Chuong 6: Phương pháp có sự tham gia của người dân trong xoá đói giảm nghèo

QUAN ĐIỂM “TỰ CỨU”Quan điểm “tự cứu” là quan điểm thực hiện chương trình/dự án xóa đói giảm nghèo trên nguyên tắc người dân tự bàn bạc, xác định vấn đề khó khăn của chính địa phương mình

Chương 6 PHƯƠNG PHÁP CÓ SỰ THAM GIA

CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO 6.1 S C N THI T CÓ S THAM GIA C A NG Ự Ầ Ế Ự Ủ ƯỜ I DÂN 6.2 QUAN ĐI M V S D NG PH Ể Ề Ử Ụ ƯƠ NG PHÁP CÓ S Ự THAM GIA

6.3 GI I THI U M T S CÔNG C PRA Ớ Ệ Ộ Ố Ụ

6.4 VAI TRÒ C A CÁN B XÃ H I TRONG VI C CHIA Ủ Ộ Ộ Ệ

S CÁC MÔ HÌNH XÓA ĐÓI GI M NGHÈO Ẻ Ả

VAI TRÒ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

 M i quy t đ nh đ u ph i là ng ọ ế ị ề ả ườ i dân

 Th c hi n t t: dân bi t, dân bàn, dân làm và ự ệ ố ế

s d ng thành qu t ch ử ụ ả ừ ươ ng trình d án ự

 Tăng s phù h p c a ch ự ợ ủ ươ ng trình v i ng ớ ườ i dân và đ a ph ị ươ ng

 H n ch th t b i c a ch ạ ế ấ ạ ủ ươ ng trình/d án ự

 Tăng c ườ ng m i quan h gi a các bên ố ệ ữ

 Khai thác ngu n l c c a đ a ph ồ ự ủ ị ươ ng

 Tăng năng l c c a ng ự ủ ườ i dân

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

1 Xác đ nh khó khăn, nhu c u và các v n đ c n gi i ị ầ ấ ề ầ ả quy t ế

7 Nghi m thu/bàn giao ệ

8 Qu n lý, duy tu và s d ng thành qu /công trình lâu ả ử ụ ả dài.

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

Tham gia bị động Cung cấp thông tin

QUAN ĐIỂM “TỰ CỨU”

Quan điểm “tự cứu” là quan điểm thực hiện chương trình/dự án xóa đói giảm nghèo trên nguyên tắc người dân tự bàn bạc, xác định vấn đề khó khăn của chính địa phương mình và đưa ra phương án giải quyết

NHỮNG TRỞ NGẠI CHO SỰ THAM GIA

 Nh ng ng ữ ườ i lãnh đ o c m “uy quy n” b gi m đi ạ ả ề ị ả

 Cán b không mu n “dân bi t, dân bàn, dân làm, dân ộ ố ế

ki m tra” đ tr c l i ể ể ụ ợ

 Ng ườ i dân có th e ng i vì ch a th c s quen v i cách ể ạ ư ự ự ớ làm vi c m i ệ ớ

 B n v i r t nhi u công vi c nên ít th i gian tham gia ậ ớ ấ ề ệ ờ

 Ng ườ i dân có th không th y h t đ ể ấ ế ượ ợ c l i ích c a s ủ ự tham gia

 S tham gia r ng rãi sẽ m t nhi u th i gian ự ộ ấ ề ờ

 Khuôn m u, tôn ti tr t t , vai v trong quan h xã h i ẫ ậ ự ế ệ ộ làm cho s tham gia không có tác d ng th c s ự ụ ự ự

Đánh giá cộng đồng có sự tham gia của người dân (PRA –

Participatory Rapid Appraisal) là một “tập hợp” các phương

thức và phương pháp giúp cho người dân địa phương trao đổi

và phân tích kiến thức đã có về điều kiện cuộc sống của chính

họ để lập kế hoạch và hành động

MỘT SỐ CÔNG CỤ PRA

KHÁI NIỆM PRA

KHÁI NIỆM PRA

Điều kiện để tham gia PRA

 Người dân phải có thực tiễn và sẵn sàng tham gia

 Xác định rõ nhiệm vụ và nội dung hoạt động của các chương trình CTXH với cộng đồng

 Cần có chủ đề nghiên cứu về PTCĐ có sự tham gia

 Có giải pháp khắc phục khi có khó khăn xảy ra

 Có nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài và bên trong

 Quan điểm, tư tưởng chỉ đạo “lấy dân làm gốc”

 PRA được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau

KHÁI NIỆM PRA

Nhược điểm của PRA

 Khó tập trung được đa ngành và giới

 Thời gian ngắn dễ dấn đến vấn đề không sâu

 Số liệu chủ yếu là định tính, không thể phân tích thống kê

 Dễ bị ảnh hưởng bởi thái độ và tin đồn

 Dễ dẫn đến câu hỏi cứng nhắc

 Thiếu chia sẻ thông tin trong CĐ

 Dễ gây sự mong đợi cho CĐ

CÁC BƯỚC THỰC HIỆN PRA

7 Họp tổng hợp thông tin sơ bộ

8 Tiếp tục thu thập thông tin

9 Xử lý số liệu

11 Trình bày sơ bộ kết quả

12 Viết báo cáo

NGUYÊN TẮC CỦA PRA

Sự tham gia của dân

Kiểm tra chéo

Bỏ qua sự tối ưu

Tính linh hoạt

Cân bằng định kiến

Tính liên ngành

NGUYÊN TẮC

NGUYÊN TẮC CỦA PRA

Tam giác kiểm tra chéo

Nguồn thông tin

Các công cụ

và kỹ thuật Quan sát Biểu đồ, sơ đồ

Nhóm thực hiện PRA

Người trong cuộc, ngoài cuộc Nam, nữ

Sự kiện và quá trình Phỏng vấn, thảo luận

NGUYÊN TẮC CỦA PRA

Bỏ qua sự tối ưu

PRA không đòi hỏi phải có được những thông tin quá chi tiết và độ chính xác không cần thiết, không yếu cầu chặt chẽ

về số lượng mẫu

NGUYÊN TẮC CỦA PRA

Tính linh hoạt và không bắt buộc

Kế hoạch và phương pháp nghiên cứu của PRA đều được thiết kế dưới dạng bán cấu trúc, có thể được điều chỉnh cho phù hợp ngay cả khi xuống làm việc tại hiện trường

NGUYÊN TẮC CỦA PRA

Cân bằng định kiến

PRA cần tiếp xúc với đẩy đủ các tầng lớp, những người nghèo, hội viên nông dân, phụ nữ và những người chịu thiệt thòi khác ở những vùng khó khăn, hẻo lánh để tránh sai lệch trong quá trình đánh giá.

NGUYÊN TẮC CỦA PRA

Tính liên ngành

Nhóm thực hiện PRA nên bao gồm những thành viên có chuyên ngành khác nhau.

- Số liệu không gian: bản đồ, biểu đồ

- Số liệu về thời gian: Sơ đồ lịch sử, lịch thời vụ

- SL liên quan đến xã hội, con người: SWOT, Venn

- Các công cụ xếp hạng: xếp hạng giàu nghèo, xếp hạng theo cặp, xếp hạng ma trận trực tiếp

MÔ TẢ LƯỢC SỬ CỘNG ĐỒNG

thôn bản Từ đó đề xuất biện pháp tổ chức cộng đồng

- Người dân liệt kê các sự kiện xảy ra trong cộng đồng

- ND tự trao đổi, phân tích đánh giá các sự kiện và kết luận

MÔ TẢ LƯỢC SỬ CỘNG ĐỒNG

Phương pháp và thời gian:

- Thành lập nhóm người dân từ 5 – 7 người dân sống lâu năm ở địa phương

- Chọn địa điểm thuận lợi cho người dân tham gia

- Chuẩn bị sẵn giấy tờ, bút viết và các vật liệu khác

- Cán bộ PRA nói rõ mục đích, ý nghĩa và cách làm của công cụ này

- Người dân trao đổi, phân tích, đánh giá các sự kiện

MÔ TẢ LƯỢC SỬ CỘNG ĐỒNG

Lưu ý khi mô tả lược sử cộng đồng

cộng đồng mình theo thời gian

 Các nhóm đối tượng cần thảo luận: già làng, trưởng thôn bản, đại diện các ban ngành đoàn thể và đại diện người dân (nam, nữ).

VẼ BIỂU ĐỒ/SƠ ĐỒ CỘNG ĐỒNG

Mục đích: giúp nắm được toàn cảnh thu nhỏ của CĐ; biết được

vị trí của cơ sở hạ tầng; nắm được sự phân bố dân cư, đất đai; phát hiện những thuận lợi khó khăn của cộng đồng

Các loại bản đồ thường dùng trong PRA

- Bản đồ nguồn lực: giúp XĐ các nguồn lực chủ yếu tại địa phương như đồng ruộng, nương rẫy,… và vị trí của chúng

- Bản đồ xã hội: thể hiện vị trí phân bố dân cư, cơ sở y tế,…

- Giúp người dân tự vẽ và chia sẻ hiểu biết

- Lấy ý kiến phản hồi, bổ sung, sửa chữa và hoàn chỉnh

BIỂU ĐỒ MẶT CẮT

Mục đích: cung cấp hình ảnh sâu sắc về tiềm năng đất đai, cây trồng, vật nuôi và tiềm năng của cộng đồng, cũng như việc quản lý sả dụng phương tiện

PHÂN LOẠI, XẾP HẠNG ƯU TIÊN

Mục đích: Đánh giá được hiện trạng của bức tranh kinh tế,

xã hội của cộng đồng; đánh giá hoạt động của dự án

Cách tiến hành:

- B 1 : Chuẩn bị phiếu

- B 2 : Chọn người, nhóm xếp hạng

- B 3 : Cấp phiếu cho người xếp hạng ghi tên hộ

- B 4 : Chọn hộ gia đình có cuộc sống cao nhất và thấp nhất để làm

PHÂN LOẠI, XẾP HẠNG ƯU TIÊN

Căn cứ xếp hạng:

- Vốn tự nhiên: đất đai,…

- Vốn con người: số lao động, trình độ,…

- Xã hội: hỗ trợ hàng xóm, bạn bè, mối quan hệ xã hội,…

- Vốn tài chính: thu nhập, khả năng tiếp cận nguồn vốn

- Vốn tài sản: nhà ở, phương tiện đi lại,…

SƠ ĐỒ VENN

Mục đích: nhận biết được hoạt động của cá nhóm người và tổ chức khác nhau trong cộng đồng/địa phương một cách nhanh chóng; đánh giá mối quan hệ của những tổ chức này thông qua biểu đồ.

Người tham gia: Nhóm PRA, đại diện chính quyền, đại diện các

tổ chức hội đoàn trong cộng đồng

SƠ ĐỒ VENN

Phương pháp tiến hành:

 Tham khảo thông tin thứ cấp và sơ cấp từ tìm hiểu, điều tra

 Xác định tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm chính trong CĐ

 Vẽ các vòng tròn đại diện cho các tổ chức/cá nhân

 Vòng tròn rời nhau = không có liên quan

 Vòng tròn tiếp xúc nhau = trao đổi thông tin

 Vòng trò cắt nhau = có sự hợp tác

SO SÁNH CẶP ĐÔI

VAI TRÒ CỦA CÁN BỘ XÃ HỘI

 Chia sẻ các mô hình xóa đói giảm nghèo: ghi chép tài liệu

và trình bày kết quả cho chính quyền địa phương, tổ chức dân sự xã hội, đồng nghiệp và các tổ chức phi chính phủ.

 Phát hiện ra các mô hình xóa đói giảm nghèo có hiệu quả ở địa phương hoặc ngoài địa phương.

 Ghi chép sổ sách, quá trình thực hiện chương trình/dự án

để làm tài liệu cho chương trình/dự án.

 Hỗ trợ viết báo cáo và trình bày kết quả thực hiện mô hình xóa đói giảm nghèo.