢM ƠN

Lời chân thành cảm ơn tôi xin được gửi tới TS Hoàng Thanh Tú – người trực tiếp hướng dẫn và tận tình giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện

và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn tới toàn thể các thầy cô giáo trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội, các thầy cô giáo và các

em học sinh trường THPT Gia Bình số 1, trường THPT Gia Bình số 2 (Gia Bình – Bắc Ninh) đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá tình học tập, nghiên cứu để hoàn thành khóa học này Nếu không có sự giúp đỡ và chia

sẻ chân thành của thầy, cô chắc rằng luận văn của tôi sẽ không thể thực hiện được

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã động viên tinh thần

và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành kết quả nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Vũ Thị Nhan

SGK Sách giáo khoa

iii

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục từ viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục bảng biểu v

Danh mục hình vi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TRANH CỔ ĐỘNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1946 - 1954) Ở TRƯỜNG THPT 12

1.1 Cơ sở lý luận 12

1.1.1 Quan niệm về sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông 12

1.1.2 Vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng tranh cổ động trong quá trình dạy học lịch sử 24

1.1.3 Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay 30

1.2 Cơ sở thực tiễn 31

1.2.1 Thực trạng của việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam (1946-1954) ở trường THPT 31

1.2.2 Nguyên nhân và giải pháp 39

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 42

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TRANH CỔ ĐỘNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1946 - 1954) Ở TRƯỜNG THPT THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 43

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam (1946-1954) 43

2.1.1 Vị trí 43

2.1.2 Mục tiêu 43

2.1.3 Các nội dung của phần lịch sử Việt Nam ( 1946-1954) 45

iv

2.2 Lựa chọn tranh cổ động cần và có thể sử dụng trong dạy học phần Lịch

sử Việt Nam (1946-1954) 47

2.3 Một số biện pháp sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử 54

2.3.1 Sử dụng tranh cổ động trong hoạt động nhóm 55

2.3.2 Sử dụng tranh cổ động trong tổ chức hoạt động trao đổi, đàm thoại 61

2.3.3 Sử dụng tranh cổ động trong dạy học dự án 69

2.4 Thực nghiệm sư phạm 74

2.4.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 74

2.4.2 Nội dung thực nghiệm 74

2.4.4 Đối tượng thực nghiệm 75

2.4.5 Quy trình tiến hành thực nghiệm 76

2.3.6 Kết quả thực nghiệm 77

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 83

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

PHỤ LỤC 91

v

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Mức độ việc sử dụng tranh cổ động trong DHLS 34 Bảng 1.2 Ý kiến của GV và HS về cách thức sử dụng tranh cổ động trong DHLS nhằm phát huy tính tích cực của HS: 35 Bảng 1.3 Ý kiến của GV và HS về thái độ, hứng thú trong giờ học lịch sử có

sử dụng tranh cổ động: 36 Bảng 2.1 Bảng tổng hợp kết quả bài kiểm tra sau giờ học thực nghiệm và đối chứng của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 74 Bảng 2.2 Đánh giá của học sinh về không khí của lớp học thực nghiệm và đối chứng 79 Bảng 2.3 Đánh giá của học sinh về mức độ hứng thú của lớp học thực nghiệm

và đối chứng 79 Bảng 2.4 Hiệu quả của các phương pháp giảng dạy của giáo viên 80 Bảng 2.5 Về mức độ rèn luyện kỹ năng của học sinh 80

vi

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Tranh cổ động cổ vũ nhân dân đi phá đường số 4 ngăn bước tiến quân của giặc 17 Hình 1.2 Tranh cổ động cho phong trào mùa đông binh sĩ 21 Hình 1.3 Tranh cổ động kêu gọi nhân dân chuẩn bị chiến dịch thu – đông 28 Hình 1.4 Tranh cổ động kêu gọi nhân dân trở về tổ quốc chống thực dân Pháp 29 Hình 2.1 Tranh cổ động mừng ngày lễ kỉ niệm toàn quốc kháng chiến 58 Hình 2.2 Tranh cổ động tuyên truyền đường lối kháng chiến của Đảng 58 Hình 2.3 Tranh cổ động cổ vũ nhân dân ủng hộ phong trào mùa đông binh sĩ 61 Hình 2.4 Tranh cổ động cổ vũ tinh thần đoàn kết chiến đấu của nhân dân 63 Hình 2.5 Tranh cổ động kêu gọi nhân dân tham gia phong trào thi đua ái quốc 64 Hình 2.6 Tranh cổ động cổ vũ tinh thần quyết tấm phá tan cuộc tấn công mùa đông của Pháp 65 Hình 2.7 Tranh cổ động nhân dân đi đặt chông, mìn trên đường số 4, ngăn cản bước tiến của giặc Pháp 66 Hình 2.8 Tranh cổ động Phủ tuyên truyền về kết quả thắng lợi của chiến dịch Điên Biên Phủ 68 Hình 2.9 Tranh cổ động tuyên truyền, cổ vũ nhân dân tham gia may quần áo

rét cho bộ đội trong phong trào Mùa đông binh sĩ 69

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới ngày nay đã và đang có những chuyển biến quan trọng, đó là

sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ và xu thế toàn cầu hóa

Do vậy nhiệm vụ của giáo dục là phải đào tạo những con người có năng lực toàn diện để thích ứng và hội nhập Nghị quyết hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam khóa VIII đã nêu rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học” [1, tr.41] Trong dạy học Lịch sử, nguyên tắc trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận dạy học bộ môn, góp phần nâng cao chất lương hiệu quả, tạo hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập Trong

cuốn “Đổi mới việc dạy học lịch sử lấy học sinh làm trung tâm” của Hội khoa

học lịch sử Việt Nam do Phan Ngọc Liên chủ biên đã đề cập đến phương hướng, biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay trong đó nhấn mạnh tới vấn đề phát huy năng lực tư duy của học sinh thông qua những công cụ hỗ trợ của giáo viên

Đổi mới phương pháp DH là yêu cầu bắt buộc đối vớ i ngành giáo du ̣c nói chung và GV nói riêng , song trên thực tế viê ̣c đổi mới này chưa được quan tâm đúng mức GV được tham dự các lớp về đổi mới phương pháp DH

Song nhưng khi vể áp du ̣ng chỉ mang tính “ hình thức” hiê ̣u quả chưa cao, do

GV chưa nắm chắc lý thuyết và điều kiện cơ sở vâ ̣t chất còn thiếu thốn Chính

vì vậy mà chúng ta phải quan tâm đến thực tiễn giáo dục, đưa ra những biện pháp hợp lý Trong công cuộc đổi mới giáo dục việc sử dụng đồ dùng trực quan vào dạy học nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng đang ngày càng trở thành vấn đề quan trọng nhằm giúp các em học tập tốt hơn, qua đó phát triển các năng lực nhận thức bộ môn Tranh ảnh thuộc nhóm đồ dùng trực quan tạo

hình “có khả năng khôi phục lại hình ảnh của những con người, đồ vật, biến

cố lịch sử, sự kiện lịch sử một cách chân thực” Nhưng tranh, ảnh lịch sử

2

được sử dụng trong dạy học lịch sử phản ánh hiện thực khác nhau tuỳ thuộc vào đối tượng tiếp nhận và cần phải được vận dụng tối đa những mặt ưu điểm

để đạt hiệu quả tối ưu của bài học

Bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông nhằm giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động và thái độ ứng xử đúng đắn trong cuộc sống xã hội Vì vậy, phương pháp và hình thức dạy học môn lịch sử rất phong phú đa dạng, bao gồm cả các phương pháp hiện đại và các phương pháp truyền thống, trong đó phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan là một trong những phương pháp cơ bản của lí luận dạy học Sử dụng tranh ảnh lịch sử tạo nên sự sôi nổi, hứng khởi trong giờ học lịch sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc bản chất các sự kiện lịch sử, hình thành ở các em những hiểu biết cặn kẽ lịch sử từ đó có cái nhìn trân trọng, giáo dục lòng yêu quê hương, tự hào với vùng đất mình đang sinh

sống “Trăm nghe không bằng một thấy”, tranh ảnh gây nên hứng thú học tập

cho học sinh, giúp các em nhớ kĩ, hiểu rõ về tranh ảnh điều ấy đồng nghĩa với việc các em nắm vững kiến thức lịch sử Tuy nhiên bên ca ̣nh đó có những GV

có tâm huy ết đã thực hiê ̣n mô ̣t phần phương pháp đổi mới, đa ̣t được mô ̣t số kết qu ả bước đầu Trong quá trình dạy học, giáo viên cũng đã cố gắng sử dụng nhiều tư liệu trong dạy học để góp phần cho tiết học sinh động và hiệu quả Tuy nhiên việc lựa chọn tư liệu phù hợp và cách thức sử dụng còn chưa được phát huy thực sự hiệu quả Trong khi đó tranh cổ động lịch sử là một trong những tư liệu lịch sử rất hay, phong phú, nó mang tính chất cổ vũ các phong trào kinh tế, chính trị xã hội Tranh cổ động lịch sử có ưu điểm truyền tải nội dung thông tin đến người xem rất nhanh, do vậy nếu được sử dụng trong dạy học lịch sử thì tranh cổ động sẽ giúp HS dễ dàng tiếp thu nội dung

và khắc sâu kiến thức nhanh chóng

3

Hiện nay do những điệu kiện khác nhau nên việc sử dụng đồ dùng trực

quan nói chung và việc sử dụng tranh ảnh nói riêng theo hướng phát huy tính

tích cực chủ động sáng tạo của HS trong dạy học lịch sử ở trường THPT vẫn

chưa được quan tâm đúng mức Đặc biệt là tranh cổ động lịch sử trong dạy

học chưa được các thầy cô chú ý đến

Trên trực tế, tại trường THPT đã có sử dụng tranh cổ động lịch sử để

dạy học, tuy nhiên mục đích sử dụng tranh cổ động chủ yếu vẫn mang tính

chất minh họa mà chưa khai thác được hết nội dung chính của tranh cổ động

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi nhận thấy việc đổi

mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở trưởng THPT, đặc biệt là phương

pháp dạy học về việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử giai đoạn

kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 đến 1954) là rất cần thiết Một trong

những phương pháp có tác dụng lớn trong việc phát huy tính tích cực học tập,

những hình ảnh trực quan giúp các em dễ nhớ và hình dung, sự độc lập tư duy

và kích thích sáng tạo, từ đó hình thành cái nhìn toàn diện cho các em

Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi lựa chọn đề tài: “Sử dụng tranh cổ

động trong dạy học lịch sử Việt Nam ( 1946 – 1954) ở trường THPT”

nhằm góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử trên các mặt: kiến thức, bồi

dưỡng tư tưởng và phát triển rèn luyện kĩ năng cho người học

2 Lịch sử nghiên cứu

Việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử không phải là điều mới và

được rất nhiều nhà nghiên cứu đến Tuy nhiên việc sử dụng tranh cổ động

trong dạy học lịch sử thì hầu hết chưa có giáo trình, tài liệu chuyên khảo nào

đi sâu đề cập và chưa được nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu Vì thế, tôi xin liệt

kê một số công trình, tài liệu bài viết có liên quan đến đề tài dưới góc độ sử

dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử, trong đó có việc sử dụng tranh

ảnh như sau:

Trong các tài liệu giáo dục học:

4

Nước ngoài: J.A.Coomenxi(1592-1670), nhà giáo dục người Séc khẳng

định nguyên tắc đảm bảo tính trực quan trong dạy học và xem đây là “ nguyên

tắc vàng ngọc” Ông đã khẳng định: không có trong trí tuệ những cái mà

trước đó không cảm giác và có tri thức vững chắc, nhất định phải dùng

phương pháp trực quan ông cho rằng: “ cần tận dụng mọi giác quan để chúng

sờ mó, ngửi, nhìn, nghe, nếm những thứ cần thiết khi có thể” [23,Tr.151]

Usinxki(1824-1874), người Nga, cũng cho rằng trực quan là cái bắt đầu

và là nguồn gốc của mọi tri thức, cảm giác cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ của con người Trực quan làm cho quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh

dễ dàng hơn, tự giác, có ý thức và vững chắc hơn; tạo ra hứng thú học tập của học sinh, kích thích tính tích cực của học sinh; là phương tiện tốt nhất giúp giáo viên gần gũi với học sinh và là phương tiện quan trọng để phát triển tư duy của học sinh Theo ông giáo viên không chỉ dựa vào những hiện tượng cụ thể được hình thành trong quá trình dạy học mà phải sử dụng cả những biểu

tượng có từ trước Ông nói rằng “ Nói chung, trẻ em suy nghĩ bằng hình dáng,

màu sắc, âm thanh và cảm giác, vì thế dạy học theo trực quan đối với trẻ em

I.F.Kharlamop trong cuốn” Phát huy tính tích cực học tập của học sinh

như thế nào” (NXB Giáo dục 1979) đã khẳng định: “ lời nói sinh động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả to lớn trong việc dạy học”

Việc dạy học trưc quan không những làm cho quá trình học tập thêm phong phú mà còn góp phần rèn luyện tư duy phân tích và tăng tính thuyết phục trong quá trình dạy học

5

Ở Việt Nam: Trong giáo trình Giáo dục học (1987) của Hà Thế Ngữ -

Đặng Vũ Hoạt cũng nêu rõ vai trò, ý nghĩa của đồ dùng trực quan đối với quá

trình dạy học Các tác giả đã viết: “các đồ cùng trực quan nếu được sử dụng

khéo léo…tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, giảm độ mệt nhọc, gây được mối liên hệ thần kinh tạm thời, khá phong phú, phát triển năng lực chú

ý, óc quan sát tò mò, tạo điều kiện cho học sinh liên hệ giữa học tập và sản xuất” [21, tr.52]

Trong tài liệu giáo dục lịch sử:

Đ.N.Nikiphôrôp, trong cuốn “Nguyên tắc trực quan trong dạy học lịch

sử”, NXB Giáo dục, Matxcơva, 1964 ( tài liệu dịch, Hoàng Trung dịch, 1979,

ĐHSPHN) đã trình bày rất kĩ và ý nghĩa của đồ dùng trực quan - một trong

những phương tiện phát huy tính tích cực của học sinh Ông khẳng định “việc

sử dụng đồ dùng trực quan góp phần phát triển tư duy logic của học sinh Vì công việc ấy đòi hỏi phải tiến hành hang loạt các hiện tượng tư duy như: phân tích, tổng hợp, các quá trình so sánh và khái quát Rút cuộc công việc này sẽ dẫn tới việc hình thành cho học sinh các biểu tượng và khái niệm sơ giản” [12, tr.13]

Hai tập giáo trình Phương pháp dạy học lịch sử do tác giả Phan Ngọc Liên biên soạn cũng đã nêu rõ ý nghĩa, vai trò của việc sử dụng đồ dùng trực quan, trình bày cụ thể từng loại đồ dùng trực quan trong dạy học bộ môn Lịch

sử [19, tr.61-85]

Ngoài ra, Phan Ngọc Liên còn phối hợp với nhiều tác giả với nhiều sách khác nhau về phương pháp dạy học và các biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Đó là cuốn, Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị (chủ biên), Phương pháp dạy học Lịch sử, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 2004 Và cuốn, Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Một số chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử, Nhà xuất bản Đại Học Quốc Gia Hà Nội,

2000

6

Đặc biệt tác giả Nguyễn Thị Côi có nhiều đóng góp trong vấn đề nghiên cứu và sử dụng kênh hình trong dạy học Đó là, Nguyễn Thị Côi, kênh hình trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, tập 1, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000 Ngoài ra, tác giả đã viết và phối hợp với các tác giả khác viết nhiều sách và báo trên các tạp chí khác nhau về kinh hình, ý nghĩa kênh hình trong dạy học lịch sử, nội dung hệ thống kênh hình có trong sách giáo khoa Lịch sử ở trường THPT và phương pháp sử dụng trong quá trình dạy học

Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Mạnh Hưởng, Hướng dẫn

sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử ở trường THPT, Nhà xuất bản Giáo dục, 2009 Cuốn sách đã nêu rõ cách sử dụng, khai thác kênh hình một cách hiệu quả trong sách giáo khoa Và cuốn “Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả bài học Lịch sử ở trường phổ thông” của Nguyễn Thị Côi, Nhà xuất bản Đại học Sư Phạm, 2006, cho rẳng: Một trong những biện pháp

để nâng cao hiệu quả bài học là việc trình bày hình ảnh gây xúc cảm lịch sử cho học sinh Nguồn gốc, phương tiện tạo nên hình ảnh về sự kiện, con người trong dạy học Lịch sử là lời nói của giáo viên và học sinh, tranh ảnh, bản đồ, các đoạn trích trong tác phẩm văn học, nghệ thuật phim ảnh…

Vũ Quang Hiển, Hoàng Thanh Tú, Phương pháp dạy học môn Lịch sử

ở trường trung học phổ thông, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004 Nội dung cuốn sách đã nêu rất rõ về cách thức sử dụng, ý nghĩa, vai trò các phương pháp dạy học và tầm quan trọng của phương pháp dạy học lịch sử Tài liệu tranh cổ động:

Cho đến nay đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu đi sâu tìm hiểu, phân tích đặc điểm về nội dung và hình thức các mảng khác nhau của hoạt động trong kháng chiến chống Pháp như: Thơ ca trong kháng chiến chống Pháp, báo chí trong kháng chiến chống Pháp… nhưng lại chưa có một công trình nào nghiên cứu toàn diện và sâu sắc về tranh cổ động quần chúng trong kháng chiến chống Pháp Về mảng này thì mới chỉ dừng lại ở các bộ sưu tập

7

do các bảo tàng, cơ quan văn hóa thực hiện Năm 2002, Cục Thông Tin Cơ

Sở của Bộ Văn Hóa- Thông Tin đã ấn hành bộ sưu tập “Tranh cổ động Việt

Nam 1945- 2000” Đây là một bộ sưu tập đồ sộ bao gồm tranh cổ động trong

kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và thời kỳ nước nhà thống nhất Số lượng tranh cổ động trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp không nhiều Đặc biệt bộ sưu tập có được một số tranh cổ động của các họa sĩ chuyên nghiệp của nền

mỹ thuật lúc bấy giờ như: Tô Ngọc Vân, Lương Xuân Nhị, Trần Văn Cẩn Bộ sưu tập mới chỉ dừng lại ở mức độ sưu tầm mà chưa có những đánh giá khái quát về tranh cổ động thời kỳ này Cũng trong năm 2002 Bảo Tàng Quân Đội

cũng ấn hành cuốn “ Sưu tập tranh cổ động ở Bảo Tàng Quân Đội” Bộ sưu

tập đã sưu tầm được nhiều mẫu tranh cổ động trong suốt hai cuộc kháng chiến của dân tộc Các tranh được sắp xếp theo chủ đề Ngoài ra bộ sưu tập này còn đưa ra các khái niệm và số liệu thống kê làm sáng tỏ một số vấn đề về tranh tuyên truyền cổ động Bộ sưu tập đã có được một số tranh cổ động của họa sĩ Nguyễn Bích trong chiến dịch Điện Biên Phủ phản ánh nhanh chóng kịp thời cuộc kháng chiến của dân tộc ta Năm 2007 Bảo tàng cách mạng Việt Nam ấn

hành bộ sưu tập “ 9 năm kháng chiến qua tranh tuyên truyền cổ động” Đây là

một bộ sưu tập khá đầy đủ về tranh cổ động do các đơn vị văn hóa phát hành trong kháng chiến chống Pháp Bộ sưu tập đã trình bày rất kĩ lưỡng mẫu tranh, cơ quan phát hành, thời gian phát hành, kích cỡ, chất liệu và kĩ thuật in Tuy nhiên thì bộ sưu tập mới chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu tranh mà chưa

có những đánh giá khái quát thành các đặc điểm của tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp

Bên cạnh đó, có một số công trình luận văn đã đề cập nghiên cứu về giá trị của tranh cổ động trong kháng chiến chống thực dân Pháp Tiêu biểu:

Luận văn thạc sĩ của Lê Thị Thúy Hoàn, Viện nghiên cứu văn hóa dân

gian về đề tài: “ Giá trị văn hóa của sưu tập tranh áp phích, cổ động giai

đoạn 1946-1954 ở bảo tàng cách mạng Việt Nam”, năm 2001 Đề tài đã tập

hợp phân loại và khảo tả đầy đủ tư liệu về sưu tập tranh áp phích, cổ động và

8

kết quả nghiên cứu về đề tài này giai đoạn 1946-1954, góp thêm tư liệu vào việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, mỹ thuật thời kỳ kháng chiến chống pháp Xác định những đặc trưng cơ bản của tranh áp phích, cổ động giai đoạn 1946-1954, tìm hiểu giá trị lịch sử, văn hóa, văn hóa dân gian, nghệ thuật, mỹ thuật của sưu tập này trong bối cảnh lịch sử, mỹ thuật cách mạng Những kết quả nghiên cứu của luận văn là cơ sở khoa học bước đầu cho việc nghiên cứu tính dân gian trong nền mỹ thuật cách mạng, giúp cho việc sắp xếp, phân loại sưu tập tranh áp phích, cổ động trong kho của bảo tàng và trưng bày và việc gìn giữ kế thừa yếu tố dân gian truyền thống trong cuộc

sống đương đại Đây là các nguồn tài liệu rất mới nếu được khai thác, sử dụng trong dạy học lịch sử ở trường THPT

Sử dụng tranh ảnh - đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử không chỉ

có phát huy tính tích cực của học sinh mà còn giúp học sinh phát triển năng lực Tranh cổ động trong dạy học lịch sử lại càng thể hiện rõ hơn về sự phát triển năng lực của học sinh

Như vậy qua các tài liệu và các bài viết hầu hết các nhà nghiên cứu đều khẳng định vai trò tích cực của đồ dùng trực quan nói chung và sử dụng tranh ảnh nói riêng vào dạy học

Ở những mức độ khác nhau các giáo trình, tài liệu tham khảo, luận văn nêu trên sẽ là những cơ sở rất quan trọng về lý luận và thực tiễn giúp tôi đi sâu nghiên cứu, giải quyết tốt những mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3 Đối tượng và phạm vị nghiên cứu

+ Về địa bàn khảo sát, thực nghiệm:

Tiến hành khảo sát tại trường THPT Gia Bình số 1 và trường THPT Gia Bình số 2, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích:

Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tranh cổ động đề tài nghiên cứu đề xuất các biện pháp sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch

sử Việt Nam(1946-1954) nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo, thực hành

bộ môn cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, đề tài tiếp tục giải quyết một số nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học Lịch sử nói chung và việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử nói riêng

- Khảo sát thực trạng của việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử ở trường THPT và tình hình sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1946 đến năm 1954

- Đề xuất các biện pháp sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1946 đến năm 1954 nhằm phát huy tính tích cực, phát trển

tư duy sáng tạo, rèn luyện và hình thành các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống

và thực hành bộ môn

- Thực nghiệm sư phạm và đánh giá ưu nhược điểm của việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử

10

5 Phương pháp nghiên cứu

+ Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

- Đọc và tìm hiểu thông tin qua tài liệu sách, báo, luận án, luận văn, internet… có bàn về việc sử dụng phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập môn Lịch sử, trong đó có sử dụng tranh ảnh và đồ dùng trực quan trong dạy học

+ Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát, phương pháp phỏng vấn, bảng hỏi để thu thập thông tin việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học Lịch sử

- Điều tra khảo sát thực trạng của việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử tại trương THPT

- Thực nghiệm sư phạm

- Thống kê toán học: xử lý số liệu sau khi có kết quả điều tra khảo sát

và thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử theo cách thức luận văn đề xuất sẽ nâng cao hứng thú học tập của học sinh, phát triển năng lực tư duy sáng tạo, thực hành bộ môn cho học sinh và nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT

7 Dự kiến đóng góp của đề tài

Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tranh cổ động trong dạy lịch sử Việt Nam (1946-1954) ở trường THPT

Đánh giá thực trạng sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam (1946-1954) ở trường THPT

Đề xuất một số biện pháp sử dụng tranh cổ động trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1946-1954) ở trường THPT

8 Ý nghĩa

- Ý nghĩa khoa học: làm phong phú thêm lí luận PPDHLS nói chung và

vấn đề sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói riêng

11

- Ý nghĩa thực tiễn: là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học Sư Phạm; GV môn Lịch sử ở trường THPT

9 Cấu trúc

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,

đề tài nghiên cứu bao gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng tranh cổ động

trong dạy học Lịch sử Việt Nam ( 1946 – 1954) ở trường THPT

Chương 2: Một số biện pháp sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch

sử Việt Nam ( 1946 - 1954) ở trường THPT Thực nghiệm sư phạm

12

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG

TRANH CỔ ĐỘNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

(1946 - 1954) Ở TRƯỜNG THPT 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Quan niệm về sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam

ở trường trung học phổ thông

1.1.1.1 Khái niệm tranh cổ động

Theo từ điển tiếng Việt giải nghĩa: Cổ động là dùng lời nói, sách báo,

tranh ảnh tác động đến tư tưởng, tình cảm của số đông, nhằm lôi cuốn mọi người tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội nhất định [18, tr 8]

Một cách giải thích khác của nhóm tác giả công trình Sưu tập tranh cổ

động ở Bảo tàng Quân đội thì Cổ động được ghép bởi hai từ, trong đó từ “cổ”

theo tiếng Hán là cái trống, mà trống là một trong những nhạc khí cổ xưa, được sử dụng rộng rãi trong các hoạt động tập thể, như khi xung trận, khi chống lũ, lụt cũng như trong các lễ hội… Đó là một phương tiện tác động tới tâm lý, tình cảm con người mạnh mẽ nhất đối với người phương Đông nói chung người Việt Nam nói riêng [13, tr 8]

Căn cứ theo từ vựng, tranh và cổ động là hai từ có nghĩa độc lập được

ghép với nhau Từ điển Hán Việt giải nghĩa, tranh cổ động là từ ghép của hai

từ là “tranh” có nghĩa là bức vẽ và “cổ động” có nghĩa là động viên, khích lệ bằng tiếng trống, vì “cổ” có nghĩa là cái trống Như vậy tranh cổ động là một loại tranh nhằm mục đích chuyển tải thông tin trực quan một cách ngắn gọn, nhanh chóng, rõ ràng thông qua ngôn ngữ đồ họa Từ đó động viên, cổ vũ con người vươn lên; thu hút họ vào các hoạt động chính trị, xã hội cũng như các lĩnh vực khác của đời sống nhằm đạt mục đích đặt ra [15, tr 14]

Theo từ điển bách khoa toàn thư trên đĩa CD- ROM ENCARTA của hang Microsoft, tranh cổ động được thể hiện bằng cụm từ tiếng Anh Posters hoặc Poster Propaganda (Tranh tuyên truyền) và được dịch nghĩa như sau:

13

“Tranh Poster- là tranh quảng cáo hay thông báo được tạo ra hàng loạt, thông thường được in trên giấy khổ lớn để trưng bầy nơi công cộng Poster thông thường gồm một hình vẽ hay minh họa màu có một nhãn hiệu hay một dòng chữ ngắn Chúng dùng mục đích thương mại, quảng cáo cho các sản phẩm hoặc thông báo với công chúng về hoạt động giải trí, nhưng chúng vẫn còn được dùng như các phương tiện thông báo, giáo dục công cộng hoặc công cụ tuyên truyền, hoặc như một tác phẩm nghệ thuật thuần túy mà không có một thông điệp cụ thể nào cả

Theo họa sĩ Nguyễn Công Độ: “ Tranh cổ động là một loại hình cần phổ biến kịp thời, nhanh nhất, rộng rãi nhất cho những yêu cầu nhất định cũa

xã hội Tranh cổ động cần cô đọng, đơn giản chỉ phản ánh một chủ đề nhất định… nhằm động viên kêu gọi khiến người ta phải làm theo một cách tự giác” [5, tr 15]

Họa sĩ Bùi Anh Hùng, Uỷ viên BCH hội Mỹ thuật Hà Nội cho rằng:

“Tranh cổ động là cổ vũ, biểu dương lực lượng, thúc đẩy, khích lệ tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết gắn với từng khoảnh khắc, giai đoạn, sự kiện hay

Một quan niệm khác cho rằng: Quảng cáo có tên gốc la tinh là (Advertere) nghĩa là “hướng ý nghĩ về” Họ cho rằng: Tranh cổ động quảng cáo là một phương tiện trao đổi thông tin hữu hiệu Do tính chất thông báo nên đồ họa quảng cáo đã sử dụng các khả năng thông báo, thông tin nhanh, gây ấn tượng mạnh, nhanh chóng tác động đến thái độ của nhiều người Những người không có chủ định, người người qua đường bất chợt đều phải dừng bước trước tín hiệu thông báo [13, tr 9]

14

Một số ngôn ngữ khác trên thế giới cũng có từ riêng để nói về tranh cổ động

Trong tiếng Đức, tranh cổ động là Plakat, được hiểu như là một dạng

của tranh đồ họa, với hình vẽ đập vào mắt, in trên khổ lớn có kèm theo dòng chữ ngắn, nhằm mục đích quảng cáo, cổ động hoặc thông tin hay học tập

Tranh cổ động trong tiếng Pháp gọi là Affiche “Đó là các tấm biển quảng

cáo cho một mặt hàng hay nội dung một vấn đề về chính trị xã hội, có khả năng mang tới cho mọi người những hình ảnh, những thông tin nhanh, chính xác gây

ấn tượng nhất kể cả với những người không có chủ định tìm hiểu bằng ngôn ngữ

đồ họa trên tất cả các phương tiện có thể được” [13, tr 9]

Qua các giải nghĩa trên có thể thấy tranh cổ động dù ở ngôn ngữ nào cũng đều thống nhất ngữ nghĩa là sự cổ vũ cho một chủ đề nội dung nào đó và thu hút sự chú ý của nhiều người bằng thủ pháp nghệ thuật đặc biệt

Loại hình tranh mới này, về hình thức và kĩ thuật thể hiện khác với tranh quảng cáo, nhưng về chủ đề nội dung đã có sự thay đổi Yêu cầu của tranh cổ động đặt ra cao hơn so với tranh quảng cáo thông thường Vì đó là cổ động chính trị - xã hội Tranh cổ động không những phải chuyển tải thông tin, tác động tới tâm lí – tình cảm con người mà còn phải hướng tới ý thức của họ, tới nhân sinh quan của họ, không chỉ tác động tới một người, tới một vài người mà là hàng nghìn người, hàng vạn người thậm chí một dân tộc Chính

vì thế nó được gọi là tranh cổ động

Tranh cổ động thường gọi là tranh áp phích là loại tranh dùng để tuyên truyền, cổ động, đòi hỏi người xem cảm thụ nhanh và gây ấn tượng mạnh qua hình vẽ và màu sắc để dễ thấy và dễ nhớ, tranh cổ động là một trong những tài liệu quan trọng trong tài liệu mỹ thuật

Qua nghiên cứu và tiếp cận với thực tế, có thể đưa ra kết luận về khái niệm tranh cổ động như sau:

Tranh cổ động là một loại tranh của tranh đồ hoạ gồm hai phần quan

hệ thống nhất với nhau: Phần hình vẽ và phần chữ; thông tin ngắn gọn, xúc

15

tích, tập trung, gây ấn tượng nhanh, mạnh, nhằm cổ vũ quần chúng hưởng ứng, hành động theo các phong trào chính trị xã hội

1.1.1.2 Hoàn cảnh ra đời của tranh cổ động

Cũng giống như nhiều nước trên thế giới, tranh cổ động ở nước ta ra đời trước hết là phục vụ nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ tuyên truyền cổ vũ, chiến đấu chống giặc ngoại xâm Chính vì vậy, ngay từ những năm đầu tiên xuất hiện, Tô Ngọc Vân, một họa sĩ và cũng là người có khả năng lý luận mỹ thuật sâu sắc đã gọi tranh cổ động là tranh tuyên truyền chính trị và nó phát triển mạnh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ

Tranh cổ động xuất hiện từ đầu thế kỷ 20, trong hoàn cảnh kháng chiến của dân tộc Có nhiều tài liệu nói dòng tranh này hình thành từ những ngày tiền khời nghĩa tháng Tám năm 1945 Thời lỳ đó, một cuộc cách mạng của giới mỹ thuật đã thức tỉnh và tiếp thêm động lực toàn dân Nổi bật nhất thời bão táp là dòng tranh cổ động với đóng góp của những họa sĩ danh tiếng và yêu nước như Nguyễn Đỗ Cung, Lương Xuân Nhị, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Sáng, Mai Văn Hiến… Tuy nhiên vào thời kì đầu, tranh cổ động không nhiều màu sắc như bây giờ mà chỉ có hai màu đen trắng do điều kiện kháng chiến thiếu thốn Phải đến chiến dịch Đông Xuân (1953 – 1954) và chiến dịch Điện Biên Phủ, tranh cổ động thực sự phát triển và đa dạng như hiện thấy

số trong xã hội thì tranh cổ động đã diễn tả những thắng lợi, thành tích to lớn của quần chúng nhân dân Cùng với đó tranh cổ động cũng đã kịp thời truyền tải đến cho nhân dân đường lối chỉ đạo, các chính sách, các phong

16

trào thi đua của Đảng, nhà nước trong các giai đoạn của cuộc kháng chiến nhằm chỉ đạo, hướng dẫn nhân dân chống lại các âm mưu của kẻ thù cũng như thi đua sản xuất trong tình hình mới Tranh cổ động còn thể hiện các nội dung kỉ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc như: ngày toàn quốc kháng chiến, ngày quốc khánh 2/9, ngày sinh nhật Chủ Tịch Hồ Chí Minh… vừa để ôn lại truyền thống quý báu của dân tộc vừa thúc giục toàn dân nhanh chóng, hăng hái tham gia chiến đấu và lao động sản xuất làm rạng danh truyền thống dân tộc

Tính đa dạng còn thể hiện ở hình thức diễn đạt nội dung của tranh cổ động, trước tiên là ở ý tưởng thể hiện tranh rất đa dạng Phổ biến nhất là những bức tranh cổ động thể hiện lời thúc giục mạnh mẽ mới cảm nhận đã mang đến một cảm giác xúc động mạnh bởi những câu khẩu hiệu ngắn gọn, những lời thúc lên đường, những lời hứa quyết tâm chiến đấu, sản xuất, những tội ác của giặc Tiếp theo tính đa dạng trong biểu đạt nội dung còn thể hiện ở hình tượng nhân vật trong tranh do nội dung diễn đạt toàn diện và làm sao lại phải gần gũi với quần chúng chính vì thế mà tranh cổ động đã có cách thể hiện nhân vật vô cùng đa dạng đó là những con người chân thực trong đời sống kháng chiến mà ta có thể bắt gặp ngay trong đời sống bình dị đủ các thành phần: từ già đến trẻ, từ bác nông dân đến anh công nhân, cô dân công, anh chiến sĩ, từ người kinh, đến người thượng, từ những người đang vững tay cày sản xuất đến những người đang chắc tay súng ngoài mặt trận…Tất cả họ đều được thể hiện với những đường nét khỏe khoắn, mạnh mẽ, bừng lên niềm tin chiến thắng Trong khi đó những hình tượng phản diện cũng được lột tả rất phong phú đó là các quan tây, binh lính Pháp nhưng lại mang tâm trạng não nề và thảm hại

Tiếp theo tính đa dạng còn thể hiện trong phần khẩu hiệu của tranh hay ngôn ngữ tranh Đây là phần thể hiện cốt lõi nội dung tranh làm cho tranh trở lên một nghĩa và không được hiểu sai Phổ biến là phần chữ của tranh sử dụng chữ quốc ngữ, ngắn gọn và súc tích Đây là ngôn ngữ chính thống

17

mang tính đại diện Nhưng có một thực tế là ở nhiều vùng xa xôi, miền núi

đồng bào vẫn còn chưa biết chữ quốc ngữ mà chỉ quen với ngôn ngữ truyền

thống của dân tộc mình chính vì thề các cơ quan phát hành tranh cổ động đã

rất nhạy bén cho ra những mẫu tranh có khẩu hiệu là song ngữ chữ quốc ngữ

và chữ viết của dân tộc bản địa, đặc biệt còn có tranh sử dụng chữ quốc ngữ

phiên âm tiếng dân tộc của đồng bào như mẫu tranh của ty thông tin tỉnh

Lạng Sơn phát hành cổ động nhân dân đi phá đường số 4 ngăn bước tiến

quân của giặc

Hình 1.1 Tranh cổ động cổ vũ nhân dân đi phá đường số 4 ngăn bước tiến quân của giặc

(Nguồn: Chụp từ cuốn 9 năm kháng chiến qua tranh tuyên truyền cổ động –

Bảo tàng cách mạng Việt Nam, tr 73)

Ngoài ra còn các kỹ thuật in khác như in đá, in đất, và in typo là các kĩ

thuật in rất thô sơ và dễ khắc phục trong các điều kiện khó khăn Tranh chủ

yếu được in trên giấy và phân phối theo nghành dọc cho các đơn vị mà không

phổ biến ra thị trường, ngoài ra tranh còn được vẽ phóng lên các chất liệu

khác như ván liếp một loại mặt phẳng được tạo lên từ việc đan các mảnh tre

vào nhau hay phóng lên tường

Tính đa dạng của tranh cổ động thời kỳ này còn thể hiện ở đội ngũ sáng

tác rất đông đảo và đa dạng Chủ yếu tranh cổ động thời kỳ này là khuyết

18

danh tác giả sáng tác mà chỉ đề tên đơn vị ấn hành Họ có thể là những họa sĩ thực thụ hay cũng đơn thuần là những người khéo tay vẽ trong cộng đồng mà mọi người tin tưởng giao cho hay cũng có thể chính bản thân cán bộ tuyên truyền vẽ mẫu Ở giai đoạn nửa sau của cuộc kháng chiến thì đội ngũ sáng tác tranh cổ động còn đón nhận những sinh viên của trường mỹ thuật Hà Nội tham gia sáng tác cho ra đời nhiều tác phẩm ấn tượng Mặc dù không nhiều nhưng tranh cổ động của các nghệ sỹ chuyên nghiệp đã đóng góp to lớn vào công tác tuyên truyền tạo cho tranh cổ động thời kỳ này những sắc thái độc đáo và cũng phủ định ý kiến cho rằng tranh cổ động thời kỳ này tính nghệ thuật kém

* Tính thống nhất

Đầu tiên tính thống nhất thể hiện ở tư tưởng, quan điểm sáng tác của tranh cổ động Dù thể hiện dưới các hình thức phong phú như thế nào, mang đến các nội dung đa dạng ra sao thì tranh cổ động cũng đều phải xuất phát từ quan điểm phục vụ cho kháng chiến, phục vụ chế độ, hướng cho quần chúng nhân dân tin vào Đảng, tin vào thắng lợi của cuộc kháng chiến Để đảm bảo được sự thống nhất này thì về nội dung những người có nhiệm vụ sáng tác phải luôn là những người hiểu rõ đường lối chính sách của Đảng và nhà nước Những người quản lý phải là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, thấm nhuần tư tưởng cách mạng Và cũng từ đó mà đòi hỏi tranh cổ động phải luôn luôn mang một nghĩa, không gây hiểu lầm cho người xem Từ đó mà thống nhất ở cách diễn đạt làm sao cho dễ hiểu, gần gũi để nhanh chóng phổ biến đường lối chính sách của Đảng cũng như các thắng lợi của quân và dân

ta trong các giai đoạn lịch sử Tính thống nhất còn thể hiện trong việc quản lý,

sử dụng và lưu hành tranh cổ động Các đơn vị phát hành tranh động trong thời kỳ này hầu hết là các ty văn hóa cấp tỉnh, cấp huyện

Nếu như tính đa dạng làm cho tranh cổ động mang màu sắc phong phú

và trở lên gần gũi với quần chung nhân dân và thể hiện sự sáng tạo của các đơn vị tuyên truyền thì tính thống nhất như là một nguyên tắc để đảm bảo cho

19

tranh cổ động luôn làm đúng vai trò lịch sử của nó đảm bảo cho lợi ích của cách mạng Tính đa dạng xuất phát từ đặc điểm tình hình của mỗi địa phương, khu vực cũng như đặc điểm văn hóa làm sao cho hiệu quả tốt nhất người theo dõi dễ hiểu nhất thì tính thống nhất lại xuất phát từ sự quan tâm của Đảng ta tới tranh cổ động nói riêng và công tác tuyên truyền nói chung

* Tranh cổ động mang đậm màu sắc truyền thống

Về tranh thì tiêu biểu là việc sử dụng các mảng màu sáng và đậm của tranh dân gian đã tạo lên những mảng tranh gây ấn tượng mạnh với người xem Các gam màu chủ đạo là đen, đỏ, vàng và tím được sử dụng một cách rất phổ biến Các gam màu này được khai thác từ các nguồn màu có sẵn trong

tự nhiên Cá biệt có một số mẫu tranh chỉ được in đen trắng hay chỉ có một màu, đường nét chủ đạo và trong trường hợp này thì trước khi đến với quần chúng nhân dân thì các đơn vị cơ sở phải gia công thêm bằng cách tô các màu còn thiếu bằng chất liệu phù hợp với điều kiện địa phương theo sự hướng dẫn của cơ quan cấp trên ở văn bản kèm theo

Về chữ hay khẩu hiệu thì có những nét rất riêng và đặc sắc Khẩu hiệu của tranh cổ động có vai trò vô cùng quan trọng Nếu như phần đồ họa hay tranh gây ấn tượng ban đầu cho người xem, thu hút sự theo dõi, chú ý của họ thì phần khẩu hiệu lại nói lên toàn bộ nội dung của tranh cổ động Vì thế mà khẩu hiệu có vai trò như xác định rõ ràng nội dung của tranh, đảm bảo cho tranh cổ động rõ ràng và một nghĩa Phần khẩu hiệu của tranh cổ động phải đảm bảo rằng luôn rõ nghĩa, ngắn gọn, dễ thuộc, dễ hiểu và dễ nhớ Và đáng chú ý là phần lớn tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp có sử dụng khẩu hiệu là các câu thơ mang màu sắc ca dao truyền thống Các bài thơ thường có khoảng từ 2 đến 6 câu thơ tùy thuộc vào nội dung diễn đạt Nhưng phổ biến là sử dụng các cặp câu thơ lục bát Đó là những lời tâm tình cổ động cho các phong trào thi đua, hay những lời dặn dò nhân dân đối phó với diễn biến mới của kháng chiến

20

Tính truyền thống còn thể hiện ở việc sử dụng phổ biến các vật liệu truyền thống của tranh tuyên truyền cổ động cùng với các kĩ thuật tin truyền thống Loại giấy phổ biến được sử dụng là giấy dó và giấy giang đây là 2 loại chất liệu được sử dụng rất nhiều từ xa xưa trong văn hóa dân gian Các loại giấy này cũng có thể dễ dàng sản xuất được từ những nguyên liệu trong tự nhiên mặc dù chất lượng giấy không cao như một số giấy lúc bấy giờ Các kỹ thuật in được sử dụng phổ biến là in gỗ và in đá là kĩ thuật in mà các làng tranh truyền thống đã sử dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả to lớn

* Tranh cổ động mang tính cập nhật cao

Đây là một đặc điểm quan trọng của tranh cổ động nhằm phục vụ tốt nhất cho sứ mệnh mà nó đảm nhiệm đó là tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước cũng như những thắng lợi của quân và dân ta trong kháng chiến Nếu như thời đại ngày nay khi mà cơ sở vật chất cũng như khoa học kĩ thuật phát triển mạnh mẽ thì việc cập nhật thông tin thì không có gì là khó khăn thì khi đặt hoàn cảnh thiếu thốn của dân tộc trong những năm kháng chiến chống Pháp thì mới thấy để làm được cái việc truyền tải nhanh chóng kịp thời các đường lối chính sách của Đảng đến nhân dân thì quả là một nỗ lực phi thường

Trong những hoàn cảnh khó khăn mà đòi hỏi cho nhiệm vụ quan trọng trong thời gian ngắn, những tấm gương thi đua, những chỉ đạo cấp bách nếu tranh cổ động không cập nhật kịp thời thì sẽ mất đi tính thời sự cũng như vai trò tuyên truyền của nó Trong số những tranh ra đời trong hoàn cảnh này thì phải kể đến các mẫu tranh cổ động trong chiến dịch Điện Biên Phủ Những người sáng tác đồng thời là những người chiến sĩ tham gia chiến đấu trực tiếp ngoài mặt trận Các mẫu tranh cổ động của họ bắt nhịp nhanh chóng với nhịp

độ của cuộc quyết chiến chiến lược Trong đó phải kể đến họa sĩ Nguyễn Bích

và họa sĩ Mai Văn Hiến, họ là những người được đào tạo một cách có hệ thống về nghệ thuật hội họa nghe theo tiếng gọi của non sông tham gia chiến đấu bảo vệ tổ quốc và nhanh chóng trở thành những chiến sĩ trên mặt trận tuyên truyền Họa sĩ Nguyễn Bích đã cho ra đời những những mẫu tranh cổ động có giá trị to lớn tổng kết thắng lợi của quân ta qua mỗi đợt tiến công ở

21

Điện Biên Phủ Tranh của ông được thẩm định ngay tại mặt trận và in ngay tại xưởng in báo quân đội nhân dân đặt ngay trong căn cứ của quân ta ở Điện Biên Phủ và nhanh chóng được chuyển tới chiến sĩ treo tại các hầm, hào của trận địa để khích lệ tinh thần cán bộ chiến sĩ tham gia chiến đấu Ông sau này chính là người được vinh dự vẽ mẫu huy hiệu chiến sĩ Điện Biên phần thưởng cao quý mà chủ tịch Hồ Chí Minh tặng cho các cán bộ chiến sĩ tham gia chiến dịch Còn nhiều bức tranh như thế ra đời trong lửa đạn chiến đấu tất cả chỉ một mục tiêu chung nhanh chóng phản ánh các đường lối chỉ đạo và thắng lợi của Đảng, quân và dân ta trong kháng chiến chống Pháp

Tính cập nhật cao của tranh cổ động đã làm cho hiệu quả của công tác tuyên truyền trở lên mạnh mẽ Tranh cổ động đã kịp thời phản ánh từng bước

đi của cuộc kháng chiến Tuy nhiên cũng không thể phủ nhận rằng chính sự cập nhật nhanh chóng mà cũng đã làm nảy sinh một số hạn chế của tranh cổ động nói riêng và các phương tiện tuyên truyền nói chung Sự cập nhật nhanh chóng làm cho các thông tin trong nhiều trường hợp còn chưa được kiểm chứng một cách kỹ lưỡng Tuy nhiên ở một mức độ nhất định thì tranh cổ động vẫn là một phương tiện tuyên truyền vô cùng hiệu quả trong kháng chiến chống Pháp

* Hình ảnh người phụ nữ xuất hiện rộng rãi trên tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp

Hình 1.2 Tranh cổ động cho phong trào mùa đông binh sĩ

(Nguồn: Chụp từ cuốn 9 năm kháng chiến qua tranh tuyên truyền cổ động – Bảo tàng cách mạng Việt Nam, tr 23)

22

Sau cách mạng tháng 8 năm 1945 nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời đánh đổ chế độ phong kiến lạc hậu xây dựng xã hội mới nhằm tập hợp mọi thành phần, mọi tầng lớp cho công cuộc xây dựng, bảo vệ chế độ mới mà vai trò của người phụ nữ được nâng cao Nắm bắt được tình hình này thì công tác tuyên truyền nói chung cũng như tranh cổ động nói riêng đã phản ánh một cách rộng rãi hình ảnh cũng như vai trò của người phụ nữ đến các tầng lớp quần chúng nhân dân Trong 164 mẫu tranh cổ động ra đời trong kháng chiến chống Pháp mà bản thân tác giả khảo sát trong quá trình nghiên cứu thì có tới

79 mẫu tranh có sự xuất hiện của hình ảnh người phụ nữ với nhiều góc cạnh khác nhau Sự đa dạng trong hình tượng nhân vật thể hiện của tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp đã được tác giả trình bày ở đặc điểm thứ nhất của tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp đó là tính đa dạng trong thống nhất

Hình ảnh người phụ nữ trên tranh cổ động thời kì này xuất hiện với sự đa dạng về lứa tuổi Từ hình ảnh những người mẹ già đan áo cho con, hình ảnh những người vợ khuyên chồng ra mặt trận hay hình ảnh người chị, người em lao động sản xuất, chiến đấu, thi đua

Việc sử dụng rộng rãi hình ảnh phụ nữ trên tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp đã thể hiện sự quan tâm to lớn của Đảng và nhà nước với vấn đề phụ nữ Đây là một biểu hiện của việc thực hiện bình đẳng nam nữ cũng như nâng cao hình ảnh, vai trò của người phụ nữ trong xã hội

1.1.1.4 Điểm khác biệt giữa tranh cổ động và tranh ảnh khác

Tranh cổ động gồm có ba yếu tố: Thứ nhất là một loại tranh đồ hoạ gồm hai phần hình vẽ và chữ; thứ hai là thông tin tập trung, gây ấn tượng nhanh mạnh; thứ ba là tuyên truyền cho nhân dân hưởng ứng theo các phong trào chính trị xã hội Ba yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Nếu như yếu tố thứ ba là để phân biệt với tranh quảng cáo vì tranh quảng cáo không mang mục đích tuyên truyền cổ vũ cho các hoạt động chính trị, xã hội mà chi mang mục đích thương mại trong khi vẫn gây ấn tượng mạnh thì yếu tố thứ

23

hai đó là tác dụng mạnh, tập trung lại để phân biệt với tranh biếm họa khi mà người xem lại phải ngầm hiểu, đả kích sâu cay, thầm kín trong khi vẫn mang mục tiêu chính trị

Tranh cổ động là thể loại đòi hỏi phải có sức truyền thụ nhanh đến mọi người nên hình thức phải đơn giản, hòa sắc mạnh, độ đậm nhạt ( sắc độ ) phải tương phản và nhất là ý phải nổi bật Muốn thế thì hình họa hay hình tượng nội dung bức tranh phải mang tính cổ động, tính tượng trưng đồng thời chữ trong tranh phải gọn, ít và rõ ý

Tranh cổ động là thể loại nằm trong nghệ thuật tạo hình nói chung và trong loại hình trang trí ứng dụng nói riêng ,bởi vậy các hình trong tranh cổ động cần phải dựa vào thực, nhưng được cường điệu và cách điệu hóa Hòa sắc phải hấp dẫn, không cần phải như thực Trong lĩnh vực này người họa sĩ sáng tác tranh cổ động hoàn toàn được tự do trong sử dụng hòa sắc và bản thân của hòa sắc cũng phải phục vụ cho nội dung tranh

Một bức tranh mà hình tượng rối rắm, cách vẽ không đơn giản mang tính chất tả thực, không được cường điệu và cách điệu hóa của trang trí tức là không đúng tính chất của thể loại tranh cổ động Cũng không nên lẫn lộn một

số tranh vẽ trên panô được trình bày ở ngoài đường phố hoặc ở nẻo đường quốc lộ , tỉnh lộ mà ta thường thấy Những bức tranh này vẽ rất tham ý, hình ảnh rườm rà, không mang tính tranh cổ động Loại tranh này gọi là tranh phổ biến

1.1.1.5 Phân loại tranh cổ động

Tranh cổ động lịch sử trong các nguồn tài liệu chưa có phận loại cụ thể Qua quá trình nghiên cứu tìm hiểu, tôi mạnh dạn đưa ra phân loại tranh

cổ động như sau:

Căn cứ theo nội dung tranh, có 4 loại:

- Tranh cổ động cỗ vũ tinh thần đấu tranh của quần chúng nhân dân

- Tranh cổ động cổ vũ công tác hậu cần

- Tranh cổ động cổ vũ các phong trào thi đua

24

- Tranh cổ động về các ngày lễ kỉ niệm

Theo bố cục trình bày tranh cổ động có 2 loại:

- Tranh cổ động có hình ảnh và lời dẫn

- Tranh cổ động có hình ảnh

Việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử có nghĩa là GV sẽ dùng tranh cổ động làm tư liệu trực quan trong quá trình dạy, tổ chức các hoạt động giúp HS khai thác kiến thức lịch sử từ tranh cổ động

1.1.2 Vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng tranh cổ động trong quá trình dạy học lịch sử

- Vai trò của việc sử dụng tranh ảnh, tranh cổ động trong dạy học lịch sử:

Đặc trưng của môn Lịch sử là tìm hiểu những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ, không bao giờ lặp lại Do vậy học sinh không thể tri giác trực tiếp được sự kiện lịch sử và cũng không thể phán đoán suy luận để biết được diễn biễn của lịch sử Thế nên trong dạy học lịch sử bên cạnh phương pháp dùng lời cung cấp kiến thức cho học sinh thì phương pháp trực quan cũng đóng vai trò quan trọng đem lại hiệu quả cao

Trong dạy học lịch sử, phương pháp trực quan, góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hóa các sự kiện và khắc phục tình trạng” hiện đại hóa” lịch sử của học sinh

Đồ dùng trực quan, trong đó tranh ảnh lịch sử nói chung và tranh cổ động nói riêng là chỗ dựa để hiểu biết sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử quan trọng nhất, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội Đó là nguồn tư liệu có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịnh sử Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là hình ảnh mà chúng ta thu nhận được bằng trực quan Đặc biệt là tranh cổ động lịch sử, vừa mang ý nghĩa lịch sử, vừa mang tính tuyên truyền, cổ vũ lại càng dễ đi sâu vào trí nhớ học sinh

25

Tranh cổ động lịch sử là một nguồn tư liệu trực quan rất mới trong dạy học lịch sử Tranh bao gồm phần chữ và phần hình rất rõ nét, trong đó phần hình ảnh đa số minh họa cho phần chữ Hình ảnh trên tranh rất sinh động, độc đáo thể hiện theo cái nhìn của tác giả, đặc biệt khiến cho người xem dễ bị lôi cuốn và khắc sâu một cách tự nhiên Chủ yếu nội dung tranh cổ vũ tinh thần đấu tranh chống quân giặc trên các mặt trận chính trị, quân sự, hưởng ứng các phong trào thi đua hay cỗ vũ công tác hậu cần trên mọi mặt trận Do vậy, nếu lựa chọn được phương pháp sử dụng phù hợp sẽ góp phần to lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, tạo hứng thú học tập cho học sinh

Do đó việc sử dụng các loại đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông là điều kiện không thể thiếu được Giáo viên không chỉ được chuẩn bị chu đáo về việc nắm vững các nội dung đồ dùng trực quan, chế tạo ( những loại đồ dùng trực quan cần thiết, không có) và nhất

là biết sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học…Học sinh cũng được hướng dẫn, chế tạo các loại đồ dùng trực quan phù hợp với trình độ, yêu cầu và điều kiện học tập của các em

- Ý nghĩa của việc sử dụng tranh ảnh, tranh cổ động trong dạy học lịch sử

Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về quá khứ khách quan được tạo nên bằng nhận thức cảm tính thông qua giác quan, trên cơ sở tài liệu chính xác Việc sử dụng tranh ảnh trong dạy học lịch sử nói chung và tranh cổ động nói riêng phát triển được năng lực tư duy sáng tạo, thực hành bộ môn cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

Tranh ảnh lịch sử là một loại đồ dùng trực quan có khả năng khôi phục được hình ảnh của sự kiện lịch sử một cách cụ thể và sinh động… Tranh cổ động không chỉ minh họa kiến thức lịch sử mà còn là một nguồn quan trọng cung cấp kiến thức cho học sinh, tạo cho học sinh những hình ảnh về con người, hoạt động của họ, bối cảnh không gian, thời gian xác định trong những

cố sau khi kết thúc bài học Hoặc có thể tham gia vào các hoạt động học tập của GV và HS Vì vậy đây là nguồn tư liệu quan trọng của GV và HS có thể khai thác cung cấp kiến thức lịch sử

Việc sử dụng tranh cổ động lịch sử sẽ đem tới một kết quả khả quan mà chính các giáo viên không thể ngờ tới có thể được lý giải bởi các lý do cơ bản sau

Thứ nhất, bản thân tranh cổ động cũng là một loại kênh hình, vì vậy nó

có tính trực quan cao Bên cạnh đó, tranh cổ động lại sử dụng kênh chữ, kênh hình mang đậm chất tuyên truyền, cổ vũ và phong cách thể hiện độc đáo thu hút học sinh mà tranh minh họa lich sử đơn thuần không có được Vì vậy tranh cổ động, học sinh đơn thuần không chỉ quan sát tranh và liên hệ đến nội dung kiến thức, mà còn phân tích, giải thích, đánh giá được những nội dung kiến thức được thể hiện thông qua tranh Mặt khác tranh cổ động, về mặt thẩm mỹ rất độc đáo và cuốn hút người xem, về nội dung thì ngắn gọn, xúc tích giúp HS dễ dàng nắm bắt được nội dung của tranh một cách tự nhiên mà không khô khan, nặng nề như bản đồ

Thứ hai tranh cổ động có vị trí quan trọng trong việc giảng dạy về sự kiện lịch sử xác định, phong trào đấu tranh trên lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Cho đến trước khi những chiếc máy ảnh đầu tiên ra đời vào thế kỉ XlX, lịch sử loài người được lưu giữ chủ yếu qua văn bản và tranh vẽ mà chưa có những bức tranh chụp trực tiếp về sự kiện, hiện tượng hay di tích lịch sử Vì vậy bên cạnh văn bản thì tranh vẽ, mà đặc biệt là tranh cổ động của các tác giả đã khẳng định được những ưu thế vượt trội trong việc dạy học nhiều nội dung lịch sử

27

Thứ ba mặc dù ít nhiều tranh cổ động mang tính chủ quan của tác giả thể hiện nhưng nó cũng có ý nghĩa to lớn, đặc biệt trong việc dạy học lịch sử trên cả ba mặt: kiến thức, kĩ năng và thái độ

Về mặt kiến thức, học sinh khi xem xét một bức tranh cổ động, muốn hiểu được những biểu hiện trong đó nói lên điều gì, buộc học sinh phải quan sát, suy nghĩ Bên cạnh việc phải phân tích, học sinh phải thiết lập các mối liên hệ giữa hình ảnh và nội dung bài học để đưa ra kết luận Như vậy, khi sử dụng tranh cổ động, học sinh được tái hiện một lần nữa kiến thức liên quan đến hình ảnh và qua quá trình suy luận, kiến thức dễ khắc sâu hơn rất nhiều so với việc sử dụng các kênh hình thông thường

Về kĩ năng, việc sử dụng thích hợp các tranh cổ động đã thúc đẩy học sinh không thể làm việc đơn giản thông qua việc phân tích văn bản( kênh chữ) hay nghe giảng một cách đơn thuần mà nó đòi hỏi tổng hợp các kĩ năng: phân tích hình ảnh, đọc văn bản, liên hệ kênh chữ và kênh hình, liên tưởng, liên hệ, suy xét và kết luận Khi giải mã bức tranh, tức là học sinh được lần lượt thực hiện các kỹ năng nói trên, và khi lặp lại nhiều lần, các kỹ năng của học sinh sẽ trở nên thuần thục Mặt khác, tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh được phát triển trong việc đánh giá tranh cổ động Các hình ảnh mang yếu tố trực quan đánh thức tư duy, đưa học sinh đi từ biết đến hiểu sâu sắc kiến thức

Ví dụ: Khi dạy bài 18 “ Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc

chống thực dân Pháp”, chúng ta có thể sử dụng tranh cổ động “Chuẩn bị Thu- Đông” tranh thể hiện sự chuẩn bị tích cực của ta cho cuộc kháng chiến

28

Hình 1.3 Tranh cổ động kêu gọi nhân dân chuẩn bị chiến dịch thu – đông (Nguồn: Chụp từ cuốn 9 năm kháng chiến qua tranh tuyên truyền cổ động – Bảo tàng cách mạng Việt Nam, tr 14)

Khi học sinh quan sát tranh sẽ có những liên tưởng nhất định, một cái nhìn tổng quan, người trong hình là những ai, họ làm công việc gì? Từ đó liên

hệ với kiến thức trong bài, học sinh tìm hiểu, phân tích, sau đó đưa ra kết luận

và tìm sự kiện trong SGK biểu thị cho hình ảnh nêu trên Từ một bức tranh cổ động, học sinh có thể tìm hiểu, khám phá kiến thức bởi sự thể hiện độc đáo của hình ảnh Điều này được giáo viên sử dụng nhiều lần, sẽ hình thành kỹ năng khai thác kiến thức thông qua tranh ảnh lịch sử cho học sinh trong DHLS

Về mặt thái độ, tranh cổ động mang đến sự hấp dẫn và cuốn hút học sinh bởi chính đặc thù của tranh cổ động Học sinh, nhất là học sinh THPT dễ

bị lôi cuốn vào sự thể hiện cổ động độc đáo trong bức tranh Học sinh từ chỗ

tò mò, hiếu kỳ về những yếu tố đặc biệt trong tranh, đi đến muốn tìm hiểu nội dung thể hiện trong bức tranh đó là gì?

Khi mới bắt đầu quan sát tranh cổ động học sinh thấy được nét đặc trưng của tranh đó có thể là kêu gọi, tuyên truyền hay cổ vũ…sau đó các em

sẽ phân tích, tổng hợp kiến thức, liên hệ để giải thích nội dung trong đó Sau cùng học sinh sẽ bày tỏ được quan điểm và thái độ của mình đối với vấn đề được đề cập

29

Ví dụ: Khi dạy bài 18 “ Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn

quốc chống thực dân Pháp”, chúng ta có thể sử dụng tranh cổ động hình ảnh

người phụ nữ giang tay, cầm lá cờ sao vàng với dòng chữ “Hỡi ai yêu nước

thương nòi trở về tổ quốc giết loài thực dân”

Hình 1.4 Tranh cổ động kêu gọi nhân dân trở về tổ quốc chống thực dân Pháp (Nguồn: Chụp từ cuốn 9 năm kháng chiến qua tranh tuyên truyền cổ động – Bảo tàng cách mạng Việt Nam, tr 60)

Cho học sinh quan sát hình ảnh, sau đó HS tìm hiểu, phân tích, nội dung, ý nghĩa hình ảnh đó Qua đó, HS có thể cảm nhận được tinh thần đấu tranh chống thực dân Pháp thông qua bức tranh này Từ đó các em được bày

tỏ quan điểm của mình về tinh thần đấu tranh và đánh giá thái độ đấu tranh chống quân xâm lược của nhân dân ta lúc bấy giờ

Tóm lại việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử rất quan trọng

và cần thiết vì nó không chỉ cung cấp kiến thức cho học sinh giúp học sinh nhớ lâu hơn mà còn rèn luyện kỹ năng và thái độ cho học sinh, giúp bài học sinh động hơn, không khí lớp học thoải mái Chính vì vậy tranh cổ động trở thành một phần không thể thiếu trong dạy học nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực… Trong các phương pháp dạy học tích cực, học sinh là chủ thể nhận thức; giáo viên tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học tập của học sinh một cách hợp lý; giúp học sinh tự chủ chiếm lĩnh, xây dựng, kiến tạo tri thức cho riêng mình Hoạt động học của học sinh bao gồm sự nghiên cứu, khai thác tư liệu dạy học, trao đổi, tranh luận với nhau và trao đổi với giáo viên

Sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam ( 1946 – 1954)

31

ở trường THPT theo hướng đổi mới phương pháp dạy là việc GV định hướng cho HS cách thức khai thác kiến thức lịch sử từ tranh cổ động thông qua các hoạt động học tập Từ đó HS chủ động tiếp thu kiến thức, phát triển năng lực

tư duy sáng tạo, thực hành bộ môn góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng của việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử Việt Nam (1946-1954) ở trường THPT

Để có được cơ sở thực tiễn việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học

lịch sử Việt Nam (1946-1954) ở trường THPT hiện nay Chúng tôi đã tiến

hành điều tra đối với giáo viên và học sinh lớp 12 ở trường THPT bằng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Mục đích tiến hành điều tra

Tiến hành nhằm thấy được việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử tại trường THPT Gia Bình số 1, thấy được hứng thú và hiệu quả học tập của học sinh khi tham gia các bài học lịch sử có sử dụng tranh cổ động

Đối tượng điều tra

Giáo viên dạy lịch sử và học sinh lớp 12 trường THPT Gia Bình số 1

Nội dung điều tra

Phiếu điều tra sẽ giúp cho người nghiên cứu thu thập được các thông tin

Về phía giáo viên

+ Ý kiến, quan điểm của giáo viên về tranh cổ động và việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử lớp 12 ở trường THPT

+ Tần suất sử dụng tranh cổ dộng trong các tiết dạy học lịch sử

+ Thực trạng giáo viên sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử theophương pháp gì, các loại bài có sử dụng tranh cổ động và mục đích sử dụng, thái độ và hứng thú của học sinh về sử dụng tranh cổ động trong các tiết học lịch sử

+ Tần suất sử dụng tranh cổ động trong các tiết học lịch sử

+ Thực trạng giáo viên sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử lớp

12 ở trường THPT: cách thức, phương pháp và loại bài mà giáo viên sử dụng tranh cổ động, mục đích sử dụng

+ Thái độ, hứng thú, nhu cầu của học sinh về sử dụng tranh cổ động trong các tiết dạy học lịch sử

+ Thuận lợi và khó khăn của học sinh khi sử dụng tài liệu tranh cổ động trong khi học lịch sử

+ Đề xuất của học sinh để việc sử dụng tranh cổ động trong dạy học lịch sử đạt hiệu quả

Phương pháp điều tra

Bên cạnh việc trao đổi nói chuyện với giáo viên và học sinh Biện pháp chủ yếu của tôi là tiến hành phát phiếu điều tra đến giáo viên và học sinh

Kết quả điều tra

Về phía giáo viên: Chúng tôi đã tiến hành phát phiếu hỏi ý kiến của 6

giáo viên dạy bộ môn lịch sử ở trường THPT Gia Bình số 1, THPT Gia Bình

số 2 Chúng tôi thu lại được 6 phiếu đã phát ra

Về phía học sinh: chúng tôi tiến hành phát phiếu điều tra ngẫu nhiên

120 em học sinh lớp 12 trường THPT Gia Bình số 1 và thu lại được số phiếu

là 110 phiếu hợp lệ