Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn giống như loạn thần

Triệu chứng tâm thần trong cộng đồng người cao tuổi  Hoang tưởng Paranoid:  Tỷ lệ hiện mắc 0.1% to 8.9% Henderson and Kay 1997, Christenson and Blazer 1984, Forsell and Henderson 1998

Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn giống như

loạn thần

Bruce Allen Old Age Psychiatrist

Hanoi October 2012

Lịch sử ca bệnh:

 người phụ nữ đã ly dị 71 tuổi, nhân viên nghỉ hưu, sống một mình trong nơi ở thuê

 Một người con trai sống khép kín ở gần đó

 Tiền sử 10 năm bị quấy rầy bởi hoang tưởng và ảo giác thính giác

 Chủ nhà vào căn nhà của cô, đặt máy ghi âm, chụp ảnh

và quay video qua trần nhà

 Nghe chủ nhà nói về hành động của mình

 Giấy carton trên vòi hoa sen, một số trang phục mặc bên ngoài

 Không sáng suốt

Lịch sử ca bệnh khác: Mrs MF

 Làm việc nhà tốt

 Thường xuyên rất chu đáo

 Không có khó khăn gì với chức năng mỗi ngày

 Chức năng nhận thức bình thường

 Ra ngoài với bạn 5 ngày một tuần, ăn tối với gia đình con trai 2 lần một tuần, thích tiếp xúc với các cháu

 Ảo giác thính giác được giải quyết bằng

Risperidon 0,5 mg vào buổi tối, hoang tưởng

vẫn còn, không tăng liều do ‘side effects’

 Không làm suy giảm nhận thức hoặc suy giảm hệ thần kinh

 Bệnh nhân tin tưởng rằng đã có tâm thần phân liệt khởi phát sau 55 hoặc 60 tuổi

 Mô tả thuật ngữ để phân biệt những BN này từ những người có bệnh tâm thần phân liệt mạn tính

Roth: Lịch sử tự nhiên của rối

 Nghiên cứu tỷ lệ tử vong:

 Nghiên cứu theo dõi 450 bệnh nhân

Triệu chứng tâm thần trong cộng

đồng người cao tuổi

 Hoang tưởng Paranoid:

 Tỷ lệ hiện mắc 0.1% to 8.9% (Henderson and Kay 1997, Christenson and Blazer 1984, Forsell and Henderson 1998)

 Ảo giác và/ hoặc hoang tưởng ở tuổi 85 (Ostling and Skoog 2002)

 Tỷ lệ hiện mắc: 10.1% (không có sa sút trí tuệ)

 Nhiều khả năng phát triển thành sa sút trí tuệ sau 3 năm

 Những câu trả lời của người trả lời gấp hai lần khả năng báo cáo các triệu chứng tâm thần so với cuộc phỏng vấn bởi bác sĩ tâm thần

Dịch tễ học tâm thần phân liệt (Castle and Murray 1993)

Dịch tễ học tâm thần phân liệt(Castle and Murray1993)

Hiện tượng học

 Tâm thần phân liệt khởi phát sớm:

 Rối loạn hình thức tư duy

 Hiện tượng tâm thần tự động / căng trương lực

 Ý nghĩ đối lập

 Triệu chứng âm tính

 Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn:

 Hoang tưởng (elaborate and organised)

 Bị hại (93% cf 62%) –elaborate and organised

 Hoang tưởng Partition (50%)

 Bị chi phối bởi phương tiện vật lý, Xquang, các phương tiện đặc biệt khác (22%)

Hoang tưởng Partition (Kì quái?)

‘Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn giống như loạn thần ’: Đồng thuận quốc

tế (2000)

 17 đại diện của khoa học cơ bản và nghiên cứu lâm sàng tâm thần phân liệt ở tất cả các châu

lục

 Gặp 2 ngày trong tháng 8 năm 1998

 Nhận xét dịch tễ học, hiện tượng, sinh lí bệnh,

nguyên nhân và điều trị

 Đồng thuận tuyên bố

Sự thống nhất quốc tế

 Khởi phát:

 Tâm thần phân liệt khởi phát muộn: khởi phát sau 40 tuổi

 Khởi phát rất muộn giống loạn thần: khởi phát sau 60 tuổi

 Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn giống loạn thần:

 Nữ chiếm ưu thế

 Giảm cảm giác và cách li xã hội

 Ít rối loạn tư duy và cảm xúc affective blunting

 Ảo giác hình ảnh nhiều hơn

 Không có sự khác biệt trong suy giảm nhận thức(? Nhẹ hơn trong khởi phát muộn)

 Không có sự khác biệt trong kết quả chụp não

 Được xem là khác biệt với tâm thần phân liệt

Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn giống như loạn thần do sa sút trí tuệ?

 Hình ảnh học của não là giống nhau bất chấp tuổi

khởi phát (trái ngược với sự tăng mạnh chất trắng

trong rối loạn cảm xúc khởi phát muộn)

Lâm sàng và nhận thức đa dạng của trạng thái loạn thần ở tuổi già (Almeida et al 1995)

 47 đối tượng ‘paraphrenia muộn’

 33 so sánh bình thường

 Nhóm phân tích phát hiện nhận thức:

 Nhóm 1: ‘Chức năng’

 Suy giảm khả năng điều hành,

 Triệu chứng loạn thần dương tính,

 Tiền sử gia đình có tâm thần phân liệt (Không đáng kể)

 Nhóm 2: ‘Cơ quan’

 Suy giảm nhận thức chung

 Ít triệu chứng loạn thần phức tạp

 Dấu hiệu thần kinh nhiều hơn

 Triệu chứng âm tính (vẫn còn tương đối ít gặp)

Tâm thần phân liệt khởi phát sau tuổi

50(Sachdev and Brodaty et al 1999)

 Đối tượng:

 27 tâm thần phân liệt khởi phát sớm (khởi phát trước 35 tuổi)

 30 tâm thần phân liệt khởi phát muộn (khởi phát sau 50 tuổi)

 34 so sánh

 Lấy từ các dịch vụ sức khỏe tâm thần địa phương

 Các tiêu chí gồm:

 Tâm thần phân liệt theo DSM IIIR

 Không có bệnh lí thần kinh hoặc lạm dụng chất

 Kiểm tra trạng thái tâm thần Mini > 19

 Có thể cung cấp thông tin

Theo dõi trong 5 năm của tâm thần phân liệt khởi phát muộn:

(Sachdev and Brodaty et al 1999)

 Tâm thần phân liệt khởi phát muộn: Kết quả nghiêm trọng đáng kể trên phần lớn sự đo lường

 Được nhập trại nuôi dưỡng ở độ tuổi trẻ hơn

 Giảm chức năng

 Kiểm tra trạng thái tâm thần nhỏ điểm số giảm 6,5 điểm (so sánh

ổn định)

 9 phát triển sa sút trí tuệ, chủ yếu là Alzheimer (không so sánh)

 Nhiều khả năng sa sút trí tuệ nếu

 Kiểm tra trạng thái tâm thần Mini xấu hơn, chức năng hàng ngày nghèo nàn, não thất giãn rộng và thay đổi chất trắng

 Tuy nhiên, 50% là nhận thức ổn định và đánh giá chung là chức năng của họ được cải thiện với

điều trị

Tóm tắt: Tâm thần phân liệt khởi phát rất

muộn giống như loạn thần kết hợp với sa

 Sa sút trí tuệ, mê sảng và rối loạn cảm xúc là

nguyên nhân phổ biến của loạn thần ở người già

Điều trị: Cochrane 2009

 Thuốc chống loạn thần điều trị cho người già với bệnh tâm thần phân liệt khởi phát muộn

 Thử nghiệm có 80% người tham gia > 65

 Gần đây (trong 5 năm)

 38 thử nghiệm (65 bài báo)

 Những người già tham gia hầu hết là tâm thần phân liệt mãn tính

 Kết luận:

Không có bằng chứng,

Kê đơn dựa trên đánh giá lâm sàng và thói quen

Nguyên tắc quản lí

 Điều trị liên kết hợp (Therapeutic alliance)

 Cách li, xa lánh hàng xóm, GP và bạn bè

 Thường cô đơn

 Có thể chấp nhận cơ hội đưa ra bàn luận về sự ngược đãi

 Thiết lập việc thăm khám thường xuyên, khuyến khích việc thảo luận về hoang tưởng cho các nhóm sức khỏe tâm thần

 Không di chuyển chỗ ở

 Thuốc chống loạn thần

 Có lẽ đáp ứng tốt hơn trong tâm thần phân liệt khởi phát sớm

 Depot thuốc chống loạn thần có lẽ hiệu quả hơn

 Dùng liều thấp hơn

Thuốc chống loạn thần ở người già

 Tăng nhạy cảm:

 Tăng tác dụng phụ

 Rối loạn vận động ngoại tháp (nguy cơ cao 5-6 lần với qui chuẩn)

 Tăng tỷ lệ suy giảm nhận thức (sa sút trí tuệ)

 Tăng nguy cơ của CVA (sa sút trí tuệ)

 Tăng nguy cơ tử vong của tất cả các nguyên nhân (sa sút trí tuệ)

Tâm thần phân liệt khởi phát rất muộn giống loạn thần – Đồng thuận: điều trị

 Điều trị chính: Thuốc chống loạn thần

 Khởi đầu thấp và tăng liều từ từ

 10 - 50% liều của tâm thần phân liệt khởi phát sớm

 Chọn thuốc chống loạn thần liều rất thấp cho phù hợp

 Thuốc chống loạn thần không điển hình thích hợp do hạn chế tác dụng phụ ngoại tháp và loạn động muộn

 Thận trọng với clozapin(nhiều tác dụng phụ hơn)

Kết luận

 Nghiên cứu qui mô trong 30 năm qua

 Có thể khó khăn để phân biệt những người phát

triển sa sút trí tuệ về các biểu hiện ban đầu

 Nguyên nhân không rõ ràng

 Sự thay đổi thoái hóa chung không có mặt

 Chưa giải quyết về việc tốt nhất nên phân loại cùng với tâm thần phân liệt hoặc là rối loạn riêng biệt

theo đúng nghĩa của nó

 Các triệu chứng được cải thiện với thuốc chống

loạn thần