Vận dụng phương pháp dự án trong tổ chức dạy học môn giáo dục công dân ở các trường trung học phổ thông huyện thuận thành, tỉnh bắc ninh

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ THANH TUYỀN VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN THUẬN THÀNH

Trang 1

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THANH TUYỀN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG

TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN THUẬN THÀNH, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p: / / l r c tnu.edu.vn

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THANH TUYỀN

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG

TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN THUẬN THÀNH, TỈNH BẮC NINH

Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ HƯỜNG

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

Trang 3

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p: / / l r c tnu.edu.vn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng

dẫn khoa học của TS Nguyễn Thị Hường trường Đại học Sư phạm - Đại học

Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trungthực và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác và thông tintrích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thanh Tuyền

Trang 4

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái nguyên, tháng 5 năm 2019

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thanh Tuyền

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

8 Kết cấu của đề tài 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 8

1.2 Những vấn đề lý luận chung về phương pháp dự án trong dạy học 11

1.2.1 Quan niệm về phương pháp dạy học và phương pháp dự án (phương pháp dạy học dự án) 11

1.2.2 Đặc điểm và các hình thức của phương pháp dạy học dự án 21

1.2.3 Ưu, nhược điểm của phương pháp dự án trong dạy học môn Giáo dục công dân ở THPT 27

Trang 6

1.2.4 Sự cần thiết của vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn

Giáo dục công dân ở THPT hiện nay 291.2.5 Đánh giá về những nội dung cơ bản của chương trình môn GDCD 311.3 Xu hướng đổi mới dạy học, nên DHDA là lựa chọn hiệu quả để nâng

cao chất lượng dạy học môn GDCD 32Kết luận chương 1 33

Chương 2 THỰC TRẠNG VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN THUẬN THÀNH, TỈNH BẮC NINH

35

2.1 Khái quát về các trường THPT trên địa bàn huyện Thuận Thành, tỉnh

Bắc Ninh 352.2 Những kết quả đạt được và hạn chế của vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh 382.2.1 Những kết quả đạt được trong vận dụng phương pháp dự án vào dạyhọc môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnhBắc Ninh 382.2.2 Những hạn chế và nguyên nhân trong vận dụng phương pháp dự án vào dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh 55

2.2.3 Vai trò của việc đổi mới vận dụng phương pháp dự án trong dạy

học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh

Bắc

Ninh 60

Trang 7

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p: / / l r c tnu.edu.vnKết luận chương 2 64

Trang 8

Chương 3 BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG

PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC

CÔNG DÂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN THUẬN

THÀNH, TỈNH BẮC NINH 66

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc ninh 67

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan 67

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 68

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả 69

3.2 Biện pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp dự án trong tổ chức dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh 70

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên và học sinh về vai trò của phương pháp dự án trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh 71

3.2.2 Xây dựng quy trình dạy học vận dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Giáo dục công dân theo định hướng năng lực 72

3.2.3 Đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học 76

3.2.4 Đảm bảo những điều kiện vật chất trong quá trình vận dụng phương pháp dự án vào dạy học môn Giáo dục công dân 77

3.3 Thực nghiệm sư phạm 78

3.3.1 Mục đích, nguyên tắc, nội dung, phương pháp và quy trình TN 78

3.3.2 Tiêu chí và cách đánh giá kết quả thực nghiệm 79

3.3.3 Giả thuyết thực nghiệm 79

3.3.4 Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm và đối chúng .80

3.3.5 Kết quả thực nghiệm 80

Kết luận chương 3 111

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 112

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 115 PHỤ LỤC

Trang 9

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p: / / l r c tnu.edu.vn

Trang 10

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Danh mục các dự án học tập môn GDCD được xây dựng ở các

trường THPT trên địa bàn huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

40 Bảng 2.2 Nhận thức của HS về vai trò của DHDA 42

Bảng 2.3 Nhận thức của HS về mục tiêu của DHDA môn GDCD 43

Bảng 2.4 Mức độ tham gia của HS đối với DAHT môn GDCD 44

Bảng 2.5 Thực trạng nhận thức của GV về tầm quan trọng của DHDA môn GDCD ở THPT 44

Bảng 2.6 Đánh giá của GV về các DAHT môn GDCD cho HS THPT 45

Bảng 2.7: Thái độ của học sinh trong giờ học được tổ chức theo dự án học tập môn Giáo dục công dân 47

Bảng 2.8: Những ưu điểm của tổ chức dạy học dự án 48

Bảng 2.9 Đánh giá của BGH và các phòng ban chức năng về tầm quan trọng của DHDA 50

Bảng 2.10 Đánh giá của BGH về hiệu quả của DHDA 51

Bảng 3.1 Phân công nhiệm vụ thực hiện dự án học tập lớp 10 81

Bảng 3.2: Mô tả công cụ đánh giá được sử dụng trong chủ đề lớp 10 84

Bảng 3.3: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng trường THPT Thuận Thành 3 89

Bảng 3.4 Phân công nhiệm vụ thực hiện dự án học tập lớp 11 91

Bảng 3.5: Mô tả công cụ đánh giá được sử dụng trong chủ đề lớp 11 94

Bảng 3.6: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng trường THPT Thuận Thành 3 100

Bảng 3.7 Phân công nhiệm vụ thực hiện dự án học tập 101

Bảng 3.8: Mô tả công cụ đánh giá được sử dụng trong chủ đề 103

Trang 11

Bảng 3.9: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng trường THPT

Thuận Thành 3 109

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng trường THPT

Thuận Thành 3 90Biểu đồ 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng trường THPT

Thuận Thành 3 101Biểu đồ 3.3: Kết quả kiểm tra 1 tiết lớp TN và lớp đối chứng trường THPT

Thuận Thành 3 110

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm trở lại đây, với những thành tựu vượt bậc của nền kinh

tế Việt Nam, đã và đang tạo nên những chuyển biến tích cực trên mọi phươngdiện của đời sống xã hội Những chuyển biến đó có sự đóng góp của nhiềunguồn lực Trong đó, không thể không kể đến sự tham góp của nền giáo dục vàđào tạo nước nhà Tuy nhiên, để thúc đẩy hơn nữa sự nghiệp giáo dục và đàotạo, đưa giáo dục Việt Nam ngang bằng với trình độ của các nước tiên tiếntrong khu vực và trên thế giới thì vấn đề căn cốt là phải tiếp tục đổi mới toàndiện giáo dục và đào tạo cho phù hợp với xu thế và đòi hỏi của thực tiễn Nghị

quyết số 29, Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) của Đảng ta đã khẳng định: Đổi mới giáo dục đào tạo không chỉ là quốc sách hàng đầu mà còn là “chìa khóa”

mở ra con đường đưa đất nước tiến lên phía trước, là “mệnh lệnh” của cuộc sống Song, quá trình đổi mới không phải là sự đổi mới ngẫu hứng, tuỳ tiện mà

cần được tiến hành đồng bộ Trong đó, đổi mới phương pháp giảng dạy phảiđược ưu tiên hàng đầu vì phương pháp dạy học quyết định chất lượng, hiệu quả

và sự phát triển của cả nền giáo dục.[33]

Môn Giáo dục công dân (GDCD) là một trong những môn học có ý nghĩaquan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông Nội dung, cấu trúc chươngtrình Giáo dục công dân ở phổ thông nói chung, Giáo dục công dân ở THPT nóiriêng giữ vai trò chủ đạo trong hình thành và phát triển nhân cách của học sinh.Bồi đắp để các em trở thành những cá thể có tri thức, phẩm chất đạo đức vànăng lực công dân Với nội dung tri thức tổng hợp, môn GDCD góp phần quantrọng trong hình thành niềm tin, lý tưởng, phẩm chất đạo đức, ý thức pháp luật;đào tạo học sinh thành những người lao động mới có giác ngộ cách mạng, cóphương pháp làm việc khoa học, chuyên nghiệp cũng như ý thức trong xâydựng một xã

Trang 13

hội công bằng, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc Do vậy, việc tổ chức dạy học cóhiệu quả môn học này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Riêng đối với cấp THPT, chương trình môn học được xây dựng trên cơ

sở kế thừa và phát huy các nội dung cơ bản ở cấp trung học cơ sở Xét trên bìnhdiện tổng thể, có thể khẳng định không một môn học nào lại sát với đời sốngthực tế như môn Giáo dục công dân Các tri thức môn Giáo dục công dân baoquát nhiều nội dung cơ bản đời sống xã hội Những kiến thức đó thuộc về cácngành khoa học như: Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoahọc, Đạo đức học, Pháp luật, Mỹ học và các đường lối quan điểm của ĐảngCộng sản Việt Nam… Mỗi một lĩnh vực của bộ môn Giáo dục công dân trongtrường phổ thông trung học đều nhằm vào mục tiêu chung là đào tạo ra nhữnglớp người vừa có trí tuệ, năng lực vừa có phẩm chất đạo đức để đáp ứng nhucầu ngày càng cao của nguồn nhân lực

Dù nắm giữ vị thế vô cùng quan trọng Nhưng trên thực tế, bộ môn Giáodục công dân trong nhà trường trung học phổ thông chưa được sự quan tâm,đầu tư đúng mức Do vậy, để nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD trongthực tiễn, nhất là trước yêu cầu đổi mới chương trình phổ thông sau 2015 thìvấn đề đổi mới phương pháp dạy học bộ môn có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Trong nhiều phương pháp dạy học bộ môn, việc xây dựng các dự án họctập hay phương pháp dạy học dự án là một phương pháp giảng dạy phù hợp tạođiều kiện để giáo viên và người học phát huy được khả năng của mình trongviệc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy Tổ chức dạy học theophương pháp dự án sẽ tạo điều điện để người học có khả năng tự lực giải quyếtmột nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp dưới sự tư vấn, điều khiển và giúp

đỡ của giáo viên Kết thức dự án học, người học sẽ thu nhận được nhiều kĩnăng cần thiết Bài học thiết kế theo dự án có thể áp dụng nhiều kỹ thuật dạyhọc khác nhau, do vậy cũng là môi trường để giáo viên đào luyện và thử thách

Trang 14

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p: / / l r c tnu.edu.vnkhả năng của bản thân Hơn nữa, với đặc thù kiến thức và dung lượng củamôn GDCD ở THPT

Trang 15

như hiện nay, theo ý kiến chủ quan thì tổ chức dạy học theo phương pháp này làrất phù hợp

Từ những lý do trên, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Vận dụng phương pháp dự án trong tổ chức dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh” làm luận văn thạc sĩ, với mong muốn góp một

phần công sức nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả củaquá trình dạy học môn Giáo dục công dân ở THPT trong giai đoạn tới

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng vận dụng phương pháp dự

án trong dạy học môn GDCD các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh BắcNinh Từ đó, đề xuất quy trình tổ chức dạy học dự án môn GDCD ở các trườngTHPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Xây dựng cơ sở lý luận vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạyhọc môn GDCD ở THPT

- Đánh giá thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy học mônGiáo dục công dân ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

- Đề xuất biện pháp vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy họcmôn GDCD ở ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

- Tiến hành thực nghiệm một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả vậndụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn Giáo dục công dân ở cáctrường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng và khách thể nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Việc vận dụng phương pháp dạy học dự án trongdạy học môn Giáo dục công dân ở ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnhBắc Ninh

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn GDCD ở trường THPT

Trang 16

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu việc vận dụng phương pháp dự án

trong tổ chức dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện ThuậnThành, tỉnh Bắc Ninh từ năm 2015 đến nay

5 Giả thuyết nghiên cứu

Trong quá trình dạy học, nếu giáo viên xây dựng được các dự án học tậpthích hợp với từng bài, từng chương và sử dụng đúng đắn sẽ giúp học sinh hứngthú hơn trong học tập Qua quá trình thực hiện dự án, học sinh sẽ phát huy đượctính tích cực, chủ động trong nhận thức, học sinh cũng phát triển được nhiều kĩnăng như kĩ năng hợp tác, tinh thần làm việc khoa học, góp phần quan trọngtrong nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn GDCD ở THPT

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu lý luận: Đề tài tập trung nghiên cứucác văn bản, văn kiện của Đảng, Nhà nước; các chỉ thị và thông tư của Bộ giáodục và Đào tạo; nghiên cứu lí luận dạy học, tâm lí học, cơ sở lí luận về đổi mớiPPDH; nghiên cứu cơ sở lí luận về phương pháp dự án, nghiên cứu chươngtrình, nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu tham khảo củamôn GDCD ở THPT

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp

+ Phương pháp diễn dịch và quy nạp

+ Phương pháp phân loại, hệ thống hoá

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra xã hội học,phương pháp; Phương pháp thực nghiệm sư phạm ở trường phổ thông; Phươngpháp thống kê toán học

7 Những đóng góp mới của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn tài liệu bổ sung cho việcnghiên cứu và sử dụng hiệu quả của việc dạy học theo phương pháp dự án trongdạy học GDCD nói riêng và dạy học ở trường THPT nói chung

Trang 17

Các bài học được thiết kế theo phương án dạy học dự án trong mônGDCD Ở THPT là nguồn tài liệu tham khảo cho giáo viên GDCD ở phổ thông,các sinh viên sư phạm ngành GDCD, GDCT; học viên cao học, NCS chuyênngành Lí luận và phương pháp dạy học GDCD, LLCT

8 Kết cấu của đề tài

Đề tài ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị, Danh mục tài liệu thamkhảo và Phụ lục thì nội dung đề tài gồm có ba chương chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vận dụng phương pháp dự án trong dạy họcmôn GDCD ở THPT

Chương 2: Thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy học mônGDCD ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

Chương 3: Biện pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp dự án trong

dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

Trang 18

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN htt p : / / l r c tnu.edu.vn

Trang 19

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vn

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Từ đầu thế kỷ 20, các nhà sư phạm đã xây dựng cơ sở lý luận chophương pháp dự án “Project method” và coi đây là phương pháp dạy học quantrọng để thực hiện dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục những nhượcđiểm của dạy học truyền thống Phương pháp này được áp dụng khá phổ biến ởcác nước phương Tây, tiêu biểu kể đến ở các quốc gia có nền giáo dục tiên tiếnnhư: Mĩ, Đức, Pháp, Đan Mạch… các nước này đã có những công trình có giátrị lý luận và thực tiễn trong việc nghiên cứu phương pháp dạy học dự án

Năm 1981 nhà tâm lý học William H Kilpatric (1871- 1955) đã viếtmột bài báo với tiêu đề “Phương pháp dự án” gây một tiếng vang trong các cơ

sở đào tạo giáo viên cũng như trong các trường học Ông cùng các nhà nghiêncứu của trường Đại học Coolumbia đã có những đóng góp để nhằm truyền báphương pháp này qua các giờ học, các hôi nghị và tác phẩm xuất bản năm

1925 [53]

Hai tác giả A Bruce và K Langdon với công trình: “Quản lý dự án”được dịch giả Lê Ngọc Phương Anh biên dịch xuất bản năm 2005, NXB Tổnghợp thành phố Hồ Chí Minh đã có những kiến giải hết sức hữu ích về việc tổchức và hoạch định một dự án Công trình chứa đựng rất nhiều lời khuyên

về lập kế

Trang 20

hoạch, lập ngân sách, xây dựng và thúc đẩy một nhóm, đánh giá các yếu tố rủi

ro, phát triển kỹ năng lãnh đạo, v.v [44]

Nhóm tác giả: W Diehl, T Grobe, T.Lopez & C Cabral trong một loạtcác bài viết: “Học tập dựa trên dự án: chiến lược dạy và học” đăng ở các chuyênmục MA thuộc Trung tâm Thanh thiếu niên ở Boston cũng phân tích quy trìnhthiết kế, vận hành một dự án học tập nhằm đạt các mục tiêu giáo dục cho lứatuổi thanh thiếu niên [52]

Ngoài ra còn rất nhiều bài viết, sách chuyên khảo và các công trìnhnghiên cứu của nhiều nhà khoa học trên thế giới đề cập đến vai trò, đặc điểm,cách thức tổ chức một dự án học tập như:

Thomas J W (1998), Dạy học theo dự án: Tổng quan, Novato, CA: Việngiáo dục Buck; [50]

Thomas J W (2000), Điển lại các nghiên cứu về phương pháp dạy họctheo dự án, San Rafael, CA Autodesk [51]

Gallagher S A., Stepien W J., & Rosenthal H (1992), Những ảnh hưởngđến tổ chức dạy học dự án, Gifted Child Quarterly, 36, 195-200 [47]

Barab S.A., Thomas M.K & Merrill H (2001), Học trực tuyến: Từ phổbiến thông tin đến thúc đẩy hợp tác Cộng đồng Tạp chí nghiên cứu học tậptương tác, 12 (1), 105 - 143 [45]

Chinowsky, PS, Brown, H, Szajnman và Realph (2006) Phát triển kiếnthức và hình dạng thông qua học tập dựa trên dự án, Tạp chí về các vấn đềchuyên môn trong giáo dục và thực hành kỹ thuật, Tập 132 tr.118 - 125… [46]

Điều đó cho thấy phương pháp dự án nói chung, DHDA nói riêng đã cónhững đóng góp tích cực vào quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học,chất lượng làm việc ở hầu khắp các lĩnh vực khoa học

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Trang 21

Khi đất nước ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đạihoá (CNH, HĐH) và hội nhập kinh tế thế giới, giáo dục Việt Nam có nhiều thayđổi trong đó đặc biệt là xu hướng đổi mới mạnh mẽ phương pháp, hình thức tổchức dạy học Các dự án học tập cũng được thiết kế và triển khai rộng khắp.Năm

2003, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) kết hợp với công ty Intel Việt Namtriển khai thí điểm chương trình “Dạy học cho tương lai” cho 20 trường thuộc 9tỉnh thành trên cả nước với mục tiêu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trongcác lĩnh vực toán học, khoa học và công nghệ giúp học sinh, sinh viên phát triểncác kỹ năng tư duy ở cấp độ cao Chương trình cũng hướng đội ngũ giáo viêncách thức sử dụng Internet hiệu quả; thiết kế các trang Web dạy học và triểnkhai hàng loạt các dự án cho học sinh Chương trình đặt ra mục tiêu đến là năm

2020 sẽ có 40.000 giáo viên trên cả nước được tham gia trải nghiệm, thụ hưởng

và phát triển các dự án học tập đến người học

Song song với quá trình thực hiện trong thực tiễn, nhiều bài viết và côngtrình khoa học về dạy học dự án cũng được nhiều học giả trong nước quan tâmnghiên cứu Có thể đơn cử một số công trình tiêu biểu sau đây:

Tác giả Nguyễn Văn Cường và Nguyễn Thị Diệu Thảo với bài viết: “Dạy học theo dự án - một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên”

đăng trên tạp chí Giáo dục số 80, phát hành tháng 4/ 2004 đã có những đánh giáhết sức xác đáng về vai trò, tính năng của phương pháp dạy học dự án trong tổchức dạy học ở các trường sư phạm Theo các tác giả, nếu sinh viên sư phạmthường xuyên được rèn nghề qua các dự án học tập thì bản thân đội ngũ này sẽ

có khả năng thay đổi cả một thế hệ tương lai [10]

Các tác giả Đỗ Hương Trà, Phùng Việt Hải với bài viết: “Hoạt động học tập trong DHDA và những kết qua thu được” đăng trên Tạp chí khoa học,

trường ĐHSP Hà Nội, tháng 6-2008 đã nêu lên quy trình, các thiết kế một dự án

Trang 22

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vnhọc tập hiệu quả Qua đó, các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh việc tập hợp vàhuy động

Trang 23

các nguồn lực có vai trò quan trọng trong tổ chức thành công một dự án học tập.[41]

Ngoài ra, còn phải kể đến nhiều luận văn, luận án nghiên cứu về việcthiết kế và tổ chức DHDA, như:

Luận văn thạc sĩ của Đào Thị Thu Thủy - Đại học sư phạm Hà Nội

(2006) với đề tài “Tổ chức dạy học một số kiến thức trong chương “Cảm ứng điện từ” sách giáo khoa Vật lý 11 nhằm phát triển nhận thức tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập” Trong công trình này, từ việc nghiên cứu lý luận

DHDA, tác giả đã đề xuất cách thức thiết kế và tổ chức một DAHT áp dụng chomột nội dung cụ thể [39]

Luận văn thạc sĩ của tác giả Đào Thị Hà khoa Giáo dục Chính trị, trường

ĐHSP Hà Nội (2009) với đề tài “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học phần “Công dân với kinh tế’’ chương trình Giáo dục công dân lớp 11 tại trường THPT Cầu Giấy - Hà Nội’’ cũng có những đánh giá bước đầu

về tính hiệu quả của các dự án học học tập trong tổ chức dạy học môn GDCD

ở THPT Đồng thời, tác giả cũng đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệuquả tổ chức phương pháp dự án trong thực tiễn dạy học các nội dung kinh tế làmột trong những nội dung khó nhất của chương trình GDCD ở THPT hiện nay.[16]

Bên cạnh đó, còn có một số luận án tiến sĩ nghiên cứu chuyên sâu vềphương pháp dự án gắn với các lĩnh vực đặc thù như: Luận án của Nghiên cứu

sinh (NCS) Nguyễn Thị Diệu Thảo với đề tài: “Dạy học theo dự án và vận dụng trong đào tạo giáo viên THCS môn công nghệ”, Đại học sư phạm Hà Nội,

năm

2009; Luận án của NCS Lê Khoa với đề tài: “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học kiến thức về sản xuất và sư dụng điện năng cho học sinh trung học phổ thông”, Đại học Sư phạm Thái Nguyên, năm 2015; Luận án của Nguyễn Ngọc Trang với nhan đề: “Dạy học dựa vào dự án trong đào tạo

Trang 24

công nghệ thông tin trình độ cao đẳng với sự hô trơ của Elearning”, viện Khoa

học Giáo dục Việt Nam, năm 2017…

Với nhiều công trình, bài viết của các nhà khoa học trong và ngoài nướcchứng tỏ, phương pháp dự án có vai trò quan trọng trong dạy học các môn khoahọc nói chung và tổ chức dạy học môn GDCD nói riêng Đồng thời, phươngpháp này còn có khả năng cộng hưởng, khai thác hiệu quả phương pháp dạy họckhác trong một dự án dạy học, góp phần quan trọng trong đẩy mạnh và nângcao chất lương dạy học trong giai đoạn hiện nay

1.2 Những vấn đề lý luận chung về phương pháp dự án trong dạy học

1.2.1 Quan niệm về phương pháp dạy học và phương pháp dự án (phương pháp dạy học dự án)

1.2.1.1 Quan niệm về phương pháp và phương pháp dạy học

Phương pháp là một thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos”nghĩa là con đường nghiên cứu, cách thức nhận thức, cách thức để đạt mục đích

Trong thực tế, phương pháp còn được hiểu là hệ thống những quy tắc,nguyên tắc, quy phạm dùng để chỉ đạo kỹ thuật; tổ hợp các bước đi, các quytrình mà trí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lý Phương phápcũng còn được hiểu là kế hoạch được tổ chức hợp lý trong ngành quản lý

Theo nghĩa chung nhất thì phương pháp là cách thức, là con đường, làphương tiện để đạt mục đích, là hoạt động được sắp sếp theo một trật tự nhấtđịnh để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và thực tiễn

Như vậy, với tư cách là con đường, cách thức để đạt mục đích, phươngpháp bao gồm hai mặt:

Mặt khách quan: là các quy luật khách quan chi phối đối tượng mà chủ

thể (giáo viên) phải ý thức được như các quy luật tâm lý, lý luận dạy học… chiphối quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh (đối tượng)

Mặt chủ quan: các thao tác và các phương tiện hướng vào đối tượng mà

chủ

thể (giáo viên) phải lựa chọn hợp với quy luật chi phối đối tượng (học sinh)

Trang 25

Hai mặt này có mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ Chính những cách thức

và phương tiện được xây dựng nhờ những quy luật khách quan được dùng đểtiếp cận và cải biến hiện thực, để thu lượm những kết quả mới tạo thành phươngpháp Các quy luật tự chúng không thể trở thành phương pháp nhưng thiếuchúng thì không thể có được phương pháp và phương tiện đúng đắn, không thể

có phương pháp khoa học

Phương pháp là phạm trù gắn liền với hoạt động có ý thức của con người,giúp con người nhận thức được hiện thực khách quan Do đó, phương pháp làyếu tố quyết định thành công hay thất bại trong hoạt động nhận thức và cải tạothực tiễn của con người

Quá trình dạy học là một quá trình bao gồm nhiều yếu tố có mối liên hệmật thiết với nhau Thông thường quá trình dạy học là sự kết hợp của ba yếu tố:nội dung môn học, giáo viên và học sinh Sự gắn kết mật thiết của các yếu tốtạo nên vòng tròn khép kín trong quá trình dạy học Tại đó, sự hoạt động củavòng trước là tiền đề, là cơ sở cho vòng sau tiếp tục Việc thực hiện liên tiếp cácvòng đó của giáo viên và học sinh sẽ giúp người giáo viên hình thành và xâydựng phương pháp dạy học bộ môn với tư cách khoa học, giúp người học sinhnâng cao dần nhận thức khoa học và có thái độ học tập đúng đắn

Trong ngành giáo dục nói chung, dạy học nói riêng cần sử dụng rất nhiềucác phương pháp khác nhau, trong mỗi phương pháp nó lại mang một ý nghĩa

và nhiệm vụ khác nhau Nhưng về cơ bản, các phương pháp mà người dạy sửdụng đều nhằm mục đích làm cho học sinh lĩnh hội, tiếp thu đầy đủ được trithức một cách chính xác, dễ hiểu nhất, nhanh chóng và dễ dàng nhất Bởi vậy,kết quả của dạy học và giáo dục trong nhà trường THPT không chỉ được đánhgiá ở mặt nội dung kiến thức mà nó còn đánh giá được ở mặt phương pháp dạyhọc Để có được phương pháp dạy học hiệu quả và đúng đắn, đòi hỏi người dạy

Trang 26

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vncần có một lượng kiến thức nhất định về phương pháp dạy học, được rènluyện, bồi dưỡng

Trang 27

thường xuyên Ngoài ra còn phải dựa vào việc vận dụng kinh nghiệm vào đờisống thực tiễn, từ những kinh nghiệm của bản thân, người dạy cần lựa chọn,đúc kết ra những cơ sở lý luận để chỉ đạo, điều hành quá trình thực tiễn Từ đó,

để có phương pháp dạy học phù hợp, hiệu quả, người dạy cũng phải dựa trênnhững cơ sở lý luận khoa học đã được rút ra từ thực tiễn dạy học trong đời sốnghằng ngày

Vậy phương pháp dạy học là gì? Cho đến nay có rất nhiều các cách hiểu

khác nhau về phương pháp dạy học Có quan niệm cho rằng “Phương pháp dạy học là những cách thức làm việc giữa thầy giáo và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững được kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành được thế giới quan

và phát triển năng lực nhận thức” (Trích trong Bách khoa toàn thư của Liên

Xô năm

1965) Cũng có quan niệm cho rằng “Phương pháp dạy học là những hình thức kết hợp hoạt động của giáo viên và học sinh hướng vào việc đạt một mục đích nào đó” Tuy nhiên, dù trên cơ sở tiếp cận nào cũng cần phân định những điểm

khác biệt giữa phương pháp dạy học với phương pháp luận, thủ pháp dạy học vàcác hình thức dạy học [48]

Phương pháp luận được hiểu ở hai phương diện cơ bản:

Phương diện thứ nhất, phương pháp luận được hiểu là sự tổng hợpnhững cách thức, những phương pháp tìm tòi có ý nghĩa như những tư tưởngchỉ đạo, những tiền đề lý luận về phương pháp nghiên cứu trong một ngànhkhoa học nào đó

Phương diện thứ hai, phương pháp luận được hiểu là học thuyết vềphương pháp khoa học nói chung

Khái niệm về phương pháp với tư cách là phương pháp dạy học bộ môn,chính là học phần chuyên nghiên cứu quá trình dạy và học một môn học nào đó,bao gồm việc nghiên cứu đối tượng, nhiệm vụ, mục tiêu của môn học, các cơ sở

Trang 28

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vnkhoa học, các nguyên tắc của việc xây dựng chương trình môn học, những cáchthức thiết kế và tổ chức quá trình dạy học các đơn vị kiến thức của môn học (Ví

Trang 29

dụ: phương pháp dạy học Giáo dục công dân, phương pháp dạy học Ngoại ngữ,phương pháp dạy học Địa lý, phương pháp dạy học Sử học )

Khái niệm về thủ pháp dạy học được hiểu là sự thể hiện cụ thể củaphương pháp Hay hiểu cách khác, thủ pháp chính là thao tác bộ phận của mộtphương pháp nhất định nào đó Thí dụ: Để vận dụng phương pháp giải quyếtvấn đề cần tiến hành các thao tác cụ thể như phân tích, so sánh, khái quát hóa,đối chiếu, tổng hợp…

Khái niệm hình thức tổ chức dạy học là cách thức tổ chức, sắp xếp tiếnhành giờ học cho phù hợp với mục tiêu, mục đích, nội dung của từng bài, phùhợp với điều kiện và môi trường học tập nhằm làm cho quá trình dạy học đạthiệu quả cao nhất Hình thức tổ chức dạy học là hình thức bên ngoài củaphương pháp dạy học, được thiết lập theo những cấu trúc xác định nhằm thựchiện các nhiệm vụ của hoạt động dạy học

Tóm lại, phương pháp dạy học là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất giữa giáo viên và học sinh nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và nhiệm vụ dạy học.

Từ xưa cho đến ngày nay, phương pháp dạy học vẫn còn là một hiệntượng sư phạm có nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau Tuy nhiên, các quanđiểm, quan niệm đều thống nhất phương pháp dạy học gồm các đặc trưng cơ bảnsau:

Thứ nhất, phương pháp dạy học còn phản ánh cách thức tự tổ chức, tự

kiểm tra, tự đánh giá của học sinh

Thứ hai, phương pháp dạy học phản ánh cách thức tổ chức, điều khiển

hoạt động dạy học của người giáo viên

Thứ ba, phương pháp dạy học phản ánh cách thức hoạt động, tương tác,

trao đổi thông tin giữa giáo viên và học sinh

Thứ tư, phương pháp dạy học phản ánh sự vẫn động của quá trình nhận

thức của người học nhằm đạt được mục đích học tập

Trang 30

Phương pháp dạy học là một khoa học và đồng thời cũng là một nghệthuật Đó là khoa học sư phạm, khoa học về giảng dạy truyền đạt kiến thức chođối tượng người học

Trong tính khoa học đòi hỏi giáo viên phải nắm được bản chất của quátrình dạy học, nắm vững được các phương pháp dạy học từ những khái niêm,nội dung, ưu điểm, nhược điểm cho đến các yêu cầu của phương pháp đó

Trong tính nghệ thuật đòi hỏi ở người giáo viên phải cần có sự tinh tế,khéo léo, tỉ mỉ và sự hiểu biết nhất định về các thủ pháp, thủ thuật, nghệ thuật

để vận dụng thích hợp các phương pháp đó nhằm khơi dậy sự yêu thích, sựhứng thú, tích cực, sáng tạo cho học sinh Do đó, việc giáo viên cần nắm vữngtri thức chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm là điều kiện kiên quyết Song trongnghiệp vụ sư phạm và nghệ thuật dạy học cũng là yếu tố vô cùng quan trọngquyết định chất lượng và hiệu quả trong quá trình dạy học

1.2.1.2 Quan niệm về dự án và phương pháp dự án

* Quan niệm về dự án

Thuật ngữ dự án trong tiếng Anh là “Project”, có nguồn gốc từ tiếng Latinh, ngày nay được hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dự thảo haymột kế hoạch Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnhvực của đời sống như: Kinh tế -xã hội; trong sản xuất, doanh nghiệp, trongnghiên cứu khoa học cũng như trong quản lí xã hội

Dự án chính là một dự định, một kế hoạch cần được thực hiện trong điềukiện thời gian, phương tiện, tài chính, nhân lực, vật lực cụ thể xác định nhằmđạt được mục đích đã đề ra Dự án có tính phức hợp, tổng thể, được thực hiệntrong hình thức tổ chức dự án chuyên biệt

Một dự án nói chung có những đặc điểm cơ bản sau:

- Có mục tiêu được xác định rõ ràng;

- Có thời gian qui định cụ thể;

- Có nguồn tài chính, vật chất, nhân lực giới hạn;

Trang 31

- Mang tính duy nhất (phân biệt với các dự án khác);

- Mang tính phức hợp, tổng thể;

- Được thực hiện trong hình thức tổ chức dự án chuyên biệt

Có nhiều loại dự án khác nhau Dựa theo nội dung của dự án chúng ta cóthể phân biệt các loại sau:

- Dự án đầu tư - xây dựng: đầu tư xây dựng, đầu tư trang thiết bị;

- Dự án nghiên cứu - phát triển: nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các sảnphẩm mới, các máy móc, thiết bị, kết cấu kỹ thuật; xây dựng các chương trình,phần mềm…

- Dự án tổ chức: xây dựng tổ chức mới, thay đổi tổ chức, …

- Dự án hỗn hợp: bao gồm: một số nội dung đã nêu trên

Quá trình thực hiện một dự án được phân chia thành các giai đoạn khácnhau Cách phân chia phổ biến bao gồm 4 giai đoạn cơ bản sau đây:

- Xác định mục tiêu dự án (giai đoạn chuẩn bị / giai đoạn khả thi);

- Lập kế hoạch dự án (lập kế hoạch và thiết kế dự án);

- Thực hiện dự án (thực hiện và kiểm tra dự án);

- Kết thúc dự án (đánh giá dự án)

Phương pháp dạy học dự án (PPDHDA)

Khái niệm dự án đã lan rộng từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vào lĩnh vực giáodục, đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được

sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học

Trên thế giới, khái niệm Project được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khácnhau nhất là lĩnh vực giáo dục và đào tạo Nhiều công trình nghiên cứu mới đâycho thấy Project được sử dụng lần đầu tiên trong các trường đào tạo nghề kiếntrúc sư ở Ý cuối thế kỉ XVI và thuật ngữ dạy học dự án (DHDA) cũng xuất hiện

từ đó Tính cho đến thời điểm hiện tại quá trình hình thành và phát triển quanđiểm và phương pháp DHDA có thể chia thành năm giai đoạn:

Trang 32

- Giai đoạn đầu tiên (1590- 1765): Quan điểm dự án học tập bắt đầu từcác cuộc thi mang tính thách thức và giải quyết một vấn đề tồn tại trong thựctiễn, cụ thể là đề thi yêu cầu học sinh phải thiết kế nhà thờ, tượng đài, cung điệnsau đó học sinh phải phản biện được kết quả bài làm của mình trong các trườngđào tạo nghề kiến trúc sư ở Ý Mô hình đào tạo này được cải tiến và phát triển

ở Pháp (1671) Như vậy, từ nhu cầu về đào tạo con người để trở thành mộtngười có kĩ năng nghề nghiệp mà ý tưởng dạy học dự án ra đời

- Giai đoạn 2 (1765- 1880): Hình thức học tập theo dự án được thực hiện

ở các khối trường kĩ thuật và công nghệ có liên quan đến nghệ thuật như:Trường Đại học Bách khoa Ducal ở Karlsruhe (1833), Liên bang Thụy Sĩ ViệnCông nghệ Zurich (1854), Viện Công nghệ Massachusetts ở Boston, Mĩ (1864)

… Cũng trong giai đoạn này, cơ sở lí luận của DHDA bước đầu được các nhàgiáo dục bắt tay vào nghiên cứu Như vậy, DHDA đã được lan truyền từ giáodục đại học cho đến đào tạo nghề và kết thúc một dự án học tập không phải làmột sản phẩm mang tính giả thuyết nữa (ví dụ, bản thiết kế nhà thờ, cungđiện ) mà là một sản phẩm có thực, hữu ích và mang lại giá trị kinh tế nhấtđịnh Hình thức đào tạo này đã gắn kết được lí thuyết với thực hành phù hợpvới nhu cầu của người học và yêu cầu xã hội

- Giai đoạn 3 (1880- 1915): DHDA bắt đầu được chuyển xuống cấp họcphổ thông, được thực hiện phổ biến trong quá trình đào tạo nghề ở trườngTHPT ở Mỹ (1897) như nghề mộc, nghề hàn, nấu ăn và may Bên cạnh đóDHDA cũng được áp dụng vào môn khoa học tự nhiên thuộc phân môn Sinhhọc Trong dự án được tổ chức tại đây, học sinh phải thực hiện những dự ántrồng đậu, cà rốt ở trang trại của cha, mẹ sau đó ghi chép lại hoạt động học tậpthành một hồ sơ học tập rồi lưu lại ở phòng giáo dục Hoa Kì để làm tài liệunghiên cứu về giáo dục sau này Thông qua những nỗ lực này, giáo viên củacác môn học khác đã trở nên quen thuộc với ý tưởng xây dựng và thực hiệnmột dự án học tập

Trang 33

Đồng thời ở giai đoạn này, nhà giáo dục John Dewey (Mỹ) đã đưa raquan điểm học tập trải nghiệm thông qua thiết kế các dự án học tập Cùng vớiđiều đó, năm 1896 ông và cộng sự đã thành lập Trường thực nghiệm Dewey tạiĐại học Chicago để hiện thực hoá quan điểm của mình

Như vậy, DHDA đến thời điểm này được coi như là một trong nhữngphương pháp dạy học tích cực và đã triển khai đến giáo dục phổ thông Cơ sở líluận của nó còn đang dần được hoàn thiện

- Giai đoạn 4: (1915- 1965): Đây là giai đoạn mà phương pháp dạy họctích cực trong đó có DHDA được nghiên cứu sâu sắc ở Mỹ và một số nước trênthế giới bởi một số nhà tâm lí học và giáo dục học (Lev Vygosky, Jerome -Bruner, jean Piaget, John Dewey, William H Kilpatric…) Nhà giáo dục JohnDewey lần đầu tiên đưa ra quan điểm tương đối đầy đủ về dạy học dự án trongcuốn “Dân chủ và giáo dục” (1916) Ông cho rằng, cần quan tâm tới xu hướnghọc tập hướng vào người học hay “lấy học sinh làm trung tâm” Tác giả cũngchủ trương xây dựng một nền giáo dục gắn lí thuyết với thực hành, nhà trườngkhông thể tách rời hoạt động thực tiễn và cá nhân sẽ xây dựng kiến thức thôngqua tương tác với môi trường phù hợp Ông khẳng định giáo dục là một sự cầnthiết của cuộc sống (Education as a Necessity of Life)

Năm 1918, William H.Kilpatrick (1871- 1965) đã phát triển tư tưởng triết

lí giáo dục của John Dewey, xây dựng các khái niệm và phổ biến rộng rãiphương pháp DHTDA qua một tác phẩm có tựa đề “Phương pháp dự án” Dựatrên cơ sở lí thuyết kinh nghiệm của Dewey, kết hợp với nghiên cứu về ảnhhưởng tâm lí học sinh đến quá trình học tập, tác giả cũng đưa ra quan điểm làphải tạo được môi trường phù hợp để trẻ em phát triển năng lực bản thân trongphương pháp DHTDA John Dewey và các nhà nghiên cứu của trường Đại họcCôlômbia đã có đóng góp lớn để phổ biến phương pháp này qua các giờ học,các hội nghị và các tác phẩm nghiên cứu Các ông cũng là người đặt nền móng

lí luận cho DHDA và chuyển hoá phương pháp này vào thực tiễn [53]

Trang 34

- Giai đoạn 5 (1965 - đến nay): Nửa cuối của thế kỉ XX, phương phápDHDA được coi là phương pháp dạy học tích cực và được ứng dụng ở nhiềunước như: Canada, Argentina, Anh, Đức, Ấn Độ và Úc

Sau năm 1965, DHDA nổi lên như là một phương pháp dạy học tích cựcthay thế cho bài giảng truyền thống và là chủ đề nóng hổi trong các cuộc hộithảo DHDA được xem như là một hình thức học tập thông qua các cuộc điều tra

và khảo sát, thực nghiệm để phù hợp với thực tế, tri thức khoa học và mang tính

xã hội cao

Từ những năm 1980, các nhà giáo dục đã có những nỗ lực đáng kể đểhướng vào việc thiết lập sự hài hòa giữa phương pháp DHDA với phương phápdạy học khác nhằm đạt mục tiêu giáo dục Vì vậy, DHDA được nghiên cứu sâusắc ở nhiều khía cạnh, do đó đã xuất hiện nhiều nghiên cứu để hoàn thiệnphương pháp dạy học này trong bối cảnh mới, cụ thể là: Các hướng nghiên cứutập trung vào động cơ học tập, các yếu tố ngoại cảnh và công nghệ tác độngđến ý thức học tập của học sinh thông qua dạy học dự án

Đầu thế kỉ XXI, khoa học công nghệ phát triển và đã đi vào tất cả cáclĩnh vực trong cuộc sống hàng ngày, giáo dục cũng được thừa hưởng những lợiích mà nó đem lại DHDA cũng có những bước phát triển mới, nó được hỗ trợbởi các công cụ, phần mềm khoa học công nghệ, làm phương tiện chuyển giao,kết nối thông tin, đáp ứng nhu cầu thu thập thông tin, xử lí số liệu, làm cho quátrình đóng gói và báo cáo sản phẩm học tập theo dự án trở nên nhanh hơn vàsâu sắc hơn Mô hình học tập thông qua dự án được sửa đổi là WebQuest đượcBernie Dodge ở trường Đại học San Diego State University (Mỹ) xây dựng vàphổ biến trong dạy học Các đại diện tiếp theo là Tom March (Úc) và HeinzMoser (Thụy Sỹ) và Tom March thuộc đại học bang San Diego triển khai năm

1995 Một WebQuest là một hoạt động hướng đến yêu cầu mà trong đó một sốhoặc tất cả các thông tin mà các HS tương tác đến từ các nguồn trên internetđược bổ sung một cách có chọn lọc bởi hội thảo hình ảnh WebQuest có thể

Trang 35

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vnngắn hoặc dài, có thể kéo dài từ một số tiết học cho đến một tháng hoặc lâu hơnnữa, các WebQuest

Trang 36

đều hướng HS đến việc giải quyết một hoặc một số tình huống đặt ra trong họctập

Tổng kết về phương pháp DHDA các nhà nghiên cứu khẳng định, có hai

mô hình vẫn được sử dụng đến ngày nay và được phát triển từ thế kỉ XIX đó là:

Mô hình 1:

1 Học sinh tìm hiểu nội dung chương trình học

2 Giáo viên giảng dạy những tri thức cần thiết

3 Học sinh áp dụng tri thức, kĩ năng đã học vào thực hiện một dự án

Ở Việt Nam, các đề án môn học, đồ án tốt nghiệp từ lâu cũng đã được sửdụng trong đào tạo đại học, các hình thức này gần gũi hơn với dạy học dự án.Tuy vậy, trong lĩnh vực lí luận dạy học, phương pháp dạy học này còn chưađược quan tâm nghiên cứu một cách thiết thực, nên việc sử dụng chưa đạt hiệuquả cao Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học dự án Ngày

Trang 37

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vnnay dạy học dự án được nhiều tác giả coi là một hình thức dạy học thông minh

vì khi

Trang 38

thực hiện một dự án, có nhiều phương pháp dạy học cụ thể được sử dụng Tuynhiên, khi không phân biệt giữa hình thức và phương pháp dạy học, người tacũng gọi là dạy học dự án, khi đó cần hiểu đó là phương pháp dạy học theonghĩa rộng - một phương pháp dạy học phức hợp

Trên cơ sở kế thừa các quan niệm khác nhau về phương pháp dạy học dự

án, có thể hiểu: Dạy học dự án là một phương pháp dạy học lấy hoạt động của người học làm trung tâm Quá trình giảng dạy luôn định hướng vào các khái niệm cơ bản của môn học nhưng phải gắn liền với thực tế Theo phương pháp này thì người học phải tự mình giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ có liên quan khác để có được kiến thức, kha năng giải quyết vấn đề và cho ra nhưng kết qua thực tế nhất.

Bản chất của dạy học dự án là người học lĩnh hội kiến thức và kĩ năngthông qua việc giải quyết một bài tập tình huống gắn liền với thực tiễn (bài tập

dự án) Kết thúc dự án người học phải cho ra được sản phẩm gắn với thực tiễn

cụ thể

1.2.2 Đặc điểm và các hình thức của phương pháp dạy học dự án

1.2.2.1 Đặc điểm của phương pháp dự án

Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy người học làm trung tâm

Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm

vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức

đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra sản phẩm của chính mình Chươngtrình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướngquan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung kiến thức và tư duy bậc cao trongnhững bối cảnh thực tế

Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau,

có thể lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh không phụ thuộc vào cách học củacác em Thông thường học sinh sẽ được làm việc với các chuyên gia và những

Trang 39

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN ht t p : / / l r c tnu.edu.vnthành viên trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu sâu nội dung hơn Cácphương tiện kỹ thuật cũng sẽ được sử dụng để hỗ trợ việc học Trong quá trình

Trang 40

thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều cách đánh giá khác nhau để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm có chất lượng

Định hướng thực tiễn: chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống

thực tiễn của xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệmcủa dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng nhậnthức của học sinh Các dự án học tập có ý nghĩa thực tiễn xã hội, góp phần gắnviệc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội Trong nhữngtrường hợp lí tưởng, việc thực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xãhội tích cực

Định hướng hứng thú người học: Học sinh được tham gia chọn những đề

tài, nội dung học tập cho phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra,hứng thú của người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dựán

Mang tính phức hợp, liên môn: nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của

nhiều lĩnh vực khoa học, của nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết mộtnhiệm vụ, vấn đề mang tính phức hợp

Định hướng hành động: trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp

giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn,thực hành Thông qua đó, kiểm tra, củng cố và mở rộng hiểu biết lý thuyết cũngnhư rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học

Tính tự lực của người học: trong dạy học theo dự án, người học cần tham

gia tích cực, tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòihỏi và khuyến khích tính trách nhiệm cao, sự sáng tạo trong quá trình làm việccủa người học giáo viên chủ yếu đóng vai trò là người tư vấn, hướng dẫn, giúp

đỡ Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của họcsinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ học tập

Cộng tác làm việc: các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm,

trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên

Định dạng
Số trang	192
Dung lượng	2,7 MB