35 giải phẫu và sinh lí mắt BS nguyễn đức anh

▪ Sàn hốc mắt và thành trong hốc mắt xương sàng là nơi yếu nhất → có thể gãy xương do chấn thương có thể gây kẹt cơ: mắt không liếc lên trên được... Đỉnh hốc mắt▪ Là đường vào của các dâ

GIẢI PHẪU

VÀ SINH LÍ MẮT

PGS TS Nguyễn Đức Anh

Bộ môn Mắt

Mục tiêu

▪ Nắm được cấu tạo giải phẫu của mắt để có thể ứng dụng trên lâm sàng.

▪ Hiểu được một số vấn đề sinh lí của mắt trên

cơ sở kiến thức giải phẫu.

Hốc mắt

▪ Có hình tháp, 4 cạnh, đỉnh hướng ra sau

▪ Thể tích khoảng 30 ml

▪ Thành ngoài của 2 hốc mắt tạo góc 90o

▪ Thành trong 2 hốc mắt song song

▪ Chứa nhãn cầu, cơ, mỡ, thần kinh, mạch máu,

và tuyến lệ

Hốc mắt - thành trên

Hốc mắt - thành ngoài

Hốc mắt - thành dưới

Hốc mắt - thành trong

Liên quan bệnh lí hốc mắt

▪ Liên quan với xoang trán (trên), xoang hàm

(dưới), xoang sàng và xoang bướm (trong) →

dễ bị viêm lây lan từ xoang.

▪ Sàn hốc mắt và thành trong hốc mắt (xương sàng) là nơi yếu nhất → có thể gãy xương do chấn thương có thể gây kẹt cơ: mắt không liếc lên trên được.

Đỉnh hốc mắt

▪ Là đường vào của các dây TK và mạch máu.

▪ Nơi xuất phát của các cơ vận động nhãn cầu.

▪ Khe hốc mắt trên: giữa thân và cánh xương

bướm.

▪ Lỗ thị giác: ĐM mắt và TK thị giác đi qua.

▪ Tổn thương ở đỉnh hốc mắt có thể gây giảm thị lực kèm theo liệt vận động nhãn cầu.

Các thành phần đi qua đỉnh hốc mắt

Động mạch ở hốc mắt

thông với xoang hang → nhiễm trùng từ mặt

có thể dẫn đến viêm tắc xoang TM hang.

Hạch mi

▪ Nhận 3 rễ:

▪ Rễ cảm giác dài: từ nhánh mũi của dây V1 (đến

từ GM, mống mắt, và thể mi)

▪ Rễ vận động ngắn: từ nhánh dưới của dây III,

cho các sợi Σ’ (synap ở hạch) đến cơ vòng

mống mắt

▪ Rễ giao cảm: từ đám rối ĐM cảnh ngoài, đến các mạch máu nhãn cầu và cơ giãn đồng tử

▪ Từ hạch mi, TK mi ngắn (6-10 sợi) cùng TK mi dài đi vào nhãn cầu qua củng mạc quanh TTK để tạo thành đám rối trong thể mi

Cơ vận động nhãn cầu

▪ 4 cơ thẳng (trong, ngoài,

trên, dưới): nguyên ủy là

Cơ vận động nhãn cầu

▪ Cơ thẳng trong/ngoài: đưa nhãn cầu vào trong và ra ngoài

Cơ vận động nhãn cầu

▪ Cơ thẳng trên /dưới:

▪ Đưa nhãn cầu lên /xuống

▪ Xoáy nhãn cầu vào /ra

▪ Đưa nhãn cầu vào trong

Cơ vận động nhãn cầu

▪ Cơ chéo lớn /bé:

▪ Xoáy nhãn cầu vào /ra

▪ Đưa nhãn cầu xuống /lên

▪ Đưa nhãn cầu ra ngoài

Thần kinh vận động nhãn cầu

▪ Cơ thẳng trên/ ngoài/ dưới/ chéo bé: TK số III

→ liệt TK III làm cho mắt lác ra ngoài.

▪ Cơ thẳng trong: TK số VI → liệt TK VI làm cho mắt

lác vào trong.

▪ Cơ chéo lớn: TK số VI

da, cơ vòng mi, lớp

mô liên kết, sụn mi,

và kết mạc

▪ Cơ Müller

Hệ thống lệ

▪ Tuyến lệ chính: thùy hốc mắt và thùy mi.

▪ Các ống tiết nước mắt: đổ ra 10 lỗ ở KM cùng đồ trên

▪ Các tuyến lệ phụ (Krause và Wolfring) ở KM mi

Kết mạc

▪ Niêm mạc gồm 3 phần: KM mi, KM nhãn cầu, và KM cùng đồ

Kết mạc

▪ Biểu mô: 2 - 5 lớp TB, khô → sừng hóa

▪ Nhu mô: giàu mạch máu

▪ Lớp nông (dạng tuyến): không sinh ra mô dạng lympho trước 3 tháng tuổi

▪ Lớp sâu (sợi): chứa các tuyến lệ phụ

Bao Tenon

▪ Là một màng xơ bao quanh nhãn cầu từ vùng rìa tới TTK

▪ Phần dưới của bao Tenon dày và cùng với

cân cơ thẳng dưới và chéo bé tạo nên dây

chằng Lockwood đỡ nhãn cầu

Củng mạc

▪ Chứa colagen, proteoglycan, và nguyên bào xơ

▪ Sợi colagen kích thước và hình dạng không đều, không song song

▪ Có các lỗ cho mạch máu và thần kinh đi qua

Biểu mô giác mạc

▪ Nối liền với biểu mô KM

đáy nhờ các cầu nối gian bào

▪ Là hàng rào bảo vệ: chỉ cho

các phân tử không cực qua

(kị nước)

▪ Tổn hại biểu mô nhanh hồi

phục nhờ quá trình tái tạo bề

mặt của các TB lớp đáy

Nhu mô giác mạc

▪ Dày khoảng 0,5 mm

(90% độ dày GM)

▪ Các sợi colagen: đường kính

và khoảng cách đồng đều, tạo

ra khoảng 200 lá chồng nhau

▪ 1/3 trước: hướng chéo

▪ 2/3 sau: hướng song song

Màng Descemet và nội mô

▪ Hàng rào ngăn chặn thủy

dịch ngấm vào nhu mô

▪ Màng đáy của nội mô là

màng Descemet

Giác mạc - Vùng rìaMốc phẫu thuật (2 mm):

▪ Vùng xanh xám phía trước (giữa 2 đầu tận của lớp Bowman

và màng Descemet)

▪ Vùng trắng phía sau (đường Schwalbe tới cựa củng mạc)

Lưu thông thủy dịch

▪ Biểu mô 2 lớp (lớp ngoài có sắc tố)

▪ Cơ (dọc, vòng, và nan hoa): vai

Dịch kính

▪ Cấu trúc dạng thạch trong suốt, không mạch máu

▪ Thành phần : 99% nước, 1% collagen và axit

hyaluronic

▪ Chiếm 2/3 thể tích nhãn cầu

▪ Màng dịch kính dính chắc vào võng mạc ở pars plana

▪ Dịch kính không có khả

năng tái tạo

Biểu mô sắc tố võng mạc

▪ Chuyển hóa vitamin A

▪ Duy trì hàng rào máu-VM

Sinh lí của VM thần kinh

Sinh lí của VM thần kinh

Rhodopsin : vitamin A aldehyt (11-cis-retinal)

↓ all-trans

↓ (Prelumirhodopsin → Lumirhodopsin) → Metarhodopsin

↓ All-trans-retinal + opsin

Ánh sáng

(đồng phân hóa)

(tái đồng phân hóa)

Giao thoa thị giác

Đường thị giác sau giao thoa

▪ Giải thị giác: từ sau