Chủ tịch Hồ Chí Minh Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất, danh nhân văn hóa của thế kỷ XX, sự thừa nhận này được xác lập dựa trên một sự nghiệp văn hóa đồ sộ mà Người đã cống hiến cho dân tộc, cho nhân loại. Trong khi tổ chức và lãnh đạo nhân dân đấu tranh độc lập, tự do cho Tổ quốc, cho quyền làm người của dân tộc, đưa đất nước ta phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giành lại vị trí xứng đáng cho nền văn hóa Việt Nam trong nền văn hóa thế giới. Trong khi toàn cầu hóa kinh tế đang tạo ra những thay đổi lớn lao của bộ mặt thế giới và làm biến đổi nhiều quan niệm truyền thống của con người thì các vấn đề về văn hóa và chính trị toàn cầu như: Chủ nghĩa nhân đạo, hòa bình, hợp tác và cùng phát triển cũng nổi lên trở thành nội dung trọng tâm cho các cuộc đàm phán quốc tế.
Trang 1
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
BỘ MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
LÀM RÕ VAI TRÕ, CHỨC NĂNG CỦA VĂN HÓA, VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM ĐÓ ĐỂ GÓP PHẦN VÀO VIỆC HẠN CHẾ SỰ VÔ CẢM
CỦA GIỚI TRẺ HIỆN NAY
GVHD: Th.s Nguyễn Thị Phượng LỚP: 17542TKS1
THỰC HIỆN: Nhóm 8
TP.HCM - 03/2017
Trang 2THAM GIA VIẾT TIỂU LUẬN
NĂM HỌC 2018-2019
Nhóm số: 8
Đề tài: Làm rõ vai trò, chức năng của văn hóa, vận dụng quan điểm đó
để góp phần vào việc hạn chế sự vô cảm của giới trẻ hiện nay
SINH VIÊN
01 LÊ TIẾN DŨNG 17542214
02 PHẠM NGỌC LONG 17542217
03 TRẦN VĂN TƯ 17542227
04 PHẠM THẾ DIỄM 17542156
05 TRẦN VĨNH TIẾN 17542195
Ghi chú:
- Trưởng nhóm: Lê Tiến Dũng ( ĐT: 0986 585 225 )
_
Nhận xét của giáo viên:
Ngày… tháng 03 năm 2018
Trang 3MỤC LỤC
A: LỜI MỞ ĐẦU 3
B: NỘI DUNG 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 5
1.1 Văn hóa 5
1.1.1 Văn hóa là gì ? 5
1.1.2 Văn hóa theo quan niệm Hồ Chí Minh 7
1.2 Vai trò, chức năng của văn hóa 9
1.2.1 Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội 9
1.2.2 Văn hoá là động lực của sự phát triển 10
1.2.3 Văn hoá là mục tiêu của sự phát triển 11
Chương 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN 12
2.1 Thực trạng bệnh vô cảm của giới trẻ hiện nay 12
2.2 Nguyên nhân 13
2.3 Tác hại, hậu quả 14
2.4 Một số giải pháp khắc phục lối sống vô cảm 15
C: KẾT LUẬN 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
Trang 4A: LỜI MỞ ĐẦU
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất, danh nhân văn hóa của thế kỷ XX, sự thừa nhận này được xác lập dựa trên một sự nghiệp văn hóa đồ sộ mà Người đã cống hiến cho dân tộc, cho nhân loại Trong khi tổ chức và lãnh đạo nhân dân đấu tranh độc lập, tự do cho Tổ quốc, cho quyền làm người của dân tộc, đưa đất nước ta phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giành lại vị trí xứng đáng cho nền văn hóa Việt Nam trong nền văn hóa thế giới
Trong khi toàn cầu hóa kinh tế đang tạo ra những thay đổi lớn lao của bộ mặt thế giới và làm biến đổi nhiều quan niệm truyền thống của con người thì các vấn đề về văn hóa và chính trị toàn cầu như: Chủ nghĩa nhân đạo, hòa bình, hợp tác và cùng phát triển cũng nổi lên trở thành nội dung trọng tâm cho các cuộc đàm phán quốc tế
Ở nước ta, đầu thế kỷ XXI, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của công cuộc đổi mới, cùng với sự phát triển kinh tế, vấn đề con người, văn hóa cũng như mối quan hệ trong nền tảng của xã hội được quan tâm không ít Một trong những biểu hiện cụ thể đó là chủ trương phát triển xã hội đã ghi nhận được sự đổi mới trong tư duy lý luận của Đảng về vai trò của con người và văn hóa Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đã xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, những biến động sâu sắc trong phạm vi toàn cầu cùng với những diễn biến và thâm nhập đa chiều vô cùng phức tạp của đời sống xã hội
đã tạo ra nhiều thách thức mới cho văn hóa và chủ thể của nó Đây là thời điểm, hơn lúc nào hết, đòi hỏi người Việt Nam chúng ta phải có bản lĩnh dân tộc vững vàng để vượt qua những cú sốc văn hóa Trên cơ sở hiểu biết sâu sắc giá trị Người và phát huy hiệu quả yếu tố con người để vận dụng sáng tạo sức mạnh nội sinh của văn hóa - nguồn lực trụ cột, cơ bản để thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, hiệu quả hiện nay
Trang 5Tuyên bố Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc về các mục tiêu phát triển bền vững có nhiều điểm tương đồng với mục tiêu xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam của Hồ Chí Minh vạch ra từ giữa thế kỷ trước Mặc dù, Người sống trong thời đại nền kinh tế công nghiệp, nghĩa là chưa có nền tảng cho sự phát triển xã hội bền vững nhưng Người đã chứng tỏ tầm nhìn xa trông rộng, một trí tuệ bậc thầy hiếm thấy
Xuất phát từ di sản tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh, thực tiễn văn hóa Việt Nam trong xu thế hội nhập, đề cao vai trò của văn hoá trong sự phát triển
bền vững vì sự tiến bộ xã hội, nhóm chúng em xin chọn đề tài: “Làm rõ vai
trò, chức năng của Văn hóa Vận dụng quan điểm đó để góp phần vào việc hạn chế sự vô cảm trong giới trẻ hiện nay” làm chủ đề tiểu luận
Trang 6B: NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1 Văn hóa
1.1.1 Văn hóa là gì ?
Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình, biểu hiện trình độ phát triển xã hội trong từng thời kỳ lịch sử nhất định
Văn hoá theo quan niệm truyền thống phương Đông
Không phải “Văn hoá” mới được đề cập trong một vài thế kỷ gần đây mà
nó xuất hiện lâu hơn thế với những cách hiểu xuất phát từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, việc hình thành những nhóm cộng đồng dân cư trên thế giới
Cách đây hàng chục thế kỷ, ở phương Đông đã hình thành một cách hiểu “văn hoá” mà cách dùng văn hoá ngày nay vẫn còn bị ảnh hưởng không ít
Từ “Văn” trong ngôn ngữ Trung Hoa được hiểu là vẻ bề ngoài, hơn thế
nó còn là nội dung được thể hiện ra như các hiện tượng tự nhiên: mây, mưa, gió, bão … Nó chính là văn của trời Theo cách hiểu này, con người cũng có
cái “văn” riêng, đó là: thẩm mĩ, phong tục, đạo đức được biểu hiện trong mối
quan hệ giữa người với người, con người với tự nhiên mà cụ thể đó là sự trật tự
trong các mối quan hệ đó “Văn” là cái bên ngoài và được thể hiện ra bên
ngoài, có nghĩa nó chứa cả yếu tố nội dung và hình thức Con người có thể làm
cho con người “thiện”, “mĩ” hơn Đó cũng chính là tác dụng giáo dục đạo đức
của văn chương
Người Trung Quốc thường quan niệm văn hoá là chế độ, văn trị, giáo hoá,
lễ nhạc, điển chương Trong lịch sử lâu dài, Trung Quốc đạt được nhiều thành tựu trên lĩnh vực, nhưng khoa học về văn hoá chưa phát triển, nên cách hiểu trên duy trì mãi đến thời cận đại khi tiếp nhân nghĩa của khái niệm văn hoá phương Tây du nhập sang
Trang 7 Văn hoá theo quan niệm truyền thống phương Tây
Ở phương Tây, từ “văn hoá” (culture) với tư cách là một từ đã được xuất
hiện trước công nguyên trong hệ ngôn ngữ La tinh nghĩa cấy cày, gieo trồng,
chăm sóc… từ “văn hoá” trong ngôn ngữ Hi Lạp – La Mã cổ đại mang hai nội
dung lớn: sự gieo trồng, chăm sóc cây cối, hoa màu (hoạt động sản xuất vật chất) và sự phát triển năng lực tinh thần Các nhà Khai sáng trong thế kỷ Ánh sáng - thế kỷ XVIII cũng đã quan tâm đến vấn đề văn hoá và kết quả là đưa ra không ít những phát kiến sáng tạo Nhìn chung, văn hoá trong thời kỳ này
mang nhiều âm hưởng của chính trị và kinh tế, “văn hoá” trở thành một khái
niệm được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, phân tích, đề cập trong các nghành khoa học xă hội và nhân văn đặc biệt là về vấn đề con người, sức mạnh của con
người Cũng chính vì thế mà “văn hoá” trở nên đa nghĩa, phong phú hơn
Đầu những năm 90 của thế kỷ XX, một nhà nghiên cứu người Mỹ đã dẫn
ra khoảng 400 định nghĩa về văn hoá, nhưng có thể chắc rằng, đây không phải
là con số cuối cùng Tuy nhiên, tính phiến diện là đặc điểm chung của các định nghĩa và các nhóm định nghĩa về văn hoá
Văn hoá theo quan niệm C.Mác – Ph.Ăngghen
C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng văn hoá là toàn bộ những giá trị được tạo
ra nhờ hoạt động sáng tạo và lao động của con người Nó bao gồm toàn bộ giá trị vật chất, tinh thần và bản thân sự phát triển của con người Văn hoá không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, của lịch sử nhân loại mà còn tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của xã hội loài người Do đó, hai ông đã đi đến khẳng định phải tiến hành cuộc cách mạng giải phóng xã hội, giải phóng con người, giải phóng văn hoá
Các quan niệm của C.Mác và Ph.Ăngghen sau này được V.I.Lênin phát triển đầy đủ, cụ thể khi bàn về cách mạng văn hoá Theo V.I.Lênin, văn hoá phải là một bộ phận hữu cơ của cách mạng, văn hoá không phải vấn đề ngoài
lề, không thể đứng trên xã hội, đứng ngoài cách mạng như một vài quan điểm trước đó cũng như cùng thời
Trang 8 Cách nhìn nhận của thế giới về văn hoá
Trên thế giới có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá theo những lát cắt cũng như phạm vi rộng hẹp khác nhau nhưng tựu chung lại đều thừa nhận văn hoá là những giá trị to lớn do con người sáng tạo ra Năm 1982, Tổ chức UNESCO đã thống kê (chưa đầy đủ) có khoảng 200 định nghĩa về văn hoá trên thế giới Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội trong vài thập kỷ gần đây, con số này chắc chắn nhiều hơn thế Cũng trong năm này, trong Tuyên bố về
Những chính sách văn hoá, Tổ chức UNESCO đã thống nhất định nghĩa “văn hoá” như sau: “Trên ý nghĩa rộng nhất, văn hoá có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt, tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của
xã hội hay một nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm nghệ thuật hay văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục, những tín ngưỡng Văn hoá đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân Chính văn hoá làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý Chính nhờ văn hoá mà chúng ta xét đoán được những giá trị và thực thi
sự lựa chọn Chính nhờ văn hoá mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản th ân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân”
Như vậy, văn hoá là cái được tích luỹ, lựa chọn của con người bằng một quá trình nhận thức, lựa chọn phương thức thích ứng với hoàn cảnh, sáng tạo
để lao động sản xuất, cải thiện hoàn cảnh, cải thiện cuộc sống, khẳng định sức mạnh của con người đối với thế giới bên ngoài Đồng thời, con người tự hoàn thiện, làm mới hoạt động của mình, đem lại hiệu quả nhiều hơn, chất lượng hơn cả về vật chất và tinh thần
1.1.2 Văn hóa theo quan niệm Hồ Chí Minh
Nói đến văn hóa là nói đến khía cạnh ý thức hệ của văn hóa, tính giai cấp của văn hóa và trên cơ sở đó hiều rõ sự vận động của văn hóa trong xã hội có giai cấp Với cách tiếp cận như vậy, có thể quan niệm: nền văn hóa là biểu hiện
Trang 9cho toàn bộ nội dung, tính chất của văn hóa được hình thành và phát triển trên
cơ sở kinh tế - chính trị của mỗi thời kỳ lịch sử, trong đó ý thức hệ của giai cấp thống trị chi phối phương hướng phát triển và quyết định hệ thống các chính sách, pháp luật quản lý các hoạt động văn hóa
Trong tập Nhật ký trong tù (1942 – 1943), Hồ Chí Minh không chỉ làm
thơ chữ Hán, mà Người còn viết thêm vào đó là Mục đọc sách báo ở những trang cuối cùng, bắt đầu sau bài “Khán thiên gia thi hữu cảm” Nằm trong
những trang ghi chép đó, Người đã nêu lên khái niệm “văn hoá”, Hồ Chí Minh viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo
và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn , ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của
nó mà loài người đã sinh sản ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”
Theo nghĩa rộng, Hồ Chí Minh nêu văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra “Văn hoá là sự tổng hoà của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”
Theo nghĩa hẹp, văn hoá là những giá trị tinh thần Người viết: Trong
công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần chú ý đến, cũng phải coi trọng ngang nhau: Kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá
Theo nghĩa hẹp nhất, văn hoá đơn giản chỉ là trình độ học vấn của con
người được đánh giá bằng học vấn phổ thông, thể hiện ở việc Hồ Chí Minh yêu cầu mọi người phải học văn hoá, phải xoá nạn mù chữ, coi dốt là một thứ giặc nguy hại của dân tộc, sự phát triển đất nước
Điều thú vị là định nghĩa của Hồ Chí Minh về văn hoá có nhiều điểm gần giống với quan niệm hiện đại của UNESCO về văn hoá theo khía cạnh: Phức thể, tổng thể nhiều mặt, nét riêng biệt, đặc trưng riêng về tinh thần và vật chất, những quyền cơ bản của con người, hệ thống các giá trị: cách ứng xử, sự giao
Trang 10tiếp Tuy nhiên, quan niệm của Hồ Chí Minh ra đời năm 1943 trong nhà tù của quân phiệt, khi mà tổ chức UNESCO chưa ra đời Đó chính là cống hiến lớn của Người vào kho tàng trí tuệ của nhân loại Như vậy, cũng đủ cho chúng ta thấy được khí phách của một nhà văn hoá lớn Hồ Chí Minh
1.2 Vai trò, chức năng của văn hóa
1.2.1 Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội
Về cơ bản, xã hội bao gồm và hiện hữu hai nền tảng: Nền tảng vật chất và nền tảng tinh thần Nền tảng vật chất có thể bao gồm các yếu tố như nhà cửa, phương tiện đi lại, giao thông …., nói cách khác đó là các yếu tố kinh tế và nền tảng tinh thần không gì khác đó chính là các giá trị văn hoá Hai bộ phận này
bổ sung cho nhau, cùng phát triển và cùng thúc đẩy xã hội tảng văn hoá
Nền tảng tinh thần của dân tộc Việt Nam chính là những giá trị truyền thống do nhân dân ta sáng tạo ra trong hàng nghìn năm lịch sử, được gạn lọc, đúc kết tạo nên những nét riêng, bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam Nó được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, được lưu giữ muôn đời, tạo ra một cốt cách Việt Nam không một dân tộc nào có thể nhầm lẫn được
Theo Hồ Chí Minh có bốn vấn đề quan hệ mật thiết, cùng tác động lẫn nhau:
Chính trị, xã hội có giải phóng thì văn hoá mới được giải phóng Chính trị giải phóng mở đường cho văn hoá phát triển
Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho việc xây dựng và phát triển văn hoá
Văn hoá không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị Văn hoá phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh
tế
Văn hoá sẽ càng phát triển mạnh mẽ cùng với sự phát triển của kinh tế và chính trị Trong thời kỳ hiện nay, Đảng ta xác định văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước cũng là theo tinh thần đó
Trang 111.2.2 Văn hoá là động lực của sự phát triển
Nói văn hoá là động lực của sự phát triển chính là nói tới quá trình trong
đó con người được và tự trang bị cho mình những kiến thức, hệ giá trị để có thể trở thành một nhân tố tạo ra sự phát triển Mục tiêu là cái chúng ta đặt ra để phấn đấu trên cơ sở những gì đã có, còn động lực là công cụ để đi đến mục tiêu Khi chúng ta đạt được mục tiêu, chính nó trở thành hành trang, phương tiện, thành công cụ để tạo ra nhận thức mới Đó chính là động lực của sự phát triển
Văn hoá là động lực của sự phát triển kinh tế xã hội Điều này được thể hiện trước hết từ khái niệm văn hoá của Hồ Chí Minh Theo Người, vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích sống, loài người mới tạo ra hàng loạt yếu tố cấu thành văn hoá cả vật chất lẫn tinh thần Hồ Chí Minh là người hoạt động chính trị, cho nên có thể thấy rõ đường lối chính trị của Người luôn thấm đượm tinh thần văn hoá
Văn hoá là động lực trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn phải được nhìn nhận bằng chức năng của văn hoá Văn hoá là động lực mà văn hoá có những chức năng cơ bản mà không lĩnh vực nào có được, đó là các chức năng về bồi dưỡng
tư tưởng tình cảm cách mạng, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức và phong cách tốt đẹp, lành mạnh, định hướng các giá trị chân, thiện, mỹ, năng cao dân trí…Văn hoá là động lực thể hiện ở tính hướng đích, định hướng giá trị và chức năng giáo dục
Một là, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp
Hai là, nâng cao dân trí
Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất và phong cách tốt đẹp, lành mạnh
để không ngừng hoàn thiện bản thân
Coi văn hoá là động lực của sự phát triển xã hội là quan điểm khoa học, hiện đại và mang tính thực tiễn cao, nhất là thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế hiện nay Chúng ta cần