Tuy nhiên,trên thực tế giảng dạy âm nhạc ở trường PTDT Nội Trú THCS Krông Ana, cácem từ tiểu học mới lên lớp 6 nhưng hầu như không còn nhớ về các kiến thức đãđược học, hầu hết học sinh k
Trang 1BẢNG TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Từ viết đầy đủ
Trang 2MỤC LỤC
I Phần thứ nhất: Mở đầu 3
II Phần thứ hai: Giải quyết vấn dề 6
III Phần thứ ba: Kết luận, kiến nghị 22
Trang 3Đây là một câu nói tôi rất thích bởi lẽ nó nói lên được tầm quan trọng của
âm nhạc đối với tâm hồn của con người.Và Âm nhạc là nghệ thuật của âmthanh, nó thuộc loại văn hóa phi vật thể, có tác động mạnh mẽ đến tình cảm,cảm xúc cuả con người Dạy âm nhạc trong trường phổ thông không nhằm đàotạo nghề mà thông qua phương tiện âm nhạc để tác động vào thế giới tinh thầncủa các em, có tác dụng cân bằng, hài hòa các hoạt động giáo dục trong nhàtrường, góp phần cùng với môn học khác thực hiện mục tiêu của nhà trường phổthông
Với học sinh Trung học sơ sở môn âm nhạc là một trong những phươngtiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho họcsinh nhằm giáo dục toàn diện theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhâncách con người mới
Theo điều 2 chương I của luật giáo dục số 38/2005/QH11 mục tiêu giáo
dục là: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” Từ
đó đã góp phần thúc đẩy ngành giáo dục và đào tạo phải thay đổi, phát triển đểđáp ứng nhu cầu đặt ra
Muốn cho học sinh, nhất là học sinh bậc Trung học cơ sở có tính tích cực,
tự giác, say mê với môn học, đòi hỏi giáo viên phải có một số phương pháp dạyhọc nhằm tạo sự hứng khởi, lôi cuốn các em vào tiết học
Để hướng tới và đạt được mục đích cuối cùng của mục tiêu và nhiệm vụcủa môn Âm nhạc ở trường THCS là tạo nên một “Trình độ văn hoá Âm nhạcnhất định” bao gồm sự hiểu biết, năng lực thực hành tối thiểu và năng lực cảmthụ Âm nhạc của học sinh Do đó, đòi hỏi người giáo viên trực tiếp đứng lớpphải có sự đầu tư thời gian thích đáng để tìm tòi, nghiên cứu nhằm tìm raphương pháp tối ưu trong quá trình tổ chức hoạt động học tập cho các em
Ở tiểu học âm nhạc là một phần của môn nghệ thuật (gồm cả mĩ thuật vàthủ công), các em không chỉ học hát là chủ yếu, ngoài ra các em còn bước đầu
Trang 4làm quen với một số kí hiệu âm nhạc như: tên nốt nhạc, hình nốt nhạc, khuôngnhạc, khóa Son, những kiến thức đó rất quan trọng trong việc hỗ trợ cho các emhọc tập đọc nhạc xuyên suốt chương trình âm nhạc THCS sau này Tuy nhiên,trên thực tế giảng dạy âm nhạc ở trường PTDT Nội Trú THCS Krông Ana, các
em từ tiểu học mới lên lớp 6 nhưng hầu như không còn nhớ về các kiến thức đãđược học, hầu hết học sinh không thuộc tên các nốt nhạc trên khuông, các emthường viết tên nốt nhạc ở dưới khuông nhạc và nhìn vào đó để đọc nhạc Một
số em còn chưa biết vẽ khóa nhạc và vẽ sai khuông nhạc
Sách giáo khoa của các em đếu ghi tên nốt nhạc phía dưới khuông nhạc
Từ thực tế đó, để giúp học sinh thuộc tên nốt nhạc và đọc tốt tên nốt, tôi
chọn đề tài “Một số biện pháp ghi nhớ tên nốt nhạc cho học sinh lớp 6 trường
PTDT Nội Trú THCS Krông Ana” như là một sáng kiến kinh nghiệm của mình
để giúp các em nắm bắt tốt, tiếp thu nhanh kiến thức bài học, đồng thời giúp họcsinh cảm thấy ghi nhớ tên nốt nhạc là đơn giản và dễ dàng, phát huy được tínhtích cực của bản thân, hứng thú hơn trong mỗi tiết học
2 Mục tiêu nhiệm vụ của đề tài
a Mục tiêu:
Hiện nay, môn âm nhạc đã được đưa vào chương trình chính khóa Bằngngôn ngữ và đặc thù riêng, âm nhạc không chỉ mang lại những xúc động, niềmvui sướng trong cuộc sống tinh thần mà còn giúp các em học sinh mở rộng tầm
Trang 5hiểu biết về thế giới xung quanh Thông qua âm nhạc giúp các em có thêm nghịlực vươn tới những ước mơ tươi đẹp, biết ghét bỏ và loại trừ những thói hư, tậtxấu, biết yêu cuộc sống và yêu lao động, yêu trường lớp, yêu thầy cô, có tìnhthân ái với bạn bè, tạo được hứng thú học tập nhằm nâng cao chất lượng bộ môn
âm nhạc
b Nhiệm vụ:
nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu một số kinh nghiệm giúphọc sinh lớp 6 ghi nhớ và đọc tốt tên nốt nhạc trong môn âm nhạc ở trườngPTDT Nội Trú THCS Krông Ana Làm thế nào để tiết dạy và học tập đọc nhạcđạt hiệu quả cao, giúp học sinh hiểu bài tốt và mang lại hứng thú học tập chohọc sinh? Làm sao để việc dạy nốt nhạc trên khuông nhạc bàn tay thật sự phổbiến, gắn liền vào mỗi tiết dạy, bài dạy có liên quan đến nốt nhạc của bộ môn
âm nhạc 6
3 Đối tượng nghiên cứu:
Một số biện pháp ghi nhớ tên nốt nhạc cho học sinh lớp 6 trường PTDTNội Trú THCS Krông Ana
4 Giới hạn của đề tài:
Phạm vi nghiên cứu là học sinh khối 6 trường PTDT Nội Trú THCSKrông Ana Học sinh khối 6 là đối tượng tiếp thu, lĩnh hội thông qua hoạt độngdạy học bằng giáo án điện tử
Đề tài được nghiên cứu từ tháng 01/2013 đến tháng 19/2016 được chia làm 3giai đoạn: Giai đoạn 1: Từ tháng 01/2013 đến tháng 1/2014 chọn đề tài
Giai đoạn 2: Từ tháng 08/2014 đến 01/2015 đi sâu vào nghiên cứu đề tài
Giai đoạn 3: Từ tháng 02/2015 đến tháng 9/2016 đưa đề tài vào thực tế và hoànthành sáng kiến
* Trang thiết bị sử dụng: Đàn oorgan; Giáo án Âm nhạc về Dân ca; Tranh
ảnh minh họa; Thanh phách
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
a Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Trang 6- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, đọc sách, tìm hiếu tổng hợp trên cácthông tin đại chúng Tham khảo qua báo chí băng đĩa, các chương trình truyềnhình dân ca.
- Đúc rút kinh nghiệm của bản thân trong quá trình công tác
b Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Sử dụng phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động trong quátrình học phân môn Tập đọc nhạc:
c Phương pháp quan sát
d Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm:
- Sử dụng phương pháp thống kê toán học bằng phiếu điều tra và tổng hợpkết quả đối chiếu số liệu
II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận:
- Căn cứ vào nhiệm vụ, yêu cầu bộ môn
- Căn cứ vào nội dung chương trình sách giáo khoa
- Căn cứ vào chương trình của Bộ giáo dục và đào tạo
- Xuất phát từ thực tế hiện nay là đang đổi mới phương pháp dạy học, họcsinh tự chủ động chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên là người hướng dẫn điều khiểnviệc tạo hứng thú học tập cho các em có vai trò rất quan trọng trong việc nângcao hiệu quả chất lượng dạy học
Trong âm nhạc, nốt nhạc có 2 ý nghĩa chính:
+ Nó là một kí hiệu dùng kí hiệu nhạc để biểu thị thời gian tương đối
về độ cao (âm nhạc) của âm thanh
+ Một âm thanh cao độ của chính nó
Để ghi lại một bản nhạc một cách chính xác, người ta dùng sử dụng các kíhiệu âm nhạc như khuông nhạc, khóa nhạc và nốt nhạc Nốt nhạc giúp nhậnbiết được cao độ và trường độ của âm thanh
Nốt nhạc là thành phần cơ bản của âm nhạc phương Tây: phân tích âmnhạc của hiện tượng âm nhạc để tiện trình bày, hiểu rõ, và phân tích âm nhạc
Trang 7Để ghi lại độ cao thấp của âm thanh người ta dùng 7 âm, thứ tự từ thấpđến cao là: Đồ (C), Rê (D), Mi (E), Fa (F), Son (G), La (A), Si (B) Nốt thứ 8,hay quãng tám, có tên giống hệt như nốt thứ nhất, nhưng gấp đôi tần số so vớinốt thứ nhất Để phân biệt, người ta thường ghép chữ cái Latin kí hiệu nốt và sốthứ tự
VD:
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy âm nhạc cho học sinh Vấn đề học vàkết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộcvào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyềnthụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùngvới sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội
Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn âm nhạc, tôinhận thấy đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại ngại tập đọc nhạc vì lí dokhông thuộc tên nốt nhạc Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây Tôinhận thấy rằng trước một bài tập đọc nhạc, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắmđược và thực hiện tốt yêu cầu của bài người giáo viên cần có một phương pháptruyền đạt, hướng dẫn thật tốt , đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các emnắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học, tạo cho tiết học trở nên sinhđộng và thú vị hơn
Đây là một môn học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phươngchâm “ học vui – vui học” Do đó, việc dạy nốt nhạc trên khuông nhạc bàn taytrái được áp dụng như một trò chơi vào phân môn tập đọc nhạc là rất cần thiếtđối với học sinh trường PTDT Nội Trú THCS Krông Ana, lĩnh hội tốt kiến thức
sẽ mang đến cho các em lòng say mê, hứng thú trong học tập
2 Thực trạng
a Thuận lợi
Trang 8Được sự quan tâm của các cáp lãnh đạo, BGH nhà trường, trường đã trang
bị được nhiều trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học như: máy tính, máy chiếu,kết nối internet, tranh ảnh, bảng phụ Ngoài ra trang thiết bị phục vụ cho môn
âm nhạc còn có đàn organ, máy nghe nhạc…
Giáo viên được dạy đúng chuyên môn nghiệp vụ của mình đã được đàotạo
Giáo viên quan tâm tới học sinh, tận tâm với nghề, có sáng tạo trong việcđổi mới phương pháp dạy học
Hầu hết các em rất yêu thích môn Âm nhạc
Khả năng cảm thụ âm nhạc khá tốt Bắt nhạc và thực hiện được các bàihát và tập đọc nhạc với đàn ( đĩa) tương đối tốt
b Khó khăn
Đa phần các em là con em các dân tộc trên đianj bàn huyện và hầu hết làcon em nông thôn, điều kiện chưa được đầy đủ, việc học thêm các môn văn hoákhác đôi khi còn chưa đủ điều kiện thì làm gì nói đến chuyện học thêm các mônnăng khiếu khác như âm nhạc – mỹ thuật…
HS bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, phầnnào sao nhãng việc học môn âm nhạc
Phụ huynh học sinh chỉ quan tâm đến các môn học chính như Văn, Toán,
mà chưa quan tâm đến bộ môn Âm nhạc
Một số học sinh chưa nắm chắc vị trí nốt nhạc, hình nốt tên nốt nhạc trênkhuông, chưa thể hiện được cao độ trường độ bài tập đọc nhạc theo yêu cầu vàghép lời ca chưa đồng đều
Việc nhận biết các nốt nhạc trên khuông để thực hành tập đọc nhạc của các
em còn chậm, không đồng đều, do đó một số em có tâm lí chán nản và lười học,không có sự cố gắng
Học sinh còn nhút nhát, chưa mạnh dạn trước tập thể
Một số học sinh còn có tâm lí coi đây là môn phụ nên không có sự đầu tưhọc bài ở nhà, mà tập đọc nhạc lại cần có nhiều thời gian luyện đọc ở nhà
Trang 9Sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm Giáo viên phải tựtìm tài liệu, sưu tầm đồ dùng dạy học để phục vụ cho việc dạy và học.
Để cung cấp kiến thức khoa học, giáo dục tư tưởng và rèn luyện kỹ năngcho học sinh, giáo viên cần phải làm cho học sinh đam mê và hứng thú học tập,làm cho quá trình học tập của các em trở nên tự giác, tạo niềm vui trong sáng và
bổ ích Bản thân nghệ thuật âm nhạc nói chung và môn nhạc ở trường THCS nóiriêng là nguồn cảm hứng, là sự kích thích, sự say mê học tập của học sinh nhưngkhông phải dạy như thế nào cũng gây được hứng thú cho học sinh vì theo từngkhối lớp, từng lứa tuổi và đặc biệt là đối với học sinh dân tộc thiểu số
2.Nội dung và hình thức Giải pháp.
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:
- Để góp một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy phân mônTập đọc nhạc Giải quyết tình trạng học sinh xem nhẹ môn học, học đối phó Tôiluôn đặt ra cho mình một mục tiêu hàng đầu là làm thế nào để học sinh thay đổinhận thức về môn học và thấy rằng môn âm nhạc có cái hay của riêng nó, vẫncòn nhiều điều thú vị cần khám phá
- Để thực hiện mục tiêu tôi luôn chú trọng đến giải pháp mà tôi cho rằngđây là giải pháp căn bản để hướng tới nâng cao chất lượng dạy học, đó là việc tốchức các hoạt động gây hứng thú học tập cho học sinh Nhưng làm thế nào đểhoạt động này có hiệu quả, học sinh thực sự hứng thú, say mê trong học tập thìngười giáo viên phải hiểu đúng quy trình tổ chức hoạt động dạy học phân mônTĐN, có như vậy mới gây được sự hứng thú, say mê cho học sinh
- Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiênngười giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên, cụ thểnhư xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Chính vì vậy, giáoviên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyền thụlại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã cócủa các em một cách tốt nhất
- Với lí do, thực trạng và mục tiêu đã nêu tôi mạnh dạn đưa ra một số giảipháp và biện pháp sau:
Trang 10b Nội dung và cách thức thực hiện:
Bước 1: Hướng dẫn học sinh nắm rõ lý thuyết nhạc lí
- Nhạc lý là nội dung tương đối khó dạy, vì học sinh không được họcthường xuyên, thời gian dạy ít và các em ít có điều kiện vận dụng Bên cạnh đó,một số kiến thức còn xa lạ, khó tiếp thu với nhiều em nên chúng ta phải có giảipháp như sau:
- Khi dạy nhạc lý, giáo viên cần dạy chính xác, đầy đủ về kiến thức, ngắngọn và dễ hiểu, cần tạo điều kiện cho học sinh được quan sát, lắng nghe, trả lời,nhận xét, so sánh, được thực hành bằng những bài hát, bài tập đọc nhạc cụ thể
- Khi dạy giáo viên cần cho học sinh ghi nhớ tên, đặc điểm, tính chất, tácdụng của kiến thức nhạc lý Trong quá trình dạy giáo viên nên vừa thuyết trìnhvừa gợi mở, để giúp học sinh vừa nghe và vừa tư duy bài học một cách tự nhiên,bằng cách giới thiệu hoặc liên hệ những điều học sinh đã biết để giới thiệu kiếnthức mới Trong khi dạy giáo viên cần tránh những lỗi sau:
- Dạy sai về kiến thức, giáo viên phân tích, giải thích không đúng về bảnchất kiến thức
- Dạy lý thuyết suông, giáo viên chỉ nói, không cho học sinh nghe âmthanh, được quan sát hay làm bài tập
- Không nên phân tích sâu, mở rộng kiến thức về nhạc lý, làm nội dungtrở nên rườm rà
- Yêu cầu học sinh làm bài tập không đúng với năng lực
Ví dụ:
- Trong tiết 3- âm nhạc 6, ở phần nội dung nhạc lí có học về “ Nhữngthuộc tính của âm thanh – các kí hiệu âm nhạc” giáo viên không nên chỉ sử dụngcách dạy định nghĩa suông, không phát huy đồ dùng dạy học như bảng phụ, hìnhảnh minh họa, đàn, hay không đưa ra các ví dụ sinh động để học sinh nhận biết
và rút ra kết luận Những tiết dạy như vậy thường kém hiệu quả, không phát huyđược sự hiểu biết của học sinh trong mỗi tiết dạy
+ Dạy về những thuộc tính âm thanh giáo viên nên đưa ra 2 ví dụ về 2 âmthanh: một tiếng không có độ cao thấp rõ rệt ( một vật rơi xuống đất) và một có
Trang 11độ trầm bổng rất rõ ( giai điệu một bản nhạc quen thuộc) => Học sinh dễ dàngnhận biết rõ sự khác biệt và rút ra kết luận về cao độ, trường độ
+ Dạy về các kí hiệu âm nhạc giáo viên nên phát huy đồ dùng dạy họcnhư bảng phụ có hình ảnh minh họa như:
=> Giảng giải kèm hình ảnh trực quan và đàn minh họa cho ví dụ như vậyhọc sinh mới dễ dàng tiếp thu kiến thức và ghi nhớ bài học tốt hơn
Bước 2: Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc
Ghi chép lại các bài nhạc đã học giúp các em nắm chắc vị trí các nốt trênkhuông cũng như nhớ các hình nốt, kí hiệu đã học Nếu như tập đọc nhạc mangtính chất trừu tượng thì chép nhạc mang tính cụ thể hơn, hiện thực hơn Do vậy,việc hướng dẫn các em ghi chép sẽ đơn giản và dễ thực hiện hơn Tuy nhiên,đơn giản không có nghĩa là không quan trọng, ngược lại tập ghi chép nhạc là sựđút kết giữa hai phân môn học hát và tập đọc nhạc để khác sâu kiến thức Do đóđòi hỏi phải có sự chính xác tuyệt đối từng vị trí nốt trên khuông nhạc, quantrọng hơn nữa là qua chép nhạc các em phải nhớ được tên nốt nhạc là gì? Nằm ở
vị trí nào? Cách viết các hình nốt ra sao? Các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phảithực hiện thế nào? Việc ghi chép nhạc còn giúp các em ghi nhớ các kí hiệu khác
về âm nhạc như: dấu luyến, dấu láy, dấu lặng, dấu quay lại, khung thay đổi,…
Trang 12Rèn luyện cho các em thoi quen tập chép các bài TĐN vào vở bài tập
Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực hiệnmột cách thường xuyên Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải thực hiệnngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian Ở lớp chỉ hướng dẫn các emcách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày như thế nào cho đúng, đẹp,còn việc ghi chép lại bài nên cho các em thực hiện ở nhà
Bước 3: Treo bảng phụ bài tập đọc nhạc trong mỗi tiết dạy để học
sinh luôn luôn được tiếp xúc với khuông nhạc bàn tay nhằm mục đích xác định tên nốt nhạc
Vai trò của tập đọc nhạc là rất quan trọng, phản ánh khả năng tiếp thukiến thức âm nhạc của học sinh vừa rèn luyện tai nghe, giọng hát, vừa nâng caocảm thụ âm nhạc cho học sinh Thông thường khi học đến TĐN hầu như các emghi tên nốt trực tiếp vào sách giáo khoa, chính vì thế ở các tiết học sau các emkhông phát huy được khả năng tìm tòi của mình, không tự nghiên cứu để tìm ratên nốt nhạc mà chỉ dựa trên các nốt đã ghi sẵn để học thuộc lòng nên việc treobảng phụ bài tập đọc nhạc là rất cần thiết
Trang 13Trình chiếu các bài TĐN để các em tập trung chú ý vào vị trí và tên nốt trên khuông nhạc
Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của nghệ thuật, của nhiều lĩnhvực khác trong xã hội, nhu cầu học tập của con người nâng dần số lượng và chấtlượng, do đó người giáo viên cần phải cải tiến phương pháp dạy học “Lấy họcsinh làm trung tâm”, kích thích sự say mê, phát triển tư duy của học sinh, hìnhthành thói quen tự giác học tập để đạt kết quả cao nhất Thế thì để đạt được yêucầu đó, việc đổi mới phương pháp dạy và học như thế nào? Thực hiện ra sao?
Đó là vấn đề cần quan tâm trong các giờ lên lớp Việc phát huy đồ dùng dạy học
sẽ giúp cho chúng ta khắc phục được lối “dạy chay”, không gây hứng thú tronghọc sinh, không phát huy hết vai trò của các em trong việc tự giành lấy kiến thứcmới Qua phương pháp dạy học tích cực sẽ dần dần giúp giáo viên tự hoàn thiệnmình về trình độ chuyên môn, một yếu tố không thể thiếu của thầy cô giáo
Bước 4:Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc tích cực hóa hoạt động nhậnthức của học sinh, nghĩa là hướng vào phát huy tính tích cực, chủ động củangười học chứ không chỉ hướng vào việc phát huy tích cực của người dạy.Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy Cách dạy quyết định cách học:giáo viên dạy học tích cực thì học sinh sẽ học tập tích cực và ngược lại Do vậy,giáo viên cần phải bồi dưỡng, tiếp thu và tiến hành thường xuyên, liên tục cácphương pháp dạy học tích cực để đáp ứng nhu cầu đổi mới mà tình hình giáodục hiện tại đặt ra