ĐẶT VẤN ĐỀ Các quan chức của Đài Loan khi giao tiếp với bên ngoài thường tự xưng và thậm chí ghi hẳn trên danh thiếp cơ quan của mình là Bộ Kinh tế Đài Loan, Bộ Giao dục Đài Loan, Bộ Ngo
Trang 1KHOA LU Ậ T KINH T Ế
TTTTiiii u lu n u lu n u lu n::::
ÀI LOAN CÓ PH
ÀI LOAN CÓ PH I LÀ M T QU C GIA I LÀ M T QU C GIA ?
MÔN H
MÔN H C: C: C: LLLLU U U T T T QU QU QU C T C T C T G
GVHD VHD VHD:::: TS TS TS Tr%n Tr %n %n Phú Vinh Phú Vinh Phú Vinh TH
TH(C HI)N: (C HI)N: (C HI)N: Ph*m ,c Lu n Ph *m ,c Lu n *m ,c Lu n MSSV:
MSSV: 33121021734 33121021734 LLLL4P: 4P: 4P: VB15LA001 VB15LA001
THÁNG THÁNG 11112222/2013 /2013
Trang 2
M9 M9C LC LC L9C9C9C
I.I.I.I :T V;N < :T V;N < 2222
1 Lu t qu?c t@ là gì và do ai quy IJnh? 2
2 Theo lu t qu?c t@, các IiOu kiQn nào I IRSc xem là mUt qu?c gia? 2
3 ài Loan có Iáp ,ng IRSc các IiOu kiQn do lu t qu?c t@ IRa ra? 2
4 K@t lu n rút ra tY các phân tích nêu trên? 2
II II.II II GI GI I QUY T V;N < I QUY T V;N < I QUY T V;N < 2222
1 Lu t qu?c t@ là gì và do ai quy IJnh? 2
2 Các IiOu kiQn nào I IRSc xem là mUt qu?c gia? 3
3 ài Loan Iáp ,ng IRSc các IiOu kiQn nào? 3
3 K@t lu n 5
III III TÀI LI TÀI LI)U TH )U TH )U THAM KH AM KH AM KH O O O 6666
Trang 3I ĐẶT VẤN ĐỀ
Các quan chức của Đài Loan khi giao tiếp với bên ngoài thường tự xưng và thậm chí ghi hẳn trên danh thiếp cơ quan của mình là Bộ Kinh tế Đài Loan,
Bộ Giao dục Đài Loan, Bộ Ngoại giao Đài Loan… Tuy nhiên, báo chí Việt Nam khi trích lời thì không bao giờ ghi chức danh của họ y nguyên như trên danh thiếp, mà thay vào đó né tránh bằng cách, ví dụ như ghi “một quan chức phụ trách về” văn hoá, kinh tế, ngoại giao… của Đài Loan Nếu như có báo nào của Việt Nam ghi chức danh của các quan chức Đài Loan y như trên danh thiếp thì trước hết chắc chắn báo đó sẽ “gặp vấn đề” ngay
Tại TP.HCM, người ta cũng chẳng thể tìm thấy Lãnh sự quán Đài Loan ở đâu,
mà chỉ có cơ quan gọi là “Văn phòng Kinh tế và Văn hoá Đài Bắc”…
Tại sao thế? Đài Loan không phải là một quốc gia sao? Câu hỏi này không thể trả lời ngắn gọn là có hay không mà không có giải thích Nói cách khác, trước khi xem xét Đài Loan có phải là một quốc gia không cần phải trả lời các câu hỏi sau:
1 Thế nào là một quốc gia, cụ thể để được xem là một quốc gia cần có những điều kiện nào?
2 Ai đưa ra các điều kiện đó?
3 Và chiếu theo đó, Đài Loan có thoả tất cả các điều kiện này không?
4 Kết luận rút ra là gì?
Mặc dù vấn đề được đặt ra một cách trực quan như thế, nhưng khi giải quyết vấn đề thì cấu trúc sẽ như sau:
1 Luật quốc tế là gì và do ai quy định?
2 Theo luật quốc tế, các điều kiện nào để được xem là một quốc gia?
3 Đài Loan có đáp ứng được các điều kiện do luật quốc tế đưa ra?
4 Kết luận rút ra từ các phân tích nêu trên?
Đồng thời, để có cái nhìn đầy đủ về vấn đề đang giải quyết, bài viết nêu một
cách ngắn gọn các yếu tố lịch sử của Đài Loan
1 Luật quốc tế là gì và do ai quy định?
Luật quốc tế là một hệ thống pháp luật độc lập bao gồm những nguyên tắc, những quy phạm pháp luật được các quốc gia và các chủ thể khác tham gia pháp luật quốc tế thoả thuận xây dựng nên trên cơ sở tự nguyện và bình
đẳng, thông qua đấu tranh và thương lượng nhằm điều chỉnh mối quan hệ
nhiều mặt giữa các chủ thể của luật quốc tế với nhau, khi cần thiết được
Trang 4đảm bảo thực hiện bằng những biện pháp cưỡng chế riêng lẻ hoặc tập thể
do chính các chủ thể của luật quốc tế thi hành, và bằng sức đấu tranh của
Nếu diễn giải một cách ví von thì luật quốc tế chính là luật chơi do chính những người tham gia cuộc chơi đưa ra có thể trước khi chơi, trong khi chơi và sau khi chơi Chỉ có điều chủ thể của luật chơi thì đương nhiên là người chơi, nhưng người chơi lại chưa hẳn là chủ thể của luật chơi
Nguồn của luật quốc bao gồm điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, những nguyên tắc chung của luật, phán quyết của toà án, các học thuyết về luật
2 Theo luật quốc tế, các điều kiện nào để được xem là một quốc gia?
Điều 1 Công ước Montevideo3
quy định: “Quốc gia được coi là chủ thể của luật quốc tế phải có các yếu tố sau:
a Có dân cư ổn định;
b Có lãnh thổ riêng;
c Có chính phủ;
d Có khả năng thực hiện quan hệ với các quốc gia khác”
3 Đài Loan có đáp ứng được các điều kiện trên?
Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần tìm hiểu sơ qua lịch sử của Đài Loan
sót lại trên hòn đảo này Các nhà khảo cổ học và sử gia cho rằng người bản
địa ở Đài Loan thuộc họ Mã Lai-Indonesia, hay còn được xem là giống
người hải đảo Thái Bình Dương Họ sống ở đây từ 10 ngàn năm về trước
Từ thế kỷ thứ 7, tức đời nhà Đường, mới có người Tàu di cư sang, chủ yếu là dân ở mấy tỉnh ven biển miền Nam Trung Quốc đại lục như Phúc Kiến và Quảng Đông Người Tàu di cư sang Đài Loan không nhiều Năm 1590, người Bồ Đào Nha “khám phá” ra Đài Loan và đặt tên là Formosa Hết người Bồ Đào Nha đến người Tây Ban Nha chiếm cứ hòn
đảo này
Năm 1624 người Hà Lan đến lập pháo đài và năm 1641 họ đánh bật người Tây Ban Nha ra khỏi đây
1 Bài gi ả ng môn Lu ậ t qu ố c – TS Tr ầ n Phú Vinh
2 Bài gi ả ng môn Lu ậ t qu ố c – TS Tr ầ n Phú Vinh
3 Article 1, Montevideo Convention on the Rights and Duties of States (26/12/1933): The state as a person of international law should possess the following qualifications: a ) a permanent population; b ) a defined territory; c ) government; and d) capacity to enter into relations with the other states
4 Vi ệ t Nam s ử l ượ c – Tr ầ n Tr ọ ng Kim; L ị ch s ử Trung Qu ố c 5000 n ă m c ủ a Lâm Hán Đạ t và Tào D ư Ch ươ ng, b ả n d ị ch c ủ a Tr ầ n Ng ọ c Thu ậ n; http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%C3%A0i_Loan
Trang 5Năm 1661, khi nhà Minh bị người Mãn Thanh lật đổ và lập ra triều đại phong kiến cuối cùng ở Trung Quốc thì một tướng trung thần nhà Minh là Trịnh Thành Công không chấp nhận đầu hàng nhà Thanh đã dẫn quân dân bằng thuyền bè qua Đài Loan và đánh đuổi người Hà Lan ra khỏi đảo Con cháu vị tướng họ Trịnh sau đó đã lập một triều đại ở hòn đảo này Nhưng triều đại này chỉ tồn tại ngắn ngủi hơn 20 năm thì nhà Thanh lúc
đó dưới triều Hoàng đế Khang Hy đã cho tướng sang đánh và sáp nhập
hòn đảo này vào Đại Thanh Năm đó là 1683, và đảo Đài Loan khi đó thuộc tỉnh Phú Kiến Lúc này người Tàu đã chiếm đa số ở đây
Năm 1895, chiến tranh Trung-Nhật kết thúc với chiến thắng thuộc về Nhật Hoàng Nhà Thanh phải nhường đảo Đài Loan cho Nhật từ đó Nhật
đầu tư phát triển kinh tế, giáo dục cho Đài Loan cho đến sau Thế chiến
thứ II khi Nhật đầu hàng Đồng minh và trả Đài Loan lại cho chính quyền Tưởng Giới Thạch
Năm 1945, sau khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ 2, Trung Hoa Dân Quốc do Quốc Dân đảng đã trở thành chính thể quản lý Đài Loan
Năm 1949, chính quyền Trung Hoa Dân Quốc của Quốc Dân đảng do Tưởng Giới Thạch đứng đầu đã để thua hồng quân Mao Trạch Đông và
họ Tưởng kéo quân dân ra đảo Đài Loan, hy vọng sẽ có 1 ngày trở lại Trung Hoa lục địa thống nhất đất nước Ông đã thực hiện nhiều cải cách tại đây và các cải cách được tiếp tục qua các thời Tưởng Kinh Quốc và Lý
Đăng Huy, đỉnh cao là cuộc bầu cử tổng thống trực tiếp đầu tiên vào năm
1996 Năm 2000, Trần Thủy Biển đắc cử tổng thống và trở thành Tổng thống đầu tiên tại Đài Loan không phải là đảng viên của Quốc Dân đảng Ông tái cử vào năm 2004 Một đảng viên Quốc Dân đảng là Mã Anh Cửu đã đắc cử tổng thống vào năm 2008, và tái cử vào năm 2012
Từ các dữ liệu lịch sử nêu trên, theo Công ước Montevideo thì Đài Loan thoả những điều kiện nào:
a Có dân cư ổn định? Chắc chắn có! Đài Loan là nơi có gần 23 triệu
người đang sinh sống, là “nước” lớn thứ 48 trên thế giới, với dân số ít hơn Triều Tiên một chút nhưng lớn hơn cả Romania
b Có không gian và lãnh thổ riêng với biên giới được quốc tế công nhận (tranh chấp biên giới không thành vấn đề)? Một cách nào đó là
có Do sức ép về chính trị từ Trung Quốc đại lục, Hoa Kỳ và nhiều nước khác có tầm ảnh hưởng lớn trên thế giới chỉ công nhận một nước Trung Quốc và vì thế bao gồm cả biên giới Đài Loan như một phần của biên giới Trung Quốc Đài Loan đã quy trì quyền kiểm soát của mình trên hòn đảo này từ Đài Bắc kể từ năm 1949, nhưng Trung Quốc vẫn tuyên bố có quyền kiểm soát Đài Loan
Trang 6c Có chính phủ? Chắc chắn có! Đài Loan có rất nhiều cơ quan quân sự
như Quân đội, Hải quân (bao gồm cả Thuỷ quân lục chiến), Không quân, Cảnh sát biển, Tư lệnh quân bị, Tư lệnh quân dịch, Tư lệnh cảnh sát… Lực lượng quân sự Đài Loan có tổng cộng gần 400.000 quân nhân và hàng năm Đài Loan phải chi ra 15-16% ngân sách cho quốc phòng
Mối đe doạ chính của Đài Loan là Trung Quốc đại lục Trung Quốc đã phê duyệt một đạo luật chống ly khai cho phép tấn công bằng quân sự
đối với Đài Loan để ngăn chặn hòn đảo này tìm kiếm độc lập Ngoài
ra, Hoa Kỳ bán vũ khí cho Đài Loan và có thể đứng ra bảo vệ Đài Loan theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan (Taiwan Relations Act)
d Có khả năng thực hiện quan hệ với các quốc gia khác? Phần nào
Kể từ khi Trung Quốc tuyên bố Đài Loan là một tỉnh của mình, cộng
đồng quốc tế không muốn tạo mâu thuẫn với Trung Quốc về vấn đề
này Vì vậy, Đài Loan không phải là một thành viên của Liên Hợp Quốc Thêm vào đó, chỉ có 25 quốc gia (tính đến đầu năm 2007) công nhận Đài Loan như một quốc gia độc lập và họ nhận ra đó “chỉ” là Trung Quốc Do áp lực chính trị từ Trung Quốc, Đài Loan không duy trì đại sứ quán tại Hoa Kỳ và Hoa Kỳ đã không công nhận Đài Loan là quốc gia độc lập kể từ ngày 1/1/1979
Tuy nhiên, nhiều nước đã thành lập tổ chức không chính thức để thực hiện thương mại và các mối quan hệ với Đài Loan Đài Loan đặt đại diện của mình một cách không chính thức ở 122 quốc gia Đài Loan duy trì quan hệ với Hoa Kỳ thông qua 2 cơ quan không chính thức là American Institute của Hoa Kỳ tại Đài Loan và Văn phòng Kinh tế và Văn hoá Đài Bắc của Đài Loan tại Hoa Kỳ
Ngoài ra, Đài Loan phát hành hộ chiếu được quốc tế công nhận cho phép công dân Đài Loan có thể đi khắp thế giới Đài Loan cũng là một thành viên của Ủy ban Olympic Quốc tế và có đoàn thể thao riêng của mình tham gia Thế vận hội
Gần đây, Đài Loan đã vận động mạnh mẽ để gia nhập các tổ chức quốc
tế như Liên Hiệp Quốc, và điều này khiến Trung Quốc đại lục phản đối
3 Kết luận rút ra từ các phân tích nêu trên
Có thể nói Đài Loan đáp ứng được 3 điều kiện (cư dân ổn định, có chính phủ, có khả năng thực hiện quan hệ với các quốc gia khác) để trở thành một quốc gia, dù không tuyệt đối, nhưng riêng điều kiện về “có lãnh thổ riêng” thì Đài Loan không thoả do Mỹ và nhiều nước lớn khác xem lãnh thổ Đài Loan thuộc lãnh thổ Trung Quốc Vì thế, Đài Loan không phải là một quốc gia
Trang 7Về mặt danh nghĩa, Việt Nam với vai trò là một chủ thể của luật quốc tế hoàn toàn có quyền công nhận Đài Loan là một quốc gia Tuy nhiên, Việt Nam là một nước nhỏ nên việc Việt Nam có coi Đài Loan là một quốc gia hay không thì cũng không làm thay đổi cục diện Hơn nữa, để duy trì mối quan hệ tốt với nước láng giềng lớn Trung Quốc, Việt Nam đã nhiều lần tuyên bố quan điểm của mình là “lập trường của Việt Nam về vấn đề Đài Loan là nhất quán và đã được nói rõ nhiều lần Việt Nam trước sau như một kiên trì chính sách một nước Trung Quốc” Đó chính là lý do, như nêu ở phần đầu, vì sao báo chí Việt Nam không bao giờ viết “Bộ X” hay
“Bộ Y” của Đài Loan, và vì sao không thể tìm thấy Lãnh sự Đài Loan tại TP.HCM mà chỉ tìm thấy cơ quan gọi là “Văn phòng Kinh tế và Văn hoá
Đài Bắc”
- Công ước Montevideo ngày 26/12/1933;
- Giáo trình Công pháp quốc tế (Quyển 1) – Đại học Luật TP.HCM;
- Bài giảng Luật quốc tế - TS Trần Phú Vinh
- Các tài liệu khác được ghi chú trong footnotes