Kế toán hoạt động thu chi tại bảo hiểm xã hội tỉnh quảng ngãi

Xuất phát từ nhưng bất cấp trong việc thu – chi bảo hiểm xã hội, tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Kế toán hoạt động thu - chi tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ngãi” để tìm ra những

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: PGS.TS Trần Đình Khôi Nguyên

Phản biện 1: GS.TS TRƯƠNG BÁ THANH

Phản biện 2: PGS.TS NGUYỄN PHÚ GIANG

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 24 tháng 8 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đối với người lao động nhằm từng bước nâng cao đời sống và đảm bảo vật chất cho người lao động khi gặp các vấn dề về đau ốm, thai sản tai nạn lao động, bệnh nghề nhiệp, hưu trí, thất nghiệp và qua đời

Xuất phát từ nhưng bất cấp trong việc thu – chi bảo hiểm xã hội,

tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Kế toán hoạt động thu - chi tại

Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ngãi” để tìm ra những bất cập trong công

tác quản lý thu – chi của BHXH tỉnh Quảng Ngãi” Để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện và làm giảm thất thoát quỹ BHXH trong quá trình quản lý, sử dụng quỹ BHXH nói chung và, quỹ BHXH tại tỉnh Quảng Ngãi nói riêng

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu và đánh giá những sai sót, bất cập về thực trạng kế toán hoạt động thu – chi tại cơ quan BHXH tỉnh Quảng Ngãi

- Đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao và hoàn thiện kế toán hoạt động thu - chi trong hoạt động quản lý Quỹ BHXH trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: công tác kế toán thu – chi tại cơ quan BHXH tỉnh Quảng Ngãi

- Phạm vi nghiên cứu: Tập trung, chú trọng nghiên cứu công tác kế toán hoạt động thu – chi tại BHXH tỉnh Quảng Ngãi theo tiếp cận kế toán tài chính giai đoạn 2016-2018 trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi Các khoản chi trong luận văn chỉ liên quan đến BHXH, BHYT và BHTN, không nghiên cứu các khoản chi cho hoạt động bộ máy tại cơ quan BHXH

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống để giải

quyết mục tiêu trên Dựa trên hệ thống chứng từ kế toán, sổ sách kế toán chi tiết, tổng hợp trong năm 2018, các Báo cáo tài chính năm

2016, 2017, 2018 của BHXH Quảng Ngãi cũng như các qui định nội bộ trong ngành liên quan đến công tác kế toán thu – chi tại BHXH Quảng Ngãi, luận văn đánh giá những điểm mạnh và hạn chế trong công tác kế toán

Phương pháp phỏng vấn lãnh đạo và chuyên viên kế toán cũng được vận dụng để làm sáng tỏ các vấn đề công tác kế toán thu – chi tại cơ quan BHXH tỉnh

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Làm rõ và hệ thống hóa cơ sở lý luận về kết toán và hoạt động thu – chi của quỹ BHXH

- Dựa trên những phân tích thực tế của hoạt động thu - chi tại cơ quan BHXH tỉnh Quảng Ngãi, từ đó rút ra những hạn chế, sai sót, tồn tại và nguyên nhân của nó

- Luận văn đã đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác

kế toán hoạt động thu - chi quỹ BHXH tại cơ quan BHXH tỉnh Quảng Ngãi, góp phần đảm bảo cân đối thu - chi và phát triển bền vững quỹ BHXH trong tương lai

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán hoạt động thu – chi tại cơ quan BHXH cấp tỉnh

Chương 2: Thực trạng kế toán hoạt động thu – chi tại cơ quan BHXH tỉnh Quảng Ngãi

Chương 3: Đề xuất một số biện pháp nhằm hoàn thiện kế toán hoạt động thu – chi tại BHXH tỉnh Quảng Ngãi

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Để đảm bảo cho quá trình nghiên cứu được chất lượng, tôi đã tìm đọc những công trình khoa học, những tài liệu tham khảo từ nhiều tác giả cũng nghiên cứu đề tài kế toán hoạt động thu - chi tại các đơn vị sự nghiệp có thu công lập Dù các tài liệu tham khảo đều cập đến các nội dung cơ bản liên quan đến kế toán hoạt động thu chi tại đơn vị hành chính sự nghiệp, tuy nhiên, các nghiên cứu còn một số hạn chế và khác biệt giữa các đơn vị khác nhau.Trong quá trình học tập, trước khi làm luận văn tôi đã tham khảo một số đề tài, công trình nghiên cứu như sau:

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN HOẠT ĐỘNG THU – CHI TẠI CƠ QUAN BHXH CẤP TỈNH 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA BHXH, BHYT, BHTN 1.1.1 Các khái niệm có liên quan

Đứng trên mỗi góc độ khác nhau, các nhà nghiên cứu đã đúc kết

và đưa ra một số định nghĩa khác nhau về BHXH

Theo Khoản 1 Điều 3 Luật bảo hiểm xã hội 2014 thì: “Bảo hiểm

xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên

cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội”

Khái niệm BHYT, theo Từ điển bách khoa Việt Nam: “là loại bảo

hiểm do Nhà nước tổ chức, quản lý nhằm huy động sự đóng góp của cá nhân, tập thể và cộng đồng xã hội để chăm lo sức khỏe, khám bệnh và chữa bệnh cho nhân dân”

Bảo hiểm thất nghiệp được hiểu là: “biện pháp để giải quyết tình

trạng thất nghiệp, nhằm trợ giúp kịp thời cho những người thất nghiệp

trong thời gian chưa tìm được việc làm và tạo cơ hội cho họ học nghề, tìm kiếm công việc mới”

Dưới góc độ pháp lý, chế độ BHTN: “là tổng thể các quy phạm

pháp luật quy định việc đóng góp và sử dụng quỹ BHTN, chi trả TCTN

để bù đắp thu nhập cho NLĐ bị mất việc làm và thực hiện các biện pháp đưa người thất nghiệp trở lại làm việc.”

1.1.2 Chức năng của các quỹ trong BHXH

a Đối với quỹ BHXH:

- Thứ nhất, thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người

lao động tham gia BHXH khi họ bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm

- Thứ hai, tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa

những người tham gia BHXH

- Thứ ba, gắn bó lợi ích giữa NLĐ NSDLĐ, giữa người lao động

với xã hôi

Thứ tư, góp phần kích thích NLĐ hăng hái sản xuất nâng cao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội

b Đối với Qũy BHYT:

Được dùng để thanh toán, chi trả những chi phí đã được quy định

liên quan trong khám, chữa bệnh cho người tham gia bảo hiểm y tế, chi phí quản lý bộ máy của tổ chức bảo hiểm y tế và những khoản chi phí

hợp pháp khác liên quan đến bảo hiểm y tế

c Đối với Quỹ BHTN:

Được hiểu là biện pháp để giải quyết tình trạng không có việc làm (thất nghiệp), nhằm trợ giúp tài chính kịp thời cho những người thất nghiệp trong thời gian chưa tìm được việc làm và tạo cơ hội cho họ học nghề, tìm kiếm công việc mới

1.1.3 Vai trò của bảo hiểm xã hội

Thứ nhất, BHXH góp phần ổn định đời sống của người lao động

Thứ hai, BHXH làm gắn bó lợi ích giữa NSDLĐ, NLĐ và Nhà

nước

Thứ ba, BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội

1.2 NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG THU - CHI CỦA CÁC QUỸ 1.2.1 Nguồn hình thành và sử dụng các quỹ

a Đối với quỹ BHXH

- Thứ nhất, theo quy định tại Khoản 4 Điều 3 Luật bảo hiểm xã hội 2014: “Quỹ bảo hiểm xã hội là quỹ tài chính độc lập với ngân sách Nhà nước, được hình thành từ đóng góp của NLĐ, NSDLĐ và có sự hổ trợ của Nhà nước”

- Thứ hai, theo quy định tại Điều 82 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 quy định các nguồn hình thành quỹ bảo hiểm xã hội gồm:

b Đối với quỹ Bảo hiểm y tế

Theo quy định tại Điều 33 Luật Bảo hiểm y tế 2008 thì quỹ BHYTđược hình thành từ các nguồn sau:

Thứ nhất, tiền đóng BHYT theo quy định của Luật này;

Thứ hai, tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư của quỹ BHYT;

Thứ ba, tài trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài; Thứ tư, các nguồn thu hợp pháp khác

c Đối với Qũy Bảo hiểm thất nghiệp

Quỹ bảo hiểm thất nghiệp được quy định tại Khoản 2 Điều 57 Luật việc làm 2013:

Thứ nhất, người lao động đóng bằng 1% tiền lương tháng;

Thứ hai, người sử dụng lao động đóng bằng 1% quỹ tiền lương tháng;

Thứ ba, Nhà nước hỗ trợ tối đa 1% quỹ tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp;

Thứ tư, tiền sinh lời của hoạt động đầu tư từ quỹ bảo hiểm thất nghiệp;

Thứ năm, nguồn thu hợp pháp khác

1.2.2 Qui trình thu quỹ

Quy trình quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN, BHTN-BNN; quản

lý sổ BHXH, thẻ BHYT được thực hiện theo Quyết định số BHXH ngày 14/4/2017 của Tổng Giám đốc BHXHVN

595/QĐ-1.2.3 Qui trình chi các quỹ

a Qui trình chi Quỹ BHXH

Đối tượng hưởng BHXH có thể được chia thành:

- Đối tượng hưởng chế độ BHXH dài hạn và đối tượng hưởng chế

độ BHXH ngắn hạn

- Đối tượng hưởng trợ cấp một lần và đối tượng hưởng trợ cấp thường xuyên

Việc quản lý đối tượng bao gồm các nội dung: quản lý lý lịch đối tượng, loại chế độ được hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng và địa điểm thực hiện chi trả

Hai là, phân cấp thực hiện chi BHXH

- Đối với BHXH tỉnh:

- Đối với BHXH huyện:

Ba là, lập và xét duyệt dự toán chi BHXH

- Theo hướng dẫn của BHXH tỉnh, hàng năm BHXH huyện lập dự toán chi BHXH cho đối tượng hưởng trên địa bàn huyện

- Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam, hàng năm BHXH tỉnh hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán kinh phí chi trả các chế

độ BHXH cho BHXH huyện; lập dự toán chi BHXH cho đối tượng hưởng

trên địa bàn tỉnh Bốn là: Quản lý, tổ chức chi BHXH

Có hai phương thức chi trả, đó là phương thức chi trả trực tiếp và phương thức chi trả gián tiếp

Năm là, lập báo cáo, quyết toán chi BHXH

- Đối với BHXH huyện:

- Đối với BHXH tỉnh:

Sáu là, thẩm định quyết toán chi BHXH

Đây là nội dung cuối cùng của quản lý chi BHXH

b Qui trình chi Quỹ BHYT

Quy trình chi trả quỹ BHYT được thực hiện theo Quyết định số 1456/QĐ-BHXH ngày 01 tháng 12 năm 2015 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Ban hành quy trình giám định bảo hiểm y tế cụ thể như sau:

c Qui trình chi Quỹ BHTN

Quy trình chi trả quỹ BHTN được thực hiện theo quy định tại

Nghị định số 28/2015/NĐ-CP ngày 12 tháng 3 năm 2015 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của luật việc làm về BHTN

và Thông tư hướng dẫn số 28/2015/TT-BLĐTBXH ngày 31/7/2015 của

Bộ Lao động-Thương binh và xã hội hướng dẫn thực hiện điều 52 của luật việc làm và một số điều của Nghị định 28/2015/NĐ-CP ngày 12 tháng 3 năm 2015 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của luật việc làm về BHTN cụ thể: Tiếp nhận hồ sơ từ Trung tâm Dịch

vụ việc làm, lập danh sách chuyển tổ chức dịch vụ BHXH (chi bằng tiền mặt) hoặc chuyển phòng KHTC/ bộ phận KHTC chuyển tiền vào

tài khoản cá cho người lao động

1.3 KẾ TOÁN HOẠT ĐỘNG THU - CHI TẠI CÁC ĐƠN VỊ BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.3.1 Cơ sở kế toán hoạt động thu – chi

- Cơ sở để xác định số phải thu BHXH, BHYT, BHTN của đơn vị

sử dụng lao động dựa trên danh sách tham gia BHXH, BHYT, BHTN của đơn vị sử dụng lao động báo cho cơ quan BHXH và đã được cơ quan BHXH cập nhật vào phần mềm quản lý thu (TST) Phần mềm

TST sẽ tự động cập nhật số liệu theo thứ tự ưu tiên BHYT, BHTN, BHXH, và tỷ lệ tương ứng theo qui định hiện hành

Tiền lương, tiền công làm căn cứ đóng các quĩ gồm: Tiền lương, tiền công theo ngạch bậc và các khoản phụ cấp chức vụ, thâm niên, vượt khung,

Cơ sở để xác định số phải chi các chế độ BHXH

Căn cứ hồ sơ theo quy định tại Quyết định 636/QĐ-BHXH ngày 22/4/2016 của BHXH Việt

Cơ sở để xác định số phải chi chế độ BHYT

BHXH tỉnh đã cử cán bộ giám định thường trực tại các cơ sở khám chữa bệnh trên địa bàn (trừ trung tâm y tế xã, phường, thị trấn) Cán bộ giám định có nhiệm vụ kiểm tra, đối điếu các biếu mẫu đảm bảo đúng quy định theo Quyết định số 1456/QĐ-BHXH ngày 01 tháng 12 năm 2015 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Ban hành quy trình giám định bảo hiểm y tế

c Cơ sở để xác định số phải chi chế độ BHTN

Tiếp nhận hồ sơ từ Trung tâm DVVL (Quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp do Sở Lao động thương binh và xã hội ban hành), phòng chế độ BHXH tỉnh kiểm tra, đối chiếu thời gian đóng, mức đóng với dữ liệu thu đã được cập nhật trên phần mềm (TCS) nếu khớp đúng với Quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp do Sở Lao động thương binh và

xã hội ban hành, phòng chế độ BHXH tỉnh lập danh sách chuyển tổ chức dịch vụ BHXH (Bưu điện chi bằng tiền mặt) hoặc chuyển phòng

Kế hoạch tài chính chuyển tiền vào tài khoản cá nhân cho người lao động

1.3.2 Kế toán hoạt động thu – chi tại các đơn vị bảo hiểm xã hội

a Kế toán hoạt động thu các quỹ BHXH, BHYT, BHTN

Nguyên tắc và chứng từ kế toán thu BHXH:

+ Tài khoản loại 5 (TK: 571 – Thu BHXH, BHYT bắt buộc; TK

574 – Thu BHYT tự nguyện)

Tài khoản sử dụng TK 571:

Tài khoản 3312-Phải trả số tạm thu BHXH tự nguyện:

Tài khoản 3313-Phải trả số tạm thu BHTN:

Phương pháp hạch toán:

b Kế toán hoạt động chi BHXH

Nguyên tắc và chứng từ kế toán chi BHXH

- Chứng từ kế toán ban hành theo Thông tư số 178/2012/TT-BTC ngày 23 tháng 10 năm 2012 của Bộ Tài chính

Tài khoản sử dụng và phương pháp hạch toán:

Các tài khoản chi chủ yếu của ngành BHXH:

* Tài khoản chi BHXH do NSNN đảm bảo

- Tài khoản sử dụng: TK 664: - Phản ánh số thực chi BHXH do NSNN đảm bảo

- Phương pháp hạch toán:

* Chi BHXH bắt buộc

- Tài khoản sử dụng: TK 671- phản ánh số thực chi lương hưu và

trợ cấp BHXH cho các đối tượng do quỹ BHXH bắt buộc đảm bảo trên địa bàn

- Phương pháp hạch toán:

*Chi Bảo hiểm thất nghiệp

BHXH tỉnh, huyện mở tài khoản cấp 2 là TK 3114 - Phải thu số tạm

chi BHTN để phản ánh các khoản đã chi BHTN cho các đối tượng tham gia trên địa bàn

Tại BHXH huyện:

Tại BHXH tỉnh:

* Chi bảo hiểm y tế

Theo dõi, lập báo cáo chi phí KCB BHYT đa tuyến và cân đối quỹ KCB BHYT

Từ năm 2013, BHXH tỉnh và BHXH huyện, thành phố tổng hợp chi phí KCB BHYT đa tuyến đi vào chi phí KCB BHYT được quyết toán của BHXH tỉnh, BHXH huyện, thành phố (Tài khoản 673) Chi phí KCB BHYT được tổng hợp vào báo cáo tài chính và thực hiện cân đối quỹ KCB BHYT tại tỉnh, gồm:

- Chi phí KCB BHYT ban đầu tại các cơ sở KCB của tỉnh;

- Chi phí KCB BHYT đa tuyến đi nội, ngoại tỉnh

Đối với chi phí KCB BHYT đa tuyến đến ngoại tỉnh: BHXH tỉnh, BHXH huyện, thành phố thực hiện thanh toán hộ cho tỉnh ngoài, không hạch toán, tổng hợp vào số chi KCB BHYT được quyết toán

Phương pháp kế toán

Bảo hiểm xã hội tỉnh mở bổ sung tài khoản để hạch toán chi phí KCB BHYT đa tuyến như sau:

- Tài khoản 3441 - Thanh toán về chi KCB đa tuyến đi mở thêm tài khoản cấp 3 như sau:

+ Tài khoản 34411: Thanh toán về chi KCB đa tuyến đi nội tỉnh + Tài khoản 34412: Thanh toán về chi KCB đa tuyến đi ngoại tỉnh

- Tài khoản 3442 - Thanh toán về chi KCB đa tuyến đến mở thêm tài khoản cấp 3 như sau:

+ Tài khoản 34421: Thanh toán về chi KCB đa tuyến đến nội tỉnh + Tài khoản 34422: Thanh toán về chi KCB đa tuyến đến ngoại tỉnh

- Tài khoản 016 - Chi phí KCB đa tuyến đi mở thêm các tài khoản cấp 2, cấp 3 như sau:

+ Tài khoản 0161 - Chi phí KCB đa tuyến đi

+ Tài khoản 01611 - Chi phí KCB đa tuyến đi nội tỉnh

+ Tài khoản 01612 - Chi phí KCB đa tuyến đi ngoại tỉnh

+ Tài khoản 0162 - Chi phí KCB đa tuyến đến

+ Tài khoản 01621 - Chi phí KCB đa tuyến đến nội tỉnh

+ Tài khoản 01622 - Chi phí KCB đa tuyến đến ngoại tỉnh

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1