Kế thừa giá trị truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức người phụ nữ lào hiện nay

Những giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề Chương 2: KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN 1

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2018

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

SÚT PẠ SỢT SU LI VÔNG

MỞ ĐẦU 1

1.1 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề lý luận về

1.2 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến kế thừa giá trị

truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức người phụ nữ Lào 11 1.3 Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến phương hướng và

giải pháp kế thừa giá trị truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo

1.4 Những giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề

Chương 2: KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC

XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN 19

ĐỀ LÝ LUẬN

2.2 Tầm quan trọng, mục tiêu của việc kế thừa giá trị truyền thống dân tộc

trong việc xây dựng đạo đức người phụ nữ Lào hiện nay 60 2.3 Những nhân tố tác động đến việc kế thừa giá trị truyền thống dân tộc trong

việc xây dựng đạo đức người phụ nữ Lào hiện nay 72

Chương 3: KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC

XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO HIỆN NAY - THỰC TRẠNG 85

VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

3.1 Thực trạng kế thừa giá trị truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo

3.2 Một số hạn chế, khó khăn của việc kế thừa giá trị truyền thống dân tộc

trong xây dựng đạo đức người phụ nữ Lào hiện nay 107

Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM

KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY 119

DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO HIỆN NAY

4.1 Phương hướng cơ bản nhằm kế thừa giá trị truyền thống dân tộc trong việc

4.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm kế thừa giá trị truyền thống dân tộc trong

việc xây dựng đạo đức người phụ nữ Lào hiện nay 128

DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 151

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phụ nữ Lào là một lực lượng có vai trò quan trọng trong sự nghiệp cáchmạng và trong sản xuất Với tinh thần yêu nước sâu sắc, phụ nữ Lào dũngcảm tham gia vào các phong trào giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp vàgiải phóng chính mình Ngày nay, trong không khí sôi động của sự nghiệp đổimới toàn diện đất nước, phụ nữ Lào kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc,truyền thống phụ nữ hăng hái tham gia vào các hoạt động xây dựng và pháttriển đất nước Đại hội lần thứ IX của Đảng Nhân dân Cách mạng (NDCM)Lào (2011) chỉ rõ: “xây dựng kinh tế thị trường (KTTT) theo định hướng xãhội chủ nghĩa (XHCN)” và “thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa” [6, tr.24, 38] Muốn phát triển một xã hội lành mạnh, bền vững và ổnđịnh thì phụ nữ phải được quan tâm để đảm bảo cho sự phát triển Đến Đạihội lần thứ X của Đảng NDCM Lào nhấn mạnh:

Để tạo ra sự giàu có cho gia đình và quốc gia, thực hiện bình đẳnggiới, đảm bảo quyền bình đẳng về mặt pháp lý và công bằng, xã hộiđoàn kết vững chắc… làm cho nền kinh tế quốc gia phản ứng nhanhhơn với sự phát triển bền vững nền kinh tế vĩ mô ổn định, vữngchắc đến 2020, có thể giải quyết nghèo đói của người dân, đất nướcLào sẽ thoát nghèo lạc hậu [43, tr.38]

Điều đó cho thấy, cơ chế kinh tế mới đã làm cho mọi hoạt động củangười dân Lào nói chung, phụ nữ nói riêng càng trở nên năng động, sáng tạohơn, đồng thời ở họ từng bước hình thành những chuẩn mực, những quan hệđạo đức mới trong xã hội

Thực tế chứng tỏ rằng, trong bất cứ giai đoạn lịch sử nào, phụ nữ cũng làmột bộ phận quan trọng trong đội ngũ đông đảo những người lao động Bằng laođộng sáng tạo của mình, phụ nữ đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng giađình hạnh phúc, phát triển kinh tế và xây dựng một xã hội phồn vinh Phụ nữ

vừa là người công dân, vừa là người mẹ làm chức năng cao quý và có vai tròquan trọng trong việc bảo tồn nòi giống, giáo dục và bồi dưỡng các thế hệ maisau Tương lai đất nước tốt hay xấu một phần quan trọng cũng dựa vào việcnuôi dạy con cái của người phụ nữ Ngoài ra phụ nữ còn tham gia tích cực vàocác lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội…

Trong điều kiện lịch sử của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào(CHDCND) Lào, phụ nữ có vai trò đặc biệt quan trọng Trải qua quá trình dựngnước và giữ nước, họ đã góp phần sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần, đãtích cực tham gia các cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột, nhất là đấu tranhchống ngoại xâm, đã đảm đang nuôi dạy con cái, góp phần bảo vệ những truyềnthống tốt đẹp của cha ông Truyền thống và phẩm giá của người phụ nữ Làođược hình thành qua hàng nghìn năm lịch sử Trong đấu tranh dựng nước và giữnước Đó là lòng yêu nước, đức hy sinh, lòng nhân ái, trí thông minh, năng động,sáng tạo, có lối sống văn hóa, quan tâm đến lợi ích xã hội và cộng đồng, gópphần xứng đáng vào công cuộc xây dựng đất nước theo định hướng XHCN

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước đã đạt được nhiều thành tựu to lớntrên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh đượcgiữ vững, quan hệ đối ngoại được mở rộng, đời sống của nhân dân từng bướcđược nâng lên Tuy nhiên, trên bước đường thực hiện công nghiệp hóa, hiện đạihóa (CNH, HĐH), hội nhập khu vực và quốc tế, sự phát triển của nền KTTT vớinhững mặt trái của nó đã tác động tiêu cực đến các tầng lớp xã hội, trong đó cóphụ nữ Vấn đề việc làm, sự nghèo đói, các tệ nạn xã hội có xu thường gia tăng,nạn mại dâm, ma túy, hiện tượng bạo lực đối với phụ nữ đang là những vấn đềbức bách; những giá trị đạo đức truyền thống ít được chú trọng, có nơi, có lúccòn bị mai một Trong xã hội xuất hiện những thái độ, hành vi đạo đức khônglành mạnh trong các quan hệ xã hội, một bộ phận người dân nói chung, phụ nữLào nói riêng suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống, ra rời các giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc kế thừa,

giữ gìn, phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc nói chung, truyềnthống phụ nữ nói riêng trong việc xây dựng đạo đức (XDĐĐ) người phụ nữ.Xuất phát từ thực tế đó, việc nghiên cứu vấn đề kế thừa và phát huy truyền thốngtốt đẹp của dân tộc trong việc cho người phụ nữ Lào hiện nay là vấn đề cần thiết

và cấp bách Điều đó có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp giải phóngphụ nữ, nhằm xây dựng người phụ nữ mới đáp ứng yêu cầu sự nghiệp CNH,

HĐH đất nước ở Lào hiện nay Vì những lý do trên, tôi chọn vấn đề "Kế thừa

giá trị truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức người phụ nữ Lào hiện nay" làm đề tài luận án tiến sĩ triết học.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ tầm quan trọng và thực trạng của việc kế thừa giá trịtruyền thống dân tộc (GTTTDT) trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiệnnay, luận án đưa ra phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng caohiệu quả kế thừa các GTTT của dân tộc trong việc XDĐĐ người phụ nữ hiệnnay ở Lào

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên luận án phải thực hiện các nhiệm vụ

cơ bản sau:

Một là: Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung

luận án và đưa ra một số vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng

tỏ thêm

Hai là: Làm rõ nội dung cơ bản một số giá trị truyền thống dân tộc Lào;

tầm quan trọng, nội dung và những nhân tố tác động của việc kế thừaGTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào

Ba là: Kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay

- Thực trạng và những vấn đề đặt ra.

Bốn là: Đưa ra phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm kế thừa

GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc kế thừa GTTTDT trong việcXDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử Phương pháp phân tích và tổng hợp, quy nạp vàdiễn dịch, so sánh và đối chiếu, lịch sử - lôgíc, điều tra xã hội học, thống kê vàkhảo sát thực tế

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

5.1 Ý nghĩa khoa học của luận án

Luận án hệ thống và làm rõ những GTTTDT và tầm quan trọng của nótrong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay những giá trị truyền thống cũdân tộc và của phụ nữ Lào cần được kế thừa

- Đề xuất những giải pháp có tính định hướng để kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người người phụ nữ Lào hiện nay

5.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận án

- Với kết quả nghiên cứu đạt được, luận án góp phần nhận thức đúngcủa việc kế thừa GTTTDT làm rõ thực trạng trong việc XDĐĐngười phụ nữLào, thời gian qua

- Đề tài cũng có giá trị tham khảo trong việc xây dựng chiến lược, kếhoạch phát huy GTTTDT nói chung, đạo đức truyền thống ở người phụ nữnói riêng trong XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,luận án được kết cấu làm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC

- Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Huyên, “Giá trị truyền thống

trước những thách thức của toàn cầu hóa” [35] Tác giả đã đề cập đến vai trò

của giá trị truyền thống trong sự phát triển văn hóa Việt Nam trong quá khứ,cũng như trong sự phát triển nền văn hóa mới của Việt Nam Cuốn sách cũng

đề cập đến thách thức của toàn cầu hóa đối với việc giữ gìn và phát huy cácGTTTDT, nêu lên thực trạng các giá trị truyền thống Việt Nam trước xu thếtoàn cầu hóa Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các giải pháp nhằm giữ gìn, pháthuy các giá trị truyền thống Việt Nam Cùng với những vấn đề này còn có

nhiều công trình như “Toàn cầu hóa và vấn đề kế thừa một số giá trị truyền

thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay” của Mai Thị Quý

[93] “Vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của

- Lương Gia Ban, Nguyễn Thế Kiệt, đồng chủ biên “Phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay”

[3] Cuốn sách phân tích tầm quan trọng và nội dung giáo dục giá trị đạo đứctruyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong điều kiện

KTTT và hội nhập quốc tế hiện nay, đồng thời khái quát thực trạng và nhữngvấn đề đặt ra Trên cơ sở đó, cuốn sách bước đầu đề xuất phương hướng vànhững giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiểu quả giáo dục giá trị đạo đứctruyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay.

- “Tìm hiểu các dân tộc ở Lào” của Viện Khoa học xã hội [118] Nội

dung chính của cuốn sách tổng hợp về địa lý của nước Lào, lịch sử hình thành

và phát triển của xã hội và các dân tộc: hệ thống tổ chức quản lý của các dântộc Từ đó cuốn sách đưa ra một số quan điểm, chính sách của Đảng và Nhànước Lào về vấn đề dân tộc ở Lào Cuốn sách là một tài liệu có giá trị trongviệc tiếp cận nghiên cứu những vấn đề dân tộc nhất là những quan điểm cơbản của Đảng và Nhà nước Lào về vấn đề dân tộc

- Phỉu La Văn Luẩng Văn Na, Sổm Chăn Tha Nạ Vông, “Lịch sử

truyền thống của Hội Liên hiệp Phụ nữ Lào” [86] Cuốn sách này đã tập trung

vào 4 nội dung chính như : Các phong trào phụ nữ tham gia vào sự nghiệp

cách mạng từ khi có Đảng lãnh đạo đến năm 1983; Đại hội phụ nữ toàn quốc,hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ và phụ nữ Lào từ năm 1984-2010; quanđiểm, đường lối, sự chỉ đạo của Đảng đối với công tác phụ nữ Các tác giả đãnêu được quá trình hình thành và vận động của HLHPN Lào, những thành tựunổi bật của phụ nữ Lào trong giai đoạn từ năm 1930 đến năm 2010, khẳngđịnh dấu mốc truyền thống sự ra đời, sự vận động, những thành tựu củaHLHPN và truyền thống tốt đẹp của phụ nữ các dân tộc Lào Cuốn sách là hệsau này được học hỏi và kế thừa truyền thống tốt đẹp của phụ nữ các dân tộcLào cũng như của đất nước Lào

- Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức và Hồ Sỹ Quý, “Tìm hiểu giá

trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [34].

Tác giá đã đề cập đến vấn đề giá trị, giá trị truyền thống giữ gìn và phát huy

các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát triển bền vững và trong chiến lượcphát triển con người

- Hồ Sĩ Quý “Về giá trị và giá trị Châu Á” [91] Công trình cũng đã đề

cập đến vấn đề giá trị, truyền thống, giá trị truyền thống, giá trị Châu Á, vănhóa Việt Nam cũng đã đến cập đến toàn cầu hóa cũng như sự biến động củamột số giá trị ở Việt Nam theo tác giả “Văn hóa Việt Nam chắc chắn cónhững giá trị ưu trội nhất định và cho rằng “không có lý gì các giá trị ưu trội

ấy lại không được phát huy trong bước phát triển tiếp theo của đất nước trêncon đường hội nhập và công nghiệp hóa

- “Lịch sử Lào” của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á hợp tác với các nhà khoa học xã hội Lào [119], đã nghiên cứu những vấn đề liên quan đến

lịch sử hình thành và phát triển, văn hóa của các dân tộc ở nước Lào từ thờitiền sử đến hiện nay Các nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu từ những vấn

đề quan trọng như: 1)- di tích văn minh thời tiền sử và sơ sử đến sự hìnhthành các bang, tiểu bang cổ đại trên đất Lào 2)- Vương quốc Lào Lạn Xạngthời kỳ xây dựng và bảo vệ đất nước 3)- Nước Lào trong thời kỳ thuộc Pháp(1893-1954) 4)- cuộc đấu tranh của nhân dân Lào chống chủ nghĩa đế quốcmới của Mỹ dưới sự lãnh đạo của Đảng NDCM Lào 5)- thắng lợi vĩ đại năm

1975 và sự lựa chọn con đường phát triển của Lào trong 20 năm sau cáchmạng giải phóng dân tộc Lào (1976-1995) Do tập hợp được sự đóng góp trítuệ của nhiều nhà khoa học mà cuốn sách có nội dung phong phú, chuẩn xác

về thực tiễn lịch sử, là tài liệu quý giá không chỉ đối với những người dân cácdân tộc Lào; công trình này là cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc làm rõnhững giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc Lào

- "Tài liệu phổ biến tên gọi và chỉ số các dân tộc ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào" của Ủy ban Dân tộc của Quốc hội [114] Tài liệu này được phát

hành và phổ biến theo Quyết định số 213/QH ngày 14/9/2008 về việc thừa nhậntên gọi và chỉ số dân tộc ở CHDCND Lào Với mục đích là: cho mọi người nhậnthức đúng đắn chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc thừanhận tên gọi 49 dân tộc ở Lào, cho phù hợp với những thực tiễn và khoa học;cùng với đó là kiềm chế, giải quyết và tiến tới xóa dần tên gọi dân

tộc không phù hợp dẫn đến sự chia rẽ (Ví dụ: dân tộc Lào Lúm, Lào Thầng vàLào Sủng ); tài liệu này tạo sự tăng cường khối đại đoàn kết, thống nhất củacác dân tộc và bảo vệ, phát triển phong tục tập quán và văn hóa tốt đẹp củacác dân tộc tạo môi trường để các dân tộc cùng nhau đoàn kết thực hiệnđường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Tài liệu này cung cấp đầy đủcác tên gọi của các dân tộc ở CHDCND Lào theo tình hình thực tiễn cuộcsống và văn hóa của các dân tộc.

- A Loun Boun Mi Xay, “Những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Lào và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay”[1] Luận án đã làm rõ những vấn đề lý luận chung về văn hóa, theo tác

giả: “Văn hóa là toàn bộ những thành quả hoạt động sáng tạo của con ngườitrong quá khứ và hiện tại, biểu hiện thành hệ thống các giá trị vật chất và tìnhthần của xã hội” [1, tr.34] Trong quá trình nghiên cứu tác giả đã tập trungnghiên cứu về tình hình chính trị qua các giai đoạn, các thời kỳ lịch sử khác nhaucủa các quốc gia, các dân tộc, mối quan hệ giữa truyền thống văn hóa và hoạtđộng chính trị, chủ yếu biểu hiện tập trung ở các phương diện cơ bản là nhữnggiá trị: độc lập và tự chủ, tự lực và tự cường, cụ thể làm sáng rõ những giá trị yêunước và đoàn kết dân tộc, đề cao đạo lý, tôn trọng chính nghĩa và bảo vệ công lý;tác giả còn đề xuất ý nghĩa lý luận và thực tiễn những giá trị văn hóa truyềnthống Lào với công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào hiện nay

- Thăm Ma Vông Son Tha Nu, “Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển nền kinh tế nhiều thành phần ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay” [103] Luận án đã làm rõ vai trò của văn hóa trong thời đại ngày nay, văn hóa

được thừa nhận vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát triển nóichung, của phát triển kinh tế nói riêng; hơn nữa văn hóa còn được xem là hệthống điều tiết quá trình phát triển của xã hội Thực tiễn đời sống hiện thực trong

30 năm đổi mới của CHDCND Lào cho thấy, vai trò của văn hóa đang đượckhẳng định như nhân tố bên trong trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.Đảng NDCM Lào đã nhận định: Phát triển tách khỏi cội nguồn văn hóa

dân tộc thì nhất định sẽ lâm vào nguy cơ tha hóa; đi vào kinh tế nhiều thànhphần, hiện đại hóa đất nước mà ra rời những giá trị văn hóa truyền thống sẽlàm mất bản sắc dân tộc, gây bất bình trong nhân dân, tạo mảnh đất cho sựxâm nhập của văn hóa độc hại, ngoại lai Trên cơ sở làm rõ vai trò của vănhóa đối với sự phát triển kinh tế và thực trạng phát huy vai trò của văn hóa đốivới sự phát triển kinh tế nhiều thành phần ở CHDCND Lào, luận án đã làm rõvai trò của văn hóa đối với sự phát triển nền kinh tế nhiều thành phần ởCHDCND Lào từ năm 1986 đổi mới đến nay; đề xuất một số nguyên tắc vàgiải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của văn hóa đổi với sự phát triển củanền kinh tế nhiều thành phần ở CHDCND Lào.

Luận án còn làm rõ vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tếtrong sự vận dụng cụ thể vào điều kiện của CHDCND Lào, từ đó góp phầnkhắc phục cả xu hướng tách rời văn hóa với kinh tế lẫn xu hướng xem vănhóa chỉ là sản phẩm thụ động của kinh tế; công trình có đóng góp về lý luận

và thực tiễn cho các cơ quan hoạch định chính sách kinh tế và văn hóa, cũngnhư công tác giảng dạy trong các trường đại học ở CHDCND Lào

- Ních Khăm, “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt Hội Liên

hiệp Phụ nữ ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong thời kỳ đổi mới” [84].

Luận án đi sâu nghiên cứu ba vấn đề: Xây dựng đội ngữ cán bộ lãnh đạo chủchốt HLHPN ở CHDCND Lào - Những vấn đề cơ bản về lý luận và quanđiểm; thực trạng cán bộ lãnh đạo các cấp của HLHPN Lào trong giai đoạnhiện nay; phương hướng và giải pháp cơ bản để xây dựng đội ngũ cán bộHLHPN Lào Nội dung của Luận án đó đề cập đến nhiều vấn đề mà tác giảluận án này cũng quan tâm nghiên cứu như: Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí minh về cán bộ lãnh đạo, quản lý; HLHPN Lào Đây là một côngtrình có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, là tài liệu tham khảo quan trọng để trọng đểtác giả luận án kế thừa khi thực hiện đề tài

- Võ Văn Thắng, “Kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống

dân tộc trong việc xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay” [104] Luận án đã

làm rõ vai trò và phân tích, đánh giá thực trạng của việc kế thừa, phát huy cácgiá trị văn hóa truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống ở nước ta thờigian vừa qua, luận án đề xuất một số phương hướng và giải pháp kế thừa, pháthuy tốt hơn các giá trị văn hóa truyền thống để xây dựng lối sống ở nước tahiện nay, phân tích, đánh giá thực trạng và những vấn đề đắt ra và đề ra một

số phương hướng và giải pháp chủ yếu để kế thừa, phát huy các giá trị vănhóa truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống ở nước ta hiện nay

- Nguyễn Văn Huyên (1998), “Giá trị truyền thống - Nhân lõi và sức

sống bên trong của sự phát triển đất nước, dân tộc" [65] Tác giả khẳng định

giá trị là phạm trù Người - chỉ trong con người xã hội mới có cái gọi là giá trị.Trong quá trình “chiếm hữu” để trưởng thành và tự vượt lên, giữa con ngườivới ngoại giới, giữa con người với con người, trong xã hội xuất hiện kháiniệm giá trị Ngoài ra tác giả khẳng định GTTTDT là sự kết tinh toàn bộ tinhhoa dân tộc, là ước mơ lý tưởng, trình độ năng lực thể hiện mục đích cao cảcủa cả cộng đồng

Các công trình nghiên cứu trên - cả ở Việt Nam và Lào là nguồn tài liệuphong phú và quan trọng cho tác giả luận án khi tìm hiểu những vấn đề lýluận về truyền thống, giá trị truyền thống và kế thừa những giá trị truyềnthống ở Việt Nam cũng như ở Lào hiện nay

1.2 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO

- Sỉ Súc Phị La Vông, Khăm Chăn Phôm Sẻng Sạ Vẳn “Tài liệu tập huấn đối với toàn bộ phụ nữ” [98] Nhóm tác giả của cuốn sách đã tập trung phân tích

rất rõ về vai trò của phụ nữ Lào trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Đặc biệt,vai trò của phụ nữ trong hệ thống chính trị của chế độ dân chủ nhân dân đượcnhóm tác giả đề cập rất cụ thể như: vai trò phụ nữ trong tổ chức Đảng: “Phụ nữ

đã được tham gia vào Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương (BCHTW)Đảng, tham gia vào đảng ủy của các bộ, cơ quan, đảng ủy của cấp

tỉnh, huyện và bản, đơn vị ngày càng tăng lên Đồng thời, số lượng phụ nữ làđảng viên cũng tăng lên” [98, tr.6] Vai trò phụ nữ trong cơ quan Chính phủtrong chế độ dân chủ nhân dân cũng đã được quan tâm, phụ nữ có quyền ngangbằng nam giới trong việc tham gia hoạt động về mặt chính trị, kinh tế, văn hóa-

xã hội, gia đình Phụ nữ có quyền bầu cử, ứng cử và tham gia vào việc bản bạc

và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước Vai trò phụ nữ trong tổ chứcquần chúng, phụ nữ chiếm hơn một nửa dân số cả nước là lực lượng to lớn củađất nước, chính vì vậy phụ nữ tham gia rất tích cực vào các tổ chức quần chúng

và trở thành những người lãnh đạo trong các tổ chức chính trị - xã hội (Côngđoàn, Đoàn Thanh niên, HLHPN và Hội Cựu chiến bình)

- Ụ Thạ Ki Chụ Lạ Mạ Ni, Kham phủi, “Vai trò nam-nữ trong sự phát triển” [113] Tác giả đã làm rõ những nhận thức cơ bản về vai trò nam - nữ trong

sự phát triển, qua khảo sát thực tiễn tác giả đã phân tích thực trạng thực hiện vaitrò nam - nữ tại một số địa phương ở CHDCND Lào trong thời gian qua và đưa

ra một số quan điểm về nâng cao vai trò nam-nữ trong sự phát triển Công trìnhkhoa học nêu trên đã mang lại những gợi ý cho tác giả luận án khi nghiên cứu vềbản chất và nguyên nhân của bất bình đẳng giới ở CHDCND Lào

- Băn Đít Pạ Thum Văn, “Vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ Lào trên trường quốc tế” [10] Tác giả đã khái quát sự đóng góp của HLHPN Lào với tư

cách là đại diện cho quyền và lợi ích của phụ nữ Lào, HLHPN Lào đã tích cựctham gia vào quá trình thực hiện bình đẳng giới của quốc tế như: cam kết vớiCông ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW), tíchcực thực hiện kế hoạch hành động 12 điều của Đại hội phụ nữ quốc tế lần thứ IV,gọi là “Tuyên bố Bắc Kinh”; cam kết với tổ chức phụ nữ của các nước Hiệp hộicác quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) Ngoài ra, HLHPN Lào đã tăng cường hợptác với các tổ chức quốc tế và các nước trên thế giới Trên cơ sở đó, để xuất vớiĐảng và Chính phủ CHDCND Lào tạo mọi điều kiện cho HLHPN Lào thực hiệntốt chức năng, nhiệm vụ của mình Nhờ đó, HLHPN Lào đã giành được nhiềuthành tựu trong những năm qua, thực hiện được nhiều

chương trình mà tổ chức quốc tế đã đề ra, mà mục tiêu chính là xây dựng sức mạnh cho phụ nữ nhằm giảm nghèo và phát triển bình đẳng giới.

- Sỉ Sảy Lư Đệt Mun Sỏn, “Vai trò của phụ nữ Lào trong Ủy ban phụ nữ ASEAN” [96] Trong bài viết này, tác giả làm rõ nhiệm vụ của Ủy ban phụ nữ

ASEAN, Ủy ban phụ nữ ASENA có nhiệm vụ nghiên cứu, tổ chức thực hiệnCông ước CEDAW, kế hoạch hành động Bắc kinh, Mục tiêu Thiên niên kỷ vì sựphát triển, nghiên cứu triển khai thành tựu của Hội nhị thượng đỉnh của ASEAN

và một số việc liên quan đến sự phát triển, bảo vệ - lợi ích hợp pháp của phụ nữ

và trẻ em, khuyến khích bình đẳng giới, khuyến khích sự tiến bộ của phụ nữtrong khu vực ASEAN và thế giới Cùng với đó, tác giả đã đánh giá một cáchkhách quan về vai trò, sự đóng góp, điểm mạnh và điểm yếu của phụ nữ Làotrong Ủy ban phụ nữ ASEAN Ngoài ra, tác giả đã có một số kiến nghị nhằmtăng cường vai trò của phụ nữ Lào trong khu vực ASEAN và quốc tế

-On Chăn Sụ Văn Nạ Sẻng, “Vai trò phụ nữ dưới sự lãnh đạo của

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào” [85] Bài viết đã làm rõ vị trí, vai trò của

phụ nữ Lào trong thời kỳ đất nước bị xâm lược; phụ nữ đã có sự đóng góp rất

to lớn trong gia đình và ngoài xã hội, nhưng quyền và lợi ích của phụ nữ chưađược đảm bảo, thậm chí còn bị coi thường Sau đó, tác giả trình bày vị trí, vaitrò của phụ nữ từ khi có Đảng NDCM Lào lãnh đạo, Đảng luôn quan tâm đếncông tác phụ nữ, vấn đề bình đẳng giới, tạo điều kiện về mọi mặt để phụ nữtham gia lãnh đạo, quản lý đất nước, quản lý xã hội Cùng với những thànhtựu đã đạt được, phụ nữ Lào cũng có nhiều hạn chế trong việc đóng góp vàxây dựng và bảo vệ đất nước Từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp nhằmphát huy vai trò của phụ nữ dưới sự lãnh đạo của Đảng NDCM Lào trong thời

kỳ đổi mới

- Nguyễn Thị Thanh Hà, “Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với

việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh Toàn cầu hóa hiện nay” [49] Luận án làm rõ khái niệm lối sống, lối sống mới, xây

dựng lối sống mới cho sinh viên, làm rõ giá trị đạo đức truyền thống dân tộc

và tầm quan trọng của nó Phân tích đánh giá thực trạng Đề xuất phươnghướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị đạo đức truyềnthống dân tộc trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt nam trongbối cảnh toàn cầu hóa.

1.3 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO

- Nguyễn Thế Kiệt, “Mấy vấn đề về đạo đức học mácxít và xây dựng

đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” [71] Nội

dung cuốn sách phân tích những vấn đề về đạo đức học mácxít; thực trạng,

phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm khắc phục sự suy thoái đạo đức, lốisống hiện nay, đặc biệt là đối với cán bộ, đảng viên

-Sụ Lị Khon Phôm Mạ Vông Sả “Tổng hợp một số Điều của Hiến pháp

và pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của phụ nữ Lào” [100] Nhóm tác

giả của cuốn sách đã tập hợp một số Điều của Hiến pháp và pháp luật liên quanđến quyền và lợi ích của phụ nữ Lào, nhằm cung cấp thông tin và làm cơ sở cầnthiết về mặt pháp lý trong mọi lĩnh vực công tác cho phụ nữ các dân tộc Lào,cũng như toàn xã hội Cuốn sách bao gồm một số Điều trong Hiến pháp và phápluật trong 3 lĩnh vực: lĩnh vực hành chính và công bằng, lĩnh vực văn hóa - xãhội, lĩnh vực lao động và nguồn tài nguyên thiên nhiên Đây là tài liệu tham khảohữu ích cho tác giả trong quá trình nghiên cứu về chính sách của Nhà nướcCHDCND Lào về phụ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý

- Cao Thu Hằng, “Kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người” [52] Luận án đã làm rõ một số vấn đề về giá trị đạo

đức truyền thống và nhân cách nêu ra khái niệm giá trị; giá trị đạo đức; giá trịđạo đức truyền thống Cách tiếp cận của triết học mácxít như; quan điểm mác xít

về nhân cách; vai trò và một số khái niệm liên quan đến nhân cách, làm rõ cácgiá trị đạo đức truyền thống và tính tất yếu của việc kế thừa các giá trị đó trongxây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay Qua đó góp phần xác định

thực trạng và giải pháp kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xâydựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay Giải pháp trên đổi mới nộidung; đẩy mạnh công tác giáo dục; tăng cường vai trò của pháp luật trong việcgiữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống.

- Lăm Phun Đuôn Sụ Văn, “Phụ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị cấp trung ương ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay”

[72] Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về lãnh đạo, quản lýcủa phụ nữ trong hệ thống chính trị Đồng thời, phân tích những thực trạng vànhững vấn đề đặt ra của phụ nữ lánh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị ởCHDCND Lào hiện nay Từ đó, tác giả đề xuất các quan điểm, giải phápnhằm tăng cường sự lãnh đạo, quản lý của phụ nữ trong hệ thống chính trị cáccấp ở CHDCND Lào, góp phần phát huy quyền làm chủ, bình đẳng và pháttriển trong lĩnh vực chính trị của phụ nữ cả nước nói chung

- Nguyễn Văn Lý,“Kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống

trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”

[74] Luận án đã hệ thống hóa và xác định rõ vai trò của kế thừa và đổi mới

các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền KTTT ởnước ta Qua đó, góp phần xác định nội dung, phương hướng, giải pháp cơbản bảo đảm kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống nhằm xâydựng đời sống đạo đức tốt đẹp của con người và xã hội Việt Nam trong giaiđoạn hiện nay Phân tích tính quy luật của kế thừa và đổi mới trong sự pháttriển đạo đức Hệ thống hóa và xác định vai trò của các giá trị đạo đức truyềnthống trong lịch sử phát triển dân tộc Phân tích tác động của các nhân tốtrong nước và quốc tế, dân tộc và thời đại, nhất là sự tác động của KTTT đếnđời sống đạo đức của xã hội nói chung và các giá trị đạo đức truyền thống nóiriêng; từ đó khẳng định nội dung các giá trị cần được kế thừa và đổi mới tronggiai đoạn hiện nay, bên cạnh đó chỉ ra những thiếu hụt cần bổ sung trong cácgiá trị đạo đức truyền thống nhằm phát huy vai trò của đạo đức, nhất là đạođức truyền thống trong quá trình chuyển sang KTTT ở Việt Nam

- Dương Thị Minh, “Gia đình Việt Nam và vai trò người phụ nữ hiện nay” [80] Luận án là nghiên cứu một cách cơ bản và có hệ thống cả về lý luận

lẫn thực tiễn vai trò của người phụ nữ, trong mối quan hệ với sự biến đổi của giađình, trong những điều kiện đất nước đang đổi mới dưới sự tác động qua lại củanhững điều kiện, hoàn cảnh đổi mới đất nước Trên cơ sở đó, khảo sát và phântích thực trạng gia đình, vai trò người phụ nữ, đề xuất và luận chứng cho phươnghướng, giải pháp xây dựng gia đình mới và phát huy vai trò của phụ nữ ViệtNam trong công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng XHCN

1.4 NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ TỔNG QUAN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.4.1 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án nêu trên đã cungcấp những thông tin dưới nhiều khía cạnh và mức độ khác nhau, như:

Thứ nhất, nhìn chung các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

luận án nêu trên đã luận giải các vấn đề lý luận cơ bản về GTTTDT, kế thừaGTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào Các công trình nghiên cứu đóđều có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến những vấn đề vềGTTTDT, kếthừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào, khái niệm, tầm quan, nộidung và xác định nhân tố tác động của GTTTDT và việc kế thừa GTTTDTtrong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào xác định các nhân tố Các tác giả đềuthống nhất nhận định, truyền thống, GTTTDT là nhân tố quyết định XDĐĐngười phụ nữ Lào

Thứ hai, một số công trình đã phân tích những thực trạng và xác định

những vấn đề đang đặt ra trong việc kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ ngườiphụ nữ Lào hiện nay ở những phương diện nhất định Có những công trìnhnghiên cứu, khảo sát thực trạng liên quan đến vấn đề kế thừa GTTTDT trongviệc XDĐĐ người phụ nữ Lào trên một số khía cạnh: về yêu nước, ý chí tựcường dân tộc, về cần cù, sáng tạo trong lao động, về ý thức đoàn kết cộng đồng

để nhằm XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay Phân tích những vấn đề đặt như:Những vấn đề đặt ra giữa việc kế thừa GTTTDT trong XDĐĐ người phụ nữmới với những hạn chế về đạo đức của một bộ phận của phụ nữ Lào hiện nay.

Từ đó, một số tác giả khẳng định, việc kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐngười phụ nữ với hiện thực cuộc sống nhiều nghịch lý nảy sinh, xã hội cònnhiều bất công đã cản trở quá trình xây dựng đó

Thứ ba, các công trình nghiên cứu trên đã đưa ra những phương hướng

và giải pháp chủ yếu để tiếp tục kế thừa GTTTDT trên những phương diệnnhất định Trong những công trình đó, nhiều tác giả nhấn mạnh đến cácphương hướng như: Kế thừa có chọn lọc, có phê phán, Kế thừa các giá trịtruyền thống trên cơ sở đổi mới và phát triển, gắn với những điều kiện phát

triển cụ thể Đã đưa ra giải pháp về phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng môi

trường pháp luật lành mạnh tạo điều kiện phát huy Coi trọng giáo dụcGTTTDT đổi với bản thân phụ nữ để họ tự phấn đấu rèn luyện phẩm chất đạođức của bản thân người phụ nữ Lào hiện nay Từng bước hoàn thiện và thựchiện chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước về bình đẳng giới trongviệc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay Thực hiện bình đẳng giới trong giađình và sự nỗ lực và vươn lên của phụ nữ

Tuy vậy, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu bànđến việc kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay, nhất làtrong điều kiện toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay

1.4.2 Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Trong quá trình đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội (CNXH), ĐảngNDCM Lào luôn chú trọng đến GTTTDT cũng như coi trọng vấn đề kế thừaGTTTDT để đáp ứng trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào Đáp ứng yêu cầu

đó, luận án tiếp tục nghiên cứu những vấn đề sau:

Thứ nhất, làm rõ vấn đề kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ

nữ Lào hiện nay

Thứ hai, tầm quan trọng, nội dung và những nhân tố tác động đến việc

kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay.

Thứ ba, đánh giá thực trạng kế thừa GTTTDT nhằm XDĐĐ người phụ

nữ Lào hiện nay và lý giải một số vấn đề đặt ra của việc XDĐĐ người phụ nữLào hiện nay

Thứ tư, đề xuất phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm kế

thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay.

Tóm lại, trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của những người đi

trước, luận án tiếp tục nghiên cứu vấn đề kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ

người phụ nữ Lào hiện nay trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế,cuộc cách mạng khoa học công nghệ (KHCN) hiện nay

Tiểu kết chương 1

Kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào là vấn đề cấpbách, cần thiết đối với nước Lào hiện nay Tuy nhiên, để kế thừa có hiệuGTTTDT cũng cần phải tìm hiểu và nghiên cứu khai thác những công trình cóliên quan đến vấn đề này, cả về vấn đề lý luận, thực trạng và những vấn đề đặt

ra, phương hướng và giải pháp, cả ở trong nước và ngoài nước để làm cơ sởtrong việc thực hiện nghiên cứu đề tài của mình

Qua quá trình khảo sát, nghiên cứu của tác giả; nhìn chung, đã có không ítcông trình nghiên cứu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến vấn đề GTTTDT, kếthừa GTTTDT Những công trình đó góp phần làm rõ tầm quan trọng, nội dungcủa GTTTDT, kế thừa GTTTDT và góp phần làm rõ về cơ sở lý luận, thực tiễn,phương hướng và giải pháp trên một số phương diện nhất định Đó là nhữngcông trình công phu, nghiêm túc, có giá trị và là tài liệu tham khảo có ích đối vớitác giả luận án Với công trình của mình, tác giả luận án mong muốn sẽ góp phầnkhông chỉ làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về kế thừa GTTTDT trong việcXDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay mà còn cung cấp những phương hướng vàgiải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi để có thể áp dụng trong thực tiễnnhằm kế thừa GTTTDT trong việc XDĐĐ người phụ nữ Lào hiện nay

Chương 2

KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC NGƯỜI PHỤ NỮ LÀO HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN

ĐỀ LÝ LUẬN 2.1 KẾ THỪA GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC LÀO

2.1.1 Khái niệm kế thừa giá trị truyền thống dân

tộc * Khái niệm giá trị

Giá trị có tính lịch sử khách quan, nghĩa là sự xuất hiện, tồn tại hay mất

đi của giá trị nào đó không phụ thuộc vào ý muốn của con người mà do yêucầu của từng thời đại lịch sử, trong đó con người sống và hoạt động

Giá trị chứa đựng các yếu tố nhận thức, tình cảm, hành vi của chủ thểtrong quan hệ với sự vật, hiện tượng mang giá trị, thể hiện sự đánh giá, lựachọn của chủ thể Giá trị được xác định trong mối quan hệ thực tiễn của conngười, được xác định bởi sự đánh giá đúng đắn của con người, xuất phát từthực tiễn và được kiểm nghiệm qua thực tiễn vì thực tiễn “vừa là tiêu chuẩncủa chân lý về bản chất của khách thể vừa là tiêu chẩn của chân lý về giá trịcủa khách thể” [36, tr.129] V.I.Lênin viết: “Toàn bộ thực tiễn của con người -thực tiễn này vừa với tính cách là tiêu chuẩn của chân lý, vừa với tính cách là

kẻ xác định một cách thực tế mối liên hệ giữa sự vật với những điều cần thiếtđối với con người, cần phải được bao hàm trong” định nghĩa “đầy đủ của sựvật” [117, tr.364] Ở đây, đánh giá đúng đắn một giá trị vừa căn cứ vào nhucầu, lợi ích của chủ thể đáng giá vừa căn cứ vào hiệu quả xã hội

Giá trị đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của con người, nó làcái con người dựa vào để xác định mục định, phương hướng cho hoạt động củamình, là cái mà con người mong muốn được theo đuổi Giá trị là cơ sở của cácchuẩn mực, quy tắc xác định cách thức hành động của con người, nói cách khác,cách thức và hành động của con người trong xã hội được chỉ đạo bởi các giá trị -người ta dựa vào giá trị được xã hội chấp nhận để lựa chọn cách thức suy nghĩ

và hành động phù hợp nhất Giá trị là động cơ thúc đẩy hoạt động của conngười vì các nguyện vọng và mục đích của cá nhân đều được đối chiếu vớicác giá trị nằm trong cấu trúc của nhân cách Các giá trị, nhất là các giá trịchung, phổ biến, được coi như phương tiện cơ bản để tạo nên sự liên kết Hợptác của mọi thành viên trong nhóm, cộng đồng.

Theo tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn cho rằng: “nói đến giá trị là muốnkhẳng định về mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là bao hàm quan điểm coigiá trị gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp; là nói đến cái có khảnăng thôi thúc con người hành động và nỗ lực vươn tới” [34, tr.16]

Trong việc nghiên cứu giá trị, tùy theo mục đích tiếp cận mà người taphân loại giá trị theo cái riêng của mình Căn cứ vào sự thỏa mãn nhu cầu vậtchất hay nhu cầu tinh thần của con người, người ta chia thành giá trị vật chất

và giá trị tinh thần Đây là cách phân chia khá phổ biến

Giá trị vật chất thể hiện rõ nhất trong đời sống kinh tế, quyết định sựtồn tại và phát triển của xã hội loài người Song, con người không chỉ biếtsống mà còn sống đẹp, vượt lên trên những nhu cầu vật chất, hướng tới nhữnggiá trị tinh thần cao đẹp Trong giá trị tinh thần của xã hội, người ta thường đềcập đến các loại giá trị như: giá trị khoa học, giá trị thẩm mỹ, giá trị đạo đức đánh dấu sự phát triển về mặt chân - thiện - mỹ của đời sống xã hội Đó lànhững quan hệ tốt đẹp mà xã hội đã đạt được nhằm phát triển và hoàn thiệnđời sống xã hội Giá trị khoa học gắn với quá trình con người vươn lên nắmbắt bản chất, quy luật của hiện thực khách quan ngày Giá trị thẩm mỹ gắn vớinhu cầu hưởng thụ sáng tạo cái đẹp trong cuộc sống và trong nghệ thuật Giátrị đạo đức gắn với nhu cầu điều chỉnh quan hệ giữa cá nhân và xã hội theohướng tạo nên sự thống nhất hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

* Khái niệm truyền thống

Theo từ nguyên của tiếng Latinh, truyền thống - traditio - được hiểu là

nối đời, nối truyền, gửi đi, truyền lại Trong Từ điển Bách khoa Xô Viết,

truyền thống được giải thích:

Là những yếu tố của di tồn văn hóa, xã hội truyền từ đời này qua đờikhác và được lưu giữ trong các xã hội, giai cấp và nhóm xã hội trongmột quá trình lâu dài, truyền thống được thể hiện trong chế định xãhội, chuẩn mực của hành vi, các giá trị, tư tưởng, phong tục, tập quán

và lối sống… Ở đây truyền thống tác động đến mọi lĩnh vực của conngười ở trong đời sống của con người trong xã hội [51, tr.25]

Theo tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên, cũng đãthống nhất với quan điểm truyền thống như sau; “Cái được gọi là truyền thốngchỉ khi nào nó trở thành một bộ phận thiết yếu của cuộc sống chúng ta và chỉkhi nó bảo tồn cuộc sống chúng ta và chỉ khi nào nó có khả năng phát triểncuộc sống của chúng ta” [35, tr.23]

Trong cuốn Toàn cầu hóa và vấn đề kế thừa một số giá trị truyền thống

của dân tộc trong bối cảnh toàn cấu hóa hiện nay, tác giả Mai Thị Quý cho

rằng: “Truyền thống là một khái niệm chỉ phức hợp những tư tưởng, tình cảm,tập quán, thói quen, phong tục, lối sống, cách ứng xử, ý chí của một cộngđồng người được hình thành trong những điều kiện lịch sử nhất định, và đượctruyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác” [93, tr.81]

Trong Bách khoa thư Pháp truyền thống được định nghĩa: “Truyềnthống theo nghĩa tổng quát là tất cả những gì người ta biết và thực hành bằng

sự chuyển giao từ thể hệ này đến thế hệ khác, thường là truyền miệng, haybằng sự bảo tồn và noi theo những tập quán, những cách ứng xử, những mẫuhình và tấm gương” [50, tr.10]

Như vậy, nói truyền thống tức là nói đến tập hợp những tư tưởng vàtình cảm, những tập quán và thói quen trong tư duy, lối sống trong cách ứng

xử giữa con người với con người trong điều kiện lịch sử nhất định

* Khái niệm giá trị truyền thống

Lịch sử cho thấy, truyền thống mang cho bản thân nó tính hai mặt rõ rệt,trong di sản truyền thống, có những truyền thống lạc hậu, lỗi thời, cần khắc phục,cần loại bỏ, có những truyền thống tốt đẹp tạo nên các giá trị và bản sắc riêngcần phải được duy trì bảo tồn và phát triển Bàn về phạm trù này, C.Mác

cho rằng: “truyền thống của tất cả các thế hệ đã chết đè nặng như quả núi lên đầu

óc những người đang sống” [24, tr.145] Còn Ph.Ăngghen coi “Truyền thống(lạc hậu) còn là thế lực trong khoa học tự nhiên nữa” [26, tr.468] Chủ tịch HồChí Minh khẳng định: “Thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to; nóngấm ngầm ngăn trở cách mạng tiến bộ Chúng ta lại không thể trấn áp nó, màphải cải tạo nó rất cẩn thận, rất chịu khó, rất lâu dài” [77, tr.287] Nhưng khi nóiđến "giá trị truyền thống" người ta chỉ muốn nói đến cái tốt, bởi lẽ trong ý nghĩađích thực của nó chỉ đúng cái tốt, đẹp mới được gọi là giá trị truyền thống Song,không phải mọi cái tốt đều là giá trị truyền thống mà chỉ những cái phổ biến, cơbản có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức luân lý, có cả tác dụng hướng dẫn sựnhận định và hành động của con người chúng được lưu truyền từ thế hệ này qua

thế hệ khác Từ đây có thể hiểu, giá trị truyền thống là một trong những giá trị tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, những quy tắc ứng xử được hình thành trong đời sống hàng ngày và có ý nghĩa tích cực, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác nhằm điều chỉnh và chuẩn hóa hành vi của con người trên cơ sở tự nguyện, tự giác.

Ở đây những giá trị truyền thống tốt đẹp được lưu truyền, chắt lọc và pháthuy trong quá trình phát triển lịch sử của dân tộc Bởi vì các giá trị truyền thống

có tính lịch sử nghĩa là cơ sở của nó thay dổi thì sớm hay muộn, chúng cũng phảiđược đổi theo cho phù hợp với điều kiện mới ,bởi vì các giá trị truyền thống cótính lịch sử nghĩa là trong hoàn cảnh lịch sử khác cơ sở tạo nên chúng thay đổithì nội dung của những giá trị đó sớm hay muộn cũng phải đổi theo cho phù hợpvới điều kiện mới Đây chính là phép biện chứng của quá trình hình thành vàphát triển của bản thân truyền thống chúng diễn ra liên tục gắn liền với sự biểnđổi và phát triển của dân tộc trong suốt quá trình lịch sử của dân tộc đó

Vì vậy, khi nói đến giá trị truyền thống là hàm ý đã muốn nói tới nhữnggiá trị tương đối ổn định, tới những gì là tốt đẹp, là tích cực, là tiêu biểu cho bảnsắc văn hóa dân tộc có khả năng truyền lại qua không gian, thời gian những gìcần phải bảo vệ và phát triển Bản thân truyền thống chính là một cơ chế vừa

tích lũy, vừa truyền lại những gì đã đạt được, tích lũy, đúc kết cho các thể hệnối tiếp nhau của cộng đồng, của dân tộc Một giá trị khi trở thành giá trịtruyền thống thì đã bao hàm trong nó có ý nghĩa lâu dài; hoặc cũng có thể nói,một giá trị xét về mặt thời gian là bền vững thì tự thân nó đã mang ý nghĩa làgiá trị truyền thống [33, tr.16].

* Khái niệm dân tộc và giá trị truyền thống dân tộc

Về khái niệm dân tộc, là một trong những hình thái cộng đồng người,được hình thành trong quá trình phát triển lâu dài của lịch sử xã hội loài người

và đang là một trong những vấn đề quan trọng, phức tạp trên thế giới [7, tr.9]

Khái niệm dân tộc có nhiều góc độ tiếp cận khác nhau Hiện nay, kháiniệm dân tộc thường được tiếp cận theo hai nghĩa: nghĩa rộng đó là khái niệmdân tộc - quốc gia và theo nghĩa hẹp đó là khái niệm dân tộc - tộc người

Khái quát từ quan điểm các công trình đã công bố trước dân tộc có thểhiểu theo hai nghĩa như sau:

Dân tộc (Nation), hay quốc gia dân tộc, là cộng đồng người ổn định gắn

bó với nhau trong truyền thống, nghĩa vụ và quyền lợi, là cộng đồng chính trị

- xã hội được chỉ đạo bởi một Nhà nước, thiết lập trên một lãnh thổ nhất định.Như dân tộc Lào, dân tộc Việt Nam, dân tộc Căm Pu Chia, dân tộc Thái Lan Ban đầu do sự tập hợp của nhiều bộ lạc và liên minh bộ lạc, sau này của nhiềucộng đồng mang tính tộc người của bộ phận tộc người Cần khẳng định làphương thức sản xuất khác nhau, duy trì cho cùng nguyên nhân mang tínhquyết định đến tính chất của dân tộc Kết cấu của cộng đồng dân tộc rất đadạng phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, văn hóa xã hội trong khu vực và củamỗi quốc gia dân tộc đó

Một cộng đồng dân tộc (quốc gia) thường bao gồm nhiều cộng đồng tộcngười, với nhiều ngôn ngữ, yếu tố văn hóa, thậm chí nhiều chủng tộc khácnhau Ngày nay, do không gian xã hội đương đại rộng mở mang tính toàn cầumỗi cộng đồng dân tộc này lại có thêm nhiều bộ phận của các cộng đồng tộcngười tham gia, nên tình trạng dân tộc đa tộc là phổ biến [53, tr.655]

Dân tộc - tộc người (Ethnie) được xem là cộng đồng người ổn địnhhình thành trong quá trình lịch sử của xã hội, có chung tiếng nói, lối sống linh

tế và tâm lý: đoàn kết dân tộc, là một cộng đồng người mang tính tộc người,

ví dụ: dân tộc Tày, dân tộc Thái, dân tộc Kinh, dân tộc Mông, dân tộc KưmMụ Cộng đồng này có thể là bộ phận đa số hay nhiều số của một quốc gia,sinh sống ở nhiều quốc gia khác nhau được liên kết với nhau bằng những đặcđiểm ngôn ngữ, văn hóa và ý thức tộc người

Như vậy, khái niệm dân tộc - quốc gia dùng để chỉ một cộng đồngngười ổn định, làm thành nhân dân một nước, có một lãnh thổ quốc gia, mộtnền kinh tế thống nhất, có quốc ngữ chung và có tâm lý chung biểu hiện trongvăn hóa quốc gia dân tộc Còn khái niệm dân tộc - tộc người dùng để chỉ cộngđồng người hình thành và phát triển trong lịch sử là một bộ phận quốc gia với

ba đặc trưng cơ bản đó là: có chung một ngôn ngữ tộc người, một bản sắc vănhóa tộc người và có ý thức tâm lý tộc người

Thực tế cho thấy, một cộng đồng dân tộc (Quốc gia dân tộc) thường bao gồm nhiều cộng đồng tộc người với những yếu tố lãnh thổ, kinh tế, ngôn ngữ, văn hóa, tâm lý khác nhau Vì vậy, xem xét vấn đề dân tộc và quan hệ dân tộc đòi hỏi phải nghiên cứu, phân tích sử dụng khái niệm một cách cụ thể Trong phạm vi của luận

án, chỉ sử dụng khái niệm dân tộc theo nghĩa hẹp: dân tộc - tộc người.

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào là một nước quốc gia đa dân tộc theoNghị quyết số 213/QH Lào ra ngày 24/9/2008 bao gồm 49 dân tộc (dân tộc) anh

em như (xem phụ lục 1) [114] Sự hình thành và phát triển cộng đồng các dân tộcLào từ rất sớm trên cơ sở quy tụ, hòa hợp những dân tộc bản địa với các dân tộc

từ nơi khác đến cùng chung sống trên một vùng lãnh thổ Vì vậy sự hình thành

và phát triển của dân tộc Lào có những đặc điểm riêng, không hoàn toàn giốngnhư quá trình hình thành và phát triển của các dân tộc ở phương Tây Do nhiềuyếu tố đặc thù, dân tộc Lào hình thành sớm từ chế độ phong kiến, không đợi đếnchủ nghĩa tư bản ra đời mới hình thành dân tộc Sự hình thành và phát triển dântộc Lào gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước [118]

Trong lịch sử, cộng đồng các dân tộc Lào, buổi ban đầu được xây dựngtrên cái nôi vững chắc Qua rèn luyện, thử thách trong quá trình dựng nước vàgiữ nước, cộng đồng các dân tộc Lào ngày càng lớn mạnh, gắn bó bền chặthơn Tính thống nhất, xu thế đoàn kết, hòa hợp dân tộc ngày càng được khẳngđịnh vững chắc Đó cũng là tính quy luật của quá trình đi tới tương lai của dântộc Lào Xu thế không chấp nhận tình trạng chia cắt, cát cứ của các thế lựcphong kiến cực đoan dường như là tất yếu Dân tộc Lào đã hình thành rất sớm

và đã trở thành một quốc gia dân tộc thống nhất ngay dưới chế độ phong kiến,khác hẳn với nhiều nước ở châu Âu, phải chờ đến khi xuất hiện chủ nghĩa tư

bản mới diễn ra quá trình hình thành dân tộc và quốc gia thống nhất.

Mỗi dân tộc đều có những giá trị truyền thống của mình Truyền thốngdân tộc là những đức tính, những lề thói, phong tục đã trở nên ổn định, đượcđộng đảo thừa nhận và đã ăn sâu vào tâm lý, tập quán xã hội, được nối dài quanhiều thế hệ, qua nhiều đời của dân tộc Vậy “Giá trị truyền thống dân tộcđược cô đúc nên trong suốt quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của dântộc… cho nên có thể nói giá trị truyền thống là cái thể hiện bản chất nhất, đặctrưng nhất cốt lõi văn hóa dân tộc” [65, tr.9]

* Khái niệm kế thừa giá trị truyền thống dân tộc

Kế thừa là một hiện tượng phổ biến cả trong tự nhiên, xã hội và tư duy.Thông qua kế thừa, chúng ta có thể thấy được cái mới được xuất hiện từ cái

cũ như thế nào, cái mới và cái cũ có quan hệ với nhau ra sao

Trong lịch sử triết học, Hêghen là người đầu tiên xem xét vấn đề kế thừadưới góc độ biện chứng Ông coi kế thừa là một khâu cơ bản của quy luật phủđịnh của phủ định Theo ông, sự phủ định không phải là sự phủ định sạch trơn,không phải là sự xóa bỏ hoàn toàn cái cũ, mà theo đó, cái mới cần có sự bảo tồn

và bảo lưu những yếu tố hợp lý của cái cũ Theo đó, “cái nụ hoa biến mất khi hoa

nở, và có thể nói rằng nó bị hóa phủ định; và tương tự như vậy có thể nói khi quảxuất hiện thì sự tồn tại của hoa bị coi là vô lý, thay thế cho sự hợp lý của hoa thìgiờ đây là quả Những hình thái trên đây không chỉ khác nhau, mà còn bài trừ,không dung hợp nhau Tuy nhiên, bản chất sống động làm cho chúng trở

thành những yếu tố của một chỉnh thể hữu cơ, trong đó chúng không nhữngkhông mâu thuẫn nhau, mà cái này cũng tất yếu như cái kia và chỉ có tính tấtyếu như nhau như thế tạo nên cuộc sống của chỉnh thể” [69, tr.196-197].Song, tuy Hêghen là người đầu tiên đứng trên quan điểm lịch sử và biệnchứng để nghiên cứu bản chất của quá trình kế thừa, nhưng sự phân kỳ lịch sử

là do ông đặt ra và vì đứng trên lập trường duy tâm, nên quan điểm về kế thừacủa Hêghen gắn liền với sự phát triển của ý niệm tuyệt đối

Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, các sự vật, hiện tượng trênthế giới luôn có mối liên hệ, luôn trong quá trình vận động, biến đổi và phát triểnkhông ngừng Bất cứ sự vật, hiện tượng cũng luôn nằm trong quá trình vận động,biến đổi và phát triển như V.I.Lênin nói: “bản thân sự vật phải được xem xéttrong những quan hệ của nó và trong sự phát triển của nó” [54, tr.22] Theo đó,phát triển là khuynh hướng chung của mọi sự vật, hiện tượng, nhằm tạo ra sự đổimới không ngừng, cái cũ mất đi, cái mới ra đời Các hiện tượng tự nhiên, cáchiện tượng xã hội, các quá trình tư duy đều vận động và phát triển Học thuyết về

sự phát triển do C.Mác, Ph.Ăngghen đề xuất, được V.I.Lênin phát triển là cơ sở

lý luận quan trọng để nghiên cứu bản chất của quá trình kế thừa

Kế thừa là nhân tố của sự phát triển Sự phát triển không ngừng của sựvật, hiện tượng tất yếu nảy sinh yêu cầu phải kế thừa Kế thừa chính là làmcho cái mới nảy sinh từ cái cũ Những nhân tố của cái cũ là điều kiện cho sựxuất hiện cái mới Trong đó, cái mới là “sự quay trở lại dường như với cái cũ”nhưng đó là “sự lặp lại, ở giai đoạn cao hơn, của một số đặc trưng, đặc tính…của giải đoạn thấp” [116, tr.240]

Khi nghiên cứu sự vật động và phát triển của xã hội loài người, C.Mác vàPh.Ăngghen cho rằng, đó là một quá trình lịch sử tự nhiên, do chính con ngườitạo ra, chứ không phải là do một “cú hích” hay do một thần thánh nào tác động.C.Mác đã từng nhắc nhờ “Con người làm ra lịch sử của chính mình Nhưngkhông phải làm theo ý muốn tùy tiện của mình, trong những điều kiện tự mìnhchọn lấy, mà là trong những điều kiện trực tiếp có trước mắt, đã cho sẵn và do

quá khứ để lại” [24, tr.145] Như vậy, theo các ông, trong sự vận động và pháttriển của xã hội loài người, con người, dẫu làm ra lịch sử của mình, nhưngcũng không thể tùy tiện theo cách nào cũng được, mà theo đó:

Lịch sử chẳng qua chỉ là sự nối tiếp của những thế hệ riêng rẽ trong

đó mỗi thế hệ đều khai thác những vật liệu, những tư bản, nhữnglực lượng sản xuất do tất cả những thế hệ trước để lại, do đó, mỗithế hệ một mặt, tiếp tục cái hoạt động được truyền lại, trong nhữnghoàn cảnh đã hoàn toàn thay đổi, và mặt khác, lại biến đổi nhữnghoàn cảnh cũ bằng một hoạt động hoàn toàn thay đổi; những sựkiện đó, người ta đã xuyên tạc chúng bằng tự biện khiến dường nhưlịch sử sau là mục đích của lịch sử trước [23, tr.65]

Trong quá trình kế thừa, có thể thấy rằng, việc kế thừa không phải lúcnào ngay lập tức cũng tạo ra cái mới mang tính tích cực hơn cái cũ Quá trình

kế thừa sẽ xảy ra hai trường hợp Hoặc cái mới ra đời trên cơ sở kế thừanhững yếu tố tích cực của cái cũ Người ta gọi là kế thừa tiến bộ Trường hợpthứ hai, ngược lại, cái mới được tạo ra trên cơ sở kế thừa các yếu tố tiêu cựccủa cái cũ Trong trường hợp này, cái mới ra đời, trên một chừng mực nào đó,

có một trình độ thập hơn cái cũ Người ta gọi là kế thừa suy thoái Tuy nhiên,đây chỉ là giai đoạn tạm thời Sự phát triển và tiến bộ luôn là xu hướng chungcủa mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Như vậy, có thể thấy, kế thừa là một hiện tượng khách quan Quá trình

kế thừa, xét một cách chung nhất, luôn tạo ra cái mới, có xu hướng tiến bộ,hoàn thiện hơn cái cũ, tạo ra sự phát triển cho các sự vật, hiện tượng trong tựnhiên, xã hội và tư duy, như một học giả đã nói:

Kế thừa và phát triển là hai khái niệm bổ sung, hỗ trợ cho nhau Kếthừa là sự bảo tồn những đặc điểm, đặc tính của một sự vật và hiệntượng cũ trong sự vật và hiện tượng mới Đó là mối quan hệ tất yếu,khách quan giữa cái mới và cái cũ trong quá trình phát triển, là mộttrong những nét cơ bản nhất của quy luật phủ định của phủ định Cònphát triển không chỉ là sự bảo tồn, mà còn là sự mở rộng, bổ sung

hoặc sự hoàn thiện và nâng cao về chất những đặc điểm, đặc tínhvốn có trong sự vật và hiện tượng Ở đây phát triển và kế thừa làquan hệ với nhau phát triển bao hàm kế thừa và kế thừa phục vụcho phát triển tức là bảo tồn, giữ lại những đặc điểm, đặc tính củađối tượng để trên cơ sở đó mở rộng, nâng cao trình độ, còn pháttriển chính là sự kế thừa tốt nhất, tích cực nhất [45, tr.65].

Đặc điểm cơ bản của truyền thống nói chung, giá trị truyền thống nóiriêng là sự kế thừa, và phát huy Đây cũng là đặc trưng của quy luật phủ địnhcủa phủ định Trong quy luật phụ định của phụ định, triết học Mácxít sự phụđịnh biện chứng bao hàm kế thừa Ở đây có mối quan hệ giữa cái cũ và cáimới, cái mới thay thế cái cũ nhưng vẫn giữ lại những yếu tố tích cực của cái

cũ và được cái biến nó cho phù hợp với điều kiện mới.Tính kế thừa, phát huybiểu hiện sự thống nhất giữa gián đoạn và liên tục trong sự vận động và pháttriển, là sự thể hiện của tính liên tục giữa cái cũ và cái mới trong quá trìnhphát triển Tuy vậy, tùy theo tính chất và đặc điểm của từng sự vật, hiệntượng, quá trình nhất định mà có sự kế thừa mà phát huy cho phù hợp

Kế thừa GTTT dân tộc là quá trình tiếp thu có chọn lọc, đồng thời pháthuy những đức tính, những lề thói, phong tục ổn định, được đông đảo ngườidân thừa nhận và đã ăn sâu vào tâm lý, tập quán xã hội, được nối dài quanhiều thế hệ, qua nhiều đời của dân tộc Kế thừa GTTT dân tộc chịu sự tácđộng của yếu tố kinh tế cũng như sự tác động lẫn nhau giữa đạo đức và cáchình thái ý thức xã hội khác như chính trị, pháp quyền, tôn giáo, khoa học,thẩm mỹ… Trong xã hội có giai cấp, đạo đức bao giờ cũng chịu sự chi phốicủa tư tưởng chính trị của giai cấp thống trị trong xã hội

Trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế tự nhiên sang nền kinh tế hàng hóa

ở nước CHDCND Lào hiện nay, cần coi trọng việc kế thừa GTTTDT đã trườngtồn trong lịch sử đến hiện tại mà ngày nay trong quá trình XDĐĐ mới vẫn có ýnghĩa tích cực Tuy nhiên, trong khi kế thừa GTTTDT cần kiên quyết loại bỏnhững truyền thống cũ, lỗi thời, lạc hậu, không còn phù hợp; đồng thời qua thựctiễn để khẳng định những giá trị mới nảy sinh phù hợp; đồng thời qua thực tiễn

để khẳng định những giá trị mới nảy sinh phù hợp với giai đoạn phát triểnmới của đất nước Sự biến đổi mạnh mẽ của các điều kiện kinh tế - xã hội tấtyếu sẽ dẫn đến sự biến đổi thang giá trị đạo đức một cách phức tạp, có tính 2mặt cả tích cực và tiêu cực Cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, cái tiến bộ

và cái lạc hậu, giữa hai lối sống có lý tưởng lành mạnh, trung thực với lốisống thực dụng, dối trá sẽ diễn ra hết sức quyết liệt Do đó, đạo đức mới vừaphải đấu tranh với các hệ thống đạo đức khác, vừa phải tự đổi mới, tự khẳngđịnh mình trong điều kiện mới Giá trị truyền thống của dân tộc Lào, là docộng đồng người Lào tạo dựng nên trong lịch sử phát triển lâu dài trên dải đấtvới tất cả những điều kiện lịch sử đặc thù tạo nên bản sắc độc đáo của nó

2.1.2 Cơ sở hình thành giá trị truyền thống dân tộc Lào

2.1.2.1 Điều kiện tự nhiên

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào là một nước nằm ở Đông Nam Châu Á,thuộc bán đảo Đông Dương, ở một vị trí địa lý bất lợi về giao lưu quốc tế bởi vìCHDCND Lào là nước duy nhất trong khu vực Đông Nam Á không có biển, cóđường biên giới chung với các nước láng giềng chẳng hạn như là: Việt Nam dài2.069 km, Trung Quốc 505 km, Thái Lan 1.835 km, Campuchia 435 km, vàMianma 236 km CHDCND Lào, gồm có 17 tỉnh và 1 thủ đô, có tổng diện tích là2.36.800 km2 và dân số 6,492,400 người năm 2015, mật độ dân số trung bình là

25 người/1 km2 Khoảng 80% diện tích lãnh thổ của CHDCND Lào là núi cao vàcao nguyên chiếm 2/3 tổng diện tích đất đai cả nước, còn đồng bằng chỉ chiếm1/5 diện tích lãnh thổ nằm hoàn toàn về phía tây nơi tập trung tới 75% dân số cảnước Nước Lào được chia thành 3 vùng lớn: Vùng đồi núi phía Bắc, vùng đồngbằng và đồi núi phía Tây, vùng cao nguyên ở Trung và Nam Lào Căn cứ vàotính chất địa lý và kinh tế - văn hóa, nước Lào chia thành hai miền: miền Bắc vàmiền Trung - Nam Lào Lào là một quốc gia có núi non trùng điệp nhưng khôngcao lắm, từ 1500m - 2500 m, có cao nguyên Mường phin ở Bắc Lào cao trungbình 2200 m Trung - Nam Lào gối đầu lên dãy Trường Sơn và nghiêng thoaithoải về lưu sông Mê Kông [103, tr.63]

Nước Lào có khí hậu nhiệt đới gió mùa, và khí hậu còn có sự khác biệtgiữa hai miền như trong miền Bắc, khí hậu có tính chất nửa nhiệt đới ẩm vàkhô giữa miền Trung - Nam Lào có khí hậu nhiệt đới gió mùa ở phía đông vànhiệt đới ẩm khô ở phía Tây dọc sông Mê Kông Khí hậu Lào chia thành haimùa rõ rệt Mùa mưa (từ tháng 4 đến tháng 10) và mùa khô (bắt đầu từ giữatháng 10 đến tháng 4 năm sau).

Do điều kiện địa lý tự nhiên nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, gió mùa,bao gồm núi cao, cao nguyên, đồng bằng, đất nước trải rộng dài theo dòngsông Mê Kông Điều kiện tự nhiên đó đã tạo nên hệ thống sông ngòi thoátnước dày đặc từ Bắc vào Nam như sông Nậm U, Nậm Tha, Nậm Ngừm, NậmThôn, Nậm Him Bun, Sê Băng Phay, Sê Đôn, Sê Kông Các sông ở Lào cósức tải phù sa 300 triệu tấn/năm và cung cấp lượng nước tưới cho gần 1 triệu

ha đất trồng trọt Những cứ liệu này có thể cho chúng ta hình dung khái quátđịa hình và các con sông ở Lào Tuy nhiên, nếu điểm chung của nền văn minhlúa nước trong khu vực Đông Nam Á với phức thể gồm ba yếu tố: núi, đồngbằng và biển, thì có thể nói rằng mô hình văn hóa lúa nước của Lào được tạobởi hai yếu tố chính: núi và đồng bằng

Khi xét đến yếu tố điều kiện tự nhiên có thể thấy rõ, nước Lào là mộtnước có nhiều nguồn tài nguyên phong phú nhất là tài nguyên đất đai đã tạonhững điều kiện thuận lợi cho sự phát triển nông nghiệp Chính vì vậy, ngườiLào đã sớm lựa chọn nông nghiệp làm nghề sống chính của mình suốt mấyngàn năm Nghề trồng lúa nước trong thời kỳ xã xưa đã từng biết đến khi cưdân Lào - Thái với lịch sử của mình đã chiếm ngự vùng “Xịp xong Phan na”(tỉnh Vân Nam - Trung Quốc) Họ định cư xuống phía Nam bán đảo ĐôngDương theo đôi bờ sông Mê Kông và góp phần quan trọng trong cách trồnglúa nước Đặc biệt khi họ đưa hệ thống thủy lợi vào nghề trồng lúa và thểnghiệm thành công mô hình đó ở vùng thung lũng hẹp chân núi Đây là một

cơ cấu xã hội có nền kinh tế ruộng rẫy tự túc, với một tổ chức bao gồm nhữnggia đình nhỏ hạt nhân được tập hợp một hệ thống bản - mường

Sự thuận lợi của yếu tố tự nhiên với cách sống yêu bình, thoải mái nhưvậy của người Lào đã ảnh hưởng đến sự hình thành một đời sống kinh tế, xãhội thoải mái với những cái vốn có của mình Đây là một đặc điểm văn hóatruyền thống, về sau ăn sâu vào những giá trị văn hóa truyền thống - ngườiLào yêu cuộc sống thanh bình, yên ổn, hơn là thay đổi Như vậy, khi lẽ sốngcách ứng xử đã trở thành thói quen, thành phong tục tập quán hoặc trở thànhnhững yếu tố quan trọng của đời sống tinh thần thì dù có biến đổi ít hoặcnhiều, chúng cũng thay đổi chậm hơn so với sự thay đổi trong lĩnh vực kinh tế

và xã hội, v.v Do vậy, bên cạnh mặt tích cực thì đặc điểm đó cũng có mặthạn chế trong sự hình thành nên những giá trị văn hóa mới, nhất là nó sẽ làmột thách thức lớn trong sự hình thành văn hóa mới, khi nó phải đối mặt với

sự thay đổi nhanh chóng, sự đòi hỏi cao hơn của thời đại

2.1.2.2 Cơ sở kinh tế

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào là một trong những nước nghèo vàchậm phát triển nhất thế giới Khi nói đến Nền kinh tế Lào trước đây là nềnkinh tế nông nghiệp lạc hậu, kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên là phổ biến Đờisống của nhân dân Lào, trước ngày giải phóng, phải sống dưới ách thống trịcủa bọn phong kiến Xiêm, thực dân pháp và đế quốc Mỹ Trong những thế kỷ

bị các thực dân đô hộ, biểu hiện ở chỗ họ không quan tâm đến việc phát triểnkinh tế, mà chỉ khai thác những cơ sở kinh tế nhằm phục vụ ý đồ xâm lượccủa chúng, bắt nhân dân Lào phải nộp nhiều thứ thuế nặng nề cho họ Giaothông vận tải ở Lào kém phát triển “Năm 1942, toàn bộ chiều dài của mạnglưới đường sá ở Lào là 3.514 Km Tuy độ dài của đường sá có tăng, song sựliên lạc giữa các địa phương trong nước Lào vẫn rất khó khăn, vì chất lượngđường sá quá kém, hầu hết chỉ đi lại được trong mùa khô” [119, tr.248]

Trước đây, Lào là một trong những nước có nhiều điều kiện thuận lợi đểtrồng trọt và chăn nuôi, nhưng do chính sách “ăn xổi” của thực dân pháp đã làmảnh hưởng cho nông nghiệp không thể phát triển được Ngay cả những cây côngnghiệp có giá trị xuất khẩu cao, khi đòi phải đầu tư vốn cũng được chú trọng đầu

tư phát triển trong thời gian này Nhân dân Lào có nhiều điều kiện sản xuất cà

phê, trong công nghiệp xuất khẩu cà phê là chiếm hàng đầu, nhưng do bị dânpháp chiếm độc quyền và nguồn lợi to lớn này Chúng chỉ chú trọng thu đượcnhiều lợi nhuận, không đầu tư nhiều vốn và công nghệ kỹ thuật, do đó sảnlượng cà phê ở Lào tương đối thấp Ở đây ngoài cà phê, vấn có các loại câycông nghiệp khác nhau như: các loại cây có sợi, cao su, thuốc lá, trẩu, chè,cây ký sinh, v.v đã không được kinh doanh trên một phạm vi đáng kể Trongkinh tế nông nghiệp, thực dân Pháp chỉ chú trọng chăn nuôi, năm 1939, riêngđàn gia súc có sừng có đến 550.000 con vì điều kiện phát triển ngành nàykhông đòi hỏi quá cao và phức tạp và nhân dân Lào đã có tập quán chăn nuôigia súc từ lâu đời nhưng do nhà cầm quyền thiếu hướng dẫn, thiếu những biệnpháp bảo vệ, cải tiến giống nên gia súc bị chết nhiều.

Ngành kinh tế hàng đầu của Lào mà tư bản Pháp đã thâm nhập là ngànhlâm nghiệp Nhưng ở đây, Rừng là nguồn lợi thiên nhiên to lớn, chiếm hơn 63%diện tích cả nước, giá trị lớn nhất là những khu rừng gỗ tếch, gỗ trắc, rừng nàycung cấp gỗ quý và cánh kiến Do chính sách thực dân đã làm cho việc khai thácnhững nguồn lợi về rừng chỉ được tiến hành ở những khu vực dễ đi lại, vì thiếuđường giao thông và phương tiện chuyên chở Nhưng do việc khai thác không có

kế hoạch và bữa bãi, cho nên nhiều giống quý bị cạn dần Ở Lào có nhiềukhoáng sản rất phong phú như: chì, bô xít, thiếc, đồng, vàng, than đá, AngtimoanTungten, kẽm, có lẽ cả dầu hỏa nữa nhưng thực dân Pháp chưa có một cuộcthăm dò nào cơ bản và chịu bỏ vốn nhiều vào việc khai thác, vì cho rằng không

có lợi nhanh và nhiều Họ chỉ chú ý khai thác mỏ thiếc Phôn Tịu và Bò Nèng ởtỉnh Khăm Muộn (miềnTrung nước Lào) với hàm lượng cao (50%) Ngành côngnghiệp chế biến cũng vắng mặt ở Lào, mặc dù Lào có nhiều liệu quý Một vài cơ

sở có ít nhiều tính chất nửa công nghiệp và thủ công nghiệp như: một số xưởngcưa, nhà máy xay xát Một vài cơ sở điện nước chỉ được xây dựng ở trung tâmhành chính, đô thị, nhằm phục vụ bọn thống trị

Trên cơ sở đặc điểm kinh tế - xã hội của đất nước đã hình thành nền vănhóa truyền thống dân tộc Lào, đến nay trở thành GTTTDT tốt đẹp của các dân

tọc Lào: văn hóa lúa nước, khai thác rừng, tinh thần lao động cần cù, lối sống sảnxuất nhỏ Từ khi, đất nước được giải phóng (2/12/1975), Đảng NDCM Lào đãtiến hành cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới - XHCN, xây dựng quan hệ sảnxuất mới với cơ chế tập trung quan liêu bao cấp Chính phủ Lào đã thực hiện kếhoạch khắc phục hậu quả chiến tranh và phát triển kinh tế ngày càng phát triển.

Văn kiện Đại hội lần thứ IV của Đảng (1986) là điểm khởi xướng côngcuộc đổi mới toàn diện do Đảng NDCM Lào lãnh đạo, đã chỉ rõ: “Đường lốiđổi mới là tiến hành chuyển đổi cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấpsang cơ chế mới - cơ chế thị trường vận hành theo quy luật kinh tế, hạch toánkinh doanh”[38, tr 26] Những nội dung chính của Văn kiện Đại hội lần thứ

IV tiếp tục được khẳng định lại tại các Văn kiện Đại hội lần thứ V, VI, VII,VIII của Đảng NDCM Lào đều nhấn mạnh:

Nền kinh tế Lào là nền kinh tế nhiều thành phần, nhiều cách sở hữu

và nhiều hình thức tổ chức kinh tế cùng tồn tại lâu dài, v.v đểchuyển kinh tế hàng hóa tự nhiên sang kinh tế hàng hóa phải có đầy

đủ chính sách khuyến khích từng bộ phận kinh tế, trong đó coi giađình là điểm xuất phát, làm cho gia đình trở thành mẫu sản xuất,chế biến hàng hóa và dịch vụ phát triển rộng rãi [41, tr.31]

Văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng NDCM Lào năm 2011, đã chỉ rõ:

"Tiếp tục kiên trì phát triển kinh tế làm trung tâm để đẩy mạnh mở rộng lựclượng sản xuất, chuyển kinh tế tự nhiên trở thành kinh tế hàng hóa, xây dựng

và ngày càng hoàn thiện hơn kinh tế thi trưởng theo định hướng XHCN” [42,tr.29]

Văn kiện Đại hội lần thứ X của Đảng NDCM Lào năm 2016 đã tiếp tụcnhấn mạnh: “cần tiếp tục xây dựng và ngày càng hoàn thiện hơn KTTT theođịnh hướng XHCN với nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức sở hữu,nhiều mô hình phân phối, nhiều hình thức sản xuất bình đẳng để phát triểnđất nước thịnh vượng” [42, tr.39]

Suốt quá trình thực hiện chủ trương, đường lối đổi mới, trước hết là thựchiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội do các Đại hội lần thứ IV, V, VI, VII, VIII, IX

và X của Đảng NDCM Lào đề ra, nên kinh tế - xã hội của đất nước Lào có sựphát triển đáng kể, làm cho bộ mặt của đất nước và đời sống cả về vật chất vàtình thần của nhân dân các dân tộc có sự chuyển biến tịch cực, cơ sở hạ tầng vàcác tiềm lực kinh tế của đất nước đã được khai thác, tạo điều kiện thuận lợi,khuyến khích, động viên đội ngũ trí thức cống hiến tài năng của mình, góp phầnvào phát triển kinh tế - xã hội cũng như sự nghiệp xây dựng vầ bảo vệ đất nước,các nhà doanh nghiệp giỏi trên từng lĩnh vực đã xuất hiện Sự phát triển kinh tế -

xã hội đó, là tiền đề và điều kiện quan trọng cho sự chuyển đổi nhận thức, tư duykinh tế, song cũng là nền tảng cho sự hình thành, phát triển những GTTTDT nóichung, nền tảng cho việc XDĐĐ mới của phụ nữ Lào nói riêng

2.1.2.3 Cơ sở chính trị

Trong lịch sử tồn tại và phát triển của đất nước Lào cũng như của cácdân tộc Lào, sự phân hóa giai tầng và mâu thuẫn trong xã hội không lớn vàđiều này đã tạo điều kiện cho dân tộc giữ được sự đoàn kết, giúp đỡ lần nhau.Đời sống chính trị của đất nước Lào cơ bản ở trong trạng thái ổn định dựa trênnhững chuẩn mực, giá trị và niềm tin chung của các tộc Từ trước đến nay,người Lào các dân tộc luôn khao khát và rất tôn trọng độc lập và chủ quyềncho quốc gia - dân tộc mình Giữa thống nhất quốc gia và đoàn kết dân tộc,luôn là xu hướng chủ đạo trong tình cảm và ý thức của nhân dân các tộc

Lịch sử nước Lào trước giải phóng năm 1975, là một chế độ xã hội thuộcđịa nửa phong kiến và đã từng trải qua các thời kỷ đô hộ của phong kiến Xiêm,thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Do điều kiện kinh tế - xã hội phụ thuộc, nền trình

độ phân hóa giai cấp chưa cao, chưa sâu sắc Nhân dân Lào các dân tộc luôn bịchịu ảnh hưởng của những tư tưởng, tập tục thời phong kiến, những tư tưởngvàthiết chế xã hội đó xa lạ với thiết chế dân chủ và quyền cơ bản của con người.Không chỉ thế, nước Lào, nhân dân các dân tộc Lào còn trải qua hàng chục năm

chiến tranh tàn phá và để lại những hậu quả tổn thất về người và vật chất rấtnặng nề Từ những đặc điểm đó, một mặt đã ảnh hưởng đến đời sống dân chủ,song cũng chính ở đó tiềm ẩn những khát vọng độc lập, tự do, dân chủ củanhân dân, làm cơ sở cho sự hình thành những giá trị truyền thống của dân tộcLào: đặc biệt là truyền thống yêu nước, tự lực, tự cường dân tộc

Sau khi đất nước được giải phóng nói chung và thực hiện chủ trương,đường lối đổi mới của Đảng đến nay, những hậu quả của chế độ cũ dã được khôiphục, cơ cấu xã hội mới được xây dựng, đã và đang có những biến đổi tích cực

Sau thắng lợi hoàn toàn của sự nghiệp đấu tranh giải phóng đất nướcnăm 1975, chấm dứt chế độ quân chủ lỗi thời, Đảng NDCM Lào chủ trươngxây dựng chế độ mới - chế độ dân chủ nhân dân, theo con đường tiến lênCNXH Quyền lực nhà nước theo chế độ CHDCND được thiết lập bằng mộtNhà nước kiểu mới: nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Dựatrên hình thức tổ chức quyền lực nhà nước gắn với chủ thể là nhân dân, chủquyền thuộc về nhân dân

Để đáp ứng yêu cầu cấp thiết mà xã hội đặt ra trong quá trình xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội mới, Đại hội lần thứ IV của Đảng NDCM Lào (1986) đã để ra đường lối đổi mới toàn diện và có nguyên tắc nhằm tạo động lực phát triển lực lượng sản xuất và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội Từ đó bắt đầu kỷ nguyên mới, kỷ nguyên xây dựng nước Lào Hòa bình - Độc lập - Dân chủ - Thống nhất - Thịnh vượng Đảng NDCM Lào đã từng bước đổi mới tư duy lý luận về con đường xây dựng CNXH trong điều kiện mới Đảng NDCM Lào xác định:

Trước đây chúng ta xác định giai đoạn mới của cách mạng Lào làthời kỳ quá độ trực tiếp lên CNXH, bỏ qua giai đoạn tư bản chủnghĩa, nay trên cơ sở tư duy mới, giai đoạn mới của cách mạng làphải tiếp tục củng cố, phát triển và hoàn thiện nền dân chủ nhân dân

để từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội [38, tr.321]

Đến Đại hội Đảng lần thứ V của Đảng NDCM Lào (1991), những quan điểm về đổi mới càng được thực hiện có hiểu quả Những tư tưởng, quan điểm lý