Địa vị pháp lý của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

Địa vị pháp lý của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự Lê Thị Thanh Loan Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Dân sự; Mã số: 60 38 30 Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Khánh

Địa vị phỏp lý của viện kiểm sỏt nhõn dõn trong

tố tụng dõn sự

Lờ Thị Thanh Loan

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Dõn sự; Mó số: 60 38 30 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Ngọc Khỏnh

Năm bảo vệ: 2008

Abstract: Nghiờn cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về địa vị phỏp lý của Viện kiểm sỏt

nhõn dõn (VKSND) trong tố tụng dõn sự (TTDS); Phõn tớch cỏc quy định của phỏp luật Việt Nam từ năm 1945 đến nay và đưa ra những đỏnh giỏ thực tiễn ỏp dụng phỏp lý của VKSND, những điểm bất cập, thiếu sút về mặt xõy dựng phỏp luật tố tụng dõn sự tại Việt Nam thời gian qua, từ đú đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện địa vị phỏp lý của VKSND trong TTDS và những đề xuất: về thẩm quyền của VKS khi tham gia tố tụng nhằm bảo vệ lợi ớch Nhà nước, lợi ớch cụng cộng, lợi ớch của những cỏ nhõn khụng cú khả năng tự thực hiện quyền dõn sự và / hoặc khụng thể tự bảo vệ mỡnh, về thẩm quyền của VKS khi tham gia tố tụng với vị trớ là người bảo vệ luật phỏp và lợi ớch của luật

Keywords: Luật tố tụng dõn sự; Phỏp luật Việt Nam; Tũa ỏn; Viện Kiểm sỏt

Content

Phần mở đầu

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

Cùng với sự phát triển của cách mạng Việt nam qua các thời kỳ, Bộ máy Nhà n-ớc và hệ thống pháp luật của n-ớc ta cũng không ngừng phát triển và ngày càng đ-ợc hoàn thiện để đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng trong mỗi giai đoạn cụ thể Ngay từ những ngày đầu của chính quyền cách mạng non trẻ, Viện công tố (tiền thân của Viện kiểm sát nhân dân ngày nay) đã đ-ợc thành lập nằm trong hệ thống Toà án nhân dân với những chức năng, nhiệm vụ hết sức quan trọng góp phần bảo vệ thành quả và chính quyền cách mạng Địa vị pháp lý của Viện kiểm sát trong bộ máy nhà n-ớc và trong các hoạt động tố tụng đã có nhiều thay đổi lớn lao cùng với sự thay đổi của đất n-ớc và đòi hỏi của xã hội Nếu nh- quy định pháp luật về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự t-ơng đối ổn định, d-ờng nh- không có thay

đổi gì nhiều thì trong tố tụng dân sự lại có những chuyển biến sâu sắc, tạo nên nét đặc sắc trong

tổ chức và thực thi quyền lực của n-ớc ta

Địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự là một chế định có từ sớm trong lịch sử lập pháp n-ớc ta nh-ng ch-a thực sự đi vào cuộc sống khi đất n-ớc còn đang trong giai đoạn chiến tranh, lúc này nhiệm vụ trung tâm là giải quyết các vụ án hình sự, cho nên các quy

định của pháp luật về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự đ-ợc quy

định chặt chẽ và đầy đủ hơn Trong thời kỳ đổi mới nền kinh tế mà n-ớc ta đang tiến hành hiện nay thì vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự là một nội dung rất quan trọng, một mắt xích quan trọng trong công cuộc cải cách t- pháp Do vậy, nghiên cứu một cách cụ thể và toàn diện về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự là một việc làm cần thiết góp phần thực hiện thành công cuộc cải cách t- pháp ở n-ớc ta trong điều kiện xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền Việt nam xã hội chủ nghĩa

Việc xác định địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự có ý nghĩa quan trọng, xét cả d-ới góc độ lý luận và thực tiễn, bởi điều đó không những góp phần vào việc xây dựng một hệ thống lý luận về hoạt động t- pháp nói chung và tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân nói riêng mà còn góp phần vào việc xây dựng các văn bản pháp luật về Viện kiểm sát, về tố tụng dân sự cũng nh- việc h-ớng dẫn, chỉ đạo hoạt động nghiệp vụ của ngành kiểm sát Trong tố tụng dân sự, chế định địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân không chỉ liên quan và

ảnh h-ởng đến tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân mà còn liên quan đến những chế

định quan trọng khác nh- chế định Toà án nhân dân, chế định chứng cứ và chứng minh, trình tự, thủ tục tố tụng tại phiên toà Vì thế, có thể nói rằng thành công hay hiệu lực, hiệu quả của thủ tục

tố tụng dân sự phụ thuộc một phần vào việc xác định đúng đắn chế định địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

Trong khoa học pháp lý hiện nay, mô hình lý luận về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự vẫn ch-a đ-ợc xây dựng một cách thống nhất Giữa các nhà khoa học vẫn diễn ra các cuộc tranh luận ch-a dứt về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự Một khi địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự vẫn ch-a đ-ợc nhận thức một cách đúng đắn, phù hợp với bản chất của quan hệ dân sự thì hiệu quả

điều chỉnh của pháp luật cũng sẽ khó đạt đ-ợc

Địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự là một trong những nội dung quan trọng nh-ng không kém phần phức tạp của khoa học luật tố tụng dân sự song thực tế ch-a đ-ợc quan tâm nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống Trong sách báo pháp lý ở n-ớc ta có một số ít bài viết có đề cập tới chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự ở những góc độ khác nhau nh-ng ch-a đi sâu nghiên cứu vấn đề này Trong các giáo trình giảng dạy ở bậc cử nhân của các tr-ờng chuyên ngành Luật thì vấn đề địa vị

pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự mới chỉ trình bày ở mức độ khái quát nhất về mặt lý luận mà ch-a đi sâu nghiên cứu các nội dung cụ thể :

Trong thời gian qua, đã có nhiều văn bản Pháp luật mới đ-ợc ban hành có liên quan đến chế định Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự nh- Hiến pháp năm 1992 sủa đổi năm

2002, Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, và đặc biệt là sự ra

đời của Bộ luật tố tụng dân sự ngày 15/06/2004 có hiệu lực ngày 01/01/2005 theo đó, địa vị pháp

lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự có sự thay đổi cơ bản về chất và một số vấn

đề pháp lý liên quan đến chế định này đã đ-ợc làm rõ Tuy nhiên, tính thống nhất và đồng bộ giữa các văn bản Pháp luật với Bộ luật tố tụng dân sự vẫn ch-a đ-ợc đảm bảo, do vậy vấn đề đặt

ra là phải nghiên cứu xây dựng các quy định về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong

tố tụng dân sự để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất giữa các văn bản Pháp luật

Mặt khác, trong thực tiễn hoạt động kiểm sát đã gặp phải không ít những v-ớng mắc, khó khăn khi áp dụng các quy định về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự ngay cả việc ban hành Bộ luật tố tụng dân sự cũng ch-a giải quyết đ-ợc triệt để Bộ luật tố tụng dân sự đã có hiệu lực gần một năm với rất nhiều những thay đổi quan trọng về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân nh-ng những văn bản h-ớng dẫn thực hiện những quy định này vẫn ch-a

đủ do vậy cũng gây khó khăn trong quá trình điều chỉnh Pháp luật và áp dụng Pháp luật nên cần nghiên cứu, hoàn thiện làm tiền đề cho việc xây dựng các văn bản h-ớng dẫn một cách đầy đủ, toàn diện và thống nhất

Các luận điểm nêu trên chính là cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài "Địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự" mà tác giả lựa chọn để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Trong thời gian qua, số lượng đề tài nghiên cứu về “Địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự” rất ít, chỉ có thể kể đến đề tài khoa học cấp Bộ của Trường Cao đẳng Kiểm sát: “Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự” (năm 2000) Ngoài ra, còn có một số bài viết đăng trên các sách, báo, tạp chí trong n-ớc xung quanh vấn đề vị trí, chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự ở một góc độ nào đó, những bài viết, công trình nghiên cứu này đã đề cập đến những khía cạnh nhất định về

địa vị của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự Tuy nhiên, hiện nay ch-a có nhiều đề tài khoa học nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự, nhất là trong công cuộc cải cách t- pháp hiện nay Đề tài nghiên cứu cấp Bộ của tr-ờng Cao đẳng Kiểm sát đ-ợc thực hiện đã lâu Hiện tại, quan điểm lý luận cũng nh- quy định của pháp luật về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự đã có nhiều thay đổi Vì lẽ

đó, việc nghiên cứu đề tài này với mong muốn tiếp cận các quy định cụ thể về địa vị pháp lý của

Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự, phân tích những tồn tại, v-ớng mắc của quy định pháp luật hiện hành nhằm góp phần hoàn thiện quan điểm lý luận là việc làm cần thiết

3 Mục đích, nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài:

Mục đích nghiên cứu đề tài là nhằm góp phần hoàn thiện quy định về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

Để đạt đ-ợc mục đích nghiên cứu trên, Luận văn có nhiệm vụ:

- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

- Phân tích các quy định của pháp luật n-ớc ta từ năm 1945 đến nay về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

- Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong

tố tụng dân sự ở n-ớc ta thời gian vừa qua

- Làm sáng tỏ về mặt lý luận, chỉ ra những điểm bất cập, thiếu sót về mặt xây dựng pháp luật tố tụng dân sự, từ đó đóng góp hoàn thiện quy định về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu:

Để thực hiện cỏc mục tiờu và nhiệm vụ nghiờn cứu trờn đõy, dựa trờn nền tảng phương phỏp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, Luận văn sử dụng một số phương phỏp nghiờn cứu cụ thể như phõn tớch, chứng minh, so sỏnh đối chiếu; phương phỏp đỏnh giỏ, khỏi quỏt hoỏ và hệ thống húa vấn đề và một số phương phỏp nghiờn cứu khỏc

5 Bố cục của Luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, bản Luận văn gồm 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Một số vấn đề chung về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng

dân sự

Ch-ơng 2: Địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự theo quy định của

pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng

Ch-ơng 3: Hoàn thiện địa vị pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

References

Tài liệu Tiếng Việt

I Văn kiện Đảng

1 Nghị quyết số 48 – NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến l-ợc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định h-ớng đến năm 2020

2 Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về chiến l-ợc cải cách t- pháp

đến năm 2020

II Văn bản pháp luật Việt Nam

3 Bộ luật tố tụng Dân sự n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2004

4 Hiến pháp n-ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà năm 1946

5 Hiến pháp n-ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà năm 1959

6 Hiến pháp n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980

7 Hiến pháp n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992

8 Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 1960

9 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960

10 Luật tổ chức Toà án nhân dân 1981

11 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1981

12 Luật sửa đổi, bổ sung Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 1981

13 Luật sửa đổi, bổ sung Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1981

14 Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 1992

15 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1992

16 Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 2002

17 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002

18 Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25/12/2001 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992

19 Pháp lệnh quy định cụ thể về tổ chức của Toà án nhân dân tối cao và tổ chức của các Toà

án nhân dân địa ph-ơng năm 1961

20 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự 1989

21 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994

22 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996

23 Nghị định số 256-TTg ngày 01/7/1959 của Chính phủ quy định nhiệm vụ và tổ chức của Viện công tố

24 Sắc lệnh số 47 ngày 10/10/1945 về việc giữ tạm thời các luật lệ hiện hành ở Bắc, Trung, Nam bộ cho đến khi ban hành luật pháp duy nhất cho toàn quốc và Sắc lệnh số 60 ngày 16/10/1945 sửa đổi Điều 11 Sắc lệnh số 47

25 Sắc lệnh số 13 ngày 24/01/1946 tổ chức các toà án và các ngạch thẩm phán

26 Sắc lệnh số 51 ngày 17/4/1946 ấn định thẩm quyền các toà án và phân công giữa các nhân viên trong toà án

27 Sắc lệnh số 185 – SL ngày 26/5/1948 về ấn định thẩm quyền của các Tòa án sơ cấp và đệ nhị cấp

28 Sắc lệnh số 85 – SL ngày 22/5/1950 về cải cách bộ máy t- pháp và luật tố tụng

29 Sắc lệnh số 97-SL ngày 22/5/1950 sửa đổi một số quy lệ và chế định dân luật

30 Thông t- số 601-TCCB ngày 06/8/1959 của Viện tr-ởng Viện công tố Trung -ơng giải

thích và h-ớng dẫn thi hành Nghị định số 256-TTg ngày 01/7/1959 của Chính phủ quy

định tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của ngành công tố

31 Thông t- liên ngành số 09/TTLN ngày 01/10/1990 h-ớng dẫn thi hành một số quy định của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự

III Giáo trình, sách tham khảo:

32 Học viện T- pháp (2007): Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Công

an nhân dân

33 Nhà xuất bản Đại học Quốc gia (2002), Từ điển giải thích thuật ngữ pháp lý thông dụng

34 John Henry Marryman (1998): “Truyền thống luật dân sự: giới thiệu về các hệ thống luật

Tây âu và Mỹ Latinh", Kỷ yếu Hội thảo về Tố tụng dân sự, TAND Tối cao

35 Lênin V.I Toàn tập, Tập 44

36 Phan Hữu Th- (2001): Xây dựng BLTTDS - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb

Chính trị Quốc gia

37 Viện Kiểm sát nhân dân tối cao: Báo cáo tổng kết công tác (2000, 2001, 2002, 2003,

2004, 2005, 2006)

38 Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (2007): Báo cáo sơ kết hai năm công tác kiểm sát bản án,

quyết định giải quyết các vụ, việc dân sự của Toà án theo Bộ luật tố tụng dân sự năm

2004

39 Viện Ngôn ngữ học (1998): Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng

40 Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý - Bộ T- pháp (2004): Thông tin Khoa học pháp lý số 2/2004

– Một số vấn đề về tranh tụng trong tố tụng dân sự

41 Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý – Bộ T- pháp (2006): Thông tin Khoa học pháp lý số

4+5/2006 - Số chuyên đề về cơ quan công tố một số n-ớc

IV Bài viết trên báo, tạp chí và các tài liệu khác:

42 Đặng Văn Doãn (1997): "Một số kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao một b-ớc hiệu quả công tác

giám đốc thẩm và tái thẩm", Tạp chí Toà án nhân dân (7)

43 Nguyễn Xuân D-ơng (1975): "Một số vấn đề về dân sự tố tụng", Tập san Toà án nhân

dân (3)

44 Hải Hà (2007): "Bảo vệ quyền lợi ng-ời tiêu dùng: thiếu cơ chế pháp lý", Báo Hà Nội

Mới (256)

45 Nguyễn Huy Miện (2001): "Về nhiệm vụ của Kiểm sát viên khi tham gia xét xử giám đốc

thẩm các vụ án hành chính - kinh tế - lao động", Tạp chí Kiểm sát (2)

46 Hoàng Văn Minh (2004): "Thủ tục giám đốc thẩm trong Dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự",

Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (3)

47 Khuất Văn Nga (2005): "Viện kiểm sát nhân dân đã và đang vững b-ớc trên con đ-ờng

cải cách t- pháp", Tạp chí Kiểm sát (13)

48 Khuất Văn Nga (2006): "Khẩn tr-ơng xây dựng BLTTHS cho những năm sau 2010", Báo

Bảo vệ Pháp luật (59)

49 Đào Xuân Tiến (2004): "Góp ý kiến Dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự", Tạp chí Nghiên cứu

lập pháp (4)