Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự

Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự Hà Hoàng Hiệp Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Dân sự; Mã số: 60 38 30 Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Khánh

Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng

dân sự

Hà Hoàng Hiệp

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Dân sự; Mã số: 60 38 30 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Ngọc Khánh

Năm bảo vệ: 2007

Abstract: Phân tích làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về thủ tục giám đốc thẩm

trong tố tụng dân sự Phân tích thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự hiện hành và thực tiễn áp dụng từ năm 2000 đến nay với những số liệu thống kê cụ thể làm rõ những vấn đề bất cập cần hoàn thiện Đưa ra phương hướng hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự và một số kiến nghị về: tính chất giám đốc thẩm, về kháng cáo, kháng nghị giám đốc thẩm, cơ chế chấp nhận kháng cáo giám đốc thẩm, về căn cứ kháng cáo, kháng nghị giám đốc thẩm và về thủ tục tại phiên tòa giám đốc thẩm

Keywords: Giám đốc thẩm; Luật dân sự; Thủ tục pháp lý; Tố tụng dân sự

Content

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, cùng với việc phát triển kinh tế xã hội, công cuộc cải cách tư pháp nói chung và việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật nói riêng đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể Thực hiện đường lối đổi mới toàn diện do Đảng lãnh đạo và khởi xướng, trong hai mươi năm qua, Nhà nước ta đã ban hành nhiều đạo luật quan trọng, đánh dấu sự phát triển vượt bậc quá trình pháp điển hoá, hệ thống hoá pháp luật dân sự, bước đầu tạo dựng cơ sở pháp lý cho việc đổi mới đất nước toàn diện Cùng với việc hoàn thiện các đạo luật về nội dung, Nhà nước ta cũng ban hành nhiều văn bản quy định về thủ tục tố tụng để giải quyết những tranh chấp phát sinh trong đời sống xã hội như Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989; Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994; Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996 Các văn bản pháp luật này đã góp phần quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh, góp phần ổn định các quan hệ xã hội Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, những văn bản này ngày càng bộc lộ nhiều vấn đề hạn chế, bất cập

Trước tình hình đó, Nhà nước ta đã ban hành Bộ luật tố tụng dân sự vào năm 2004, tạo nền tảng pháp lý cho các hoạt động tư pháp dân sự, thể hiện được sự thống nhất về mặt pháp lý của các hình thức tố tụng gồm tố tụng kinh tế, tố tụng lao động và tố tụng dân sự, thay thế những pháp lệnh không còn phù hợp Bộ luật cũng thể hiện rõ tinh thần về cải cách tư pháp được ghi nhận trong các văn kiện Đảng mà gần đây nhất là Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của

Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới, xây dựng được một trình tự tố tụng công khai, công bằng, kế thừa các quan điểm hiện hành của trong các văn bản pháp luật về tố tụng dân sự đồng thời quy định rõ ràng, nhất quán các nguyên tắc, thủ tục, chức năng và thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng

Trong Bộ luật tố tụng dân sự 2004, thủ tục giám đốc thẩm được quy định thành một chương (Chương XVIII), thuộc phần thứ 4, gồm 22 Điều, từ Điều 282 đến Điều 303

Trong thời gian qua, thực tiễn áp dụng thủ tục giám đốc thẩm dân sự đã gặp phải không ít những vướng mắc, bất cập Tuy nhiên Bộ luật tố tụng dân sự mới được ban hành năm 2004 vẫn chưa giải quyết được được triệt để Mặt khác, tuy thủ tục giám đốc thẩm trong Bộ luật tố tụng dân sự đã được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện thêm một bước những vẫn còn nhiều vấn đề pháp

lý liên quan đến thủ tục này chưa được làm rõ như: Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm, địa vị pháp lý của người tham gia tố tụng trong thủ tục giám đốc thẩm, thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm, phạm vi xét xử giám đốc thẩm, những vấn đề liên quan đến công tác nghiên cứu giải quyết đơn khiếu nại của đương sự đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm

Việc hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự có ý nghĩa rất quan trọng, xét dưới cả góc độ lý luận và thực tiễn bởi nó không chỉ góp phần xây dựng một hệ thống lý luận về hoạt động tư pháp nói chung, những nguyên tắc tổ chức, hoạt động xét xử của Toà án nói riêng

mà còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành các quy định của pháp luật tố tụng dân sự trong thực tiễn áp dụng Tuy nhiên, trong khoa học pháp lý hiện nay, mô hình lý luận về thủ tục giám đốc thẩm vẫn chưa được quan niệm một cách thống nhất Đã có một

số bài viết đề cập đến thủ tục giám đốc thẩm dân sự ở những nội dung khác nhau nhưng chưa thực sự đi sâu vào nghiên cứu vấn đề này

Một khi thủ tục giám đốc thẩm dân sự vẫn chưa được nhận thức một cách đúng đắn thì hiệu quả điều chỉnh pháp luật cũng khó đạt được Chính vì vậy, xác định đúng đắn mô hình lý luận về thủ tục giám đốc thẩm sẽ phần nào giúp việc thực thi, áp dụng các quy định của Bộ luật

tố tụng dân sự được hiệu quả hơn

2 Mục đích của việc nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu đề tài sẽ góp phần hoàn thiện lý luận về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự và tìm ra những khiếm khuyết về mặt lập pháp cũng như bất cập trong thực tiễn áp dụng các quy định về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự, trên sở đó sẽ có những định hướng nhằm hoàn thiện hơn thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Với mục đích nghiên cứu trên, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu làm sáng tỏ về mặt lý luận một số nội dung cơ bản về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của pháp luật nước ngoài, đánh giá thực trạng và thực tiễn áp dụng các quy định

về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự từ năm 2000 đến nay, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hơn nữa hơn chất lượng của thủ tục này

4 Nội dung nghiên cứu của đề tài

Mặc dù nguồn tài liệu tham khảo về nội dung này còn hạn chế, chưa có nhiều đề tài, bài viết đi sâu vào nghiên cứu vấn đề này, tuy nhiên nội dung đề tài sẽ cố gắng phân tích một cách sâu sắc nhất, có hệ thống và toàn diện nhất những vấn đề như:

- Nêu và phân tích nhằm làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự

- Nêu và phân tích thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự hiện hành và thực tiễn áp dụng, kèm theo một số ví dụ cụ thể và những số liệu thống kê, từ đó làm rõ những vấn đề bất cập cần hoàn thiện

- Phần cuối của đề tài là những vấn đề đặt ra đối với phương hướng hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự và một số kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện thủ tục này

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận khoa học chủ nghĩa Mác - Lên Nin về nhà nước và pháp luật, đặc biệt là vấn đề tổ chức và thực hiện quyền lực Nhà nước, dựa trên cơ

sở các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về cải cách pháp luật và cải cách tư pháp để giải quyết các vấn đề đặt ra Một số phương pháp nghiên cứu được sử dụng như: Phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử, thống kê, so sánh

6 Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu gồm 03 chương:

- Chương 1: Khái quát về thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam

- Chương 2: Thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự hiện hành và thực tiễn

áp dụng

- Chương 3: Phương hướng hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự và một số

kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện thủ tục này

References

I Tài liệu Tiếng Việt:

1 Tống Công Cường (2004), “Một số ý kiến về dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam”,

Tạp chí Nhà nước và pháp luật (4), tr 25-31

2 Mai Ngọc Dương (2005), “Bàn thêm về giám đốc thẩm theo quy định của Bộ luật tố tụng

dân sự”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật (6), tr 48-53

3 Nguyễn Ngọc Khánh (2005), “Nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương

sự trong Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật (5), tr 64-68

4 Nguyễn Ngọc Khánh (2006), “Hoàn thiện chế định Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân

sự, kinh tế, lao động theo Bộ luật tố tụng dân sự”, (http://www.vibonline.com.vn/vi-VN/Home/TopicDetail.aspx?TopicID=366), ngày 22/5/2006

5 Hoàng Văn Minh (2004), “Thủ tục giám đốc thẩm trong dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự”,

Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (3), tr.44-48

6 Khuất Văn Nga (2003), “Thủ tục giám đốc thẩm trong Bộ luật tố tụng dân sự”, Tạp chí

kiểm sát (12), tr 14-16

7 Đinh Văn Quế (1997), Giám đốc thẩm, tái thẩm về hình sự - những vấn đề lý luận và

thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

8 Đinh Văn Quế (1999), Thủ tục giám đốc thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb

Đà Nẵng

9 Phan Hữu Thư (2001), Xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự - những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia

10 Phan Hữu Thư (2004), Tiến tới Xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự của thời kỳ đổi mới, Nxb

Tư pháp, Hà Nội

11 Đào Xuân Tiến (1995), “Một số vấn đề tố tụng dân sự qua thực tiễn giải quyết các vụ án

dân sự theo thủ tục giám đốc thẩm”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật (4), tr 14-19

12 Đào Xuân Tiến (2004), “Góp ý kiến dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự”, Tạp chí nghiên cứu

lập pháp (4), tr 21-23

13 Đào Xuân Tiến (2004), “Trách nhiệm kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án kinh

tế, dân sự”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp (10), tr 47-52

14 Chuyên gia dự án Star góp ý vào dự thảo 12 Bộ luật tố tụng dân sự (2004), Tạp chí

Nghiên cứu lập pháp (4), tr 50-59

15 Tòa án nhân dân tối cao (2000), Báo cáo tổng kết công tác

16 Tòa án nhân dân tối cao (2001), Báo cáo tổng kết công tác

17 Tòa án nhân dân tối cao (2002), Báo cáo tổng kết công tác

18 Tòa án nhân dân tối cao (2003), Báo cáo tổng kết công tác

19 Tòa án nhân dân tối cao (2004), Báo cáo tổng kết công tác

20 Tòa án nhân dân tối cao (2005), Báo cáo tổng kết công tác

21 Tòa án nhân dân tối cao (2004), Quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao năm 2003 - 2004, Quyển I

22 Vụ công tác lập pháp (2004), Những vấn đề cơ bản của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004,

Nxb Tư pháp, Hà Nội

23 Viện Ngôn ngữ học (2000), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng

II Văn bản pháp luật Việt Nam

24 Bộ luật tố tụng dân sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2004

25 Công văn số 101/NCPL ngày 7/5/1990 về Tố tụng dân sự của Toà án nhân dân tối cao

26 Công văn số 45/KHXX ngày 22/4/1998 về hình thức văn bản của Hội đồng xét xử giám

đốc thẩm, tái thẩm

27 Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1946

28 Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1959

29 Hiến pháp nước Công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980

30 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992

31 Nghị quyết số 03/HĐTP ngày 19/10/1990 của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối

cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Pháp lênh thủ tục giải quyết các vụ án dân

sự

32 Nghị quyết số 51/2001/QH 10 ngày 25/12/2001 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của

Hiến pháp 1992

33 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 1960

34 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960

35 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm năm 1981

36 Luật sửa đổi, bổ sung Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 1981

37 Luật sửa đổi, bổ sung Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1981

38 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 1992

39 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1992

40 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002

41 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2002

42 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989

43 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994

44 Pháp lệnh giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996

45 Tờ trình Quốc hội về dự án Bộ luật tố tụng dân sự số 124/2003/TANDTC ngày

10/10/2003

46 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật tố tụng dân sự Việt Nam, Nxb Tư pháp, Hà

Nội, 2005

47 Thông tư số 06/TATC ngày 25/02/1974 của Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn về công

tác điều tra trong tố tụng dân sự

48 Thông tư số 25/TATC ngày 30/11/1974 của Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn việc hoà

giải trong tố tụng dân sự

49 Thông tư số 40-TATC ngày 01/6/1976 của Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn chế độ án

phí, lệ phí và cấp phí tại Toà án nhân dân

50 Thông tư liên ngành số 09/TTLN ngày 1/10/1990 của Toà án nhân dân tối cao - Viện kiểm

sát nhân dân tối cao- Bộ Tư pháp hướng dẫn thi hành một số quy định của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự

III Văn bản pháp luật nước ngoài

51 Bộ luật tố tụng dân của nước Cộng hòa Pháp, Nxb Chính trị quốc gia, 1998

52 Bộ luật tố tụng dân sự liên bang Nga

53 Bộ luật tố tụng dân sự Nhật Bản