Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học một số dịch chiết của cây cà gai leo (solanum hainanense hance)

KHOA HÓA Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học một số dịch chiết trong cây cà gai leo Solanum hainanense hance KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN SƯ PHẠM Ngành Cử nhân Hóa dư

TRONG CÂY CÀ GAI LEO

(SOLANUM HAINANENSE HANCE)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN SƯ PHẠM

KHOA HÓA



Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học một số dịch chiết trong cây cà gai leo

(Solanum hainanense hance)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN SƯ PHẠM

Ngành Cử nhân Hóa dượcSinh viên thực hiện

Lớp

Giảng viên hướng dẫn

: Nguyễn Thị Văn Thảo : 14CHD

: Th.S Đỗ Thị Thúy Vân

Đà Nẵng, tháng 4 năm 2018

ĐẠI HỌC

TRƯỜNG

ĐÀ NẴNG ĐẠI HỌC

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

SƯ PHẠM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

KHOA HÓA

NHIỆM VỤ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Họ và tên sinh viên : NGUYỄN THỊ VĂN THẢO

1. Tên đề tài: “Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học một số

dịch chiết của cây cà gai leo (Solanum Hainanense Hance)”.

2. Nguyên liệu, dụng cụ, thiết bị và hóa chất

Nguyên liệu: Thân cây cà gai leo ở Đà Nẵng – Việt Nam

Dụng cụ và thiết bị: Bộ chiết Soxhlet, bình cầu, cốc thủy tinh, ống đong, bếpđiện, ống nghiệm, bình tam giác,bình định mức, các loại pipet, cân phân tích, lònung, tủ sấy, chén nung, bình hút ẩm, bếp cách thủy,…

Hóa chất: n-hexane, chloroform, ethyl acetate, thuốc thử Wagner, dung dịchHCl, HNO3, NaOH, nước cất,…

3. Nội dung nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu lý thuyết

Tìm hiểu tư liệu, sách báo trong và ngoài nước về đặc điểm, thành phần hóa học, công dụng của cà gai leo

Trao đổi với giáo viên hướng dẫn về đặc điểm, công dụng của cà gai leo

3.2 Nghiên cứu thực nghiệm

Xử lí nguyên liệu

Khảo sát thời gian

chiết Định tính

Xác định thành phần hóa học của một số dịch chiết trong cà gai leo

Thử hoạt tính sinh học từ cao chiết cà gai leo

4. Giáo viên hướng dẫn: ThS Đỗ Thị Thúy Vân.

5. Ngày giao đề tài: 4/2017

6. Ngày hoàn thành: 3/2018

(Kí và ghi rõ họ tên) (Kí và ghi rõ họ tên)

Sinh viên đã hoàn thành và nộp báo cáo cho Khoa ngày… tháng … năm 2018

Kết quả điểm đánh giá:

Ngày … tháng … năm 2018

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Kí và ghi rõ họ tên)

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo Th.S Đỗ ThịThúy Vân đã giao đề tài, hướng dẫn tận tình và luôn sẵn sàng giúp đỡ em trong suốtquá trình thực hiện đề tài

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa, đã nhiệt tình giúp đỡ, tạomọi điều kiện thuận lợi cho em trong thời gian học tập và thực hiện đề tài

Bên cạnh đó, em xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Văn Din và thầy ĐoànVăn Dương đã tạo điều kiện cho em sử dụng phòng thí nghiệm và các thiết bị cầnthiết để em có thể hoàn thành tốt đề tài

Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Khoa Hóa – khu D –trường ĐH Bách Khoa Đà Nẵng, đài khí tượng thủy văn khu vực Trung Trung Bộ

số 660 Trưng Nữ Vương, Quận Hải Châu, TP Đà Nẵng đã tạo điều kiện giúp đỡ emhoàn thành đề tài này

Trong quá trình làm khóa luận, mặc dù bản thân có nhiều cố gắng nhưng dobước đầu làm quen với việc nghiên cứu khoa học nên khó tránh khỏi những hạnchế, thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý thầy côgiáo và các bạn để khóa luận được hoàn chỉnh hơn

Đà Nẵng, ngày … tháng … năm 2017

Sinh viên

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 13

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Nội dung nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết 2

5.2 Phương pháp thực nghiệm 2

6 Bố cục đề tài 3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Sơ lược về họ Cà Solanaceae [7], [8] 4

1.2 Giới thiệu cây cà gai leo 4

1.2.1 Tên gọi [9] 4

1.2.2 Phân loại khoa học [9] 4

1.2.3 Đặc điểm thực vật học [3], [10] 5

1.2.4 Phân bố 6

1.2.5 Đặc điểm sinh thái 6

1.3 Phân biệt cà gai leo và cà độc dược [3], [11] 6

1.4 Một số nghiên cứu về thành phần hóa học của cây cà gai leo [12] 7

1.5 Công dụng của cây cà gai leo [1], [15] 10

1.5.1 Kinh nghiệm sử dụng cà gai leo trong dân gian 10

1.5.2 Các nghiên cứu về tác dụng của cà gai leo 11

1.6 Các sản phẩm thuốc được làm từ cây cà gai leo có mặt trên thị trường 12

CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13

2.1 Nguyên liệu, hóa chất, dụng cụ 13

2.1.1 Nguyên liệu 13

2.1.2 Thiết bị - dụng cụ 13

2.1.3 Hóa chất 13

2.2 Nghiên cứu thực nghiệm 14

2.3 Các phương pháp xác định các chỉ tiêu hóa lí 15

2.3.1 Độ ẩm [18] 15

2.3.2 Xác định hàm lượng tro [18], [6] 16

2.3.3 Xác định hàm lượng một số kim loại nặng 17

2.4 Phương pháp khảo sát điều kiện chiết các hợp chất hữu cơ từ cây cà gai 17

2.4.1 Cơ sở lí thuyết chung 17

2.4.2 Phương pháp chiết cây cà gai leo 19

2.4.3 Khảo sát thời gian chiết thích hợp đối với các dung môi 20

2.5 Định tính các nhóm hợp chất chính có trong cây cà gai leo [4] 20

2.5.1 Định tính alkaloid 20

2.5.2 Định tính flavonoid 21

2.5.3 Định tính coumarin 21

2.5.4 Định tính saponin 21

2.5.5 Định tính đường khử 22

2.5.6 Định tính steroid 22

2.5.7 Định tính poliphenol 22

2.6 Xác định thành phần hóa học chính có trong cây cà gai leo 22

2.6.1 Lí thuyết chung [19] 22

2.6.2 Phương pháp xác định thành phần hóa học chính có trong cây 24

2.7 Thử hoạt tính kháng sinh 24

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 25

3.1 Kết quả xác định một số chỉ tiêu hóa lý của bột cây cà gai leo 25

3.1.1 Độ ẩm 25

3.1.2 Hàm lượng tro 25

3.1.3 Xác định hàm lượng kim loại 26

3.2 Kết quả khảo sát thời gian chiết bằng phương pháp chiết Soxhlet 26

3.2.2 Kết quả khảo sát thời gian chiết trong dung môi chloroform 27

3.2.3 Kết quả khảo sát thời gian chiết trong dung môi ethyl acetate 28

3.3 Kết quả định tính các nhóm hợp chất chính có trong dịch chiết cà gai leo 29 3.4 Kết quả xác định thành phần hóa học có trong cây cà gai leo 30

3.4.1 Dung môi n-hexane 30

3.4.2 Dung môi Chloroform 32

3.4.3 Dung môi Ethyl acetate 35

3.4.4 Nhận xét 37

3.5 Kết quả thử hoạt tính kháng sinh 38

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 39

1 Kết luận 39

2 Kiến nghị 40

PHỤ LỤC 43

3 3.1 Kết quả khảo sát độ ẩm của thân cà gai leo 25

4 3.2 Kết quả khảo sát hàm lượng tro trong thân 25

cà gai leo

loại trong thân cà gai leo

dung môi n-hexane

dung môi chloroform

dung môi ethyl acetate

9 3.7 Kết quả định tính các nhóm hợp chất chính 29

11 3.9 Thành phần hoá học trong dịch chiết 32

Chloroform của thân cà gai leo

12 3.10 Thành phần hoá học trong dịch chiết Ethyl 35

acetate của thân cà gai leo

DANH MỤC CÁC HÌNH

7 2.1 Thân cây cà gai leo sau khi đã rửa sạch, 13

phơi khô

Sắc kí đồ GC-MS thành phần hoá học các

cây cà gai leoSắc kí đồ GC-MS thành phần hoá học các

đã được nhân dân ta dùng để trị cảm cúm, ho gà, các bệnh dị ứng, đau nhức xươngkhớp, răn cắn,… Ngoài ra, nó còn được dùng chữa ngộ độc rượu và giải rượu tốt.Không những vậy, cà gai leo còn có tác dụng bảo vệ gan mạnh mẽ.

Trong nhiều năm qua, trên thế giới nói chung và nước ta nói riêng đã cónhững nghiên cứu về cây cà gai leo như:

• Đề tài: “Nghiên cứu lâm sàng tổn thương do tiếp xúc với nghề nghiệp vớiTNT và tác dụng bảo vệ gan của cà gai leo trên thực nghiệm” – Luận án tiến sĩ Dược học1997

• Đề tài: “ Nghiên cứu cây cà gai leo làm thuốc chống viên gan và ức chế xơ gan” – Luận án tiến sĩ dược học 2002

Những kết quả nghiên cứu trên đã chứng minh cho việc sử dụng cà gai leo đểgiải độc gan và chống viêm mạnh của người dân, điều này cũng cho thấy cây thuốcnam của chúng ta có tác dụng mạnh, sẽ góp phần vào sự nghiệp chăm sóc và bảo vệsức khỏe của người dân

Nhận thấy những tầm quan trọng của cà gai leo đối với việc bảo vệ sức khỏecon người và mong muốn làm rõ hơn thành phần hóa học của cây cà gai leo tôi thựchiện đề tài “Nghiên cứu chiết tách và xác định thành phần hóa học trong cây cà gaileo”

2 Mục đích nghiên cứu

Khảo sát thăm dò hoạt tính kháng khuẩn trong dịch chiết

3 Đối tượng nghiên cứu

Thân cây cà gai leo thu mua ở Đà Nẵng

4 Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu lựa chọn mẫu nguyên liệu

Xác định các chỉ số hóa lý của nguyên liệu như: độ ẩm, hàm lượng tro, hàm lượng kim loại

Định tính các hợp chất có trong cây cà gai leo

Khảo sát yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chiết: thời gian chiết

Thiết lập quy tình chiết tách các hoạt chất trong cây cà gai leo

Xác định thành phần hóa học của các dịch chiết

Nghiên cứu, thử nghiệm hoạt tính sinh học

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Nghiên cứu tài liệu: thu thập, tổng hợp ở các bài báo khoa học, các cuốn sách

đã được xuất bản; trao đổi với các chuyên gia, thầy cô, bạn bè và học hỏi các kinh nghiệm xã hội

Tổng quan các tài liệu, tư liệu, sách báo trong và ngoài nước về đặc điểm hình thái thực vật, thành phần hóa học và ứng dụng của cà gai leo

5.2 Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp lấy mẫu, xử lí mẫu: cà gai leo được mua về, rửa thật sạch bằng

nước sau đó để ráo, cắt thành lát mỏng, phơi khô, xay thành bột thu được bột cà gai leo khô

Phương pháp hóa học: định tính các nhóm hợp chất chính.

Phương pháp phân tích trọng lượng: xác định độ ẩm, hàm lượng hữu cơ của

cây cà gai leo

Phương pháp tro hóa mẫu: xác định hàm lượng các chất vô cơ có trong hợp

chất hữu cơ trong cây cà gai leo

Phương pháp phổ hấp thụ nguyên tử ( AAS): xác định hàm lượng kim loại

trong cà gai leo

Phương pháp chiết soxhlet: chiết lấy các chất có trong cây cà gai leo.

• Dung môi không phân cực (ether, dầu,n-hexane, ): Sẽ hòa tan các chất không phân cực (chất béo)

• Dung môi phân cực (methanol, ethanol,nước, ): Hòa tan các chất phân cưc (muối, đường,,,)

• Hỗn hợp các dung môi

Phương pháp Sắc ký khí ghép khối phổ (GC - MS) nhằm định danh các hoạt

chất có trong dịch chiết cà gai leo

Phương pháp thăm dò hoạt tính sinh học: Thử hoạt tính kháng khuẩn

6 Bố cục đề tài

Đề tài gồm có 43 trang, trong đó có 13 bảng và 12 hình

Nội dung đề tài chia làm 3 chương:

➢ Chương 2: Nguyên liệu và phương pháp nghiên cứu.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lược về họ Cà Solanaceae [7], [8]

Bảng 1.1 Phân loại khoa học họ Cà Solanaceae.

5, đều hoặc hơi không đều

Theo hệ thống APG II năm 2003 thì họ này chứa 102 chi với 2460 HọSolanaceae được tìm thấy trên tất cả các châu lục, trừ Nam Cực, sự đa dạng lớn nhấtcủa các loài được tìm thấy ở Trung Mỹ và Nam Mỹ Solanaceae chủ yếu phân bố ởnhiệt đới và ôn đới Theo trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam, ở Việt Nam cókhoảng 16 chi và 50 loài

Loài có tầm quan trọng toàn cầu trong họ này có lẽ là khoai tây (Solanum

tuberosum) Phần thân củ khoai tây là nơi chứa lượng carbohydrate dư thừa mà cả

loài cây này và con người đều có thể sử dụng để thu nạp thêm năng lượng

1.2 Giới thiệu cây cà gai leo

1.2.1 Tên gọi [9]

Tên thường gọi: Cà gai leo

Tên khác: cà gai dây, cà vạnh, cà quýnh, cà lù, cà bò, cà Hải Nam, cà quạnh, gaicườm,…

Tên khoa học: Solanum hainanense Hance, Solanum procumbens Lour.

1.2.2 Phân loại khoa học [9]

Giới : Plantae – Plants

Phân giới : Tracheobionata – Thực vật bậc cao.

Thân cây nhẵn, hóa gỗ và phân nhiều cành, trên có phủ lông hình sao

Lá hình trứng hay thuôn, phía gốc lá hình rìu hay hơi tròn, mép nguyên hayhơi lượn và khía thùy, mặt trên của lá có gai nhỏ, mặt dưới phủ lông mềm hình saomàu trắng nhạt, phiến dài 3 – 4cm , rộng 12 – 20cm, có gai, cuống dài 4-5mm

Hoa tím nhạt, nhị vàng, hợp thành xim gồm 2 – 5 hoa

Quả hình cầu, khi chín có màu đỏ tươi, bóng, nhẵn, đường kính 5 – 7mm.Hạt màu vàng và có dạng dẹt, dài 4mm, rộng 2mm

Cà gai leo ra hoa tháng 4 – 9 , tạo quả tháng 9 – 12

ì

Hình 1.1 Thân cây cà gai leo Hình 1.2 Quả cà gai leo

Hình 1.3 Hoa cà gai leo 1.2.4 Phân bố

Cây cà gai leo mọc hoang ở khắp nơi tại các tỉnh miền Bắc tới Huế Tậptrung nhiều ở các tỉnh Thái Bình, Nam Hà, Thanh Hóa, Nghệ An Một số nước cũng

có sự phân bố của cà gai leo như: Lào và Campuchia, Trung Quốc (Quảng Đông,Quảng Tây, Hải Nam)

1.2.5 Đặc điểm sinh thái

Cà gai leo là cây ưa sáng, có khả năng chịu hạn cao, cây không chịu đượcngập úng Cà gai leo thích nghi trên nhiều loại khí hậu, nhiều loại đất: Đất phù sa,đất pha cát, đất ba gian Cả ba miền Bắc, Trung Nam đều trồng được cây thuốc này

1.3 Phân biệt cà gai leo và cà độc dược [3], [11]

Cà gai leo chỉ có một loại với các đặc điểm thực vật học ở trên Tuy nhiên,trong tự nhiên có 4 – 5 loại cà gai, chúng thường mọc xen kẽ, cà gai leo dễ bị nhầmlẫn với cây cà dại bởi hình dáng gần giống nhau, nhưng có công dụng, dược tínhhoàn toàn khác nhau Nếu không có đủ kiến thức để phân biệt chúng thì có thể sẽ

dẫn đến sự nhầm lẫn và gây ra tai hại to lớn vào việc sử dụng cây vào phòng và trịbệnh, nguy hiểm hơn là dẫn đến tử vong Do đó cần phân biệt cây với một số loài cóhình dáng tương tự để tránh dẫn đến những sai lầm không đáng có.

Cà gai leo và cà độc dược (Datura metel L) cùng họ, có đặc điểm hình thái

khá giống nhau

Bảng 1.2 Phân biệt cà gai leo và cà độc dược

Tên khoa Solanum hainanense Hance, Datura metel L.

học Solanum procumbens Lour.

Hình ảnh

Hình thái Thân gỗ nhỏ, mọc leo Thân thảo cao đến 2m

hoặc bò dài đến 0,6m – 1m hay Hoa mọc đơn độc ở nách

Cụm hoa hình xim ở Cánh hoa màu trắng haynách lá, gồm 2 – 5 (7 – 9) hoa vàng, dính liền nhau thành hìnhHoa màu tím nhạt, hay phễu

Quả mọng, hình cầu, khi khoảng 3 cm, mặt ngoài có nhiềuchín màu đỏ, đường kính 5 – gai mềm, chứa nhiều hạt màu

Hạt hình thận dẹt, màuvàng

1.4 Một số nghiên cứu về thành phần hóa học của cây cà gai leo [12]

Theo GS Đỗ Tất Lợi, hoạt chất cà gai leo chủ yếu là ankaloid Ngoài ra còn

có tinh bột, saponozit, flavonoid, solasodin, solasodinon,…

Rễ và lá cà gai leo mọc ở Việt Nam có cholesterol, b - sitosterol, lanosterol,dihydrolanosterol Ngoài ra, rễ chứa 3b - hydroxy - 5a - pregnan - 16 - on, rễ và lá

có solasodenon Hai chất solasodin và neoclorogenin còn thu được sau khi thuỷphân dịch chiết rễ

Viện cây đã phân tích thành phần hoá học thấy có alkaloid, glycoalkaloid,saponin, flavonoid, acid amin và sterol, trong đó nhân glycoalkaloid có tỷ lệ nhiềuhơn cả

Một vài hoạt chất có hoạt tính sinh học đã được phân lập từ cây cà gai leo.

1.5 Công dụng của cây cà gai leo [1], [15]

1.5.1 Kinh nghiệm sử dụng cà gai leo trong dân gian

Từ lâu trong dân gian, ông cha ta đã dùng rễ và thân cà gai leo làm dược liệuđầu vị trong các trường hợp trị rắn cắn, phong thấp, đau nhức các đầu gân xương,

ho gà, chữa bệnh nóng gan, gan yếu, mẩn ngứa, dùng để thanh lọc cơ thể, giải độc

cơ thể… cho đến nay các bài thuốc dân gian ấy vẫn còn được lưu truyền trong cáctài liệu y thư cổ, như:

Chữa rắn cắn: Theo kinh nghiệm dân gian, để cấp cứu kịp thời cho nhưng

người bị rắn cắn mà vết thương sưng tấy, nhức nhối chỉ cần lấy 30-50g rễ cà gai leotươi, rửa sạch, giã nhỏ, hòa với khoảng 200ml nước đun sôi để nguội, chắt nước chouống tức thì Ngày uống 2 lần Người bị nạn sẽ cảm thấy dễ chịu ngay, bớt đaunhức, ngủ được Ngày hôm sau, tiếp tục cho uống nước sắc rễ cà gai leo phơi khô(10-30g, rễ khô, chặt nhỏ sao vàng, nấu với 600ml nước cò 200ml) Mỗi ngày uống

2 lần Dùng 3-5 ngày là có thể khỏi hoàn toàn

Chữa tê thấp: Rễ cà gai leo, rễ thổ phục linh, rễ xích đồng nam, dây chiều,

dây gắm, dây mặt quỷ, dây tơ xanh, vỏ thân cây ngũ gia bì, dây đau xương, cànhhoặc lá vông nem mỗi thứ 1 kg đem chặt nhỏ, nấu với nước nhiều lần để được 1 lítcao Ngày uống 2 lần, mỗi lần 30ml

Chữa ho gà: Để chữa ho, người xưa đã sử dụng công thức kết hợp gồm: rễ

cây cà gai leo 10g, lá chanh 30g sắc uống làm 2 lần trong ngày, dùng trong 3 -5ngày là bệnh sẽ nhanh chóng thuyên giảm

Giải độc rượu: theo kinh nghiệm dân gian, cà gai leo dùng chữa ngộ độc

rượu rất tốt Tác dụng trong bảo vệ gan mạnh đến nỗi trước khi uống rượu chỉ cầnnhấm rễ cà gai leo sẽ lâu bị say Khi đã bị say rượu thì uống nước sắc thân lá hoặc

ăn vài quả cà gai leo sẽ nhanh chóng tỉnh rượu và không bị mệt

Ngoài những tác dụng chữa bệnh như trên, cà gai leo còn được đồng bào dântộc Tây Nguyên dùng trong các bài thuốc chữa bệnh gan, đặc biệt trong các trườnghợp vàng da, chướng bụng, người mệt mỏi, ăn uống không tiêu…

1.5.2 Các nghiên cứu về tác dụng của cà gai leo

Tác dụng giải độc gan, hạ men gan nhanh chóng:

Năm 1998 trong đề tài khoa học “Nghiên cứu lâm sàng, cận lâm sàng tổnthương gan do tiếp xúc nghề nghiệp với trinitrotoluene và thăm dò tác dụng bảo vệgan của cà gai leo trên thực nghiệm.” của tiến sĩ Nguyễn Phúc Thái cho thấy: Dịchchiết từ cây cà gai leo có tác dụng đáng kể trong việc bảo vệ gan dưới tác dụng độccủa trinitrotoluene trong nghiên cứu thực nghiệm kéo dài 6 tuần Những tác dụngthể hiện rõ thông qua việc hạn chế hủy hoại tế bào gan

Tác dụng hỗ trợ điều trị viêm gan virus, đặc biệt là viêm gan virus B:

Các đề tài nghiên cứu lâm sàng trên bệnh nhân viêm gan B mạn tính thể hoạtđộng tại các bệnh viện lớn như Học viện Quân y 103, Bệnh viện Trung ương quânđội 108, Bệnh viện 354 đều cho thấy hoạt chất glycoalkaloid có tác dụng hỗ trợ điềutrị viêm gan virus, nhất là viêm gan B mạn thể hoạt động hiệu Không chỉ vậy, cácbệnh nhân sau khi sử dụng sản phẩm chứa cà gai leo mỗi ngày 6 viên đã cải thiệnđáng kể các triệu chứng chán ăn, vàng da, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, đau tức hạsườn, men gan trở về mức an toàn chỉ sau 2 tháng Đặc biệt sau 3 tháng sử dụng,hầu hết các bệnh nhân giảm nồng độ virus trong máu rõ rệt, virus viêm gan dướingưỡng phát hiện, thậm chí đã ghi nhận trường hợp âm tính với virus

Tác dụng làm chậm sự tiến triển của xơ gan:

Trong các công trình nghiên cứu khoa học năm 1987-2000 của Viện Dượcliệu trung ương đã công bố các hoạt chất trong cà gai leo, đặc biệt là dược chấtglycoalkaloid có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của xơ gan rõ rệt thông qua cơchế ức chế sự tạo thành sợi collagen trong các tế bào gan

Tác dụng chống oxy hóa, ức chế một số dòng ung thư:

Trong đề tài nghiên cứu khoa học của TS Nguyễn thị bích Thu và các cộng

sự về cà gai leo đã chứng minh dịch chiết toàn phần từ cây cà gai leo và

số dòng tế bào ung thư do virus như tế bào ung thư gan (Hep 3B, PLC/PRF), ungthư cổ tử cung…, ngoài ra còn ức chế được gen gây ung thư do virus Bên cạnh đó,nhiều công trình nghiên cứu khoa học khác còn chỉ ra rằng cà gai leo còn giúp kíchthích quá trình tái sinh tế bào gan, chống viêm gan mạnh.

1.6 Các sản phẩm thuốc được làm từ cây cà gai leo có mặt trên thị trường

Sản phẩm “Cao dẻo hòa tan cà gai leo” của

Công ty Cổ phần Nhà Nước CNC Thăng Long có tác

dụng bổ gan, mát gan, giúp phục hồi tế bào gan và tăng

cường tái tạo các tế bào gan mới Hạ men gan, đánh

tan mỡ trong gan, trong mạch máu Tăng cường chức

năng giải độc gan, đẩy các chất độc có trong thực

phẩm bẩn ra ngoài cơ thể Bảo vệ và phục hồi chức

năng các tế bào gan đang bị tổn thương

Sản phẩm “Giải độc gan Bảo An Khang” của

Công ty Cổ Phần Dược và Vật tư Y tế Hà Tây giúp

tăng cường chức năng gan trong các trường hợp viêm

gan cấp và mãn tính ( viêm gan siêu vi A, B, C ) xơ

gan, suy gan, rối loạn chức năng gan, gan nhiễm mỡ

Giúp thanh nhiệt, giải độc , mát gan, bảo vệ và hạn chế

tổn thương tế bào gan, phục hồi chức năng

Sản phẩm “Trà túi lọc cà gai leo” của công ty

CP NN CNC Thăng Long dùng hỗ trợ điều trị làm

giảm các triệu chứng men gan cao, xơ gan, gan nhiễm

mỡ, viêm gan cấp và mãn tính, viêm gan do virus hoặc

chức năng gan suy giảm do các nguyên nhân khác như

dùng nhiều thuốc tân dược, uống nhiều bia rượu.Tiêu

giảm mụn nhọt do nóng trong

Hình 1.4 Cao dẻo hoà tan

cà gai leo

Hình 1.5 Giải độc gan Bảo An Khang

Hình 1.6 Trà túi lọc cà gai leo

CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Nguyên liệu, hóa chất, dụng cụ

2.1.1 Nguyên liệu

a) Thu gom nguyên liệu

Cây cà gai leo được thu mua tại các tiệm thuốc đông y thuộc khu vực Đà

Tên khoa học: Solanum hainanense Hance, họ Cà (Solanaceae).

Tên gọi khác: cà gai dây, cà vạnh, cà quýnh, cà lù, cà bò, cà Hải Nam, cà quạnh, gai cườm,…

b) Xử lí nguyên liệu

Cây sau khi mua về, loại bỏ các phần không dùng được, làm sạch đất, cát vàcác tạp chất thô, phơi khô trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời rồi xay thành bột Bộtnày được bảo quản trong lọ kín, cho vào đó vài gói hút ẩm rồi để nơi khô ráo, thoáng mát

Hình 2.1 Thân cây cà gai leo Hình 2.2 Bột cây cà gai leo sau khi đã rửa sạch, phơi khô

Các loại thuốc thử (TT) : TT Mayer, Fehling A, Fehling B,…

2.2 Nghiên cứu thực nghiệm

Phần nguyên liệu sau khi mua về đem đi làm sạch, phơi khô, sau đó cắt khúckhoảng 3cm rồi đem đi nghiền thành bột mịn Một phần bột cây khô được sử dụng

để xác định các chỉ tiêu hóa lí và độ ẩm, hàm lượng tro, hàm lượng kim loại nặng.Phần bột cây còn lại sử dụng để chiết với dung môi n-hexane, dung môi chloroform

và dung môi ethyl acetate Phần dịch chiết thu được được sử dụng để định tính cácnhóm hợp chất chính; đo GC-MS để định danh các thành phần hóa học của cây càgai leo

Sơ đồ nghiên cứu:

CÂY CÀ GAI LEO

Xác định điều kiện chiết

tối ưu

Xác đinḥ hàm lương ̣ tro, hàm lượng kim loại

Chiết Soxhlet trong dung môi ethyl acetate

2.3 Các phương pháp xác định các chỉ tiêu hóa lí

2.3.1 Độ ẩm [18]

Nguyên tắc: Cân mẫu thử tại thời điểm lấy mẫu và sau khi sấy khô tới khối

lượng không đổi

Tiến hành:

Chuẩn bị 3 cốc được rửa sạch, được đánh số thứ tự, và được sấy khô trong tủ

sấy đến khối lượng không đổi m0 Sấy xong bỏ vào bình hút ẩm cho đến khi đạt

nhiệt độ phòng thì cân khối lượng các cốc sứ

Mẫu để xác định độ ẩm là mẫu thân cà gai leo, cân lấy khối lượng chính xác

m1 trên cân phân tích, cho vào cốc sứ chuẩn bị sẵn và đem đi sấy ở nhiệt độ 1000C

Cứ sau 2 giờ lấy ra để trong bình hút ẩm cho nguội đến nhiệt độ phòng rồi cân đến

khối lượng mẫu không đổi m2

Công thức:

Độ ẩm của mỗi chén là hiệu số khối lượng giữa khối lượng mẫu trước và sau

khi cân Suy ra độ ẩm trung bình của 3 mẫu

Độ ẩm của mỗi mẫu được tính theo công thức sau:

Trong đó m0: khối lượng cốc sứ (g)

m1: khối lượng mẫu thân cà gai leo tươi (g)

m2: mẫu thân cà gai leo sau khi sấy (g)

2.3.2 Xác định hàm lượng tro [18], [6]

Để xác định hàm lượng tro và các nguyên tố vô cơ trong cơ thể động, thựcvật, người ta thường sử dụng phương pháp tro hóa mẫu Tro chính là khối lượngchất vô cơ khó bay hơi còn lại sau khi nung cháy hoàn toàn bột cây Đối với đề tàinày, để xác định hàm lượng tro, sẽ dùng phương pháp khô Đây là phương phápnung mẫu trong lò nung ở một nhiệt độ thích hợp Mẫu sau khi nung sẽ được hòatan với axit thích hợp Quá trình này gồm hai giai đoạn: than hóa và tro hóa

Sau khi nung xong ta đem mẫu bỏ vào bình hút ẩm có silicagel khoảng 30 phút rồi đem ra cân, ta có m3(g)