Quản lý nhà nước về lao động trên địa bàn tỉnh kiên giang

Là một trongnhững tỉnh kinh tế trọng điểm phía Nam và đang vươn lên, phát triển mạnh m , đang hình thành các khu, cụm công nghiệp đòi hỏi phải có lực lượng laođộng có trình độ, tay nghề

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN VIỆT BẰNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LAO ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG

Trong quá trình học và thực hiện luận văn tốt nghiệp, còn có sự giúp

đỡ, tạo điều kiện tốt nhất của Ban Giám đốc và đồng nghiệp Sở Lao động –Thương binh và X hội tỉnh Kiên Giang, của đồng nghiệp, cơ quan ban ngành

có liên quan Tôi xin chân thành cảm ơn và trân trọng sự quan tâm, giúp đỡđó

Một lần nữa xin chân thành cảm ơn!

TP Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 3 năm 2017

N uyễn V ệt Bằn

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn “Quản lý nhà nước về lao động trên địa bàn tỉnh Kiên

Giang” được thực hiện từ tháng 10/2016 đến tháng 3/2017 Luận văn sử dụng

thông tin từ nhiều nguồn khác nhau Các thông tin này đ được chỉ rõ nguồn gốc, có một số thông tin thu thập từ thực tế của địa phương, một số tài liệu đ được phân tích, tổng hợp và xử lý với mục đích nghiên cứu khoa học trong phạm vi đề tài luận văn

Tôi xin cam đoan:

1 Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này hoàn toàn trung thực

và có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng, đảm bảo

2 Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này hoàn toàn vì mục đíchkhoa học, cống hiến, không có mục đích vụ lợi hoặc làm sai lệch thông tinảnh hưởng đến đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

3 Cam kết đ nghiêm túc nghiên cứu, minh bạch trong sử dụng thông tin,không làm ảnh hưởng đến uy tín của bất cứ nhà nghiên cứu nào có liên quanđến đề tài của luận văn

TP Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 3 năm

2017

Tá ả Luận văn

N uyễn V ệt Bằn

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 8

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ 10 LAO ĐỘNG

1.1.5 Việc làm và người có việc làm 13

1.1.6 Thất nghiệp và người thất nghiệp 15 1.2 Khái niệm quản lý, quản lý nhà nước và quản lý nhà nước về 16 lao động

1.2.3 Quản lý nhà nước về lao động 20

1.4 Thẩm quyền Quản lý nhà nước về lao động 21 1.5 Vai trò của Quản lý nhà nước về lao động 22 1.6 Những yếu tố tác động đến Quản lý nhà nươc về lao động 25

1.6.1 Hệ thống pháp luật và chính sách của Nhà nước về lao

1.6.2 Dân số - chất lượng nguồn lao động 26

1.6.3 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước 27

1.6.4 Tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện 30

Quản lý nhà nước về lao động

2.2.2 Thực trạng về Nguồn lao động 37 2.3 Tình hình Quản lý nhà nước về lao động trên địa bàn tỉnh Kiên 39 Giang

2.3.1 Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 39

2.3.2 Ban hành và thực hiện văn bản quy phạm pháp luật của 40

tỉnh Kiên Giang

2.3.3 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về lao động 42

2.3.4 Về đội ngũ cán bộ, công chức 43 2.4 Một số kết quả về quản lý lao động, giải quyết việc làm thời 44 gian qua

3.1 Dự báo tình hình 59

3.2.1 Chủ trư ng, quan điểm của Trung ư ng 60

3.2.2 Chủ trư ng, quan điểm của tỉnh Kiên Giang 61 3.3 Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về lao động 62 trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

3.3.1 Tiếp t c xây dựng và hoàn thiện văn bản quản lý nhà nước 62

về lao động

3.3.2 Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật 63

3.3.3 Kiện toàn tổ chức, bộ máy quản lý nhà nước 64

3.3.4 Tăng cường phối hợp giữa c quan quản lý nhà nước về 70

lao động, việc làm với các c quan, tổ chức khác.

3.3.5 Tăng cường sử d ng các nguồn lực khác có hiệu quả 70

3.3.6 Đ y mạnh nâng cao chất lượng nguồn lao động và giải 72

quyết việc làm cho người lao động

3.3.6.2 Phát triển thị trường lao động 77

3.3.7 Giải quyết việc làm thông qua chư ng trình, đề án 80

3.3.8 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra; giải quyết khiếu 84

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý o ọn đề tà

Lực lượng lao động là yếu tố không thể thiếu để thực hiện các hoạtđộng lao động – hoạt động quan trọng nhất của con người nhằm tạo ra củacải vật chất và các giá trị tinh thần cho x hội Trong bối cảnh hội nhập, toàncầu hóa, Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển, nhưng cũng phải đối mặtvới những thách thức rất lớn, trong đó có vấn đề nâng cao hiệu quả sử dụngnguồn lao động x hội Hơn lúc nào hết, nguồn lao động Việt Nam đang đứngtrước nguy cơ gia tăng thất nghiệp do không đáp ứng được yêu cầu về chấtlượng, đặc biệt ở các lĩnh vực hoạt động đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹnăng nghề nghiệp cao do quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế…

Kiên Giang là tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long, có kinh

tế chủ yếu là nông nghiệp và đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướngphát triển công nghiệp, du lịch - thương mại và dịch vụ; nguồn lao động dồidào Tuy nhiên, do chất lượng nguồn lao động còn thấp nên chưa đáp ứngđược yêu cầu hiện tại và xu hướng phát triển trong tương lai Là một trongnhững tỉnh kinh tế trọng điểm phía Nam và đang vươn lên, phát triển mạnh

m , đang hình thành các khu, cụm công nghiệp đòi hỏi phải có lực lượng laođộng có trình độ, tay nghề cao với cơ cấu hợp lý, giải quyết việc làm hiệuquả đòi hỏi phải có sự tham gia của các cấp, các ngành chức năng của tỉnh,đặc biệt là cơ quan quản lý nhà nước về lao động của tỉnh

Tương đồng với các tỉnh, thành phố khác, tỉnh Kiên Giang dư thừasức lao động ở nông thôn thì khu vực thành thị, đặc biệt ở những nơi ngànhcông nghiệp, dịch vụ, du lịch phát triển lại thiếu hụt lao động trầm trọng;nguồn lao lao động dồi dào nhưng chủ yếu là lao động phổ thông, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề thấp và chủ yếu đào tạo nghề trong lĩnh vực nông

nghiệp Điều này dẫn đến việc Nhà nước phải điều tiết về quy luật cung cầunguồn lao động trong x hội, nâng cao chất lượng nguồn lao động nhằm hạnchế tình trạng lao động thất nghiệp do chất lượng lao động không đáp ứngđược yêu cầu công việc; do cung, cầu lao động chưa được liên thông hiệuquả.

Trước yêu cầu mới hiện nay, việc tăng cường công tác quản lý nhànước về lao động là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Đểnguồn lực lao động sử dụng hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước là đòi hỏi cấp thiết

Để giải quyết những vấn đề đặt ra và góp phần vào phát triển kinh tế

x hội của tỉnh nhà, tôi mạnh dạn chọn nội dung "Quản lý nhà nước về lao

động trên địa bàn tỉnh Kiên Giang" làm đề tài luận văn thạc sĩ.

2 Tình hình nghiên ứu l ên qu n đến đề tà luận văn

Quản lý nhà nước về lao động luôn là một trọng tâm của đời sống x hội không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, ngay cả ở những quốc gia phát triển và giàu có nhất thì đây vẫn là nhiệm vụ cần quan tâm hàng đầu của các nhà l nh đạo quốc gia, cũng như các nhà quản lý nhà nước ở nhiều cấp độ Nghiên cứu về lao động,việc làm, quản lý nhà nước vềlao động, giải quyết việc làm đ được nhiều nhà khoa học x hội học; kinh tế học, quản lý học…) đề cập Có thể kể ra một số trong số các công trình đó như:

Ngô Quỳnh An, Luận án tiến sĩ, bảo vệ năm 2012, Trường Đại học Kinh

tế Quốc Dân Trong đề tài: “Tăng cường khả năng tự tạo việc làm cho thanh

niên Việt Nam” đề tài đ phân tích các ảnh hưởng tới khả năng có được việclàm được trả lương cho toàn bộ dân số từ 10 tuổi trở lên trong khi các yếu tốkhác được giữ nguyên Kết quả nghiên cứu cho thấy trình độ phải đạt từ trungcấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học và dạy nghề trở lên mới

tăng khả năng có được việc làm của người lao động, yêu cầu về trình độ nàylàm tăng khả năng có việc làm của nữ cao hơn so với nam Như vậy trình độvăn hóa, đào tạo nghề có ảnh hưởng lớn đến cơ hội có việc làm của ngườilao động Trong nghiên cứu này, tác giả cũng chỉ ra rằng lao động là ngườithuộc các hộ gia đình nghèo có khả năng có được việc làm cao hơn ở những

hộ gia đình không nghèo Nguyên nhân có thể là do gia đình nghèo thì độnglực thúc đẩy các thành viên tìm kiếm việc làm để cải thiện cuộc sống mạnh

m hơn Ngoài ra nó cũng phù hợp với cơ cấu việc làm hiện nay đối vớingười nghèo, phổ biến nhiều công việc lao động chân tay và việc làm trongkhu vực phi kết cấu Đối với nữ trong các gia đình nghèo, xác suất có việclàm cũng cao hơn so với nam giới

Nguyễn Trọng Vân, Luận văn Thạc sĩ, bảo vệ năm 2014, Trường Đại học Kinh tế, Đại học quốc gia Hà Nội Trong đề tài “Giải quyết việc làm cho

thanh niên nông thôn tỉnh Hà Tĩnh” Tác giả đ phân tích làm rõ thực trạngviệc làm, các yếu tố tác động đến giải quyết việc làm cho thanh niên nôngthôn tỉnh Hà Tĩnh trong những năm qua; chỉ ra những thành tựu, hạn chế vànguyên nhân từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu để giải quyết việc làm chothanh niên nông thôn ở tỉnh Hà Tĩnh phù hợp với điều kiện cụ thể của địaphương Kết quả của nghiên cứu đ chỉ ra rằng, ngoài các yếu tố về đặc điểmkinh tế x hội, điều kiện tự nhiên thì các yếu tố ảnh hưởng lớn đến công tácgiải quyết việc làm cho lao động nông thôn như các chính sách tạo việc làmcho thanh niên, hỗ trợ về vốn sản xuất, kỹ thuật, đào tạo nghề

- Bài viết của ông Lê Quang Trung – Phó Cục trưởng Cục việc làm:

Những vấn đề đặt ra trong lĩnh vực lao động – việc làm thời kỳ hội nhập,

tháng 12/2016, Tạp chí Lao động và X hội số 521

Bài viết đ đề cặp đến cơ hội và thách thức khi Việt Nam đ và đang hộinhập sâu rộng với khu vực và các nước trên thế giới, các vấn đề đó là:

Hội nhập s tạo được nhiều việc làm và nâng cao chất lượng việc làm; nguồnlao động của Việt Nam lớn nhưng chất lượng còn hạn chế cả về chuyênmôn, kỹ thuật, thể lực và cả về ý thức, tác phong làm việc; năng suất laođộng thấp; vấn đề di chuyển lao động tạo ra nhiều cơ hội về việc làm nhưngcũng có nhiều mặt trái cần giải quyết; hệ thống thông tin thị trường lao độngcòn nhiều hạn chế; cần quan tâm đến đảm bảo an sinh x hội, hỗ trợ kịp thờicho người lao động mất việc làm trong quá trình cạnh tranh về lao động Tácgiả bài viết cũng đề nghị thời gian tới cần quan tâm đến các nội dung: Hoànthiện hệ thống chính sách, pháp luật về lao động, việc làm và các văn bảnliên quan cho phù hợp với các cam kết và điều kiện của Việt Nam; Hoànthiện và phát triển thị trường lao động để tạo điều kiện cho thị trường laođộng phát triển đúng theo quy luật của nó; Nâng cao chất lượng nguồn laođộng về trình độ chuyên môn, tay nghề và kỹ năng hành nghề; Tăng cườngtuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động trong nước và pháp luật lao độngkhu vực và các nước có hợp tác về lao động; Xây dựng mối quan hệ laođộng minh bạch, lành mạnh nhằm ngăn ngừa và hạn chế tranh chấp laođộng; Hoàn thiện hệ thống an sinh x hội.

- Bài viết của Thạc sĩ Trịnh Hoàng Lâm: Một số giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam, tháng 6/2016, Tạp chí Lao động và X

hội số 528

Nội dung bài viết, tác giả đ nêu bật đặc điểm nguồn nhân lực ViệtNam, về dân số đông thứ 13 trên thế giới; lực lượng lao động Việt Nam dồidào với hơn 53 triệu người, trong đó 50% lao động có độ tuổi từ 15 đến 39;trình độ qua đào tạo thấp, phân bố lao động trẻ khu vực nông thôn nhiều hơnthành thị; và tình hình sử dụng nhân lực với tình trạng thiếu việc làm và thấtnghiệp còn cao Tác giả bài viết đ phân tích những mặt hạn chế của nguồnnhân lực Việt Nam, nguyên nhân của những hạn chế đó Từ đó đ đề xuất

các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam trong thời giantới: Tiếp tục đổi mới quản lý nhà nước, hoàn thiện bộ máy và đổi mớiphương pháp quản lý, tạo cơ chế chính sách để phát triển nguồn nhân lực;Đảm bảo nguồn lực về tài chính; Đẩy mạnh cải cách giáo dục; Chủ động hộinhập.

- Bài viết của Phó Giáo sư, tiến sĩ Vũ Hoàng Ngân và Thạc sĩ Hoàng

Thị Huệ: Giải pháp nâng cao năng suất lao động trong các doanh nghiệp Việt Nam, tháng 8/2016, Tạp chí Lao động và X hội số 532.

Bài viết đ đề cặp đến năng suất lao động doanh nghiệp Việt Nam, quanghiên cứu dựa trên cơ sở dữ liệu điều tra doanh nghiệp từ năm 2011 đếnnăm 2014, năng suất lao động Việt Nam tăng dần qua các năm, năng suất laođộng bình quân chung năm 2011 đạt 241,29 triệu đồng/lao động, đến năm

2014 tăng lên 306,83 triệu đồng/lao động, giai đoạn này tăng bình quân hàngnăm là 8,34%/năm Tác giả bài viết đ đề xuất một số giải pháp để nâng caonăng suất lao động của các doanh nghiệp Việt Nam: Cải thiện hoạt độngquản trị doanh nghiệp; Đầu tư cho khoa học và công nghệ; Nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực; Tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển doanhnghiệp

Phùng Ngọc Triều, Luận văn Thạc sĩ, bảo vệ năm 2007, Trường Đại học

Kinh tế TP Hồ Chí Minh Trong luận văn Thạc sĩ “Các nhân tố ảnh hưởng đến

việc làm phi nông nghiệp của lao động nông thôn huyện Tam Nông, tỉnh ĐồngTháp” đ xác định mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội làmviệc phi nghiệp của lao động nông thôn đó là: Giới tính của lao động có tácđộng nhiều đến khả năng tham gia hoạt động phi nông nghiệp của lao độngtrong vùng Tác động của yếu tố này thể hiện nữ giới có khả năng tham gia hoạtđộng phi nông nghiệp tại địa phương cao hơn nam giới, họ tham gia dưới cáchình thức việc làm tự tạo như buôn bán, may

mặc, thiêu hay việc làm hàng gia công tại nhà; Trình độ giáo dục ảnh hưởngđến khả năng tham gia việc làm phi nông nghiệp, xu hướng chung là trình

độ giáo dục của lao động càng cao thì khả năng tham hoạt động phi nôngnghiệp càng lớn Bên cạnh đó học nghề cũng có tác động rất lớn thúc đẩy laođộng tham gia hoạt động phi nông nghiệp và đặc biệt đối với lao động nữ thìhọc nghề có tác động mạnh hơn lao động nam; Thông tin việc làm có tácđộng khá lớn đến khả năng tham gia hoạt động phi nông nghiệp của laođộng, nhưng là tác động ngược chiều Lao động có biết nguồn cung cấpthông tin về việc làm phi nông nghiệp nhưng khả năng tham gia rất ít dochất lượng nguồn thông tin kém và việc làm không phù hợp; Các nhà máy,

tổ hợp sản xuất chưa thể hiện tác động rõ nét đối với vùng nghiên cứu tronghiện tại nhưng sự xuất hiện và phát triển của chúng s có tác động tích cựcđến khả năng tham gia hoạt động phi nông nghiệp của người lao động

Các giáo trình, công trình nghiên cứu, bài viết nói trên đ có đóng góphết sức quan trọng vào lý luận cũng như thực tiễn quản lý nhà nước về laođộng và giải quyết việc làm nói chung Tuy nhiên, mới chỉ đề cập đến từngvấn đề, từng khía cạnh hoặc tập trung giải quyết một số vấn đề riêng lẻ vềlao động hoặc giải quyết việc làm hoặc chỉ là những nghiên cứu chung toànquốc hoặc địa phương khác Chưa có một công trình nào nghiên cứu mộtcách cụ thể và chi tiết vấn đề quản lý nhà nước về lao động, giải quyết việclàm trên địa bàn tỉnh Kiên Giang Luận văn này là một hướng cứu của tácgiả nhằm khắc phục điều đó

3 Mụ đí và n ệm vụ

- Mục đích: Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý nhà nước vềlao động; đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về lao động trong nhữngnăm qua trên địa bàn tỉnh Kiên Giang; tác giả tập trung đánh giá về công táctriển khai và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật; công tác đào tạo

nâng cao chất lượng nguồn lao động; công tác thông tin thị trường lao động

và công tác giải quyết việc làm; công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý viphạm pháp luật về lao động trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước vềlao động trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

đó trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về lao độngtrên địa bàn tỉnh Kiên Giang

4 Đố tượn và p ạm v n ên ứu

- Đối tượng: Quản lý nhà nước về lao động

Quản lý nhà nước về lao động là một lĩnh vực quản lý rất rộng, cónhiều nội dung như quản lý nguồn lao động, thông tin thị trường lao động,đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho đến quản lý mối quan hệ lao động nhưhợp đồng lao động, nội quy lao động, thỏa ước lao động tập thể, tiền lương,hòa giải tranh chấp lao động, đình công l n công… Với thời gian xác định,tác giả giới hạn nội dung nghiên cứu tập trung vào vấn đề quản lý nhà nước

về lao động, nghiên cứu chủ yếu đối với nguồn lao động, chất lượng laođộng và giải quyết việc làm cho người lao động trên địa bàn tỉnh KiênGiang

- Phạm vi về không gian: Trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2012 đến năm 2016, tầm nhìn đến năm 2020 và những năm tiếp theo

5 P ươn p áp n ên ứu

- Phương pháp luận: Đề tài luận văn thực hiện trên cơ sở phương pháp chủ nghĩa duy vật biện chứng và logic

- Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Sử dụng phương pháp nghiên cứutài liệu; phương pháp tổng hợp, phân tích nhằm tạo lập thông tin phục vụcho nghiên cứu, đánh giá các khía cạnh thực hiện công tác quản lý nhà nước

về lao Sử dụng phương pháp thống kê, phương pháp so sánh đối chiếunhững kết quả từ thực tiễn để làm sáng tỏ những kết quả đạt được cũng nhưnhững tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý nhà nước vềlao động; trên cơ sở đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về laođộng trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

6 Ý n ĩ ủ luận văn

- Ý nghĩa lý luận: Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận cũng như phântích và đánh giá về thực trạng công tác quản lý nhà nước về lao động trênđịa bàn tỉnh Kiên Giang

mở việc làm, chắp nối cung cầu lao động và góp phần nâng cao hình ảnh laođộng Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế

7 Kết ấu ủ luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục tài liệu tham khảo, luận văn có 3 chương với những nội dung chính:

Chương 1 Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về lao động;

Chương 2 Thực trạng quản lý nhà nước về lao động trên địa bàn tỉnh Kiên Giang;

Chương 3 Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về lao động trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LAO ĐỘNG

1 1 Một số á n ệm ơ bản

1.1.1 Lao động: là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người

nhằm thay đổi các vật thể tự nhiên phù hợp với nhu cầu của con người Thựcchất là sự vận động của sức lao động trong qua trình tạo ra của cải vật chấtcho x hội, lao động cũng chính là quá trình kết hợp của sức lao động và tưliệu sản xuất để sản xuất ra sản phẩm phục vụ nhu cầu con người Có thể nóilao động là yếu tố quyết định cho mọi hoạt động kinh tế

1.1.2 Nguồn lao động

Nguồn lao động là toàn bộ những người đủ 15 tuổi trở lên có việc làm

và những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng đangthất nghiệp, đang đi học, đang làm nội trợ trong gia đình mình hoặc chưa cónhu cầu làm việc và những người thuộc tình trạng khác

Như vậy, khái niệm về nguồn lao động hẹp hơn so với khái niệmnguồn nhân lực Nguồn lao động không bao gồm lao động trẻ em Nguồn laođộng gồm hai bộ phận: bộ phận hoạt động tích cực) và bộ phận chưa hoạtđộng tiềm tàng)

Bộ phận hoạt động của nguồn lao động gồm những người đang và sẵnsàng tham gia lao động, những người đang tích cực tìm việc làm và nhữngngười thực tế đang làm việc

Bộ phận chưa hoạt động của nguồn lao động gồm những người có khảnăng lao động nhưng tạm thời chưa tham gia lao động vì những lý do nhưđang đi học, đang làm nội trợ trong gia đình, chưa có nhu cầu làm việc…

1.1.3 Lực lượng lao động

Quan niệm về lực lượng lao động nhìn chung tương đối thống nhất

giữa các tổ chức và quốc gia trên thế giới.

Theo Tổ chức Lao Động Quốc Tế ILO), lực lượng lao động là dân sốtrong độ tuổi lao động thực tế có việc làm và những người thất nghiệp

Trong khái niệm của ILO không đề cập đến phạm trù “có khả năng laođộng” và không bao gồm số người “trên độ tuổi lao động đang làm việc”

Nhiều học giả cho rằng, lực lượng lao động bao gồm tất cả nhữngngười có việc làm và những người thất nghiệp, tức là ngoài bộ phận dân sốtrong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, trong lực lượng lao động cầntính thêm cả lao động trẻ em và lao động cao tuổi Quan điểm này thực tếhơn quan điểm của ILO vì ở các nước đang phát triển, số Người lao độngdưới tuổi và trên tuổi thực tế đang làm việc chiếm một tỷ lệ khá cao trongdân số

Trong nhân khẩu học và kinh tế lao động, người ta còn xác định nhânkhẩu hoạt động kinh tế và nhân khẩu không hoạt động kinh tế Theo cáchhiểu của Tổ chức khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và Tổng cục thống kêViệt Nam, khái niệm lực lượng lao động được hiểu đồng nghĩa với kháiniệm dân số hoạt động kinh tế Khái niệm “lực lượng lao động” hẹp nghĩahơn so với khái niệm "nguồn lao động” Theo nghĩa đ nêu, lực lượng laođộng chính là bộ phận hoạt động của nguồn lao động không tính bộ phậnchưa hoạt động) Cụ thể: Lực lượng lao động là những người đủ 15 tuổi trởlên có việc làm và những người thất nghiệp

Để thấy rõ hơn về những khái niệm trên, có thể biểu diễn mối quan hệgiữa dân số, nguồn nhân lực, nguồn lao động và lực lượng lao động theo sơ

đồ sau:

Ghi chú: Lực lượng vũ trang thường xuyên không thuộc đối tượng thống kê dân sự.;…[8, trang 11].

1.1.4 Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực là tiềm năng về lao động trong thời kỳ xác định củamột địa phương, một ngành, một vùng, một quốc gia, một khu vực hay trêntoàn thế giới Đây là nguồn lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế - x hội,

là nguồn cung cấp sức lao động cho x hội, đóng vai trò tạo ra mọi giá trị củacải vật chất, văn hóa và dịch vụ cho x hội

Quan niệm về nguồn nhân lực có một số sự khác biệt giữa các quốc gia.Theo từ điển Thuật ngữ Pháp 1977-1985), nguồn nhân lực bao gồm nhữngngười trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động và mong muốn có

việc làm Như vậy, những người trong độ tuổi lao động, có khả năng laođộng nhưng không mong muốn có việc làm, theo quan niệm này, khôngđược tính vào nguồn nhân lực Một số quốc gia khác có quan niệm ở chỗnguồn nhân lực không có giới hạn trên về tuổi nó bao gồm cả những ngườikhông mong muốn có việc làm, tức quy mô nguồn nhân lực theo quan niệmnày s lớn hơn quan niệm trên.

Ở Việt Nam, theo quy định của Tổng cục Thống kê, nguồn nhân lựcbao gồm những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, có tínhthêm cả lao động trẻ em và lao động cao tuổi

Lao động trẻ em là lao động chưa đủ 15 tuổi, chưa trưởng thành cả

về thể chất và tinh thần đang làm việc

Lao động cao tuổi là lao động trên độ tuổi lao động theo quy định của Pháp luật trên 55 đối với nữ và trên 60 tuổi đối với nam) đang làm việc

Khi nói đến nguồn nhân lực không đơn thuần chỉ là số lượng lao động

mà đó là sự tổng hợp cả số lượng và chất lượng của bộ phận dân số có thểtham gia vào hoạt động kinh tế – x hội

Chất lượng nguồn nhân lực được thể hiện bằng các chỉ tiêu về tìnhtrạng thể lực; trình độ học vấn; trình độ chuyên môn, kỹ thuật; kỹ năngnghiệp vụ, nghề; tính năng động x hội khả năng sáng tạo, tính linh hoạt, mức

độ sẵn sàng tham gia lao động…); tác phong nghề nghiệp [8, trang 13]

1.1.5 Việc làm và người có việc làm

- Việc làm: Ở nước ta, có một số quan niệm về việc làm Theo giáotrình kinh tế lao động của trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh,việc làm được hiểu là: “Sự kết hợp giữa sức lao động với tư liệu sản xuấtnhằm biến đổi đối tượng lao động theo mục đích của con người” Một sốhọc giả lại cho rằng: “Bất cứ hoạt động nào trong đường biên sản xuất của

hệ thống tài khoản quốc gia đều được coi là việc làm”

Về cơ bản, các định nghĩa trên đều thống nhất với quy định điều 9 của

Bộ Luật lao động năm 2012: “Việc làm là mọi hoạt động lao động tạo ra nguồnthu nhập mà không bị pháp luật cấm” đều được thừa nhận là việc làm

Như vậy, việc làm theo khái niệm trên bao gồm ba dạng:

+ Làm các công việc để nhận tiền công, tiền lương bằng tiền mặt hoặcbằng hiện vật cho công việc đó

+ Làm các công việc để thu lợi nhuận cho bản thân bao gồm hoạtđộng nông nghiệp trên đất do chính thành viên đó sở hữu, quản lý hay cóquyền sử dụng hoặc hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp do chính thànhviên đó làm chủ toàn bộ hoặc một phần

+ Làm các công việc cho hộ gia đình mình nhưng không được trả thùlao dưới hình thức tiền công, tiền lương cho công việc đó bao gồm sản xuấtnông nghiệp trên đất do chủ hộ hoặc một thành viên trong hộ sở hữu, quản lýhay có quyền sử dụng hoặc hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp do chủ hộhoặc một thành viên trong hộ làm chủ hoặc quản lý

Người có việc làm: Ở Việt Nam theo từ điển thuật ngữ Lao động Thương binh và X hội, người có việc làm là người làm việc trong mọi lĩnhvực, ngành nghề, dạng hoạt động có ích, không bị pháp luật ngăn cấm, manglại thu nhập để nuôi sống bản thân và gia đình, đồng thời đóng góp một phầncho x hội

-Như vậy, trong khái niệm người có việc làm không có quy định cậntrên và cận dưới của độ tuổi lao động Có nghĩa là, những người trên tuổilao động và dưới tuổi lao động, nếu đang làm việc trong những lĩnh vực,ngành nghề dạng hoạt động có ích, mang lại thu nhập cũng đều được coi làngười có việc làm

Số người có việc làm được chia thành hai loại: người có việc làm đầy

đủ và người thiếu việc làm

+ Theo từ điển thuật ngữ Lao động - Thương binh và X hội: Người cóviệc làm đầy đủ là những người có việc làm với thời gian làm việc không íthơn mức giờ chuẩn quy định cho người đủ việc làm trong tuần lễ điều trahoặc là những người làm việc dưới mức giờ chuẩn quy định cho người đủviệc làm nhưng không có nhu cầu làm thêm.

+ Người thiếu việc làm là người trong khoảng thời gian điều tra cóthời gian làm việc dưới mức quy định chuẩn cho người đủ việc làm và cónhu cầu làm việc thêm Người thiếu việc làm có hai dạng: Thiếu việc làm vôhình và thiếu việc làm hữu hình

Người thiếu việc làm vô hình là người có thời gian làm việc tuy đủhoặc vượt mức chuẩn quy định về đủ số giờ làm việc, nhưng việc làm cónăng suất thấp, thu nhập thấp, và họ có nhu cầu tìm kiếm việc làm thêm hoặcviệc làm khác

Người thiếu việc làm hữu hình là người có việc làm nhưng số giờ làm việc ít hơn mức quy định chuẩn và họ có nhu cầu tìm việc thêm

1.1.6 Thất nghiệp và người thất nghiệp

- Thất nghiệp: Thất nghiệp là một hiện tượng kinh tế x hội tồn tạitrong nhiều chế độ x hội Hiểu theo đúng nghĩa của từ là mất việc làm, nóicách khác đó là sự tách rời sức lao động ra khỏi tư liệu sản xuất

Theo quan niệm của Tổ chức Lao động quốc tế lại cho rằng thấtnghiệp là tình trạng tồn tại khi một số người trong lực lượng lao động muốnlàm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền công thịnh hành

Ở nước ta, theo từ điển thuật ngữ Lao động Thương binh và X hội,thất nghiệp được hiểu là tình trạng một bộ phận trong lực lượng lao độngmuốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm với mức tiền côngkhông thấp hơn mức tiền lương tối thiểu hiện hành

- Người thất nghiệp: Ở Việt Nam khái niệm người thất nghiệp được

hiểu là người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, có nhu cầu làmviệc, trong tuần lễ điều tra không có việc làm hoàn toàn không có việc làmhoặc làm việc dưới mức thời gian chuẩn quy định cho người có việc làm).

Trên thế giới khái niệm về người thất nghiệp tương đối giống nhau.Theo Tổ chức Lao động Quốc tế người thất nghiệp là người trong độ tuổilao động, có khả năng lao động, trong tuần lễ tham khảo không có việc làm,đang có nhu cầu tìm việc làm và có đăng ký tìm việc làm theo quy định

Như vậy, khái niệm người thất nghiệp của Tổ chức Lao động Quốc tế

và của Việt Nam tương đối giống nhau và trùng với khái niệm người chưa

có việc làm Nhìn chung các khái niệm về người thất nghiệp đều có ba tiêuchí cơ bản là: không có việc làm, có khả năng lao động và đang tìm kiếmviệc làm Tuy nhiên, giữa các quốc gia cũng có sự sai lệch về việc xác địnhkhoảng thời gian không có việc là Ở Thái Lan khoảng thời gian đó là 7 ngàytrước lúc điều tra, ở Úc là 4 tuần trước lúc điều tra Ở Việt Nam, theo kháiniệm trong các cuộc điều tra lao động - việc làm hàng năm, khoảng thời gianngười thất nghiệp không có việc làm được quy định là 7 ngày

Xem Luận văn Thạc sĩ: "Phân tích và đề xuất giải pháp đảm bảo việc làm tại tỉnh Tiền Giang đến năm 2020", của tác giả Trần Quốc Việt, bảo vệ

tại: Trường Đại học Bách khoa Hà Nội)

1.2 K á n ệm quản lý, quản lý n à nướ và quản lý n à nướ về

- Henry Fayol (1841-1925) quản lý là một tiến trình bao gồm tất cảcác khâu từ lập kế hoạch, tổ chức, l nh đạo, kiểm tra các nỗ lực của mỗithành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chứcnhằm đạt mục tiêu.

- Theo Harold Koontz: Quản lý là một hoạt động thiết yếu bảo đảm sựphối hợp nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt đến mục tiêu nhất định của tổchức

- Theo Hariparker Follit (1868-1933): Quản lý là một nghệ thuật khiếncông việc được thực hiện thông qua người khác

Như vậy có thể nói quản lý gắn liền với tổ chức Tổ chức được hiểunhư một nhóm có cấu trúc nhất định những con người cùng hoạt động vìmột mục đích chung mà một con người riêng lẻ không thể đạt đến Do vậy,bất luận một tổ chức có mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần phải

có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động và đạt được mụcđích của tổ chức đề ra

Vấn đề cốt lõi của quản lý là vấn đề tổ chức nên có thể hiểu quản lý là

“Tiến trình, hoạt động hay giám sát việc thực thi nhiệm vụ để đảm bảo rằngcác hoạt động trong tổ chức được thực hiện theo hướng đạt được các mụctiêu đ đề ra của tổ chức – đặc biệt là nhiệm vụ tạo ra và duy trì các điều kiện

để thực hiện tốt mục tiêu thông qua việc kết hợp những nổ lực của các nhómkhác nhau trong tổ chức, cũng là một nhóm người trong tổ chức liên quanđến việc quản lý tổ chức đó”

Mặt khác khi đề cập đến quản lý thì luôn phải trả lời các câu hỏi: Aiquản lý Chủ thể quản lý?); quản lý ai, quản lý cái gì Khách thể quản lý?);quản lý như thế nào Phương thức quản lý?); quản lý bằng cái gì Công cụquản lý?); quản lý để làm gì Mục tiêu quản lý?) Chính vì vậy, có thể định

nghĩa về quản lý một cách khái quát nhất: Quản lý là tác động có tổ chức, có

đích hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm đạt được m c tiêu định trước.

Theo quan điểm phổ biến hiện nay, quản lý là một hoạt động có nhữngchức năng sau:

- Chức năng kế hoạch: Đây là khâu đầu tiên của chu trình quản lý

- Chức năng tổ chức: Sự chuyển hóa các ý tưởng trong kế hoạch biến thành hiện thực

- Chức năng chỉ đạo, điều hành: Điều khiển hệ thống là cốt lõi của chức năng chỉ đạo, nó tích hợp với hai chức năng trên

- Chức năng kiểm tra: Là chức năng cơ bản và quan trọng của quản lý.Trong một chu kỳ quản lý của tổ chức, cả bốn chức năng này phảiđược thực hiện liên tiếp và đan xen vào nhau, phối hợp bổ sung cho nhautạo sự kết nối giữa chu trình này sang chu trình khác theo hướng phát triển,trong đó thông tin luôn là yếu tố xuyên suốt không thể thiếu trong việc thựchiện các chức năng quản lý, đồng thời là cơ sở để đưa ra quyết định trongquản lý [7]

1.2.2 Quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước là hoạt động chủ yếu của cơ quan chấp hành quyềnlực nhà nước; Quản lý nhà nước là sự quản lý của nhà nước đối với x hội vàcông dân, là sự quản lý về chính trị - x hội; trên một phương diện nhất địnhlại là tổ chức hành động và vì vậy quản lý là sự tác động có định hướng, cómục tiêu theo chủ đích đến toàn bộ tiến trình x hội và hệ thống các hành vibởi hoạt động của con người trong đời sống x nhằm thúc đẩy và hướng tới

sự vận động, phát triển của x hội phù hợp với sự vận động và phát triển củaquy luật khách quan

Quản lý nhà nước là một quá trình phức tạp, đa dạng và là một yếu tốkhông thể thiếu được trong đời sống x hội X hội phát triển càng cao thì

nhu cầu quản lý càng lớn, nội dung quản lý càng tinh vi hiện đại, vì đối tượng tác động của nó là những khách thể phúc tạp, đó là hệ thống các hành

vi con người có ý chí và tư duy độc lập), thông qua hoạt động của cơ quan,

tổ chức của con người và các mối quan hệ phát sinh trong quá trình hoạtđộng của đời sống x hội mà nội dung bao trùm nhất là quản lý x hội

Trong x hội khi chưa có nhà nước, quyền lực đó mang tính chất x hội được củng cố, bảo đảm bằng sự thống nhất có tính quy ước của cộng đồng

và người đứng đầu có uy tín và sự tôn trọng của thành viên trong cộng

đồng được thể hiện chủ yếu dưới các quy phạm x hội Từ khi nhà nước xuấthiện thì bộ phận quản lý quan trọng nhất được Nhà nước đảm nhiệm

Nhưng quản lý x hội không chỉ do Nhà nước với tư cách một tổ chức chính trị đặc biệt thực hiện mà còn do tất cả các bộ phận cấu thành khác của hệ thống chính trị thực hiện Thậm chí ở góc độ khác, chủ thể quản lý x hội còn

là gia đình, các tổ chức tư nhân trong lĩnh vực hoạt động kinh tế, văn hóa, x hội…tùy theo chế độ chính trị của nó

Quản lý x hội theo nghĩa trên là một khái niệm rộng bao hàm hai lĩnhvực “quản lý các công việc của nhà nước phần quản lý x hội do nhà nướcđảm nhiệm) và “quản lý các công việc có tính x hội” phần quản lý còn lại docác tổ chức x hội, gia đình thực hiện)

Quản lý nhà nước được thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nước,cũng có khi do Nhân dân trực tiếp thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu toàndân hoặc do các tổ chức x hội thực hiện khi được nhà nước giao quyền thựchiện chức năng nhà nước Quản lý nhà nước không phải là quản lý cái tổchức chính trị gọi là nhà nước, mà là sự quản lý có tính chất nhà nước, trên

cơ sở quyền lực nhà nước nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhànước, Quản lý nhà nước là sự tác động và điều chỉnh mang tính quyền lựcnhà nước đối với các quá trình x hội, đó là những tác động có tính pháp lý

dựa trên căn cứ khoa học, được tiến hành một cách liên tục để thực hiện cácquá trình phát triển x hội Như vậy Quản lý nhà nước là một dạng hoạt độngcủa nhà nước, theo nghĩa rộng đó là toàn bộ hoạt động của bộ máy Quản lýnhà nước từ lập pháp đến hành pháp và tư pháp; còn theo nghĩa hẹp đó làthực hiện các hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan quản lýhành có thể do các chủ thể khác tiến hành như các tổ chức chính trị - xã hội,

tổ chức quần chúng hoặc Nhân dân trực tiếp thực hiện nhưng phải do Nhànước giao quyền, nhân danh trên cở sở quyền lực nhà nước [7]

1.2.3 Quản lý nhà nước về lao động

Từ các khái niệm trên và trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu, có thểkhái quát khái niệm quản lý nhà nước về lao động: Quản lý nhà nước về laođộng là loại hình quản lý đặc biệt do Nhà nước tiến hành trên cơ sở nắm bắtmối quan hệ giữa nguồn lao động và việc làm Từ đó đưa ra những giải pháp

và nội dung cụ thể nhằm nâng cao chất lượng nguồn lao động, giải quyếtviệc làm cho Người lao động để công dân được thực hiện quyền lao độngcủa mình theo quy định của pháp luật Trước hết nhà nước nắm bắt cung cầu

và sự biến động cung cầu về lao động làm cơ sở quyết định chính sách quốcgia, quy hoạch, kế hoạch về nguồn lao động, phân bổ và sử dụng nguồn laođộng đó cho toàn x hội

1.3 Nội dung Quản lý nhà nước về lao động

Theo quy định tại điều 235, Bộ Luật lao động ban hành năm 2012,Quản lý nhà nước về lao động bao gồm những nội dung chủ yếu sau đây:

- Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về laođộng;

- Theo dõi, thống kê, cung cấp thông tin về cung cầu và sự biến độngcung cầu lao động; quyết định chính sách, quy hoạch, kế hoạch về nguồnnhân lực, dạy nghề, phát triển kỹ năng nghề, xây dựng khung trình độ nghề

quốc gia, phân bố và sử dụng lao động toàn x hội Quy định danh mụcnhững nghề chỉ được sử dụng lao động đ qua đào tạo nghề hoặc có chứngchỉ kỹ năng nghề quốc gia;

- Tổ chức và tiến hành nghiên cứu khoa học về lao động, thống kê,thông tin về lao động và thị trường lao động, về mức sống, thu nhập của Người lao động;

- Xây dựng các cơ chế, thiết chế hỗ trợ phát triển quan hệ lao động hàihòa, ổn định và tiến bộ;

- Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáovà xử lý vi phạmpháp luật về lao động; giải quyết tranh chấp lao động theo quy định của phápluật;

- Hợp tác quốc tế về lao động [11, tr.65]

1.4 Thẩm quyền quản lý nhà nước về lao động:

Theo quy định tại điều 236, Bộ Luật lao động ban hành năm 2012, thẩm quyền quản lý nhà nước về lao động bao gồm các cơ quan sau:

- Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về lao động trong phạm vi

cả nước

- Bộ Lao động - Thương binh và X hội chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về lao động

Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình

có trách nhiệm thực hiện và phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và X hội trong quản lý nhà nước về lao động

- Uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về lao động trong phạm vi địa phương mình [11, tr.66]

Từ những quy định của pháp luật nêu trên có thể khái quát những nội dung chủ yếu quản lý nhà nước về lao động cơ bản như sau:

Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản là việc đề ra các chính sáchthực hiện nâng cao chất lượng nguồn lao động, tạo mở việc làm, kết nốicung cầu và giải quyết việc làm cho người lao động.

Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về lao động, việc làm là nhữngviệc làm đầu tiên để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về laođộng Ở nước ta việc ban hành các văn bản pháp luật nhằm thể chế hóa, cụthể hóa đường lối, chủ trương của Đảng và đưa quan điểm của Đảng vàocuộc sống Trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có rất nhiều loại vănbản được ban hành bao gồm: Luật, Nghị định, Thông tư,

Việc ban hành hệ thống văn bản pháp luật tạo ra hành lang pháp lý chocác chủ thể tham gia vào quá trình đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn laođộng, giải quyết việc làm cho người lao động trên l nh thổ quốc gia Trong đó,quy định những hành vi được làm, những hành vi được khuyến khích làm,những hành vi bị cấm trong quá trình tham gia đào tạo, giải quyết việc làm Nộidung này được thực hiện không chỉ ở một cơ quan, một cấp nhất định mà thựchiện bởi nhiều cơ quan và nhiều cấp khác nhau từ trung ương đến địa phương

Kế tiếp sau việc ban hành hệ thống văn bản pháp luật, Nhà nước tổ chức,tạo điều kiện cho các chủ thể chịu sự tác động của các văn bản pháp luật đóđược biết, thực hiện các quy định đúng theo tinh thần mà Nhà nước định ra.Khi thực hiện đúng những quy định đ định ra và thực hiện tốt có thể được khenthưởng, nếu vi phạm có thể phải chịu các chế tài do Nhà nước đặt ra

1.5 Vai trò của Quản lý nhà nước về lao động

Quản lý nhà nước về lao động thực chất là sự thể hiện quyền lực nhànước trong lĩnh vực lao động nhằm bảo vệ tốt nhất cho các chủ thể tham giaquan hệ lao động; bảo đảm giữ gìn, bảo vệ, sử dụng hợp lý và hiệu quảnguồn lao động Bởi l , lao động là hoạt động quan trọng nhất của con ngườinhằm tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần cho x hội Nhà nước có

vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý nguồn lực lao động quốc gia, khắcphục những khía cạnh tiêu cực của lao động, làm cho các mối quan hệ laođộng, quá trình lao động trở nên có tổ chức và hiệu quả hơn; phát triển, phân

bổ nguồn lực lao động, phát triển thị trường lao động, đa dạng các hình thức

sử dụng lao động thông qua hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về lao độngcác cấp

Vai trò của nguồn lao động đối với sự phát triển kinh tế: Theo lý

thuyết mới về sự tăng trưởng, một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và ởmức cao phải dựa trên ít nhất 3 trục cơ bản là áp dụng công nghệ mới, pháttriển hạ tầng cơ sở và phát triển nguồn lao động, trong đó phát triển nguồnlực lao động là then chốt nhất

Thật vậy, nguồn lao động với tư cách là Người lao động, sáng tạo củacải vật chất và tinh thần cho x hội thì nó là một yếu tố đặc biệt quan trọngtrong ba yếu tố của quá trình sản xuất Chính chất lượng nguồn lực lao độngquyết định năng suất và hiệu quả sản xuất

Thời kỳ khoa học kỹ thuật chưa phát triển thì tăng trưởng kinh tế chủyếu dựa vào nguồn tài nguyên hạn hẹp, dựa vào công nghiệp hóa thì nguồnlao động vẫn giữ một vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra của cải vật chất,tinh thần đáp ứng nhu cầu của x hội và thực hiện công nghiệp hóa tạo nên sựthay đổi nhảy vọt về năng suất lao động qua chất lượng nguồn lao động)

Thời kỳ khoa học kỹ thuật - công nghệ phát triển thì nguồn lực laođộng càng giữ vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng kinh tế, đó là:

Thứ nhất, chỉ có nguồn lao động có chất lượng cao mới sử dụng và

phát huy có hiệu quả kỹ thuật - công nghệ hiện đại;

Thứ hai, chỉ có nguồn lao động có chất lượng cao thì mới duy trì và

phát triển kỹ thuật - công nghệ hiện đại;

Thứ ba, chỉ có đội ngũ lao động quản lý có chất lượng cao mới có thể

đem lại lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp, đặc biệt là trong môi trườngkinh tế toàn cầu: khi mà mọi rào cản hầu như không còn nữa thì kỹ thuật -công nghệ giữa các quốc gia có thể nói đều xuất phát từ một vạch.

Các nghiên cứu trắc lượng gần đây cho thấy chỉ một phần tương đốinhỏ của sự tăng trưởng kinh tế là do giải thích bởi khía cạnh đầu vào là vốn;còn phần quan trọng của sản phẩm thặng dư gắn liền với chất lượng nguồnlực lao động đầu vào Điều nay được chứng minh thông qua các quốc giaphát triển: chính chất lượng nguồn lao động đ tạo ra sự tăng trưởng kinh tếcao với cơ cấu đóng góp của khu vực dịch vụ là cao nhất, kế đến là côngnghiệp - xây dựng và cuối cùng là nông nghiệp

Vai trò của nguồn lao động với các vấn đề xã hội: Có thể nói, sự phát

triển của các vấn đề x hội như giáo dục, y tế, đô thị hóa, an sinh x hội… tácđộng rất tích cực nâng cao chất lượng nguồn lao động thì ngược lại, nó cũng

có tác động mạnh m đến các vấn đề x hội Cụ thể là:

Thứ nhất, nguồn lao động là một bộ phận quan trọng của dân số) là

mục đích của các hoạt động x hội Vì vậy, nguồn lao động thay đổi cả về quy

mô và chất lượng) đòi hỏi hệ thống giáo dục - đào tạo, y tế, hệ thống an sinh

x hội… cũng phải thay đổi theo nhằm đáp ứng nhu cầu

Thứ hai, với tư cách nguồn lực lao động là Người lao động thì nó là

điều kiện quan trọng hàng đầu để phát triển hệ thống giáo dục - đào tạo, y tế,

hệ thống an sinh x hội…

Thứ ba, quy mô và cường độ hoạt động của nguồn lao động tác động

xấu đến môi trường cuộc sống và cạn kiệt tài nguyên Vì vậy, chất lượngcủa nguồn lao động quản lý là yếu tố quan trọng làm giảm tác động xấu đónhằm phát triển bền vững

1.6 N ữn yếu tố tá độn đến Quản lý n à nướ về l o độn

1.6.1 Hệ thống pháp luật và chính sách của Nhà nước về lao động

Để nâng cao chất lượng nguồn lao động phục vụ sự nghiệp côngnghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta hiện nay rất cần đến hệ thống các chínhsách vĩ mô của nhà nước như chính sách y tế và chăm sóc sức khỏe nhândân, chính sách phân bổ, thu hút và sử dụng nhân tài, chính sách văn hóa –

x hội, chính sách bảo hiểm x hội, chính sách tiền lương, an sinh x hội đều có ảnh hưởng rất lớn đến nguồn lực lao động ở nước ta Nếu có chínhsách chăm sóc sức khỏe nhân dân tốt s tạo điều kiện thuận lợi để nâng caothể trạng và chất lượng nguồn lao động Mặt khác việc phân bổ, sử dụng vàthu hút nhân tài, nguồn lao động chất lượng cao hợp lý dựa trên cơ sở nănglực là động lực để người lao động phấn đấu, cống hiến Khi mà cơ hội thăngtiến rộng mở trên tiêu chí phẩm chất đạo đức và tài năng thực sự của bảnthân người lao động là nền móng bền vững để người lao động phát huy tối

đa sự sáng tạo trong công việc, là bệ phóng để họ khẳng định tài năng vàchuyên tâm lao động sản xuất cống hiến cho x hội Bên cạnh đó chính sách

về tiền lương, bảo hiểm x hội, an sinh x hội phù hợp s là động lực thôi thúctinh thần sáng tạo, ý thức trách nhiệm, tính kỷ luật, hăng say lao động sảnxuất của nguồn lực lao động

Đối với tạo việc làm, các chính sách của nhà nước đặc biệt quan trọngđối với Người lao động như chính sách thuế, chính sách tiền tệ, chính sáchđối ngoại Bất kỳ một sự thay đổi nào của chính sách kinh tế đều cần phải

có chính sách tạo việc làm thích hợp Thật vậy, việc xác định mức lương tốithiểu của nhà nước rõ ràng ảnh hưởng rất lớn đến đầu tư tạo mở việc làm.Nếu lương tối thiểu ấn định cao thì thế mạnh về nguồn lao động rẻ s biếnmất thì cách lựa chọn của các nhà đầu tư là không đầu tư, hoặc đầu tư vớimức độ ít hơn Điều này ảnh hưởng rất lớn đến gia tăng về việc làm Ngoài

ra, việc gia tăng nguồn lao động, cơ cấu nguồn lao động theo trình độchuyên môn - nghề cũng là cơ sở để các nhà đầu tư lựa chọn lĩnh vực kinhdoanh…

1.6.2 Dân số - Chất lượng nguồn lao động

Số lượng dân số: Dân số là cơ sở để hình thành lực lượng lao động.

Sự biến động dân số thể hiện ở hai dạng: biến động dân số tự nhiên thôngqua sinh đẻ - chết và biến động dân số cơ học do di chuyển dân số giữa khuvực nông thôn và thành thị, giữa đơn vị hành chính này với đơn vị hànhchính khác dẫn đến tăng, giảm số lượng dân số nhất định

Dân số là một lợi thế của mỗi quốc gia, dân số đông, dân số trẻ lànguồn lực rất quý báu để đóng góp vào sự phát triển của đất nước Tuynhiên, dân số đông cũng là mối trở ngại, dân số đông dẫn đến nguồn laođộng dư thừa: Ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển, nềnkinh tế phát triển chậm số chỗ làm việc ít, trong khi lực lượng lao độngnhiều và tăng nhanh dẫn đến tình trạng mất cân đối về cung - cầu sức laođộng, thất nghiệp và thiếu việc làm là phổ biến

Chất lượng lao động: Được thể hiện qua sức khỏe, trình độ, kỹ năng

chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề Chất lượng lao động có ảnh hưởng rất lớnđến năng suất lao động

Trong quá trình đầu tư phát triển, do chuyển giao công nghệ mới vớinước ngoài hoặc đưa những thành tựu khoa học kỹ thuật và công nghệ mớivào sản xuất, thị trường lao động chưa cung ứng đủ sức lao động cần thiếtcho các doanh nghiệp Hoặc do những nguyên nhân khác, chẳng hạn việcđào tạo nguồn lao động chưa được chú trọng đúng mức … nên chất lượnglao động chưa đáp ứng nhu cầu của thị trường sức lao động, hoặc do cơ cấungành nghề thay đổi, một số ngành nghề cũ mất đi trong khi có những ngànhnghề mới xuất hiện, cung về sức lao động chưa thích ứng kịp với sự thay đổi

đó dẫn đến tình trạng thất nghiệp không phải do thiếu chỗ làm việc.

1.6.3 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Trình độ phát triển kinh tế - x hội tạo động lực, nền tảng quan trọng đểnâng cao mọi mặt đời sống dân cư của một quốc gia Kinh tế tăng trưởng vàphát triển tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng nguồn lao động,khoản ngân sách nhà nước nói chung và nguồn kinh tế dư thừa trong giađình nói riêng không ngừng tăng lên, con người có điều kiện để đầu tư, táitạo lại sức lao động thông qua vai trò giáo dục, đào tạo Ngược lại, khi giáodục và đào tạo phát triển, hệ quả tất yếu kéo theo là sự gia tăng về hàmlượng trí tuệ được m hóa nhiều hơn ở người lao động, tức là chất lượngnguồn lao động được cải thiện và nâng cao Tác động ngược lại, nguồn laođộng có chất lượng trở thành động lực nội sinh thúc đẩy phát triển kinh tế -

x hội

Vốn đầu tư: Vốn là vấn đề rất quan trọng trong việc tạo thêm nguồn

việc cho Người lao động, nó càng đặc biệt quan trọng hơn đối với Việt Nam.Chính vì vậy, việc huy động mọi nguồn vốn nhằm tạo thêm nhiều chỗ làmmới là hết sức quan trọng Những năm gần đây, Nhà nước đ đề ra nhiềuchính sách nhằm thu hút vốn từ nhiều nguồn đề đẩu tư tạo mở việc làm như:Tăng cường vốn từ ngân sách nhà nước đầu tư phát triển sản xuất thông quacác chương trình lớn kinh tế x hội Quỹ Quốc gia về việc làm, chương trìnhgiảm nghèo, chương trình đưa Người lao động đi làm việc ở nướcngoài…); huy động mọi nguồn vốn nhàn rỗi có trong nhân dân thông quaviệc tạo điều kiện phát triển bình đẳng các thành phần kinh tế, khuyến khíchthành lập và phát triển các doanh nghiệp, cổ phần hóa doanh nghiệp ; tăngcường thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài thông qua mở rộng các quan hệquốc tế, tạo hành lang pháp lý thuận lợi thu hút vốn đầu từ nước ngoài

Áp d ng khoa học - công nghệ vào các lĩnh vực kinh tế - xã hội:

Bất kỳ một quốc gia nào, khi ban hành các chính sách nhằm phát triểnkinh tế - x hội cũng đều cân nhắc kỹ lưỡng giữa phát triển kinh tế với ổnđịnh x hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững Theo đó, tùy từng thời

kỳ mà việc lựa chọn và áp dụng công nghệ vào các lĩnh vực hoạt động làkhác nhau Những lĩnh vực hoạt động quan trọng, then chốt là nền tảng đểphát triển thì cần lựa chọn công nghệ cao, những lĩnh vực hoạt động khác thìtùy theo điều kiện về vốn, về lực lượng lao động mà sử dụng công nghệ phùhợp vừa đảm bảo không làm tăng thất nghiệp và phát triển bền vững Nếulựa chọn công nghệ cao thì vốn đầu tư nhiều, năng suất cao nhưng lại tạo ra

ít chỗ làm việc mới và đòi hỏi chất lượng lao động cao Ngược lại, nếu sửdụng công nghệ thấp thì vốn đầu tư ít, năng suất thấp nhưng lại thu hútđược nhiều người vào làm việc

Sự thay đổi về c cấu kinh tế: Trong quá trình phát triển nền kinh tế

-x hội, cơ cấu kinh tế luôn thay đổi theo hướng tăng tỷ trọng GDP ở khu vựccông nghiệp – xây dựng và dịch vụ, giảm hợp lý khu vực nông – lâm – ngưnghiệp Sự thay đổi cơ cấu GDP giữa ba khu vực kinh tế cơ bản dẫn đến cơcấu nguồn việc làm cũng thay đổi tương ứng Các nước phát triển có tỷtrọng GDP của khu vực dịch vụ là cao nhất, kế đến là công nghiệp – xâydựng và cuối cùng là nông nghiệp nên cơ cấu nguồn lực tương ứng lần lượttheo từng khu vực khoảng 60%, 30% và 10% Sự thay đổi này là tất yếu donhu cầu của x hội nông nghiệp tăng chậm hơn sự thay đổi nhu cầu côngnghiệp, dịch vụ; mặt khác, chính sự phát triển của công nghiệp và dịch vụ là

cơ sở quan trọng để tăng năng suất lao động và phát triển nông nghiệp

Phát triển c sở hạ tầng: Sự phát triển cơ sở hạ tầng là một trong

những điều kiện quan trọng mà các nhà đầu tư quan tâm khi quyết định mở

cơ sở sản xuất kinh doanh hay không Thực tế cho thấy, nơi nào có cơ sở hạtần tốt thì nơi đó có tốc độ phát triển kinh tế nhanh Các khu công nghiệp,

khu chế xuất cũng phải thực hiện đầu tư cơ sở hạ tầng mới thu hút được đầu

tư Đầu tư càng nhiều, tạo việc làm càng nhiều Mặt khác, nếu quy hoạch,phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng hợp lý trên diện rộng là điều kiện phát triểnđồng đều giữa các khu vực, các vùng kinh tế từ đó mà giảm áp lực về việclàm cho các vùng kinh tế

Mức tiền công: Ở một số nước, Chính phủ và Công đoàn trong khi

đấu tranh với giới chủ, đ đạt được mức tiền công thỏa thuận cao hơn mứctiền công cân bằng của thị trường sức lao động Trong trường hợp này, quyluật cung cầu hoạt động s làm cho cầu về sức lao động giảm xuống, cung vềsức lao động lại tăng lên, hiện tượng mất cân bằng cung cầu sức lao độngxuất hiện gây nên tình trạng thất nghiệp Hiện tượng thất nghiệp này xảy rangay khi nền kinh tế có thể vẫn còn chỗ làm việc

C cấu tiêu dùng của thị trường hàng hóa, dịch v thay đổi: Sức sản

xuất, dịch vụ bao giờ cũng xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng của x hội Cơ cấutiêu dùng của x hội luôn thay đổi đòi hỏi cơ cấu sản xuất, dịch vụ cũng phảithay đổi theo Lúc đó, quy mô của một số lĩnh vực hoạt động tăng lên cầnthêm nhu cầu về lao động; trong khi quy mô của một số lĩnh vực hoạt độngkhác phải thu hẹp dẫn đến có một lượng lao động rơi vào tình trạng thấtnghiệp do chưa được đào tạo đáp ứng yêu cầu mới về sự chuyển đổi cơ cấusản xuất, dịch vụ

Hệ thống thông tin về thị trường lao động: Trong khi các quốc gia

phát triển có đầy đủ các kênh thông tin về thị trường lao động để chắp nốicung - cầu lao động thì ở các nước đang phát triển, hệ thống này chưa hoànchỉnh: Các thông tin về cung - cầu lao động được truyền tải chưa có hệthống, mang tính chắp vá và chủ yếu là thủ công dẫn đến Người lao độngvẫn thất nghiệp trong khi người sử dụng lao động vẫn không tuyển đượcngười

Điều kiện tự nhiên: Không ai phủ nhận được tầm quan trọng của điều

kiện tự nhiên trong phát triển kinh tế - x hội Vị trí địa lý, yếu tố khí hậuthuận lợi; tài nguyên, đất đai nhiều, đa dạng, phong phú tạo ưu thế và điềukiện thuận lợi mở rộng nguồn việc cho Người lao động Chính điều naynhắc nhở chúng ta phải sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên quý giá đó, pháthuy thế mạnh để tạo mở việc làm và tăng thêm thu nhập cho Người lao độngthông qua các hoạt động khai thác

1.6.4 Tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện quản

lý nhà nước về lao động

Theo quy định tại Nghị định 106/2012/NĐ-CP ngày 20/12/2012 củaChính phủ, cơ cấu tổ chức của Bộ: Gồm Bộ trưởng, không quá 05 Thứtrưởng và 24 đơn vị Văn phòng, Thanh tra, các Vụ, Cục và đơn vị sự nghiệpthuộc Bộ [3]

Sở Lao động - Thương binh và X hội là cơ quan chuyên môn thuộc Ủyban nhân dân cấp tỉnh, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dâncấp tỉnh quản lý nhà nước vềvề các lĩnh vực lao động, người có công và

x hội, trong đó có lĩnh vực lao động, tiền lương; việc làm, giáo dục nghề nghiệp…thuộc địa bàn tỉnh quản lý

Cơ cấu tổ chức của Sở: Sở Lao động - Thương binh và X hội có Giámđốc và 03 Phó Giám đốc; 10 đơn vị cấp Phòng và 10 đơn vị sự nghiệp trựcthuộc

Phòng Lao động - Thương binh và X hội là cơ quan chuyên mônthuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Ủyban nhân dân cấp huyện quản lý nhà nước về các lĩnh vực lao động, người

có công và x hội, trong đó có lĩnh vực lao động, tiền lương; việc làm, giáodục nghề nghiệp…

Phòng Lao động - Thương binh và X hội có Trưởng phòng, khôngquá 03 Phó Trưởng phòng và các công chức thực hiện công tác chuyên môn,nghiệp vụ.

Cấp X được bố trí từ 01 đến 02 công chức văn hóa – x hội, giúp Ủyban nhân dân cùng cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnhvực lao động, người có công và x hội, trong đó có lĩnh vực lao động, tiềnlương; việc làm, giáo dục nghề nghiệp…

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong Chương này, luận văn đ làm rõ các vấn đề lý luận về lao động,quản lý nhà nước về lao động, vai trò của quản lý nhà nước về lao động, cácyếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về lao động; xác định nội dung vàthẩm quyền quản lý nhà nước về lao động

Qua đó cho thấy, quản lý nhà nước về lao động có vai trò hết sức quantrọng trong quá trình phát triển kinh tế - x hội của đất nước Trong tiến trìnhcông nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, quản lý nhà nước về lao động hiệulực, hiệu quả là yêu cầu cấp thiết

Việc nghiên cứu vấn đề lý luận quản lý nhà nước về lao động là vấn

đề mang tính khoa học và có tính ứng dụng cao trong thực tiễn, là cơ sở đểnhà nước quản lý nói chung, trong đó có quản lý nhà nước về lao động.Trên cơ sở nghiên cứu ở chương 1, đối chiếu với thực tiễn thực hiện để tìm

ra những mặt tồn tại, hạn chế trong quản lý nhà nước về lao động trên địabàn tỉnh Kiên Giang

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ LAO ĐỘNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KIÊN GIANG

2.1 Vị trí đị lý, đặ đ ểm n tế và ộ ủ tỉn K ên G n

2.1.1 Vị trí địa lý

Kiên Giang là tỉnh nằm phía Tây Nam đồng bằng sông Cửu Long ởmiền Nam - Việt Nam, có tổng diện tích đất tự nhiên là 6.348 km2 KiênGiang có đủ các dạng địa hình từ đồng bằng, núi rừng và biển đảo Dân sốtrung bình năm 2016 là 1.762.281 người, tỷ lệ nữ chiếm 49,68%, tương ứng875.522 người Dân số sống khu vực thành thị chiếm 27,55% tương ứng485.508 người, còn lại 1.276.773 người sống khu vực nông thôn Mật độdân số 278 người/km2 Tỉnh Kiên Giang có 01 thành phố, 01 thị x và 13huyện trực thuộc tỉnh Trong đó có 02 huyện đảo là Phú Quốc và Kiên Hải)với 145 x , phường, thị trấn

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

Trong những năm qua, kinh tế tỉnh Kiên Giang đ có những bước pháttriển tương đối toàn diện và liên tục tăng trưởng với tốc độ khá Qua thuthập và xử lý dữ liệu có bảng tổng hợp sau về GDP, chỉ số phát triển GDP và

cơ cấu kinh tế từ 2012 - 2016 được thể hiện ở bảng 2.1.1, bảng 2.1.2

Bảng 2.1.1 TỔNG SẢN PHẨM QUỐC DÂN QUA CÁC NĂM

Nguồn: Số liệu thống kê hằng năm của tỉnh Kiên Giang

Biểu đồ thể hiện tốc độ tăng tổng sản phẩm GDP) nhƣ sau :