Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại theo quy định của Bộ Luật dân sự Việt Nam Phạm Tuấn Anh Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Dân sự; Mã số: 60 38 30 Người hướng dẫn: TS. Bùi Đăng Hiếu Năm bảo vệ: 2008
Trang 1Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại theo quy định của Bộ Luật dân sự Việt Nam
Phạm Tuấn Anh
Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Dân sự; Mã số: 60 38 30
Người hướng dẫn: TS Bùi Đăng Hiếu
Năm bảo vệ: 2008
Abstract: Trình bày lý luận chung về thừa kế và việc thực hiện nghĩa vụ tài sản do người
chết để lại Nghiên cứu việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết để lại theo quy định của Bộ luật dân sự qua việc tìm hiểu các vấn đề như: chủ thể thực hiện nghĩa vụ tài sản, thời điểm phát sinh và phạm vi thực hiện nghĩa vụ, các loại nghĩa vụ tài sản của người chết để lại và thứ tự thanh toán nghĩa vụ tài sản Trình bày thực trạng giải quyết tranh chấp, những vướng mắc và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại: kiến nghị sửa đổi Điều 637 BLDS 2005, Điều 683 BLDS 2005
Keywords: Di chúc; Luật dân sự; Pháp luật Việt Nam; Tài sản
Content
MỞ ĐẦU
I Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài
So với các chế định khác của dân luật, thừa kế là một chế định có lịch sử phát triển khá lâu dài và là một trong những chế định cơ bản, quan trọng nhất của pháp luật dân sự Ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới, thừa kế luôn nhận được sự quan tâm thích đáng của các nhà làm luật cũng như giới nghiên cứu khoa học pháp lý
Cùng với sự phát triển của đất nước qua mỗi giai đoạn, chế định thừa kế đã phần nào phản ánh được những đặc trưng về điều kiện kinh tế – chính trị – xã hội và nền tảng văn hoá truyền thống Từ đó, góp phần điều chỉnh có hiệu quả các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực này Trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và việc gia nhập WTO thể hiện sự hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới thì cơ hội
Trang 2làm giàu cho bản thân và đất nước sẽ rộng mở cho tất cả mọi người Vì vậy, một kết quả dễ dự đoán đó là sự xuất hiện ngày càng đa dạng, phức tạp những quan hệ tài sản, trong đó, thừa kế cũng không phải là ngoại lệ Thực tiễn xét xử tranh chấp thừa kế trong những năm vừa qua đã phần nào phản ánh sự phức tạp này Để đáp ứng được sự thay đổi và đảm bảo được quyền thừa
kế của cá nhân cũng như những chủ thể có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan thì những vấn đề của thừa kế cần tiếp tục nhận được sự quan tâm của những nhà nghiên cứu và những nhà lập pháp Yêu cầu cơ bản đối với chế định thừa kế đó là trả lời và giải quyết hai câu hỏi lớn: Tài sản của người chết để lại sẽ thuộc về ai, theo trình tự nào? và những nghĩa vụ tài sản của họ để lại sẽ chấm dứt hay do ai tiếp tục thực hiện? Đây là hai mặt của một vấn đề Hiện tại, những công trình, đề tài nghiên cứu và cả những quy định của pháp mới chủ yếu tập trung trả lời cho câu hỏi thứ nhất Do đó, nghiên cứu để làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc chuyển giao nghĩa vụ tài sản của người chết cho những chủ thể khác, trên cơ sở phân tích luật thực định và thực tiễn giải quyết tranh chấp cũng như vướng mắc và từ đó đề ra những kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật sẽ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn Từ lý do này, tác giả chọn đề tài “Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại theo quy định của Bộ luật dân sự Việt Nam”
II Tình hình nghiên cứu đề tài
Tính đến thời điểm hiện tại, những công trình, đề tài nghiên cứu mới chủ yếu tập trung trả lời cho câu hỏi tài sản của người chết để lại thuộc về ai và theo trình tự nào, rất ít công trình
nghiên cứu đề cập đến vấn đề thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết để lại
Những công trình nghiên cứu một cách tổng quát về thừa kế có: “Tìm hiểu pháp lệnh thừa kế” của Luật sư Lê Quế, năm 1994; Sách chuyên khảo “Bình luận khoa học về Thừa kế trong luật dân sự Việt Nam” của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện – Khoa Luật Đại học Cần Thơ, Nhà xuất bản trẻ “Thừa kế - Quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng” của Tiến sĩ Phạm Văn Tuyết, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Nghiên cứu những vấn đề cụ thể về thừa kế có: Sách chuyên khảo “Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ 1945 đến nay” của Tiến sĩ Phùng Trung Tập - Đại học Luật Hà Nội, NXB Tư pháp; Luật án tiến sĩ “Di sản thừa kế” của Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Huệ - Đại học Luật Hà Nội; Luận văn thạc sĩ “Điều kiện có hiệu lực của di chúc” của học viên Nguyễn Hồng Nam – Cao học khoá 8 Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội
Ngoài ra còn có một số bài viết của các tác giả đăng trên các tạp chí chuyên nghành và các khoá luận tốt nghiệp của các sịnh viên luật
Trang 3III Mục đích nghiên cứu
Luận văn sẽ làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc chuyển giao nghĩa vụ tài sản của người chết, trên cơ sở phân tích tính kế thừa qua các giai đoạn lịch sử, phân tích luật thực định và đánh giá tực tiễn giải quyết tranh chấp từ đó đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về vấn đề này
IV Nhiệm vụ của luận văn
+ Làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc chuyển giao nghĩa vụ tài sản của người chết
+ Đánh giá một cách có hệ thống sự kế thừa của pháp luật qua các giai đoạn lịch sử + Phân tích những quy định của luật hiện hành cùng với việc nêu thực tiễn giải quyết tranh chấp
+ Đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật
V Phạm vi nghiên cứu
Thừa kế là một vấn đề lớn và khá phức tạp Trong phạm vi luận văn thạc sĩ, tác giả chỉ đề cập đến một mặt trong một vấn đề rộng lớn đó Luận văn đi vào phân tích và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản của thừa kế và việc chuyển giao nghĩa vụ tài sản của người chết Kết hợp với việc phân tích các quy định của luật hiện hành cùng với việc đánh giá thực tiễn giải quyết tranh chấp từ đó đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật
VI Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin cùng những thành tựu của khoa học pháp lý Tác giả đã vận dụng tổng hợp các phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các phương pháp cụ thể như phân tích, tổng hợp, giải thích, so sánh, tổng kết thực tiễn để lý giải những vấn đề đặt ra
VII Những đóng góp và ý nghĩa khoa học, thực tiễn của đề tài
+ Luận văn đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về thừa kế và việc chuyển giao nghĩa vụ
+ Phân tích và làm rõ tính kế thừa của pháp luật qua các giai đoạn
+ Phân tích để làm rõ những quy định của luật hiện hành cùng với việc nêu thực tiễn giải quyết các tranh chấp và những vướng mắc từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện pháp luật
Trang 4+ Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, giảng dạy cũng như những người hoạt động thực tiễn
VIII Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Luận văn được bố cục làm ba chương như sau:
Chương 1: Lý luận chung về thừa kế và việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết để lại
Chương 2: Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại theo quy định của Bộ luật Dân
sự
Chương 3: Thực trạng giải quyết tranh chấp, những vướng mắc trong thực tiễn và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật
References
I Văn kiện của Đảng
1 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam
II Văn bản pháp luật Việt Nam
2 Bộ luật Dân sự Bắc kỳ năm 1931
3 Bộ luật Dân sự Pháp
4 Bộ luật Dân sự Trung kỳ
5 Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005
6 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000
7 Luật Phá sản năm 2004
8 Pháp lệnh Thừa kế ngày 30/8/1990
9 Sắc lệnh 90/SL ngày 10/10/1945 của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
10 Sắc lệnh 97/SL ngày 22/5/1950 của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
11 Thông tư 594/NCPL ngày 27/8/1968 của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn đường lối xét
xử các việc tranh chấp về thừa kế
12 Thông tư 81/TATC của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn giải quyết các tranh chấp về thừa kế
III Giáo trình, sách tham khảo
Trang 513 Ph.Ăngghen (1961), Nguồn gốc gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước, Nxb Sự thật,
Hà Nội
14 Nguyễn Mạnh Bách (1998), Nghĩa vụ dân sự trong luật dân sự Việt Nam, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
15 Nguyễn Mạnh Bách (1996), Tìm hiểu luật dân sự Việt Nam, Nxb Đồng Nai, Đồng Nai
16 Bộ Tư pháp - Viện nghiên cứu khoa học pháp lý (1995), Bình luận khoa học Bộ luật Dân
sự Nhật Bản, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
17 Bộ Tư pháp - Viện nghiên cứu khoa học pháp lý (1998), Một số vấn đề về pháp luật dân sự Việt Nam từ thế kỷ XV đến thời Pháp thuộc, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
18 Đại học Luật Hà Nội (1997), Giáo trình luật dân sự, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội
19 Đại học Quốc gia Hà Nội – Trung tâm hợp tác nghiên cứu Việt Nam (1994), Luật và xã hội Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
20 Đại học Quốc gia Hà Nội – Khoa Luật (2001), Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
21 Nguyễn Ngọc Điện (2001), Bình luận khoa học về thừa kế trong luật dân sự Việt Nam, Nxb
Trẻ, Hồ Chí Minh
22 Trần Thị Huệ (1999), Xác định di sản và việc thanh toán, phân chia di sản thừa kế theo pháp luật Việt Nam, Luận án Thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Hà Nội
23 Lê Thị Sơn chủ biên (2005), Những giá trị của Bộ luật Hồng Đức, Nxb Tư pháp, Hà Nội
24 TS Phùng Trung Tập (2004), Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm 1945 đến nay, Nxb Tư pháp, Hà Nội
25 Ngô Văn Thâu – Nguyễn Hữu Đắc (1996), Các thuật ngữ cơ bản trong Luật dân sự Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
26 Tòa án nhân dân tối cao (2002), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án nhân dân, Hà
Nội
27 Tòa án nhân dân tối cao (2003), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án nhân dân, Hà
Nội
28 Tòa án nhân dân tối cao (2004), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án nhân dân, Hà
Nội
29 Tòa án nhân dân tối cao (2005), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án nhân dân, Hà Nội
30 Tòa án nhân dân tối cao (2006), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án nhân dân Hà
Nội
31 TS Phạm Văn Tuyết (2007), Thừa kế - Quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
Trang 632 Viện Ngôn ngữ học (2007), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng
33 Nguyễn Thị Vĩnh (1996), Thừa kế theo pháp luật trong Bộ luật Dân sự Việt Nam, Luận án
Thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Hà Nội
IV Bài viết trên báo, tạp chí
34 Trần Thị Huệ (2002), “Một số vấn đề xác định di sản thừa kế”, Tạp chí Luật học (3), tr
29-33
35 Trần Thị Huệ (2003), “Bàn về việc xác định hai phần ba suất của một người thừa kế theo
pháp luật”, Tạp chí Luật học (21), tr 21-24
36 Trần Thị Huệ (1994), “Về Điều 21 Pháp lệnh Thừa kế và Điều 590 Dự thảo Bộ luật Dân sự
Việt Nam ”, Tạp chí Luật học (21), tr 3-4
37 Trần Thị Huệ (2005), “Những nguyên tắc căn bản về thanh toán di sản trong Bộ luật Dân sự
Việt Nam ”, Tạp chí Luật học (2), tr 12-16
38 Lê Minh Hùng (2004), “Thời hiệu khởi kiện thừa kế - Những bất cập và hướng hoàn thiện”
Tạp chí nghiên cứu lập pháp (9), tr 40-51
39 Nguyễn Văn Mạnh (2006) “Những vướng mắc khi áp dụng chế định thừa kế”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp (4), tr 1-5
40 Nguyễn Văn Mạnh (2002) “Hoàn thiện chế định thừa kế trong Bộ luật dân sự”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp (3,4), tr 11-16
41 Phùng Trung Tập (2001), “Di sản dùng vào việc thờ cúng trong mối liên hệ với di sản thừa
kế”, Tạp chí Luật học (1), tr 47-51
42 Nguyễn Minh Tuấn (2003), “Bàn về quyền và nghĩa vụ của người thừa kế”, Tạp chí Luật học (4), tr 2-7
43 TS Phạm Văn Tuyết (2003), “Hoàn thiện quy định về thừa kế trong Bộ luật Dân sự”, Tạp chí Luật học (11), tr 76-82
44 TS Phạm Văn Tuyết (2002), “Bàn về khái niệm thừa kế”, Tạp chí Luật học (06), tr 45-47