Sử dụng bảo tàng đường hồ chí minh trong dạy học lịch sử việt nam thời kì 1954 1975 ở trường trung học phổ thông trần hưng đạo hà đông hà nội

Để hiểu sâu, nhớ kỹ và nắm rõ các sự kiện lịch sử, ngoài các tài liệu, kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa thì có nhiều nguồn tài liệu, hiện vật khác cũng rất phong phú, nhất là ở gần

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ PHƯỢNG

SỬ DỤNG BẢO TÀNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KÌ 1954- 1975

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRẦN HƯNG ĐẠO

HÀ ĐÔNG - HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI- 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ PHƯỢNG

SỬ DỤNG BẢO TÀNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KÌ 1954- 1975

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRẦN HƯNG ĐẠO

HÀ ĐÔNG - HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

i

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, cho tôi xin tỏ lòng biết ơn chân thành

và sâu sắc nhất đến cô giáo: TS Hoàng Thanh Tú- giảng viên trường Đại học giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội, người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban giám hiệu trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và nghiên cứu

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban quản lý bảo tàng đường Hồ Chí Minh cùng các thầy cô giáo, các em học sinh của trường THPT Trần Hưng Đạo, THPT Lê Qúy Đôn, THPT Quang Trung (Hà Đông- Hà Nội) đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học

Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm 2017

Học viên

Nguyễn Thị Phượng

iii

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục các chữ viết tắt ii

Danh mục bảng v

Danh mục biểu đồ, hình vi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BẢO TÀNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 10

1.1 Cơ sở lí luận 10

1.1.1 Quan niệm về sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 10

1.1.2 Các loại bảo tàng 15

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 17

1.1.4 Yêu cầu sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử 25 1.2 Cơ sở thực tiễn 27

1.2.1 Thực trạng việc khai thác và sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử hiện nay 27

1.2.2 Thực trạng việc sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy và học Lịch sử Việt Nam thời kì 1954- 1975……….32

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 42

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG BẢO TÀNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KÌ 1954 – 1975 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRẦN HƯNG ĐẠO - HÀ ĐÔNG- HÀ NỘI.THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 43

iv

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung của phần lịch sử Việt Nam thời kì 43

2.1.1 Vị trí và mục tiêu 43

2.1.2 Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam thời kì 1954 – 1975 45

2.2 Khảo sát nguồn tư liệu tại bảo tàng đường Hồ Chí Minh có thể sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954 - 1975 47

2.3 Một số biện pháp sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954- 1975 ở trường THPT Trần Hưng Đạo- Hà Đông- Hà Nội 53

2.3.1.Bài học nội khóa 53

2.3.2 Hoạt động ngoại khóa 70

2.4 Thực nghiệm sư phạm 84

2.4.1 Mục đích, đối tượng thực nghiệm 84

2.4.2 Nội dung, phương pháp thực nghiệm 84

2.4.3 Kết quả thực nghiệm 85

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 89

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

DANH MỤC PHỤ LỤC 95

v

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Tổng hợp ý kiến GV và HS về hiệu quả sử dụng bảo tàng đường

Hồ Chí Minh trong DHLS 35 Bảng 1.2 Tổng hợp ý kiến GV và HS về hình thức hoạt động ngoại khóa tại bảo tàng đường Hồ Chí Minh (%) 38 Bảng 2.1 Bảng tổng hợp kết quả điểm kiểm tra giữa lớp TN và lớp ĐC 86

vi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 1.1 Tổng hợp ý kiến GV và HS về sự cần thiết của việc sử dụng bảo

tàng trong DHLS ở trường phổ thông 34

Biểu đồ 1.2 Tổng hợp ý kiến GV và HS về sự quan tâm đối với bảo tàng đường Hồ Chí Minh (%) 37

Hình 2.1 Ngã ba Đồng Lộc 55

Hình 2.2 Lính Mỹ chém giết dân ở Tây Ninh 56

Hình 2.3 Tuổi 20 ở Trường Sơn 57

Hình 2.4 Qua cầu treo 58

Hình 2.5 Xe cơ giới chở hàng vào miền Nam 59

Hình 2.6 Đường kín Trường Sơn 60

Hình 2.7 Giao liên gùi thồ 65

Hình 2.8 Ngựa gùi hàng 66

Hình 2.9 Voi gùi hàng 66

Hình 2.10 Đôi dép cao su của anh hùng Nguyễn Viết Sinh 68

Hình 2.11 Tuổi 20 ở Trường Sơn 69

ta vững vàng hơn, có thể sánh vai với các cường quốc năm châu Giáo dục đào tạo cũng luôn được quan tâm và được coi là quốc sách hàng đầu

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông phải đào tạo những con người phát triển toàn diện, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước Yêu cầu này được cụ thể hóa trong Luật giáo dục năm 2005, được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt

Nam khóa XI thông qua (sửa đổi, bổ sung năm 2010): "Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" [15, tr.18] Trong các nhà trường phổ thông, mỗi bộ môn học đều có đặc trưng riêng và đều góp phần vào việc thực hiện mục tiêu của giáo dục và đào tạo, môn Lịch sử cũng có một vị trí rất quan trọng trong việc giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách cho học sinh

Trong dạy học Lịch sử, giáo viên sử dụng nhiều phương pháp để nâng cao hiệu quả bài học, trong đó phương pháp trực quan góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hóa các sự kiện và khắc phục tình trạng hiện đại hóa lịch sử của học sinh Để hiểu sâu, nhớ kỹ và nắm rõ các sự kiện lịch sử, ngoài các tài liệu, kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa thì có nhiều nguồn tài liệu, hiện vật khác cũng rất phong phú, nhất là ở gần địa phương nơi các em học tập, sinh sống như hệ thống bảo tàng, các di tích lịch sử - văn hóa…

Bên cạnh việc lưu giữ, trưng bày các hình ảnh, hiện vật lịch sử, bảo tàng còn thực hiện chức năng tuyên truyền, giáo dục, khơi dậy tinh thần yêu nước và

Nhà thơ Phạm Tiến Duật, một cựu chiến binh Trường Sơn, khi đến Bảo tàng đã viết vào sổ cảm tưởng: “Không thể cho một dãy núi vào trong một ngôi nhà Nhưng ngôi nhà, Bảo tàng đường Hồ Chí Minh, đã chứa đựng tất cả kim cương và quặng quý của dãy núi ấy” Với những hiện vật quý giá gắn liền với lịch sử của dân tộc cùng sự tâm huyết của đội ngũ cán bộ bảo tàng, mà từ khi mở cửa đến nay, Bảo tàng đã trở thành một địa chỉ tham quan hấp dẫn với

du khách Đồng thời, Bảo tàng cũng làm tròn trách nhiệm giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ Việt Nam

Việc khai thác và sử dụng bảo tàng trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nghiên cứu lý luận dạy học, giáo dục và giáo dục lịch sử và các nhà nghiên cứu lịch

sử, văn hóa Cho đến nay đã có một số bài viết, công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này ở những khía cạnh, mức độ khác nhau nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào đưa bảo tàng đường Hồ Chí minh vào dạy học Lịch sử

Vì vậy, việc chọn đề tài “Sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong

dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954-1975 ở trường THPT Trần Hưng

Đạo-Hà Đông- Hà Nội” làm đề tài luận văn, sẽ có ý nghĩa về mặt khoa học,

bổ sung cho lý luận dạy học lịch sử, nhất là việc sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử, vừa có ý nghĩa thực tiễn, vừa góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử hiện nay

3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề sử dụng tư liệu của bảo tàng trong dạy học Lịch sử ở trường THPT đã được các nhà giáo dục học, giáo dục Lịch sử quan tâm nghiên cứu

Trong cuốn sách “Phương pháp dạy học lịch sử” do Phan Ngọc Liên chủ

biên (NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2010) đã nêu rõ vị trí và ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa; các hình thức tổ chức và cách tiến hành những hoạt động

ngoại khóa trong dạy học Lịch sử, tác giả đã nhấn mạnh đến việc tổ chức hoạt động tham quan bảo tàng, khu di tích lịch sử - văn hóa

Trong cuốn sách“Phương pháp dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông” do Vũ Quang Hiển – Hoàng Thanh Tú chủ biên (NXB Đại

học Quốc gia Hà Nội, 2014) đã nêu những nét khái quát vị trí, nội dung, ý nghĩa và các hình thức của hoạt động ngoại khóa Lịch sử Bên cạnh đó tác giả

đề xuất các biện pháp và hình thức tiến hành dạy học và tổ chức hoạt động ngoại khóa phù hợp tại bảo tàng cho HS ở trường THPT

Trong cuốn sách “Các con đường , biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Côi (NXB Đại học

Sư phạm Hà Nội, 2006) đã nói đến vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức tham quan học tập tại bảo tàng, di tích lịch sử cho học sinh ở trường THPT Tác giả

đã khẳng định, thông qua các hiện vật trưng bày giúp học sinh được trực quan sinh động những sự kiện lịch sử giúp các em tạo được biểu tượng lịch sử cụ thể và là chỗ dựa để hình thành các kết luận khái quát

Trong cuốn “Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử” do

Nguyễn Thị Côi chủ biên (NXB Đại học Sư phạm, 2011) đề cập đến ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa, rèn luyện năng lực tổ chức và cách thức tiến hành

tổ chức hoạt động ngoại khóa

Cuốn “Bảo tàng lịch sử, cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông trung học” của tác giả Nguyễn Thị Côi, xuất bản năm 1998 đã trình bày

các vấn đề, như: Vai trò và ý nghĩa của bảo tàng lịch sử, cách mạng trong dạy

4

học lịch sử ở trường phổ thông trung học; Nội dung các vật trưng bày của bảo tàng lịch sử, cách mạng và khả năng sử dụng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông trung học; Các hình thức, phương pháp sử dụng tư liệu bảo tàng trong dạy học lịch sử

Cuốn sách “Bảo tàng, di tích khơi nguồn cảm hứng dạy và học lịch sử cho học sinh phổ thông” của tác giả Nguyễn Kim Thành (chủ biên) NXBGD

Việt Nam, 2014, đã nêu mối quan hệ giữa bảo tàng, di tích và nhà trường trong việc dạy và học lịch sử cho học sinh phổ thông Tác giả còn đề xuất các hình thức dạy và học lịch sử cho học sinh tại bảo tàng đặc biệt giới thiệu câu lạc bộ “Em yêu lịch sử” tại bảo tàng lịch sử Quốc gia cũng như tại nhiều bảo tàng, di tích khác trong cả nước

Tạp chí Di sản Văn hóa số 3 năm 2012, ThS Nguyễn Kim Thành với

đề tài: “Các bảo tàng tại Hà Nội với việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử trong các trường phổ thông” tác giả đã nêu rõ mối quan hệ giữa

bảo tàng với quá trình dạy học Lịch sử Tác giả đi sâu phân tích việc tổ chức các hoạt động của một số bảo tàng tại Hà Nội để việc dạy học Lịch sử

ở trường phổ thông đạt được hiệu quả cao hơn như tổ chức tham quan bảo tàng, bảo tàng phối hợp với nhà trường trình bày lưu động, bảo tàng tích cực

tổ chức các hình thức câu lạc bộ, phòng khám phá để thu hút học sinh đến tham gia

Tạp chí Giáo dục và xã hội số 29 năm 2013, tác giả Hoàng Thanh Tú,

Chu Ngọc Quỳnh với bài “Xây dựng chương trình hoạt động ngoại khóa môn lịch sử tại bảo tàng dân tộc học Việt Nam” đã nêu vai trò, ý nghĩa của bảo

tàng Dân tộc học Việt Nam trong dạy học lịch sử, nêu thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa, qui trình xây dựng chương trình hoạt động ngoại khóa lịch

sử tại bảo tàng DTHVN

Tạp chí Dạy và học ngày nay số 2 năm 2017, tác giả Bùi Hà Thanh với

đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” đã vạch rõ cách thức,

kế hoạch, sự chuẩn bị cho các hoạt động ngoài giờ lên lớp

5

Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục số 10, năm 1997, đồng tác giả Nguyễn

Thị Côi - Nguyễn Văn Phong, trường Đại học Sư Phạm Hà Nội với đề tài: "Khai thác và sử dụng tài liệu của bảo tàng, nhà truyền thống vào dạy học Lịch sử dân tộc ở trường phổ thông" đã khái quát các hình thức, phương pháp khai thác,

sử dụng tư liệu của bảo tàng Lịch sử nói chung, nhà truyền thống nói riêng vào dạy học Lịch sử Cụ thể là giáo viên có thể tổ chức đưa học sinh đi tham quan bảo tàng; giáo viên khai thác và sử dụng tư liệu để dạy học bài Lịch sử nội khóa tại bảo tàng hoặc ở trường phổ thông; khai thác và sử dụng tư liệu để tổ chức các triển lãm, ra báo học tập nhân các ngày lễ lớn của đất nước

Kỉ yếu Hội thảo Khoa học Quốc gia về dạy học lịch sử ở trường phổ thông Việt Nam (NXB Giáo dục Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo - Hội

Khoa học Lịch sử Việt Nam), tác giả Trần Đức Minh với đề tài "Khai thác tư liệu bảo tàng lịch sử, cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông" đã

nhấn mạnh việc khai thác tư liệu bảo tàng lịch sử, cách mạng phục vụ cho dạy học lịch sử nói chung và hoạt động ngoại khóa lịch sử nói riêng là một yêu cầu cấp thiết trong việc đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử, nhằm phát huy năng lực tư duy nhận thức, tính tích cực, độc lập sáng tạo và các kĩ năng cần thiết của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

Kỉ yếu Hội thảo khoa học 2015 - Đại học Cần Thơ, tác giả Phạm Ngọc

Hòa - Tô Thị Thanh Thảo với bài “Sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay” đã nêu thực trạng dạy học

lịch sử ở trường phổ thông hiện nay và phương pháp vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Luận văn “Sử dụng bảo tàng phòng không, không quân trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1954- 1975) ở trường trung học cơ sở tại Hà Nội” của

Vương Thị Ngà năm 2014 trường ĐHSP Hà Nội đã nêu các hình thức sử dụng bảo tàng trong dạy học nội khóa và ngoại khóa trong dạy học Lịch sử

Luận án “Sử dụng tư liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 ở trường THPT tỉnh Đồng Tháp” của Phạm Xuân

6

Vũ 2015 trường ĐHSP Hà Nội đã nêu được các biện pháp, cách thức sử dụng

tư liệu lịch sử trong dạy học ở trường THPT

Thông qua tìm hiểu một số tài liệu có liên quan đến đề tài, chúng tôi thấy rằng các tác giả đã đề cập đến vai trò, ý nghĩa của bảo tàng trong dạy học Lịch sử; đánh giá được thực trạng sử dụng bảo tàng trong dạy học Lịch sử; xác định yêu cầu cơ bản cũng như cách thức tiến hành sử dụng bảo tàng

để dạy học; cách thức sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử; hoạt động ngoại khóa lịch sử… Đây là nguồn tư liệu quí giá để tôi thực hiện đề tài với mong muốn góp phần bổ sung nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho GV, HS THPT Tuy nhiên, chưa có một tác phẩm hay một công trình nghiên cứu nào

đề cập cụ thể đến việc sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học

lịch sử Việt Nam thời kì 1954 - 1975 ở trường THPT

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Khai thác, sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954 - 1975, lớp 12- Trung học phổ thông

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Nghiên cứu của đề tài được giới hạn cho phần lịch sử

Việt Nam thời kì 1954 - 1975 lớp 12 - Trung học phổ thông

- Về tổ chức dạy học: Tập trung vào bài nội khóa và hoạt động ngoại khóa, trọng tâm là các bài nội khóa

- Phạm vi điều tra khảo sát và thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường THPT Trần Hưng Đạo, THPT Quang Trung, THPT Lê Qúy Đôn - Hà Đông - Hà Nội

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khẳng định vai trò,ý nghĩa của việc sử dụng bảo tàng nói chung trong dạy học lịch sử, đề tài nghiên cứu nhằm đề xuất ra các hình thức

7

tổ chức và biện pháp khai thác, sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử lớp 12 nhằm phát huy năng lực tư duy sáng tạo,tự học của học sinh,đổi mới hình thức tổ chức dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về việc khai thác, sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT

- Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa lớp 12 phần Lịch

sử Việt Nam thời kì 1954-1975, các tài liệu lịch sử ở bảo tàng đường Hồ Chí Minh và xác định những nội dung cần khai thác và sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12

- Khảo sát tình hình dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 - Trung học phổ thông ở một số trường tại Hà Đông - Hà Nội, đặc biệt thực trạng của việc khai thác sử dụng bảo tàng nói chung và bảo tàng đường Hồ Chí Minh nói riêng trong dạy học lịch sử Việt Nam, từ đó phát hiện những khó khăn tồn tại cần khắc phục và những ưu điểm cần phát huy

- Đề xuất các hình thức biện pháp sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT

- Thực nghiệm sư phạm các hình thức, biện pháp sử dụng trên làm cơ

sở cho việc rút ra những kết luận khoa học, những đề xuất kiến nghị nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử dân tộc

5 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu giáo viên biết khai thác và sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh một cách hợp lý theo những hình thức và biện pháp đề xuất của đề tài nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của bài học lịch sử, góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở phương pháp luận

8

Cơ sở phương pháp luận của luận văn là dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng

và Nhà nước ta về công tác giáo dục, nghiên cứu giáo dục, nghiên cứu lịch

sử, văn hóa, về khai thác và sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử Việt Nam

6.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu của khoa học giáo dục sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc, phân tích, tổng hợp về các tài liệu, văn kiện của Đảng, tâm lý học, giáo dục học, lý luận dạy học bộ môn về vấn đề sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử ở trường THPT và các tài liệu hiện vật của bảo tàng Đọc các tài liệu về bảo tàng đường Hồ Chí Minh, nghiên

cứu chương trình, sách giáo khoa lịch sử (lớp 12, thời kì 1954 - 1975) và các tài

liệu liên quan khác

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+Phỏng vấn, điều tra thực trạng việc khai thác và sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử nói chung và việc khai thác sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí

Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam (thời kì 1954 - 1975) nói riêng

+Thực nghiệm sư phạm các hình thức biện pháp, sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 để minh chứng cho tính đúng đắn, khả thi của các biện pháp sư phạm đã đề ra

7 Dự kiến đóng góp của luận văn

- Khẳng định vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc sử dụng bảo tàng

đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954 - 1975

- Đánh giá thực trạng việc việc sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường THPT

- Đề xuất một số biện pháp để sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh

trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954 – 1975 ở trường THPT một cách

hiệu quả

9

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: làm phong phú thêm lí luận PPDHLS nói chung và vấn đề sử dụng Bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học Sư phạm; GV môn Lịch sử ở trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,

đề tài luận văn bao gồm hai chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng bảo tàng đường

Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT

Chương 2: Một số biện pháp sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh

trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1954 – 1975 ở trường THPT Trần Hưng Đạo- Hà Đông- Hà Nội Thực nghiệm sư phạm

10

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG

BẢO TÀNG ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

VIỆT NAM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Có nhiều định nghĩa khác nhau về bảo tàng

“Bảo tàng là cơ quan sưu tầm, giám định và trưng bày các tài liệu, hiện vật có tính chất nguyên gốc, đầu tiên của tri thức về lịch sử phát triển của

xã hội và tự nhiên, về lịch sử của cuộc đấu tranh cách mạng.” [5, tr.8]

“Bảo tàng là cơ sưu tầm, thu thập, gìn giữ, nghiên cứu, trưng bày và giới thiệu những hiện vật lịch sử của nền văn hóa tinh thần và vật chất.” [11, tr.15]

Theo Luật Di sản văn hóa ban hành năm 2009, ghi rõ: “Bảo tàng là nơi bảo quản và trưng bày các sưu tập về lịch sử, tự nhiên, xã hội nhằm phục

vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan và hưởng thụ văn hóa của nhân dân” [16, tr 42]

Tại các bảo tàng có những tài liệu, hiện vật gốc, những sa bàn, tranh ảnh minh họa, sơ đồ được trưng bày một cách có hệ thống Tất cả những tài liệu,

11

hiện vật đó được trưng bày ở bảo tàng góp phần quan trọng trong việc hình

thành, bổ sung kiến thức lịch sử cho HS Bảo tàng "là một trung tâm thông tin, có lượng thông tin nguyên gốc, chính xác, phong phú, dễ tiếp cận và được nhận thức bằng phương tiện trực quan, sinh động" [25, tr.173]

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, quá trình nhận thức của con người bao giờ cũng đi từ hình ảnh cụ thể, trực tiếp đến trừu tượng, từ đơn giản đến khái quát Qúa trình nhận thức tuân theo các qui luật Một qui luật được phản ánh

trong công thức nổi tiếng của Lênin “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của

sự nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan” Đặc điểm cơ bản của

việc học lịch sử là học sinh không trực tiếp quan sát các sự kiện lịch sử như

nó đã từng diễn ra, do đó phương tiện trực quan rất quan trọng và có ý nghĩa trong dạy học lịch sử

Khi học sinh được đến bảo tàng, được nhìn thấy các tư liệu, hiện vật ở bảo tàng, đặc biệt là các tư liệu, hiện vật gốc, HS sẽ có được những biểu tượng cụ thể về những sự kiện lịch sử đã diễn ra và hiểu lịch sử một cách sống động nhất Điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc khắc sâu kiến thức lịch

sử, giáo dục đạo đức, tư tưởng, tình cảm cho HS Qua đó, HS cũng được rèn luyện các kĩ năng thực hành bộ môn lịch sử : kĩ năng quan sát, miêu tả, thuyết trình… và biết rút ra kết luận về bản chất của các sự kiện, hiện tượng lịch sử

Vậy việc sử dụng bảo tàng (bao gồm cả không gian bảo tàng và các hình ảnh,

tư liệu, hiện vật của bảo tàng) và khai thác các tư liệu hiện vật của bảo tàng trong dạy học lịch sử là một phương tiện trực quan có giá trị trong giảng dạy, cung cấp nguồn kiến thức phong phú cho học sinh mà trong một tiết học giáo viên không thể cung cấp

hết Bên cạnh đó còn “giúp giáo viên lịch sử biết cách sưu tầm, bổ sung, làm giàu vốn

đồ dùng dạy học và kiến thức lịch sử cho mình Điều này đặc biệt bổ ích đối với những trường phổ thông xa trung tâm thành phố, không có bảo tàng” [5, tr.20]

Hệ thống bảo tàng ở nước ta khá phong phú, gồm hơn 120 bảo tàng

12

với nhiều bảo tàng có quy mô quốc gia như Bảo tàng Lịch sử quân đội, Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam… được bảo đảm về nội dung trưng bày, từ hiện vật đến sử liệu Đó là nguồn tư liệu vô cùng chân thực và quí giá trong dạy học lịch sử ở các trường phổ thông

Trong sự nghiệp văn hóa - giáo dục của nước ta, các hoạt động bảo tàng, di tích có vị trí hết sức quan trọng, đã được Đảng và nhà nước ta khẳng định: “Bảo tàng, di tích là một thiết chế văn hóa không thể thiếu được trong

xã hội hiện tại cũng như mai sau” Hiện nay, bảo tàng có hai chức năng đó là chức năng nghiên cứu (sưu tầm, trưng bày, giới thiệu về lịch sử - văn hóa của dân tộc) và chức năng giáo dục (cho công chúng, nhất là với các thế hệ học sinh còn đang ngồi trên ghế nhà trường về tình yêu quê hương đất nước, lòng

tự hào dân tộc và những lý tưởng, khát khao)

Hai chức năng này có mối quan hệ biện chứng, thực hiện tốt cả hai chức năng trên thì bảo tàng mới đáp ứng được nhiệm vụ do xã hội đặt ra

Thứ nhất, chức năng nghiên cứu khoa học của bảo tàng: mọi hoạt động trong công tác nghiên cứu khoa học của Bảo tàng đều phải xoay quanh các hiện vật gốc phù hợp với từng loại hình của bảo tàng Đó là trọng tâm, là

cơ sở của mọi công tác nghiên cứu khoa học của bảo tàng Hay nói cách khác, chức năng này được biểu hiện ở hai hoạt động sau:

- Những hoạt động nghiên cứu khoa học nhằm không ngừng bổ sung cho khâu bảo quản cơ sở của Bảo tàng, di tích có giá trị tiêu biểu về các mặt lịch sử, khoa học, thẩm mỹ

- Những hoạt động có liên quan tới việc chỉnh lý, hệ thống hóa và bảo quản một cách khoa học các di tích của Bảo tàng nhằm biến các di tích đó thành nguồn tư liệu đáng tin cậy phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học của các ngành khác Đồng thời nâng cao trình độ văn hóa của đông đảo quần chúng nhân dân

Thứ hai, chức năng giáo dục của Bảo tàng: Trong cuốn sách “Bảo

bộ, thư viện, rạp chiếu phim và các khu vui chơi giải trí khác, bảo tàng thuộc

hệ thống giáo dục cho học sinh ngoài nhà trường, có chức năng giáo dục

quan trọng nhằm góp phần hoàn thiện nhân cách con người” [tr 13] Thông

qua các tư liệu và hiện vật gốc được trưng bày ở bảo tàng nhằm gợi dậy những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp cho người xem chứ không phải thông qua sách vở Bảo tàng thực hiện chức năng giáo dục khoa học của mình bằng cách tuyên truyền, phổ biến kiến thức và thông qua các hoạt động của mình, Bảo tàng giáo dục lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội Vì vậy, cần phải “đánh thức” các tài liệu, hiện vật để chúng có tác dụng giáo dục tới học sinh

Với chức năng như trên, Bảo tàng có các nhiệm vụ:

+ Tiến hành công tác nghiên cứu khoa học

+ Tiến hành thu thập các tài liệu, hiện vật gốc phù hợp với các loại hình Bảo tàng

+ Công tác kiểm kê giám định một cách có khoa học các hiện vật của Bảo tàng

+ Công tác bảo quản hiện vật của Bảo tàng

+ Công tác trưng bày của bảo tàng

+ Công tác tuyên truyền, giáo dục và là tài liệu quan trọng, cần thiết phục vụ cho các bài học lịch sử

14

Rõ ràng là, trong thời đại ngày nay, sự phát triển nhanh chóng, mạnh

mẽ của các phương tiện thông tin đại chúng đã mang lại vô vàn những hình thức truyền tin, phổ biến tri thức hết sức nhanh nhạy, tiện ích và đầy hấp dẫn, nhưng các bảo tàng, với vai trò là một thiết chế văn hoá đặc thù, vẫn không hề suy giảm khả năng đưa lại cho công chúng những thông tin, những tri thức chân thực, đáng tin cậy và lý thú từ các sưu tập hiện vật gốc vốn thấm đượm

và phản ánh sâu sắc trí tuệ và tài năng, tinh thần và tình cảm của các thế hệ người Việt Nam, của hồn thiêng sông núi và dân tộc Theo đó, nhiệm vụ giáo dục khoa học cho học sinh phổ thông sẽ luôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các bảo tàng Việt Nam hiện nay

Để cho hoạt động và chức năng của bảo tàng được phát huy tối đa, các bảo tàng đã có nhiều cố gắng tạo sự quan tâm và hấp dẫn cho người tham quan, học tập:

- Tạo lập không gian văn hóa hấp dẫn, thu hút học sinh, đưa bảo tàng thực sự trở thành “một học đường” giảng dạy trực quan

- Vừa tham quan bảo tàng vừa được trực tiếp tiếp xúc, trao đổi và giao lưu với các nhân chứng lịch sử (người thực việc thực)

- Tổ chức chương trình giáo dục cho học sinh theo chuyên đề trưng bày của bảo tàng

- Xây dựng các phòng, các khu vực khám phá tìm hiểu, nghiên cứu riêng cho học sinh

- Xây dựng các bộ triển lãm lưu động để đưa hiện vật tới các nhà trường phục vụ học sinh, đặc biệt là các đối tượng học sinh ở vùng sâu, vùng

xa, vùng đồng bào dân tộc ít người

- Tổ chức các cuộc thi, các hoạt động truyền thống, hoạt động ngoại khoá cho học sinh phổ thông tại bảo tàng

- Sử dụng nội dung trưng bày của bảo tàng trong việc dạy và học lịch sử, giúp cho các em hiểu bài một cách sâu sắc và thích thú hơn với môn lịch sử

15

- Cung cấp các tài liệu, số liệu, ảnh nhằm bổ sung hoặc minh hoạ cho các bài giảng trong sách giáo khoa, qua đó, giúp giáo viên dạy môn lịch sử các trường phổ thông có thêm giáo cụ trực quan sinh động cho bài giảng

- Tranh thủ tối đa mọi khả năng của các phương tiện thông tin đại chúng trong việc quảng bá, tiếp thị về nội dung bảo tàng

- Đưa bảo tàng đến với trường học là xu hướng tiếp cận mới cần được phát huy, để gắn kết bảo tàng với nhà trường, chủ yếu là giáo viên, và hệ thống cộng tác viên là những người dạy lịch sử ở các trường phổ thông, đưa nội dung tham quan bảo tàng vào chương trình giáo dục ngoài nhà trường của ngành giáo dục, qua đó tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh được phát huy cao độ

Bảo tàng, với tư cách là một thiết chế văn hóa và giáo dục, không thể chỉ đơn thuần cung cấp cho xã hội những bài “thuyết minh” như hơn bốn mươi năm về trước mà phải có sự thay đổi trong nhận thức và hành động nhằm đảm bảo chức năng giáo dục, mang lại lợi ích cho cộng đồng và phù hợp với sự phát triển của xã hội

Sử dụng bảo tàng nói chung và bảo tàng đường Hồ Chí Minh nói riêng trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông là một hình thức để nâng cao hiệu quả bài học, là phương tiện trực quan có giá trị trong giảng dạy, cung cấp nguồn kiến thức phong phú cho học sinh

1.1.2 Các loại bảo tàng

Theo tác giả Nguyễn Thị Côi trong cuốn “Bảo tàng Lịch sử, cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông” đã phân ra thành 6 loại Bảo tàng:

Một là, các bảo tàng lịch sử, như: Bảo tàng Cách mạng Việt Nam

(nay là bảo tàng lịch sử Quốc gia), Bảo tàng Quân đội, Bảo tàng Hồ Chí Minh Các loại bảo tàng này chiếm vị trí rất quan trọng trong toàn bộ hệ thống bảo tàng Việt Nam

16

Những hiện vật được trưng bày trong các bảo tàng này phản ánh về đời sống văn hóa vật chất, tinh thần của con người Việt Nam từ khi hình thành đến nay

Hai là, các bảo tàng nghệ thuật nhằm sưu tầm , bảo quản, nghiên cứu

những tác phẩm nghệ thuật của nhiều thời đại khác nhau vào mục đích khoa học và giáo dục thẩm mĩ cho quần chúng

Ba là, các bảo tàng chuyên ngành như: Bảo tàng phụ nữ, Bảo tàng

dân tộc học, Bảo tàng Không quân, Bảo tàng Văn học những bảo tàng này chiếm một số lượng nhất định trong toàn bộ hệ thống bảo tàng Nhiệm vụ chính là sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu các hiện vật gốc của một ngành khoa học nhất định để nói lên sự phát triển, phục vụ cho công tác khoa học của chính bản thân ngành đó và phục vụ quần chúng nhân dân

Bốn là, Bảo tàng lịch sử tự nhiên gồm các bảo tàng cùng loại hình với

các ngành khoa học Đối tượng nghiên cứu là các mặt khác nhau của thế giới

tự nhiên, như Bảo tàng động vật học, Bảo tàng thực vật học, Bảo tàng hải dương học

Năm là, các bảo tàng lưu niệm nhằm lưu giữ lại trong quần chúng

nhân dân những sự kiện, những nhân vật lịch sử lớn, quan trọng trên mọi mặt của đời sống xã hội, chính trị, quân sự, văn học, nghệ thuật Loại bảo tàng này giới thiệu một cách hệ thống diễn biến những sự kiện, hoạt động của các nhân vật lịch sử Ví như, bảo tàng ở di tích lịch sử nhà tù Hỏa Lò, nhà số 5 Hàm Long, 48 Hàng Ngang (Hà Nội), di tích Kim Liên (Nghệ An), Pác Bó (Cao Bằng), Tân Trào (Tuyên Quang)

Sáu là, các bảo tàng ở địa phương: cũng là cơ quan thực hiện chức

năng nghiên cứu khoa học và giáo dục ở mức độ nhất định, chủ yếu là sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu và trưng bày những tài liệu, hiện vật về văn hóa vật chất, tinh thần cũng như tự nhiên của địa phương đó Hiện nay, các loại bảo tàng này và các nhà lưu niệm, truyền thống của địa phương đang phát triển rất mạnh mẽ ở các địa phương trong nước [tr.10-11]

17

Những bảo tàng, nhà lưu niệm địa phương có vai trò quan trọng trong việc giáo dục truyền thống của địa phương, của dân tộc cho đông đảo quần chúng nhân dân

Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh thuộc loại hình lịch sử quân sự Bảo tàng là nơi gìn giữ, bảo quản các tài liệu, hiện vật, quí hiếm để giới thiệu về những chiến công anh hùng, sự hi sinh của bộ đội Trường Sơn và tình đoàn kết keo sơn chiến đấu của anh em ba nước Đông Dương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Bảo tàng đường Hồ Chí Minh cách trung tâm Hà Nội khoảng 16km, thuộc quận Hà Đông Bảo tàng được khởi công xây dựng vào tháng 12/1996, khánh thành và đưa vào sử dụng ngày 14/4/1999 nhân dịp

kỉ niệm 40 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh- ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn anh hùng

Với phương pháp trưng bày hết sức ấn tượng cùng với 15.000 hiện vật gốc gắn liền với lịch sử của dân tộc cùng sự tâm huyết của đội ngũ cán bộ bảo tàng, mà từ khi mở cửa đến nay, Bảo tàng đã trở thành một địa chỉ tham quan hấp dẫn với du khách Đồng thời, Bảo tàng cũng làm tròn trách nhiệm giáo dục truyền thống lịch sử, ý thức dân tộc cho thế hệ trẻ Việt Nam

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

1.1.3.1 Vai trò

Bảo tàng đường Hồ Chí Minh cũng giống như nhiều bảo tàng khác luôn

có những đóng góp nhất định trong việc giáo dục học sinh và góp phần làm phong phú hơn lịch sử của nhân loại

Thứ nhất, đưa bảo tàng vào dạy học lịch sử trong trường phổ thông nhằm thực hiện phương châm giáo dục của Đảng

Trong luật giáo dục (2005) các mục tiêu, nguyên tắc giáo dục của Đảng

đã được thể chế hóa, làm rõ: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với

18

lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành, bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc.” [15, tr 8] Do đó các môn học trong nhà trường ngoài cung cấp tri thức, kĩ năng cho học sinh cần phải góp phần đào tạo, bồi dưỡng và giáo dục thế hệ trẻ

Học bộ môn lịch sử trong đó có sử dụng hiệu quả nguồn tư liệu của bảo tàng sẽ góp phần không nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục của Đảng

đã đề ra

Thứ hai, sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử Việt Nam là nguồn tài liệu quí giá ngoài sách giáo khoa, góp phần bổ sung kiến thức, làm phong phú hơn cho nội dung bài học lịch sử Đặc trưng của dạy học lịch sử là “học sinh không thể trực quan sinh động được các sự kiện (kể cả sự kiện đang xảy ra ngoài tầm mắt các em) không thể tái diễn lại lịch sử trong phòng thí nghiệm (dù trong điều kiện khoa học kỹ thuật phát triển, các nhà nghiên cứu cũng chỉ dựng lại một phần của sự kiện)” [13, tr.127] Với nội dung trình bày trong

SGK học sinh chưa có được cái nhìn đầy đủ, khái quát về sự kiện lịch sử hay

sự phát triển của lịch sử dân tộc Do đó, sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch

sử Việt Nam sẽ giúp các em có cái nhìn đầy đủ và khái quát và toàn diện hơn những vấn đề lịch sử, điều đó sẽ tạo nên sự hứng thú, tìm tòi, khơi dậy niềm

tự hào cho học sinh

Thứ ba, sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử cũng là một biện pháp nâng cao chất lượng bộ môn trong thực trạng dạy và học môn lịch sử hiện nay Học sinh được học tập tại bảo tàng, được xem các

tư liệu, hiện vật tại bảo tàng đưa vào bài học lịch sử sẽ làm các em có kiến thức phong phú, chân thực hơn và hiểu được những đóng góp, hi sinh lớn lao của các thế hệ cha anh cho dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ đầy gian khổ trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại Bên cạnh đó, HS được tham quan, học tại bảo tàng, được hoạt động qua các trò chơi sẽ tạo cho các

em sự hứng thú, tiếp cận lịch sử vừa chân thực vừa không khô khan Với các

19

tư liệu được cung cấp, phân tích lồng ghép trong các bài học sẽ tạo cho các

em sự yêu thích và hứng thú với bộ môn lịch sử Qua đó cũng tạo động lực học tập và trách nhiệm của các em trong hiện tại và tương lai

1.1.3.2 Ý nghĩa

Cung cấp kiến thức lịch sử:

Bảo tàng đường Hồ Chí Minh trưng bày hơn 2.000 hiện vật khác nhau

về thời kì “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước ” của đoàn 559 anh hùng bao gồm cả tư liệu hiện vật trong nhà và ngoài trời Mỗi tư tư liệu,hiện vật của bảo tàng đều liên quan tới những vấn đề lịch sử của thời kì chống Mĩ (1954 - 1975) Học sinh được học trên lớp và được bổ sung kiến thức tại bảo tàng sẽ làm cho học sinh có một cái nhìn sâu sắc hơn về sự kiện lịch sử

Ví dụ, khi học bài 21 “ Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở Miền Nam (1954 - 1965)” (SGK Lịch sử lớp 12) phần “Chiến tranh đặc biệt” GV nên kết hợp với chủ đề

1 trưng bày của bảo tàng (Thành lập Đoàn 559) Bước đầu tổ chức và phát triển tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh, góp phần đánh bại chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ - Ngụy (1959-1964) Đây

là chủ đề mở đầu giới thiệu sự ra đời của Đoàn 559 trên tuyến đường chi viện chiến lược Trường Sơn với khẩu hiệu “Đi không để dấu, nấu không để khói, nói không thành tiếng” với phương thức vận chuyển vác bằng vai, thồ bằng ngựa, voi và bằng xe đạp của bộ đội Trường Sơn Chủ đề trưng bày này của bảo tàng đã bổ sung thêm kiến thức cho học sinh về con đường chi viện của miền Bắc cho tiền tuyến miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ Học sinh sẽ được mở rộng kiến thức về cuộc chiến tranh của đế quốc Mỹ bằng mọi cách ngăn chặn sự chi viện của hậu phương với tiền tuyến khi thực hiện tinh thần khẩu hiệu “Mở đường mà tiến, đánh địch mà đi” của cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn cũng như tinh thần dũng cảm, ngoan cường, ý chí quyết chiến, quyết thắng đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ

20

Ví dụ dạy bài 22: “ Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 - 1973)” (SGK Lịch sử lớp 12) phần “Chiến lược chiến tranh cục bộ”,trong phòng trưng bày “Trường Sơn - nơi thử nghiệm chiến tranh điện tử của Mỹ” học sinh sẽ được hiểu rõ hơn cuộc chiến tranh ác liệt của dân tộc ta khi phải chống lại một siêu cường về kinh tế và quân sự như đế quốc Mỹ Mô hình

“Cây nhiệt đới”, Mỹ đã sử dụng hệ thống điều khiển máy bay hiện đại để hòng ngăn chặn con đường chi viện của ta Để tăng cường khả năng ngăn chặn các đoàn vận tải trên các tuyến đường Trường Sơn, quân đội Mỹ sử dụng các máy bay vận tải như АС-119, АС-47, АС-130 trang bị một hệ thống tác chiến điện tử rất hiện đại, hoạt động hiệu quả trong môi trường thiếu ánh sáng và nhiễu loạn bởi các vụ nổ Đó là các hệ thống TV quang học điện tử nhạy sáng hoạt động trong điều kiện ánh sáng mờ, hệ thống radar và video quan sát hồng ngoại FLIR vùng bán cầu phía trước của máy bay, hệ thống

"Black Crow" (quạ đen) phát hiện sự đột biến của từ trường (khi động cơ khởi động và nổ máy, có hiện tượng đánh lửa ở bugi)

Ví dụ, ảnh “Đường 20 Quyết Thắng”: tuyến đường vượt đỉnh Trường Sơn nối hậu phương với tiền tuyến, trên tuyến đường này có 3 trọng điểm ATP, túc cua chữ A, ngầm TaLê đèo Phu-la-nhích Năm 1966, để mở được con đường này bộ đội Trường Sơn phải chọc thủng dãy núi hơn 100km Và hoàn thiện trong vòng chưa đầy 3 tháng Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận xét

“ Con đường này là con đường kì công, kì tích, kì quan, là con đường huyết mạch từ Đông sang Tây” Ngay từ khi con đường mới được mở xong kẻ địch

đã phát hiện và liên tục đánh phá ngày đêm với đủ loại, đủ kiểu máy bay,kể cả siêu pháo đài bay B52 Có ngày chỉ ở một trọng điểm đã bị chúng đánh 38 trận, chúng đánh từ bom nổ ngay đến bom chờ nổ, từ trường, bom bi, bom lá

và cả cây nhiệt đới Ở cua chữ A, có đợt chúng tập trung B52 đánh phá 32 trận liên tiếp, có trận chúng trút một lúc hàng trăm tấn bom, làm cho hàng

21

chục kilomet vuông đang xanh tươi biến thành một vùng đỏ quạch, trơ trụi, không một bụi cây, ngọn cỏ nào sống sót Đất đã bị cày xới, nghiền nát thành bột, lội bộ ngập đến nửa ống chân

Phát triển kĩ năng:

Trong quá trình tìm hiểu và khai thác các tư liệu hiện vật ở bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ngoài việc góp phần hình thành kiến thức lịch sử, giáo dục tư tưởng, đạo đức, còn góp phần rèn luyện kỹ năng, phát triển các năng lực tư duy độc lập và sáng tạo của học sinh

Sử dụng các tư liệu hiện vật ở bảo tàng trong dạy học lịch sử Việt Nam góp phần rèn luyện cho học sinh thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa Việc sử dụng tài liệu, hiện vật ở bảo tàng trong dạy học lịch sử không dừng lại ở việc minh họa, tạo biểu tượng lịch sử mà còn từng bước hình thành khái niệm giúp học sinh nắm vững đặc trưng bản chất, mối liên hệ giữa các sự kiện lịch sử, rút ra bài học, quy luật lịch sử…

Qua tham quan bảo tàng kết hợp với hướng dẫn viên của bảo tàng,học sinh được rèn luyện kĩ năng quan sát dựa trên các nguồn tư liệu được trưng bày trong bảo tàng Trên cơ sở đó, học sinh cũng được phát triển kĩ năng tưởng tượng và diễn đạt trôi chảy, logic các vấn đề liên quan đến bài học lịch sử

Ví dụ: Khi giáo viên giới thiệu hình ảnh “Đường ống dẫn dầu” được bắt đầu từ biên giới Việt - Trung kéo dài đến miền Đông Nam Bộ, học sinh được quan sát và trình bày những hiểu biết của mình về đường ống dẫn dầu này Đó là một dòng chảy huyền thoại được xây dựng nên bằng quyết tâm, lòng dũng cảm, trí thông minh và cả sự hy sinh của cán bộ chiến sĩ ngành xăng dầu Quân đội nhân dân Việt Nam Có thể nói rằng đường ống xăng dầu vào Nam là kỳ tích của cả dân tộc góp phần "đánh Mỹ và thắng Mỹ"

Đây cũng là con đường đầy huyền thoại mà người Mỹ không thể nào biết rõ, bởi họ không thể nào tưởng tượng được rằng trong điều kiện kỹ thuật của Việt Nam, lại bị bom đạn đánh phá liên tục bất cứ ở điểm nào mà Việt

Trên cơ sở đó, bồi dưỡng cho các em lòng tự hào, ngưỡng mộ tài trí cũng như công sức của bộ đội Trường Sơn và tình yêu quê hương, trách nhiệm đối với xã hội

Sử dụng các tư liệu, hiện vật ở bảo tàng trong dạy học lịch sử còn giúp

HS phát triển các năng lực tri giác, như quan sát, hình dung, tưởng tượng về các sự kiện lịch sử một cách sinh động, cụ thể

Ví dụ: Học sinh được tham quan các hiện vật trưng bày ngoài trời như các loại xe, máy, phương tiện vận chuyển, đảm bảo giao thông,vũ khí chiến đấu của bộ đội Trường Sơn đã sử dụng để bảo vệ tuyến đường Hay xem

“Hầm chỉ huy Sở tiền phương của Bộ Tư lệnh Đoàn 559”, “cầu treo”, “phà qua sông”… các em có thể thuyết trình nêu lên những khó khăn của bộ đội Trường Sơn khi phải chống lại một đế quốc sừng sỏ trên thế giới với sức mạnh về tài chính và quân sự

Giáo dục tư tưởng,thái độ cho học sinh

Trong cuốn sách “Bảo tàng, di tích nơi khơi nguồn cảm hứng dạy và học lịch sử cho học sinh phổ thông”, tác giả Nguyễn Thị Kim Thành đã nêu

lên chức năng giáo dục của bảo tàng: “Bảo tàng là cơ quan giáo dục công cộng, là nơi lưu giữ những kí ức của các dân tộc, các nền văn hóa Bảo tàng còn là cơ quan văn hóa- giáo dục thực hiện chức năng giáo dục và tuyên

23

truyền, bảo tàng đã, đang và sẽ góp phần giáo dục làm nâng cao dân trí, tăng cường sự hiểu biết, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống yêu nước, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và xây dựng đất nước giàu đẹp Cùng với các nhà văn hóa, câu lạc bộ, thư viện, rạp hát, rạp chiếu phim và các khu vui chơi giải trí khác, bảo tàng thuộc hệ thống giáo dục cho học sinh ngoài nhà trường, có chức năng giáo dục quan trọng nhằm góp phần hoàn thiện nhân cách con người” [tr.13]

Bảo tàng đường Hồ Chí Minh có rất nhiều hình ảnh cũng như hiện vật chứa đựng nhiều cảm xúc với người tham quan và đặc biệt có tính giáo dục cao đối với các thế hệ học sinh khi đến thăm bảo tàng

Hình ảnh “Thùng phuy - hầm di động” là dụng cụ tự làm bằng vỏ phuy xăng được bao quanh bên ngoài một lớp tre nứa của chiến sĩ D24 công binh BT26 Đoàn 571 BTL 559, là phương tiện giúp bộ đội Trường Sơn tránh bị sát thương khi tháo dỡ bom bi và các loại bom sát thương trong những năm 1968 đến năm 1972 Học sinh sẽ có một sự trân trọng, cảm phục trước sự sáng tạo của bộ đội ta chống lại các loại vũ khí tối tân của kẻ thù

Hình ảnh “Tuổi 20 ở Trường Sơn” với những cô gái luôn nở nụ cười trước mưa bom, bão đạn của giặc trên tuyến đường huyền thoại đã cho học sinh có cái nhìn lạc quan trong chiến tranh, thấy được sự hi sinh của của các

nữ chiến sĩ Trường Sơn “Họ là những thanh niên rất trẻ, tuổi từ 17, 18 đến

30, đa số là nữ thanh niên” [7, tr 35] nhưng họ luôn sẵn sàng hi sinh tuổi thanh xuân của mình cho tiền tuyến, cho thắng lợi của cuộc chiến tranh chính nghĩa Hiện vật “Đôi dép cao su” của anh hùng Nguyễn Viết Sinh, thuộc Binh trạm 3- Đoàn 559 sử dụng trong những năm vận chuyển hàng từ 1961 đến

1967, tổng cộng chặng đường đi bằng chu vi vòng quanh trái đất.Với hình ảnh

và chú thích như vậy học sinh sẽ cảm thấy sự nỗ lực,kiên trì vượt qua gian khó của người chiến sĩ trước sự đánh phá ác liệt của Mỹ vào tuyến đường cũng không ngăn được sự khó khăn, gian khổ và bước chân người lính

Khi xem và được nghe giới thiệu các hiện vật “Dao quắm, dao tông,

24

dao găm” được bộ đội Trường Sơn sử dụng chặt cây, làm lán trại, “Thuyền thúng” đưa hàng qua sông, “Cào sắt”, “Bừa san mặt đường ” của công binh… học sinh sẽ thấy rõ những khó khăn, thiếu thốn của bộ đội Trường Sơn khi phải đối đầu với những vũ khí hiện đại của kẻ thù, điều đó càng làm tăng thêm tình cảm mến yêu của các em đối với sự hi sinh của các thế hệ cha anh

đi trước “Từ đại ngàn Trường Sơn, bằng những chiến công thầm lặng của mình, cán bộ, chiến sĩ đoàn 559 đã viết lên màn dạo đầu của bản trường ca hào hùng “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” [19, tr 62]

Khi học bài 22 (LSVN lớp 12) phần “Chiến lược chiến tranh cục bộ”, học sinh được xem hình ảnh “Lính Mỹ chém giết dân ở Tây Ninh trong một trận càn năm 1967” và hình ảnh người lính Mỹ cười đắc chí khi xách mảnh xác một chiến sĩ giải phóng Việt Nam, hai hình ảnh đó sẽ làm cho học sinh càng tăng thêm lòng căm thù giặc sâu sắc và những tội ác của chúng Qua đó cũng giáo dục được học sinh sự yêu chuộng hòa bình và trân trọng cuộc sống mình đang có

Hiện nay, trước tình hình thế giới và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp,chứa đựng nhiều yếu tố khó lường,các kẻ thù bên ngoài đang tìm mọi cách phá hoại sự nghiệp đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam, nói xấu chế độ,phủ nhận những thành quả cách mạng mà chúng ta giành được,xuyên tạc lịch sử,hạ thấp uy tín của các vĩ nhân và anh hùng dân tộc, muốn thiết lập chế độ mới tư bản chủ nghĩa, thì công tác giáo dục chính trị - tư tưởng, nhất là giáo dục truyền thống lịch sử, đặc biệt là thế hệ trẻ, cụ thể là học sinh,sinh viên rất được Đảng và Nhà nước ta coi trọng

“Thông qua những hoạt động mang tính đặc thù của mình, bảo tàng, di tích đã tác động vào quá trình nhận thức, giáo dục truyền thống lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, hướng tới những giá trị chân - thiện - mĩ đích thực

cho học sinh, sinh viên và thanh niên Việt Nam hiện nay” [22, tr.25]

1.1.4.1 Đảm bảo mục tiêu bài học

Mục tiêu bài học lịch sử “ chính là cái đích phải đạt đến mức độ được quyết định, là sự cam kết của thầy và trò trong dạy học Mục tiêu được xác định đúng là cơ

sở để giáo viên lựa chọn tài liệu lịch sử của bài-những sự kiện lịch sử cụ thể, những biểu tượng, khái niệm” [6, tr 33-34] GV lựa chọn đúng nội dung khi xác định được mục tiêu bài học sẽ làm cho kiến thức được khắc sâu, bài dạy có trọng tâm, tránh sự lan man GV chọn lọc tư liệu bảo tàng phù hợp với kiến thức của bài học nội khóa sẽ làm nổi bật nội dung, kiến thức lịch sử, phát huy tính tích cực, sáng tạo trong tư duy của học sinh Ví dụ mục tiêu bài học là giáo dục lòng yêu nước cho học sinh thì GV nên đưa các hình ảnh “giao liên gùi thồ”, “Các chiến sĩ phá bom mìn” , “Tuổi 20 ở Trường Sơn” … học sinh sẽ thấy được những gian khổ, hiểm nguy và sự anh dũng, yêu đời của các chiến sĩ nơi chiến trường đầy mưa bom bão đạn của kẻ thù Như vậy

sẽ làm nổi bật được mục tiêu bài học đã đề ra

1.1.4.2 Đảm bảo tính vừa sức của học sinh

Khi đã xác định được mục tiêu bài học cần phải đạt tới, GV cần lựa chọn kiến thức sao cho phù hợp, có tính toàn diện, không tham kiến thức hoặc kiến thức quá cao siêu so với tầm hiểu biết của học sinh sẽ làm cho giờ học lịch sử thêm nặng nề hơn Hình ảnh, hiện vật đưa ra đa phần học sinh phải hiểu được sự gắn kết của nó với bài học “Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu

có câu hỏi và cách khai thác khác nhau để đảm bảo học sinh đều hiểu và trả lời được nội dung bài học

1.1.4.3 Xây dựng kế hoạch sử dụng

Khi tìm hiểu, nắm vững đặc điểm các nguồn tư liệu của bảo tàng và sự liên quan của các nguồn tư liệu đến bài học lịch sử, GV sẽ xây dựng kế hoạch để sử dụng cho phù hợp với từng bài, từng đối tượng học sinh Trong bài học nội khóa, GV cần lên kế hoạch cụ thể, có mục tiêu, yêu cầu rõ ràng cho từng công việc, từng bước tiến hành; phải chú ý những điều kiện cụ thể liên quan tới việc tổ chức sử dụng Bảo tàng trong dạy học lịch sử sao cho phù hợp, ít tốn kém mà lại có hiệu quả

GV phải xác định được mức độ của việc khai thác các tư liệu của bảo tàng sao cho phù hợp với điều kiện của trường mà mình dạy Tạo được độ mềm dẻo, phù hợp với từng đối tượng HS trong quá học tập

Trong học ngoại khóa tại bảo tàng, GV cần lên kế hoạch trước về việc liên hệ với nhân viên bảo tàng, cách tổ chức, điều kiện đi lại của học sinh, tài liệu, tài chính… để đảm bảo học sinh có điều kiện tốt nhất khi được tham quan, học tập tại bảo tàng

1.1.4.4 Đảm bảo tính sáng tạo, phát huy tính tích cực của học sinh

Đê phát huy tính sáng tạo, tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử, trước hết GV phải thay đổi cách dạy của mình GV nên đưa ra các hình thức dạy học phong phú hơn, kích thích sự tìm tòi, sáng tạo của học sinh Chuyển từ cách dạy thụ động

27

sang lấy học sinh làm trung tâm, GV là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn tạo nên sự tương tác tích cực giữa người dạy và người học GV đưa ra các tư liệu, hình ảnh về bảo tàng đường Hồ Chí Minh cần có sự hướng dẫn cụ thể, đặt ra các câu hỏi, các tình huống để học sinh là người giải quyết

GV dựa vào các tư liệu, hiện vật của bảo tàng, tổ chức nhiều hoạt động học tập

để học sinh thể hiện khả năng của mình Ví dụ GV cho học sinh đóng vai phóng viên chiến trường ghi lại những khó khăn, ác liệt của con đường huyền thoại hoặc dựa trên các tư liệu bảo tàng, hay cho học sinh làm hướng dẫn viên để thuyết trình một hiện vật, một hình ảnh hay một tư liệu của bảo tàng

Hướng dẫn viên tại bảo tàng chỉ cần học thuộc những “bản thuyết minh” mà những nhà nghiên cứu cung cấp cho họ, hay những bài viết trên trưng bày là có thể hoàn thành một cách xuất sắc nhiệm vụ “tuyên truyền” của mình Cũng chính vì quan niệm “tuyên truyền” chứ không phải “giáo dục”, với tính chất công việc đơn điệu, thiếu đa dạng, những nhân viên Phòng

28

Tuyên truyền phần nhiều thiếu tính sư phạm và tính chuyên nghiệp của một người làm công tác giáo dục Điều đó cũng khiến cho nhà trường ít gắn với bảo tàng vì ít thấy hiệu quả của mỗi chuyến tham quan, ít thấy lợi ích của việc tham quan bảo tàng đối với các chương trình vốn đã quá nặng ở nhà trường Tuy nhiên, chúng ta không thể không ghi nhận những kết quả mang tính giáo dục mà phương pháp “kinh điển” này mang lại Đó là những tri thức, những câu chuyện kể rất hay, rất cảm động và rất hấp dẫn mà nhiều thuyết minh viên

đã để lại trong lòng công chúng

Trong giai đoạn mới này, công chúng không còn hoàn toàn “thụ động” nữa mà muốn được trải nghiệm, được giao tiếp, được đối thoại Với xu hướng nhận thức mới, khái niệm “tuyên truyền” dần được thay thế bằng khái niệm “giáo dục”, tức là thay đổi phương pháp, hình thức tiếp cận để bảo tàng

có thể có nhiều hoạt động mang tính giáo dục đa dạng và chất lượng cao hơn nhằm thu hút khách đến với mình và đóng góp nhiều hơn cho xã hội

Trong những năm qua, nhiều bảo tàng, di tích của đất nước nói chung

và Thủ đô Hà Nội nói riêng đã phối hợp cùng với các trường THPT và ngược lại, đã có nhiều trường phối hợp với bảo tàng để tiến hành nhiều hình thức hoạt động nhằm giáo dục, thu hút HS tham gia và yêu thích tìm hiểu lịch sử, tìm hiểu văn hóa của dân tộc

Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng ở trường phổ thông có nhiều hình thức tổ chức Trong đó, hình thức lên lớp là hình thức tổ chức dạy học cơ bản, song không phải là duy nhất “Lên lớp có thể được tiến hành ở lớp học, hoặc ở địa điểm khác: Phòng thí nghiệm, vườn trường, tại thực địa, nhà bảo tàng Bên cạnh hình thức lên lớp còn có các hình

thức dạy học khác như: Tham quan học tập và hoạt động ngoài lớp…” [6, tr.31] Một trong những hình thức khác đó là tham quan, học tập tại bảo tàng,

di tích

Từ lớp 6 đến lớp 9, học sinh cũng đã tiếp nhận tri thức lịch sử thông qua các môn học khác như Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội Từ

29

những kiến thức khái quát ban đầu, đến các cấp học cao hơn, học sinh sẽ được tiếp cận với các bài học chi tiết, cụ thể về lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới Nhận thức rõ vai trò của mình trong việc góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử ở nhà trường phổ thông, trong những năm qua các trường phổ thông trên cả nước đã có sự liên kết chặt chẽ với các bảo tàng để tổ chức đưa học sinh đến tham quan, học tập với nhiều loại hình khác nhau

Ví dụ khi dạy các bài học liên quan đến thời kì chống Mỹ cứu nước của dân tộc, GV đưa HS đến tham quan, học tập tại các phòng trưng bày có liên quan đến nội dung bài học của một số bảo tàng như: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Phòng không Không quân, Bảo tàng đường Hồ Chí Minh Khi học về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc giáo viên có thể đưa học sinh đến với Bảo tàng Hồ Chí Minh để học sinh được hiểu nhiều hơn về cuộc đời và những hoạt động của Bác, qua đó HS sẽ có cái nhìn bao quát,sâu rộng về Người

Đối với sinh viên các trường cao đẳng, đại học thì việc học qua "kênh" bảo tàng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Các môn Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam đã trở nên gần gũi, thực tế hơn với những giờ học, buổi học tại bảo tàng Như vậy, việc đổi mới cách dạy và học lịch sử thông qua "kênh" bảo tàng đã tạo hứng thú cho học sinh, sinh viên, các em học môn Lịch sử dễ dàng hơn, còn giáo viên cũng sẽ có những giờ lên lớp sinh động, hữu ích và hiệu quả hơn

Để hỗ trợ cho việc dạy và học môn Lịch sử của các em đạt kết quả tốt, ngoài việc đưa học sinh đến tham quan bảo tàng, một số bảo tàng còn phối hợp với nhà trường phổ thông trên địa bàn sở tại hoặc một số tỉnh tổ chức các cuộc trưng bày lưu động nhằm giúp các em học sinh có thể tiếp xúc với các sự kiện, nhân vật lịch sử một cách cụ thể thông qua các panô ảnh Với những cuộc trưng bày lưu động, triển lãm chuyên đề, tuy chưa được quy mô, nhưng bước đầu đã giúp học sinh của nhiều trường được tiếp xúc, cảm nhận, quan sát và

30

thu nhận được những hình ảnh, hiện vật và nội dung các câu chuyện lịch sử Có thể nhắc tới những cuộc trưng bày lưu động tiêu biểu dưới đây:

Ngày 1/5/2007, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch

sử Quốc gia) phối hợp với Phòng Giáo dục huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc xây dựng triển lãm ảnh "Phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam

1858 - 1954" và "Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946 - 1954" Cũng trong năm 2007, Bảo tàng Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho ra mắt Câu lạc bộ "Em yêu Lịch sử" với mục đích góp phần bổ sung kiến thức, nâng cao hiệu quả học môn Lịch sử cho học sinh khối phổ thông Sau hơn 7 năm hoạt động, Câu lạc

bộ đã tổ chức được gần 100 buổi sinh hoạt, 3 buổi tổng kết dành cho học sinh các khối (Tiểu học, THCS, THPT), 2 cuộc Hội nghị, Hội thảo và bước đầu hướng đến sinh viên một số trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội Cùng với việc xây dựng nội dung, chương trình hoạt động, Câu lạc bộ còn luôn quan tâm đến trình độ từng cấp học và lứa tuổi để tổ chức những hoạt động chơi cho phù hợp Mặt khác, Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ và giáo viên dạy môn Lịch sử

ở các trường đã từng bước triển khai cụ thể các chương trình với nhiều hình thức như: tham quan, khám phá các câu chuyện lịch sử thông qua những hiện vật, tài liệu tiêu biểu tại bảo tàng; tổ chức các trò chơi "Nhận diện Lịch sử",

"Theo dòng Lịch sử" gắn với các nhân vật, sự kiện điển hình của dân tộc; tổ chức cho giáo viên đi tham quan di tích lịch sử cách mạng Những hoạt động của Câu lạc bộ này đã lôi cuốn được sự quan tâm, chú ý của nhiều tổ chức giáo dục, các cơ quan văn hóa và các bảo tàng quốc gia Việt Nam Đặc biệt, mô hình này đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của các em học sinh, phụ huynh và giáo viên dạy môn Lịch sửở nhà trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội

Ngày 20/3/2009, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã tổ chức cuộc triển lãm chuyên đề "Lịch sử Cách mạng Việt Nam (1945 - 1954)" tại trường THPT Nam Sách (Hải Dương)

Năm 2010 và 2011, nhân các sự kiện lớn của đất nước, chào mừng Đại lễ1000 năm Thăng Long Hà Nội, Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ XI của

31

Đảng Cộng sản Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia tiếp tục mang bộ triển lãm lưu động đi trưng bày tại các trường THPT của tỉnh Thái Bình, Hà Giang như: THPT Nội trú, Ngọc Hà, Lê Hồng Phong, Bắc Quang, Lê Quý Đôn, Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Thái Bình, Nguyễn Công Trứ Thông qua hình thức trưng bày chuyên đề, các em học sinh đã hiểu và rất ấn tượng, xúc động

về những năm tháng khó khăn của đất nước Việc làm này cũng tạo cơ hội cho các em hiểu rõ hơn về lịch sử nước nhà, mở rộng thêm kiến thức cho bản thân, học hỏi nhiều điều hay, biết trân trọng truyền thống tốt đẹp của dân tộc mà cha ông ta đã xây dựng nên

Hướng tới kỉ niệm 65 năm ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/2011), Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam phối hợp với trường THPT Chu Văn An (Hà Nội) tổ chức triển lãm chuyên đề "Âm vang lời thề quyết tử"

từ ngày 1/11 đến 8/11/2011 Đây là một hoạt động có ý nghĩa giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, yêu thích môn Lịch sử trong các em học sinh - thế hệ tương lai của đất nước Trong thời gian triển lãm, các lớp có tiết học môn Lịch sử ở trường đều đến xem triển lãm, được nghe thuyết minh để các em hiểu

rõ và bổ trợ tốt hơn cho bài học trên lớp Bảo tàng đã kết hợp cho các em xem phim tư liệu về cuộc đấu tranh của nhân dân ta trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, về truyền thống hào hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam nhằm tạo cho các em một không khí hứng khởi khi học môn Lịch sử Ngay trong ngày đầu tiên, triển lãm đã phục vụ 800 lượt học sinh Theo lịch ngoại khóa của nhà trường thì dự kiến tổng số học sinh đến tham quan, học tập tại triển lãm sẽ lên đến 6000 lượt giáo viên và học sinh

Ngày 6/12/2012,Bảo tàng lịch sử Quốc gia đã tổ chức buổi sinh hoạt

với chủ đề “Bầu trời Hà Nội - 12 ngày đêm” dành cho học sinh trường THPT

Trần Phú và THPT Thăng Long Buổi sinh hoạt nhằm góp phần giáo dục tinh thần yêu nước, giữ gìn và phát huy truyền thống hào hùng của thủ đô Hà Nội trong 12 ngày đêm chiến đấu chống lại cuộc tập kích bằng chiến lược B52 của

Mỹ cuối năm 1972

32

Qua các buổi triển lãm và sinh hoạt đã mang lại cho các em những giờ học ngoại khóa bổ ích, ý nghĩa Khi được hỏi, tất cả các học sinh đều có chung mong muốn được học những giờ sử bổ ích, lí thú như vậy,do đó việc học lịch sử không còn nặng nề về ngày tháng, sự kiện, không còn trìu tượng như trong suy nghĩ của các em

1.2.2 Thực trạng việc sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy và học Lịch sử Việt Nam thời kì 1954- 1975

1.2.2.1.Mục đích khảo sát

Sử dụng các tư liệu, hiện vật ở bảo tàng trong dạy học lịch sử đóng vai trò quan trọng để học sinh có thể chiếm lĩnh tri thức mới, mở rộng hiểu biết về lịch sử, nâng cao hiệu quả bài học lịch sử Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, việc sử dụng Bảo tàng nói chung, Bảo tàng đường Hồ Chí Minh nói riêng chưa được phổ biến và chưa được quan tâm đúng mức, HS cũng chưa được tiếp xúc học tập nhiều với các tư liệu ở Bảo tàng, chưa được học tập tại bảo tàng một cách thường xuyên Để làm sáng tỏ vấn đề này, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát thực tiễn ở một số trường trường THPT ở Hà Đông làm cơ sở cho những kết luận và định hướng cho các biện pháp sư phạm trong đề tài nghiên cứu của mình

Việc điều tra, khảo sát được tiến hành ở các trường THPT khu vực Hà Đông, nơi có điều kiện tham quan học tập tại bảo tàng đường Hồ Chí Minh: THPT Trần Hưng Đạo, THPT Lê Qúy Đôn, THPT Quang Trung

Về phương pháp tiến hành điều tra bằng phiếu khảo sát lấy ý kiến của

200 học sinh lớp 12 và 14 giáo viên các trường ở địa bàn nêu trên

1.2.2.2 Nội dung khảo sát

Nội dung điều tra, khảo sát tập trung vào các vấn đề cơ bản sau:

Đối với GV: Tìm hiểu quan niệm của GV về sử dụng bảo tàng trong dạy học lịch sử, sự cần thiết sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử, các cách thức GV đã hoặc dự kiến sử dụng bảo tàng đường Hồ Chí