giáo dục lòng yêu nước cho học sinh Lịch sử văn học một dân tộc là lịch sử tâm hồn của dân tộc ấy. Và lịch sử văn học Việt Nam cũng chính là lịch sử tâm hồn của dân tộc Việt Nam. Nền văn học Việt Nam mặc dù trải qua nhiều thời kì lịch sử, nhiều bước thăng trầm nhưng vẫn không ngừng phát triển và vẫn giữ được bản sắc riêng. Nội dung lớn xuyên suốt lịch sử văn học dân tộc đó là: Lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc. Môn Ngữ văn là môn học trang bị kiến thức và giáo dục lòng yêu nước, trân trọng giá trị truyền thống của dân tộc, giáo dục nhân cách, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh. Để đạt được nhiệm vụ giáo dục đó trước hết phải bắt nguồn từ chính sự thay đổi trong tư duy nhận thức, trong phương pháp giảng dạy của mỗi giáo viên. Việc giáo dục được lòng yêu nước cho học sinh qua các tác phẩm văn học người giáo viên vừa giúp học sinh có cái nhìn tổng thể về giá trị của tác phẩm văn học vừa rèn luyện kĩ năng tư duy độc lập, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng trình bày sản phẩm, kĩ năng tranh luận.
Trang 1UBND TỈNH HẢI DƯƠNG
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Trang 2THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong giảng dạy phần
VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12)
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ văn
3 Tác giả:
- Họ và tên: Trần Hữu Quang Nam
- Ngày tháng/năm sinh: 15/08/1979
- Trình độ chuyên môn: Cử nhân Ngữ văn
- Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường THPT Trần Phú - Thị xã Chí Linh
- Tỉnh Hải Dương
- Điện thoại: 0913486933
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
Trường THPT Trần Phú - Thị xã Chí Linh - Tỉnh Hải Dương
5 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu:
Trường THPT Trần Phú - Thị xã Chí Linh - Tỉnh Hải Dương
6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:
- Đối tượng: Học sinh lớp 12
- Các phương tiện hỗ trợ: Máy chiếu, tranh ảnh, video, sơ đồ…
- Nguồn tài liệu tham khảo
7 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Tháng 9/2017
Trang 3TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1 Hoàn cánh nảy sinh sáng kiến
Tất cả các tác phẩm của môn Ngữ văn trong nhà trường đều trang bị kiếnthức và giáo dục lòng yêu nước, trân trọng giá trị truyền thống của dân tộc, giáodục nhân cách, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh Để đạt được nhiệm vụ giáodục đó trước hết phải bắt nguồn từ chính sự thay đổi trong tư duy nhận thức,trong phương pháp giảng dạy của mỗi giáo viên
Việc giáo dục được lòng yêu nước cho học sinh qua các tác phẩm văn họcngười giáo viên vừa giúp học sinh có cái nhìn tổng thể về giá trị của tác phẩmvăn học vừa rèn luyện kĩ năng tư duy độc lập, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năngtrình bày sản phẩm, kĩ năng tranh luận
Xuất phát từ thực tế dạy học môn Ngữ văn, tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến
“Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong giảng dạy phần VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12)
2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
2.1 Điều kiện áp dụng sáng kiến: Sáng kiến này có thể áp dụng trongnhiều điều kiện học tập khác nhau của học sinh
2.2 Thời gian nghiên cứu: Sáng kiến được áp dụng trong khoảng thờigian học kì I của học sinh lớp 12 và các đối tượng học sinh khối khác
2.3 Đối tượng áp dụng: Là học sinh đang học lớp 12
Các em học sinh là những chủ nhân tương lai của đất nước, nếu các
em có những nhận thức hoàn toàn đúng đắn về lòng yêu nước qua các tác phẩmthì các em sẽ đóng góp công sức to lớn của mình trong việc bảo vệ và phát huygiá trị của lòng yêu nước
3 Nội dung sáng kiến cần làm rõ:
3.1 Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến
- Trong sáng kiến “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong giảng
dạy phần VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12) đã tạo ra điểm mới, sáng tạo so với cách trình bày cũ là: phương
pháp cũ giáo viên chỉ giảng theo phương pháp truyền thống là cảm thụ thay cho
Trang 4học sinh, học sinh hưởng thụ một chiều như vậy chưa phát huy tính sáng tạo củahọc sinh, còn với đề tài này thì từng phần sẽ được trình bày chi tiết, nhiều ví dụminh họa, có video chiếu cụ thể, học sinh có cái nhìn khái quát hơn, qua đó tựhào về truyền thống cha ông, và tự hình thành nhân cách cho bản thân
Sáng kiến trình bày nội dung chính sau:
- Cơ sở lý luận của vấn đề
- Thực trạng vấn đề giáo dục lòng yêu nước trong nhà trường phổthông
- Các hình thức lựa chọn để giáo dục lòng yêu nước
kĩ năng tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh qua đó góp phần hình thành nênnhân cách cho các em sau này
4 Khẳng định giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến
- Thông qua quá trình giảng dạy của bản thân và qua quá trình học tậpcủa học sinh tôi thấy sau khi áp dụng sáng kiến này thì việc truyền tải kiến thức
Trang 5đến với học sinh dễ dàng hơn, học sinh cũng học tập tích cực hơn, có tính tựgiác hơn, hiểu bài hơn, từ đó kết quả học tập tốt hơn, đặc biệt là hình thành đượclòng yêu nước và tự hào dân tộc
- Bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, tự hào về truyền thống văn hóacủa quê hương đất nước
- Phát huy tính tích cực học tập, năng lực sáng tạo, bồi dưỡng phươngpháp tự học của học sinh
- Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua các bài giảng đây là điểm mớitạo hứng thú trong học tập
- Tăng cường kiến thức thực tế thông qua những hoạt động trải nghiệmthực tế
5 Đề xuất kiến nghị để thực hiện áp dụng sáng kiến
Cần có sự vào cuộc đồng bộ, của nhà trường các thầy cô và các em họcsinh Để sáng kiến này có thể áp dụng rộng rãi đối với học sinh và giáo viên tôi
đề xuất để sáng kiến này thành một đầu sách của thư viện nhà trường nhằm làmtài liệu cho học sinh và giáo viên
Trang 6
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Dân tộc Việt Nam đã trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước,tinh thần yêu nước đã trở thành một trong những tài sản quý, một giá trị thiêngliêng góp phần làm nên truyền thống dân tộc Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã nói: “ Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi,
nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước ” Trong bất kì
hoàn cảnh nào cho dù thời bình hay thời chiến thì lòng yêu nước luôn luôn phát huygiá trị, tạo tiền đề bảo vệ và phát triển đất nước
Văn học yêu nước cũng chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình phổthông, ở hầu hết các tác phẩm văn học Từ việc thể hiện lòng căm thù giặc sâu sắc, ýthức độc lập tự chủ, tự hào dân tộc, đến tình yêu thiên nhiên đất nước, mỗi tác phẩmđều chứa đựng tư tưởng yêu nước Đây là tài sản quý cần giáo dục cho học sinh
Trong hoàn cảnh xã hội ngày nay việc mở rộng mối quan hệ trên chiếntrường quốc tế thì chủ quyền của đất nước đang bị xâm phạm nghiêm trọng vìvậy việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh càng cần thiết hơn lúc nào hết Vìthế, việc giảng dạy lòng yêu nước qua các tác phẩm văn học không chỉ làm chohọc sinh hiểu và cảm nhận được nội dung của tác phẩm, mà còn có khả năngcảm nhận về đất nước, lịch sử dân tộc ngàn đời của cha ông ta Điều này cũngphù hợp với quan điểm của Đảng và nhà nước về việc giáo dục nhân cách, phẩmchất đạo đức cho thế hệ trẻ: vừa hồng vừa chuyên như lời Bác hằng mong ước Trong chương trình Ngữ văn lớp 12 có rất nhiều văn bản để tích hợp giáodục lòng yêu nước cho học sinh, nhưng với nhiều năm giảng dạy bộ môn Ngữ
văn lớp 12 bản thân tôi nhận thấy dạy tích hợp “Giáo dục lòng yêu nước cho
học sinh trong giảng dạy phần VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12) là rất cần thiết, nhằm giáo dục lòng yêu nước,
tự hào dân tộc cho các thế hệ học sinh
Trang 7Bản thân tôi hi vọng rằng qua sáng kiến dạy “Giáo dục lòng yêu nước
cho học sinh trong giảng dạy phần VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm
1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12) giúp các em có cách nhìn mới về nội
dung của bài và hình thành thêm về lòng yêu nước, tự hào dân tộc
2 Cơ sở lý luận của vấn đề
2.1 Những vấn đề chung
2.1.1 Khái niệm chung về lòng yêu nước
Lòng yêu nước là tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng
đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc (Theo sách GDCD 10 Trang 96 NXB Giáo dục)
2.1.2 Đặc điểm chung của lòng yêu nước
- Lòng yêu nước là gắn liền lí tưởng trung quân ái quốc, yêu nước cũngchính là trung thành với vua
- Chủ nghĩa yêu nước gắn liền với dân, gắn với lí tưởng XHCN và quốc tế
vô sản
- Ý thức độc lập tự chủ, tự cường, tự hào dân tộc
- Lòng căm thù giặc, tinh thần quyết chiến quyết thắng kẻ thù
- Tự hào trước chiến công thời đại, tự hào trước truyền thống lịch sử, biết
ơn, ca ngợi những người hi sinh vì đất nước
- Tình yêu thiên nhiên đất nước
2.1.3 Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam
Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam thể hiện ở những điểm sau:
- Tình cảm gắn bó với quê hương đất nước: Người Việt Nam yêu nước
luôn luôn hướng về cội nguồn, về ông bà, cha mẹ, tổ tiên và quê hương củamình Khi phải xa quê hương, đất nước, luôn nhớ về quê hương, hướng về Tổquốc
- Tình thương yêu đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc: Đồng bào, giống
nòi là những gì thiêng liêng nhất gắn bó con người Việt Nam với nhau Mỗingười dân Việt Nam yêu nước đều cảm thông sâu sắc với nỗi đau của đồng bào,dân tộc, luôn mong muốn đồng bào của mình được sống ấm no, hạnh phúc
Trang 8- Lòng tự hào dân tộc chính đáng: Người Việt Nam luôn tự hào về truyền
thống văn hóa lâu đời, đậm đà bản sắc dân tộc và có sức sống mạnh mẽ của dântộc mình, tự hào về những con người của quê hương, đất nước, những người anhhùng hào kiệt, những danh nhân văn hóa, tự hào về non sông gấm vóc và nhữngsản vật phong phú của quê hương
- Đoàn kết kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền
dân tộc và nền độc lập tự do của Tổ quốc, không bao giờ chịu làm nô lệ, làmngười dân mất nước hoặc lệ thuộc người nước ngoài Tinh thần đoàn kết, kiêncường bất khuất chống giặc ngoại xâm là nét nổi bật của truyền thống yêu nước
Việt Nam
- Cần cù và sáng tạo trong lao động để xây dựng, phát triển nền văn hóa
dân tộc và xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp
(Theo sách GDCD 10 Trang 97) Nhà xuất bản giáo dục.
2.2 Biểu hiện cụ thể của nội dung yêu nước qua văn học hiện đại
2.2.1 Chủ nghĩa yêu nước gắn liền với dân : “Dân là dân nước, nước là
nước dân” Rất nhiều các sáng tác thể hiện tư tưởng yêu nước, trong đó các sángtác của Phan Bội Châu:
Đường đường một đấng nam nhi đứng trong trời đấtKhông thể để trời đất tự xoay vần đến đâu cũng đượcTrong cuộc đời trăm năm này cần có ta
Còn chuyện nghìn năm sau nữa chẳng lẽ không có ai?
Non sông mất rồi sống chỉ là nhơ nhuốcSách vở thánh hiền tẻ ngắt, đọc chỉ mụ ngườiTheo ngọn gió xuôi mà đi ra biển ĐôngCùng với cá côn, cá kình bay nhảy trong ngàn sóng
(Gửi Các Đồng Chí Đông Du - Phan Bội Châu)2.2.2 Chủ nghĩa yêu nước gắn với lí tưởng XHCN và quốc tế vô sảntrong đó có các sáng tác của các nhà văn như Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh
và Tố Hữu
" Hoan hô Xta-lin
Trang 9Đời đời cây đại thọ Rợp bóng mát hoà bình
Đứng đầu ngọn sóng gió "
(Ca "Bài ca tháng mười" - Thơ Tố Hữu)
2.2.3 Trong thơ hiện đại, cảm hứng yêu nước còn thể hiện ở việc coi thơvăn là phương tiện tuyên truyền vận động các phong trào yêu nước mảng thơĐông kinh nghĩa thục, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh
" Nguyện trục trường phong Đông hải khứ,
Thiên trùng bạch lãng nhất tề phi "
(Xuất dương lưu biệt- Phan Bội Châu)
2.2.4 Tố cáo tội ác của bọn thực dân thống trị bọn quan lại địa chủ nhưsâu mọt vơ vét bóc lột cuộc sống nhân dân: Tắt đèn, Lão Hạc, Chí Phèo Làmnổi bật hình tượng người nông dân bị bần cùng hóa dẫn đến lưu manh hóa
2.2.5 Ca ngợi tấm gương anh dũng hi sinh vì nước vì dân Phan BộiChâu, Phan Châu Trinh, kêu gọi canh tân xã hội đấu tranh theo khuynh hướngdân chủ tư sản
2.2.6 Cảm hứng yêu nước trong thơ hiện đại còn thể hiện ở việc các nhàthơ ca ngợi cảnh đẹp của quê hương đất nước Trong thơ, thiên nhiên đất nướcViệt Nam hiện lên thật đẹp, tráng lệ giàu đường nét, màu sắc Qua cảnh thiênnhiên các thi sĩ đã gửi vào đó tình yêu quê hương đất nước của mình
"Sao anh không về chơi thôn Vĩ?
Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền…"
Đây thôn Vĩ Dạ – Hàn Mặc TửNhư vậy cảm hứng yêu nước trong thơ hiện đại Việt Nam đã thể hiện ởnhiều khía cạnh phong phú và sâu sắc Đất nước, dân tộc là nỗi niềm khắc khoảikhông nguôi trong tâm hồn con người Việt Nam nói chung và các thi sĩ nóiriêng Vậy nên, ở mỗi nhà thơ có cách khai thác, cảm nhận khác nhau song lại là
Trang 10sự thống nhất và làm nên một cảm hứng yêu nước lớn Chính cảm hứng ấy đãlàm nên cái độc đáo riêng và giá trị của văn thơ Việt Nam thời hiện đại.
2.3 Vai trò của môn Ngữ văn trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho thế hệ trẻ
Hiện nay, trong nhà trường luôn coi trọng và quán triệt sâu sắc, toàn diệnviệc giáo dục tố chất, lấy giáo dục con người làm gốc, giáo dục đạo đức là ưutiên, coi sự nghiệp trồng người là nhiệm vụ cơ bản của giáo dục Chúng ta phải
nỗ lực bồi dưỡng con người phát triển toàn diện đức – trí – thể – mỹ với phươngchâm dạy chữ, dạy nghề, dạy làm người
Nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã chỉ rõ: Giáo dục thế
hệ trẻ yêu quê hương, Tổ quốc XHCN và tinh thần quốc tế vô sản, ý thức làm chủ tập thể, tinh thần đoàn kết, thân ái, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, có ý thức kỷ luật, tôn trọng và bảo vệ của công, đức tính thật thà, khiêm tốn, dũng cảm…
Trong giáo dục đạo đức cho học sinh, việc giáo dục đạo đức truyền thốngcủa dân tộc là rất quan trọng Những giá trị và chuẩn mực đạo đức truyền thốngcủa dân tộc Việt Nam đã được lưu giữ, truyền lại cho các thế hệ và không ngừngđược phát huy qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước rất hào hùng, oanhliệt Giá trị và chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc ta tựu chung lại cónhững nội dung cơ bản:
- Một trong những yêu cầu quan trọng nhất đó là giáo dục lòng yêu nước,
“dạy cho học sinh biết yêu nước thương nòi”
- Sống hoà thuận, đoàn kết, thương yêu đồng bào, đồng loại “thương người như thể thương thân”, nhất là với những người gặp hoạn nạn, khốn khổ.
Tình cảm mặn nồng đó thể hiện ở vô vàn hành vi ứng xử trong quan hệ cộngđồng của người Việt Nam
- Căm thù giặc ngoại xâm, sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc
- Sống thuỷ chung, biết ơn, tôn kính, noi gương những anh hùng, nghĩa sĩ
có công đức với dân, với nước Người Việt Nam luôn hướng về tương lai nhưngkhông bao giờ lãng quên quá khứ, quên tổ tông, vong ơn, bội nghĩa Từ ngàn đời
Trang 11nay nhân dân ta luôn ghi nhớ những câu răn dạy như: “uống nước nhớ nguồn”,
“ăn quả nhớ người trồng cây”
- Lòng tự hào dân tộc qua các tác phẩm ở các thời đại, trải qua hàng ngànnăm VHVN đã phát triển, học sinh cần tự hào về dân tộc qua các thời đại
- Biết giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt qua giao tiếp, điều đó cũng thểhiện lòng yêu nước, bản sắc dân tộc
Trong chương trình giáo dục, đã có rất nhiều hình thức, môn học nhằmgiáo dục đạo đức cho học sinh như môn giáo dục công dân, văn học, lịch sử,…tất cả các môn học này ngoài việc cung cấp kiến thức cho học sinh thông qua đóphải coi trọng và đặt lên hàng đầu nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho học sinh.Không thể giao phó nhiệm vụ ấy cho riêng một môn học nào mà cần có sự kếthợp chặt chẽ với nhau, biện chứng với nhau hướng tới một mục đích chung cuối
cùng là giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh.
Trong phạm vi nghiên cứu của mình, tôi chỉ đề cập đến vấn đề giáo dục lòngyêu nước, đạo đức truyền thống cho học sinh THPT thông qua hoạt động dạy vàhọc môn Ngữ văn trong nhà trường
Môn Ngữ văn có giá trị giáo dục rất to lớn như M.gorky đã nói “Văn học
là nhân học” học văn chính là học cách làm người đồng thời môn văn học làm
cho con người phát triển toàn diện
Giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức học sinh nói riêng nhằm hìnhthành hành vi ứng xử văn hoá cho học sinh là vấn đề hết sức cần thiết hiện nay
Đó chính là sự định hướng vào những bản chất tốt đẹp của con người Việt Nammới, vừa giữ được thuần phong mỹ tục của dân tộc, vừa thể hiện sự thông minhsáng tạo của các thế hệ học sinh Việt Nam Đây là việc làm vừa mang tính cấpbách, vừa có tính lâu dài và cũng không hề đơn giản trước những làn sóng nhiễucủa thời kỳ hội nhập và kinh tế thị trường Tuy nhiên, nếu xác định đúng cácbước đi và biết sử dụng những biện pháp phù hợp cùng với sự chung tay của cảcộng đồng vì thế hệ trẻ thì nhất định chúng ta sẽ đào tạo được một lớp ngườimới vừa hồng vừa chuyên như Bác Hồ hằng mong ước Và việc giáo dục lòngyêu nước cho học sinh và thế hệ trẻ đã được xác định là cả một sự nghiệp lớn
Trang 12của Đảng ta, cần có sự tham gia, chung sức, chung lòng của toàn hệ thống chínhtrị - xã hội, mà nòng cốt là từng gia đình (tế bào của xã hội) nhà trường, thầy côgiáo hết lòng chăm lo đến sự nghiệp giáo dục, hết lòng vì học sinh thân yêu, bảnthân từng học sinh phải tự xác định trách nhiệm của mình đối với gia đình, xãhội, thì chắc chắn sự nghiệp giáo dục trong tương lai sẽ gặt hái những thành tíchxứng đáng với lòng tin của Đảng, Nhà nước.
3 Thực trạng của vấn đề
3.1 Thuận lợi
- Sáng kiến nhận được sự nhất trí cao của Ban giám hiệu, sự quyết tâmđầu tư của tổ bộ môn và của bản thân từ khi ý tưởng mới hình thành Học sinhham học hỏi, các thầy cô nhiệt tình, cơ sở vật chất nhà trường đảm bảo
- Việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong dạy học là công việcthường xuyên, liên tục của giáo viên nói chung và của giáo viên trong giảng dạyNgữ văn nói riêng Một tiết dạy học Ngữ văn theo tôi nghĩ trước hết phải là tiếthọc được các em hào hứng, sôi nổi trong các hoạt động mà giáo viên đưa ra,trong tiết học đó các em thu được những thông tin hữu ích và thấy thêm yêu Vănhọc nước mình Để làm được điều đó, quả thật là không hề dễ dàng đối với giáoviên Điều đó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trình độ chuyên môn, vốn sống,thời gian, sự tìm tòi kiến thức của giáo viên trong quá trình giảng bài và đươngnhiên không thể thiếu là sự nghiêm túc, ham học của học sinh trong tiết học
3.2 Khó khăn:
- Thực trạng học sinh hiện nay một bộ phận không nhỏ các em có tâm lí thờ
ơ quay lưng lại với môn Ngữ văn, Học văn chính là để thêm yêu đất nước mình,nhưng tại sao học sinh lại chán môn Ngữ văn? Đó là điều không riêng gì tôi trăntrở Thực tế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhưng có một nguyên nhân chúng
ta không thể phủ nhận đó chính là do phương pháp dạy học của giáo viên đã khiếncho học sinh không yêu thậm chí chán môn học này
- Mặt khác, xu hướng nghề nghiệp hiện nay thiên về các ngành khoa học
tự nhiên, đó cũng là một nguyên nhân khiến học sinh ngày càng thờ ơ với bộmôn xã hội Đặc biệt, hình thức dạy học truyền thống đã trở nên đơn điệu,
Trang 13không phù hợp với tâm lý con người hiện đại; điều này cũng đã ảnh hưởngkhông nhỏ đến hứng thú học tập, khả năng sáng tạo của học sinh
- Thực tế học sinh bây giờ quay lưng lại với các trường sư phạm, đặc biệt
sư phạm văn, nhưng học sinh chưa thể nhìn ra rằng học văn là học giá trị làmngười, và phát triển trong suốt quá trình làm người
- Qua dự giờ của các đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường, trong quá
trình giảng dạy môn Ngữ văn nói chung và dạy “Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua bài Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, Nguyễn Đình Chiểu ngôi sao sáng trong văn nghệ dân tộc của Phạm Văn Đồng, Tây Tiến của Quang Dũng.” (Ngữ văn 12) nói riêng, tôi nhận thấy không phải giáo viên nào cũng chú
trọng vào việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh hoặc có giáo dục nhưng khôngđạt hiệu quả như mong muốn Theo tôi nghĩ là có những nguyên nhân chủ yếu sauđây:
Thứ nhất, là do trong chương trình Ngữ văn 12, có nhiều bài nội dung
quá dài, một số thể loại khó, xa lạ với học sinh và giáo viên, chỉ riêng phầntruyền đạt để học sinh nắm vững kiến thức cơ bản đã chiếm hết thời gian nêngiáo viên khó có thể giáo dục lòng yêu nước theo đúng ý đồ của mình
Thứ hai, đại đa số học sinh đã ý thức được tầm quan trọng của môn Ngữ
văn, còn một số học sinh có suy nghĩ học văn chỉ cần ghi chép đủ là được, điều đóphần nào cũng khiến giáo viên nản lòng không thực sự tâm huyết trong giờ dạy
Thứ ba, giáo viên có giáo dục lòng yêu nước nhưng kiến thức gò ép,
khiên cưỡng không phù hợp thậm chí còn khiến cho học sinh cảm thấy sáo rỗng,thấy lòng yêu nước là một điều gì đó rất xa lạ với các em
Thứ tư, trong giảng dạy nếu giáo viên không tâm huyết thì sẽ chỉ chú
trọng kiến thức cơ bản, chỉ giảng nội dung, nghệ thuật qua câu chữ mà khôngthông qua đó khắc sâu thêm lòng yêu nước, tự hào dân tộc cho học sinh
Thứ năm, quá trình tiếp nhận kiến thức học sinh mới chỉ dừng lại ở các
hoạt động giảng dạy truyền thụ của giáo viên trên lớp, các hoạt động ngoại khóadành cho học sinh không được quan tâm đúng mức trong khi nguyện vọng đượctham quan trải nghiệm các di sản văn hóa của các em là rất chính đáng
Trang 14Thứ sáu, Việc tìm hiểu đọc sách, Internet của học sinh còn hạn chế
Thứ bẩy công tác làm gương còn chưa cao, một số giáo viên vẫn chưa
hiểu sâu sắc về giáo dục lòng yêu nước, đặc biệt là khi đất nước không có chiếntranh
Xuất phát từ những lí do trên, tôi nhận thấy rằng bản thân mình phải có
sự thay đổi trong phương pháp giảng dạy, để đạt được hiệu quả trong giáo dụcnhư tập trung vào một số nội dung - sự kiện trong bài để giáo dục lòng yêu nướccho các em Mặt khác cần phải thực hiện buổi ngoại khóa nhằm giáo dục lòngyêu nước cho học sinh qua văn học hiện đại, tổ chức chiếu phim tuyên truyền.Nếu có điều kiện tổ chức cho học sinh trải nghiệm di sản qua các di tích trong vàngoài tỉnh để không chỉ khắc sâu kiến thức mà còn giúp phát triển kĩ năng học
tập, kĩ năng sống của học sinh, gắn kết ”học đi đôi với hành” thì giáo dục lòng
yêu nước mới đạt hiệu quả cao nhất
Chính vì vậy tôi mạnh dạn thực hiện sáng kiến “Giáo dục lòng yêu nước
cho học sinh trong giảng dạy phần VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm
1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12) Trong sáng kiến, tôi không chỉ giáo dục
lòng yêu nước thông qua quá trình giảng dạy mà còn chiếu các video cho họcsinh xem chiêm nghiệm Hi vọng rằng sáng kiến này nhận được sự quan tâmđóng góp ý kiến của các thày cô giáo và các em học sinh
4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện
Có rất nhiều biện pháp để giáo viên lựa chọn nhằm giáo dục lòng yêunước cho học sinh Giáo dục như thế nào căn cứ vào nội dung của từng chương,từng bài, từng mục Giáo viên có thể lựa chọn một biện pháp hoặc nhiều biện
pháp trong một tiết giảng với mục đích là đạt kết quả tối ưu nhất Đối với “Giáo
dục lòng yêu nước cho học sinh trong giảng dạy phần VHVN từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” (Ngữ văn 12) để giáo dục lòng yêu
nước, qua thực tiễn dạy học, qua dự giờ tổ nhóm chuyên môn, tham khảo tàiliệu, tôi sử dụng một số hình thức sau đây:
Trang 154.1.Trong quá trình giảng dạy trên lớp
4.1.1.Giáo dục lòng yêu nước qua những câu chuyện kể về các danh nhân, anh hùng, các điển tích văn học, các nhân vật lịch sử trong lịch sử dân tộc.
Đây là hình thức mà ưu điểm nổi trội là rất gây hứng thú cho học sinh, đượchọc sinh chăm chú lắng nghe Đương nhiên giáo viên cũng cần phải có cách khaithác câu chuyện một cách dễ hiểu phù hợp với suy nghĩ và lứa tuổi của các em
4.1.2.Giáo dục lòng yêu nước qua việc giáo viên cung cấp cho học sinh những thông tin sưu tầm qua sách báo, video trên Internet…
Đây là cách giáo dục phổ biến ở nhiều giáo viên hiện nay Nếu có sự chuẩn
bị tốt những thông tin sưu tầm thì chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả, tuy nhiênphương pháp này cũng đòi hỏi người giáo viên phải biết lựa chọn thông tin đảmbảo tính chính xác, khoa học những thông tin mình cung cấp cho học sinh Giáoviên cung cấp những đường linh, địa chỉ cho học sinh tự tìm hiểu
4.1.3 Giáo dục lòng yêu nước qua khai thác, sử dụng tư liệu về di sản.
Cách giáo dục này giúp học sinh nhanh chóng hiểu bài và cũng gây hứngthú cao cho học sinh Vì những dẫn chứng, liên hệ thông qua việc quan sát mắtthấy, tai nghe mang tính trực quan sinh động Giáo viên chủ động xin phép nhàtrường, ban đại diện hội cha mẹ học sinh tổ chức cho học sinh thăm quan họctập tại các di tích như: Lăng chủ tịch gắn với chủ tịch Hồ Chí Minh, và di tíchlịch sử Nguyễn Đình Chiểu gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của danh nhânvăn hóa Nguyễn Đình Chiểu, khu di tích trung đoàn Tây Tiến, gắn liền với đoànquân Tây Tiến
Trang 16(Hình 1)Lăng chủ tịch Hồ Chí Minh
(Hình 2)Khu lưu niệm danh nhân Nguyễn Đình Chiểu
Trang 17(Hình 3)Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn Tây Tiến (Trung đoàn 52)
Trang 184.1.4.Giáo dục lòng yêu nước bằng những liên hệ thực tiễn tại địa phương học sinh cư trú.
Nếu những kiến thức trong bài liên quan đến những hình ảnh, sự vật, hiệntượng hay những sự kiện tại địa phương nơi cư trú của học sinh… thì đây đượcxem là hình thức giáo dục dễ hiểu mà đem lại hiệu qủa giáo dục cao Vì nókhông chỉ giúp học sinh hiểu bài, khắc sâu kiến thức của tiết học đó mà còn gópphần giáo dục lòng yêu quê hương đất nước và trân trọng, tự hào về địa phươngmình cư trú
4.1.5.Giáo dục dưới hình thức cho học sinh thuyết trình, báo cáo trong tiết học.
Hình thức liên hệ này đòi hỏi đối tượng học sinh phải có trình độ nhậnthức ở mức khá giỏi, thường được sử dụng ở các trường chuyên, lớp chọn Theohình thức này, học sinh và giáo viên đều phải có sự chuẩn bị tốt các nội dung bàihọc trước khi vào tiết học Giáo viên cho câu hỏi học sinh về chuẩn bị và đếntiết học cho học sinh thuyết trình
4.1.6.Giáo dục lòng yêu nước qua ngoại khóa, hoặc chiếu phim di động.
Giáo viên liên hệ với tổ chuyên môn xin phép ban chuyên môn tổ chứcbuổi ngoại khóa văn học, hoặc chiếu phim tuyên truyền về lòng yêu nước quavăn học hiện đại Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh giáo viên liên hệ với công ty
chiếu phim di động của tỉnh Hải Dương về chiếu bộ phim “Vượt qua bến
Thượng Hải” Qua đó học sinh vừa hiểu nội dung bài vừa rút ra bài học cho
bản thân Đối với hoạt động trải nghiệm thực tế giáo viên liên hệ và xin phépBGH nhà trường tổ chức buổi ngoại khóa về thăm Di tích lịch sử Địa điểm lưuniệm Trung đoàn Tây Tiến (Trung đoàn 52) địa điểm tại đồi Nà Bó, thị trấn MộcChâu, Sơn La
4.1.7.Giáo dục lòng yêu nước qua liên môn.
Giáo viên kết hợp với các môn để kết hợp giáo dục lòng yêu nước cho họcsinh được đầy đủ và sâu sắc hơn:
- Môn GDCD: Giáo dục về lòng yêu nước, biểu hiện của lòng yêu nước
- Môn lịch sử: Giáo dục về truyền thống yêu nước của cha ông
Trang 194.1.8.Giáo dục lòng yêu nước qua buổi ngoại khóa
Giáo viên kết hợp với nhà trường, ban chuyên môn tổ chức các buổi ngoạikhóa, cho học sinh thuyết trình về các bài học, thông qua đó nhằm giáo dục lòngyêu nước cho học sinh.
(Hình 4) Một số hình ảnh của buổi ngoại khóa
4.2.Tổ chức thực hiện
4.2.1.Giảng dạy trên lớp
Giáo dục lòng yêu nước trong một bài học Ngữ văn có thể chia làm bagiai đoạn
4.2.1.1 Chuẩn bị
Giáo viên và học sinh đều phải chuẩn bị một số vốn kiến thức nhất định,vốn kiến thức này do giáo viên và học sinh có được từ sách báo, câu chuyện quàtặng cuộc sống và các phương tiện thông tin đại chúng khác…
Trang 20- Đối với giáo viên: Cần nghiên cứu kỹ mục tiêu, nội dung kiến thức bài
học để lựa chọn những nội dung có thể giáo dục một cách phù hợp nhất nhằmđem lại hiệu quả cho tiết học Từ đó sưu tầm, tìm tòi những kiến thức mà sẽ sửdụng để giáo dục trong tiết học đó
- Đối với học sinh: Để tiết học có hiệu quả, trước khi vào tiết học, giáo
viên cũng cần nhắc nhở các em chuẩn bị các kiến thức liên quan đến bài học
Làm tốt khâu chuẩn bị sẽ là thành công bước đầu khi bước vào tiết học.Điều đó sẽ giúp người giáo viên tự tin hơn về kiến thức và vốn sống của mình,các em học sinh cũng sẽ hứng thú hơn trong các tiết học
4.2.1.2 Trong khi giảng
Trong chương trình ngữ văn lớp 12 phần VHVN từ Cách mạng thángTám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” có rất nhiều bài để tích hợp nhưng trongphạm vi của sáng kiến tôi chỉ đề cập đến 03 bài:
Bài 1: Việt Bắc của Tố Hữu
Bài 2: Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm
Bài 3: Dọn về làng của Nông Quốc Chấn
Lòng yêu nước được biểu hiện rất phong phú đa dạng Do đó tôi khônggiáo dục một cách chung chung mà căn cứ vào nội dung của từng bài tôi chútrọng giáo dục cho học sinh lòng yêu nước với những biểu hiện cụ thể:
* Đối với bài Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh
Nội dung chính của bài là:
– Tuyên Ngôn Độc Lập là văn kiện lịch sử vô giá: tuyên bố trước quốc dân đồngbào và thế giới về việc chấm dứt chế độ thực dân, phong kiến ở nước ta, đánhdấu kỉ nguyên độc lập, tự do của nước Việt Nam mới Vừa tố cáo mạnh mẽ tội
ác của thực dân Pháp, ngăn chặn âm mưu tái chiếm nước ta của các thế lực thùđịch và các phe nhóm cơ hội quốc tế
– Tuyên ngôn độc lập vừa là một tác phẩm văn học lớn: bộc lộ tình cảm yêunước, thương dân và khát vọng độc lập, tự do cháy bỏng của tác giả và toàn dântộc Việt Nam
Trang 21Ví dụ 1 Dạy phần I : phần tác giả: tôi yêu cầu học sinh đọc phần tác giả,
và nêu những nét chính về tác giả, đồng thời nêu bài học cho bản thân
Trên cơ sở những ý kiến trả lời của học sinh tôi nhấn mạnh và tích hợpgiáo dục lòng yêu nước và tự hào về tác giả Hồ Chí Minh là anh hùng dân tộc,danh nhân văn hóa thế giới người có tài năng, có cốt cách thanh cao, có tấmlòng yêu nước thương dân
Liên hệ bản thân mỗi học sinh cần có tấm lòng yêu nước, tự hào dân tộc Khi dạy tôi sử dụng một đoạn của video sau:
Video 1: Giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của Tố Hữu
tự do của các dân tộc Đây là một đóng góp riêng của Người vào lịch sử tưtưởng nhân loại
- Tố cáo tội ác của thực dân Pháp:
+ Thực dân Pháp đã phản bội và chà đạp lên chính nguyên lí mà tổtiên họ xây dựng
+ Vạch trần bản chất xảo quyệt, tàn bạo, man rợ của thực dân Phápbằng những lí lẽ và sự thật lịch sử không thể chối cãi Đó là những tội ác vềchính trị, kinh tế, văn hóa,…; là những âm mưu thâm độc, chính sách tàn bạo
Sự thật đó có sức mạnh lớn lao, bác bỏ luận điệu của thực dân Pháp về công lao
“khai hóa”, quyền “bảo hộ” Đông Dương Bản tuyên ngôn cũng khẳng định thực
tế lịch sử: nhân dân ta nổi dây giành chính quyền, lập nên nước Việt Nam dânchủ Cộng hòa
Trang 22+ Những luận điệu khác của các thế lực phản cách mạng quốc tếcũng bị phản bác mạnh mẽ bằng những chứng cớ xác thực, đầy sức thuyết phục.
- Tuyên bố độc lập: tuyên bố thoát lí hẳn quan hệ thực dân với Pháp, kêugọi toàn dân đoàn kết chống lại âm mưu của thực dân Pháp, kêu gọi cộng đồngquốc tế công nhận quyền độc lập, tự do của Việt Nam và khẳng định quyết tâmbảo vệ quyền độc lập, tự do ấy
Trong phần này giáo viên sau khi giảng dạy xong giáo viên giáo dục chohọc sinh về tấm lòng yêu nước của Hồ Chí Minh là người tiên phong trong sựnghiệp cứu nước, là phát lệnh đầu tiên cho phong trào cứu nước sau này và cóthể liên hệ với những phẩm chất cần có trong thế hệ thanh niên ngày nay
Như vậy khi giảng dạy bài này, tôi chú ý đi sâu phân tích được nội dung, kếthợp các câu chuyện lịch sử, qua đó giáo dục lòng yêu nước cho học sinh
* Bài Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm
Bài dạy có 2 phần:
Phần 1 tác giả
Ví dụ 1: Dạy phần tác giả: tôi yêu cầu học sinh đọc phần tác giả, và nêu
những nét chính về tác giả, đồng thời nêu bài học cho bản thân
Trên cơ sở những ý kiến trả lời của học sinh tôi nhấn mạnh và tích hợp giáo dục
lòng yêu nước và tự hào về tác giả Phạm Văn Đồng là nhà chính trị, nhà văn hóa
lớn của Đảng và dân tộc có sức sáng tạo mãnh liệt, bền bỉ và sự nghiệp văn hóaphong phú
Với phần này tôi giáo dục cho học sinh tinh thần đoàn kết, sáng tạo dântộc sẵn sàng trong mọi hoàn cảnh xây dựng đất nước
Khi dạy tôi sử dụng một đoạn của video sau:
Video 2: Giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Khoa Điềm
http://youtube.com/watch?v=ZaoBTDIroDY
Ví dụ 2: Phần 2 Tác phẩm: Đây là bài học hay và khó, liên quan đến kiến
thức thực tế nếu như giáo viên không có sự đầu tư thì việc giảng dạy trên lớp sẽ
Trang 23trở nên nhàm chán không gây hứng thú đối với học sinh chứ chưa nói gì đếngiáo dục lòng yêu nước
Trong phần tác phẩm có 2 phần
- Dạy phần đầu : Nêu cách tiếp cận vừa có tính khoa học vừa có ý nghĩaphương pháp luận đối với thơ văn Nguyễn Đình Chiểu, một hiện tượng văn họcđộc đáo có vẻ đẹp riêng không dễ nhận ra
- Phần tiếp theo : Ý nghĩa, giá trị to lớn của cuộc đời, văn nghiệp NguyễnĐình Chiểu
+ Cuộc đời và quan niệm sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu – một chiến sĩyêu nước, trọn đời phấn đấu hi sinh vì nghĩa lớn của dân tộc : coi thơ văn là vũkhí chiến đấu bảo vệ chính nghĩa, chống lại kẻ thù xâm lược và tay sai, vạch trần
âm mưu, thủ đoạn và lên án những kẻ lợi dụng thơ văn làm điều phi nghĩa
+ Thơ văn yêu nước chống ngoại xâm của Nguyễn Đình Chiểu “làm sốnglại ” một thời kì “khổ nhục” nhưng “vĩ đại”, tham gia tích cực vào cuộc đấutranh của thời đại, cổ vũ mạnh mẽ cho cuộc đấu tranh của thời đại, cổ vũ mạnh
mẽ cho cuộc chiến đấu chống ngoại xâm bằng những hình tượng văn học “sinh
động và não nùng” xúc động lòng người Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc làm sống
dậy một hình tượng mà từ trước tới nay chưa tùng có trong văn chương thờitrung đại : hình tượng người nông dân
+ Truyện Lục Vân Tiên là một tác phẩm lớn của Nguyễn Đình Chiểu,
chứa đựng những nội dung tư tưởng gần gũi với quần chúng nhân dân, là “mộtbản trường ca ca ngợi chính nghĩa, những đạo đức đáng quý trọng ở đời”, có thể
“truyền bá rộng rãi trong dân gian”
- Phần kết : Khẳng định vị trí của Nguyễn Đình Chiểu trong nền văn họcdân tộc
Trong phần này giáo viên sau khi giảng dạy xong có thể liên hệ với nhữngquan niệm sống cần có trong thế hệ thanh niên ngày nay
Như vậy khi giảng dạy bài này, tôi chú ý đi sâu phân tích được nội dung,kết hợp các câu chuyện cuộc sống, qua đó giáo dục lòng yêu nước cho học sinh
* Bài Tây Tiến của Quang Dũng
Trang 24Ví dụ 1: Dạy phần tác giả: tôi yêu cầu học sinh đọc phần tác giả, và nêu
những nét chính về tác giả, đồng thời nêu bài học cho bản thân
Trên cơ sở những ý kiến trả lời của học sinh tôi nhấn mạnh và tích hợp giáo dụclòng yêu nước và tự hào về tác giả Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài : làm thơ, vẽtranh, soạn nhạc, viết văn
Với phần này tôi giáo dục cho học sinh tinh thần yêu nước vượt qua mọigian khổ, sẵn sàng chiến đấu hi sinh vì tổ quốc Đồng thời mỗi học sinh cần tựliên hệ đến trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với đất nước trong hoàn cảnh mới.Khi dạy tôi sử dụng một đoạn của video sau:
Video 3: Giới thiệu Binh đoàn Tây Tiến
http://youtube.com/watch?v=ebPonpIAOqs
Ví dụ 2: Dạy phần nội dung chính của văn bản
- Bức tranh thiên nhiên núi rừng miền Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội nhưng vôcùng mĩ lệ, trữ tình và hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân trong
cảm xúc “nhớ chơi vơi” về một người Tây Tiến:
+ Vùng đất xa xôi, hoang vắng, hùng vĩ, dữ dội, khắc nghiệt, đầy bí hiểmnhưng vô cùng thơ mộng, trữ tình
+ Cảnh đêm liên hoan rực rỡ lung linh Chung vui với bản làng xứ lạ
+ Cảnh thiên nhiên sông nước miền tây một chiều sương giăng hư ảo
+ Hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân: gian khổ, hi sinh mà vẫnngang tàng, tâm hồn vẫn trẻ trung, lãng mạn
- Bức chân dung về người lính Tây Tiến trong nỗi “nhớ chơi vơi” về một
thời gian khổ mà hào hùng:
+ Vẻ đẹp lẫm liệt, kiêu hùng, hào hoa, lãng mạn;
+ Vẻ đẹp bi tráng
Với bài này tôi giáo dục cho học sinh tinh thần đoàn kết dân tộc sẵn sàngchiến đấu chống giặc ngoại xâm khi Tổ quốc gặp nguy nan, tự hào về những anhhùng dân tộc Có thể liên hệ với những phẩm chất trong thế hệ thanh niên ngàynay